DIZIONARIU
CASTILLANU-ESTREMEÑU
DICCIONARIO
CASTELLANO-EXTREMEÑO
1
A
a. f (letra) a f.
a. prep a prep; pa prep.
abacá. f BOT abacá f.
abad. m REL abá m.
abadejo. m (bacalao o algunos peces del mismo género en seco) abaeju, bacalau m.
abadesa. f REL abadessa f.
abadiense. adj GENT abadiensi adj.
abajo. adv (hacia abajo) abaxu adv; pabaxu adv; (muy abajo) abaxoti, abaxota,
abaxocha, abaxotón adv; (un poco abajo) abaxinu, abaxitu adv 2 (debajo) abaxu adv;
embaxu adv || loc ~ de: abaxu de loc; embaxu de loc.
abalanzarse. med avançal-si [encima de, poncima de], arrevançal-si [encima de],
avantal-si, avental-si med; (de manera efusiva) açalamal-si med.
abalear. act AGR baleal act.
abaleo. act AGR baleu act.
abalorio. m abaloriu, abalatoriu m, jolaña f; (adorno) galandaina f; alamaris mpl.
abanar. act abanal act; (acción discontinua) abanón m.
abanderado. m MIL abanderau m.
abandonado, -a. adj (dicho de algo o de un lugar) aburríu, -a, abandonau, -
á adj 2 (dicho de alguien) dexau, -á, abandonau, -á adj.
abandonar. act abandonal act; empendolal act; (dejar libre) echal a marruti fr; (dejar
abandonado) aburril, acumulal act; (dejar apartado o escondido) aburril act; AGR (un
terreno) aburrical act 2 med dexal-si, abandonal-si med.
abandono. m abandonu m.
abanicar. act abanical act 2 med abanical-si med.
abanico. m abanicu m.
2
abano. m abanu m.
abanto. m ZOOL avantu m.
abarbar. act APIC abarbal act.
abarca. f (tipo de calzado) albarca f.
abarcar. act (rodear con los brazos) abarcal act; (contener) apergollal, apercochal act 2
(albergar, comprender) abarcal act; (abarcando todo) dendi la sé ata l’augua loc.
abarcón. m albarcón m.
abarraganarse. med arrebujal-si, arrebujiñal-si med.
abarrancamiento. m atollaeru m.
abarrancar. act atollal, atravancal act; barrancal act; acantaral-si med.
abarrotar. act barrotal act; embarrotal act.
abastar. act abastal act.
abastecer. act abastal, reportal, arranchal act; GAN (al ganado) regil act; (un horno de
leña) servil act 2 med (aprovisionarse) abastal-si [de], aperdijal-si [de], atacarral-si [de]
med; (que va abastecido) agarrau, -á, apretechau, -á, atacau, -á adj.
abastecimiento. m abastimientu, bastimentu, abastu m.
abasto. m abastu m || mercado de ~s: mercau d’abastus m; plaza de ~s: praça
d’abastus f || fr dar ~: dal abastu fr.
abatanar. act (golpear) abatanal act.
abatido, -a. adj (dicho de alguien) acochambrau, -á, rastranderu, -a, acorrunau, -á,
apolismau, -á adj.
abatimiento. m (cda) aballu m 2 (debilidad) abarrancamientu, escaimientu,
apagamientu, escorju m, froxera f.
abatir. act (caer, derruir) aballal [con] act 2 (física o moralmente) aburrancal,
amancornal, aloncral, abarrancal, escorjal act 3 med aburrancal-si, abarrancal-si med.
abdicación. f adicación f.
abdicar. act adical act.
3
abdomen. m ANAT vientri m; vazíu m; adomin m.
abdominal. adj (dicho de algo) adominal adj.
abdominal. m DEP adominal m.
abecedario. m abeceariu m.
abeja. f ENT abeja, abejita f; ovispa mansa f; (zumbar la abeja) abejeal act; APIC (ir la
abeja a la colmena) abejeal act; APIC (salir por la piquera) abocal act || ~ reina: abeja
maessa f.
abejaruco. m ZOOL albejarucu m.
abejorrear. act abejeal, abejoneal act.
abejorreo. m abejeu, abejoneu m2 (murmullo) abejorreu m.
abejorro. m ENT abejorru, abejón m; (zumbar el abejorro) abejorreal, abejoneal act 2
(persona pesada) abejorru m.
abeldar. act AGR biergal, bendreal act.
aberración. f (apartamiento) estravíu, desmandamientu m 2 (disparate) disparatá,
gaspachá f.
aberrante. adj (dicho de algo) que se desmanda loc.
aberrar. act desmandal-si med; (por completo) desmandangal-si med.
abertura. f abertura f; abrición f; (parte por donde se abre algo) abrieru m; (en los
calzoncillos o prenda similar) racheta f.
abertureño, -a. adj GENT abertureñu, -a adj.
abeto. m BOT betu m.
abiertamente. adv (claramente) claramenti adv.
abierto, -a. adj (dicho de algo no cerrado) abiertu, -a adj 2 (separado) abiertu, -
a adj 3 GAN abiertu, -a 4 (dicho de alguien) abiertu, -a adj.
abigarrado, -a. adj (dicho de algo) charramanduscu, -a adj; (acción de vestir de forma
abigarrada) payasseu m.
abigeo. m GAN abigeu, abigeru m.
4
abismal. m AGR abesmal m.
abismo. m hundición f, hundieru m.
ablandar. act abrandecel, abrandial, mollal act; brandeal, alentecel act; (un producto)
amollental, amollinal act; (suavizar) amacigual act; (con agua) amollecel, arremollecel,
remollecel act; AGR (la tierra) mollisqueal act 2 med (una fruta, pero sin madurar)
concadecel-si med.
ablandecer. act abrandecel act.
ablaquear. act AGR abril act.
ablución. m laviju m.
abobado, -a. adj (dicho de alguien) abobau, -á, aparvolau, -á, sorianu, -a, apetacau, -á,
bolihorru, -a, gaspirullu, -a adj; abobecíu, -a, embobillau, -á, apompau, -á adj; (por un
enamoramiento) entontunau, -á adj.
abobamiento. m abobamientu m; abobecimientu m.
abobar. act abobal, aparvolal, abombillal act; abobecel act.
abocado, -a. (dicho de algo o alguien) abocau, -á [a] adj, en paragi de loc || fr estar ~
a: estal abocau a fr.
abocar. act (vaciar) embrocal act; (de golpe) empurral, apurral act 2 (estar a punto)
abocal [a] act.
abocardar. act abocardeal act; bocardeal act.
abochonar. act abochornal, abichornal act; bochornal act.
abochornado, -a. adj (dicho de alguien acalorado) abochornau, -á, abichornau, -á, adj
2 (ridiculizado) puestu’n vergüença loc.
abocinar. act (ensanchar) abozinal act.
abofetear. act guanteal, bofeteal, abofeteal act.
abogacía. f avogadía, avogacía f.
abogado, -a. m avogau, -á m.
abohetado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) abofau, -á, abohetau, -á adj.
abolladura. f bollu m.
5
abollar. act (hacer bollos) bollal act; abollal, abombal, acarpachal act.
abollonar. act abollonal act.
abombar. act (aturdir) abombal act.
abonanzar. act METEOR abonal act.
abonar. act AGR abonal act; envicial act; (esparcir) esparramal el abonu fr.
abono. m AGR abonu m.
aborrecer. act aborrecel act 2 ZOOL (una madre, los huevos) agoral, aborrecel act.
aborregarse. med METEOR borregal-si med; acorderal-si med; emborregal-si med.
abortar. act MED movel act; albortal act.
aborto. m MED desbarati, esganchu m; albortu m.
abotargar. act (hinchar) abofal act 2 med abofal-si med; (una persona) abotargal-si,
avental-si med.
abotonado, -a. adj (dicho de una prenda) botonau, -á adj.
abotonar. act abotonal act.
abrasar. act abrasal act 2 (al comer) abural, abrasal, abramal act.
abrazadera. f abraçaera f.
abrazar. act (rodear con los brazos) abraçal act, pegal un abraçu fr; abracilal act; (con
mucha fuerza) machihembral act; amorejal act; (recoger en el regazo) recucal,
arrecucal act; (cariñosamente) arreconcunal, arrecucal act 2 (comprender) abraçal
act 3 med abraçal-si med.
abrazo. m abraçu m; achuchu, arrechuchu m; (fuerte) amorejón m; (efusivo)
apechugón m; (tierno, cariñoso) arrecucu m.
ábrego. m METEOR ábrigu m; sevillanu m.
abrepuños. m BOT retuercigallegus, abripuñus m.
abrevadero. m abrevaeru m.
abrevar. act GAN abreval act.
abreviar. act (acelerar) avival act.
6
abridero. m BOT abriol m 2 BOT (fruto) abriol m.
abridor. m abriol m.
abrigada. f abrigá, recacha, recachera, recachá, solapera f; (piedra que sobresale a
modo de abrigada) lapa f.
abrigadero. m abrigá f.
abrigado, -a. adj (dicho de alguien) abrigau, -á, arrebujau, -á, enguarinau, -á,
apretechau, -á adj.
abrigar. act abrigal, arrebujal act; acivarral act 2 (en exceso) albardal-si med.
abrigo. m (prenda) abrigu, trencu, chambergu m, trenca, pelliça, chambra, chapona f;
berrendu m; (largo) guardapolvu m 2 (protección) rehuellu m; (de piedra) socuellu,
recocagi m, abrigá, recacha, recachera, solapera f || loc al ~ de: al rehuellu de loc.
abril. m abril m; METEOR (tiempo propio del mes de abril) abrilá f.
abrimiento. m abrición f; (continuo) abrieru m.
abrir. act abril act; despechal act; (por completo una puerta, ventana o similar)
espampanal, escarranchal, esquixaral, escancarral act; (dejar abierto por completo)
empampanal act; (dejar medio abierto) entreabril act; (acción continua) abrieru m;
(que tiende a abrirse) abertizu, -a adj 2 (destapar) abril act 3 med abril-si med.
abrochadura. f brochaúra f.
abrochar. act abrochal, embrochal act.
abrojos. mpl BOT abrojus, abriojus mpl.
abrumado, -a. adj (dicho de alguien) grumau, -a, achombau, -á adj.
abrumar. act (agobiar) agrumal, achombal, acivarral act 2 med agrumal-si, achombal-
si, acivarral-si med.
absolución. f solución f.
absoluta. f (licencia) assoluta f.
absolutamente. adv reondamenti, auténticamenti, solutamenti, auténticamenti adv.
absoluto, -a. adj (dicho de algo) assolutu, -a adj || loc en ~: en assolutu loc.
absorber. act assorvel act; (englutir) engutil act.
7
absorción. f assorvimientu m.
absorto, -a. adj (dicho de alguien) clissau, -á, embobecíu, -a, embebíu, -a, trasmuau, -á,
apaniaguau, -á, apapanau, -á adj; (quedarse absorto) clissal-si, tramual-si, abobal-si,
embolismal-si med.
abstenerse. med atenel-si [de], descadecel-si [de] med.
abstinencia. f atenencia f.
abstraer. act embolismal-si med.
absuelto, -a. adj (dicho de alguien) assueltu, -a adj.
absurdo, -a. adj (dicho de algo) assurdu, -a adj.
abubilla. f ZOOL poipa, bobilla, hedionda f, poipu, bobillu m; (cantar la abubilla)
bubeal act.
abuchear. act hucheal, aburril, aburreal, ahurreal, acuqueal, ahucheal, arrual,
vozeal act.
abucheo. m ahucheu, aburreu, acuqueu, vozeu m.
abuela. f agüela, avuela f; mama f.
abuelo. m agüelu, avuelu m; (no consanguíneo) agüelu ciruelu m; papa m.
abuhado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) abofau, -á, abohetau, -á adj.
abulia. f haragandina f.
abultamiento. m potra f; (en un pañal cagado) morraleta f.
abultar. act avultal act.
abundancia. f abondancia f, abondu, abanduju m; regaleza f; (que por su tamaño
permite abundancia de ello) abondaeru, -á adj || loc en ~: abondu adv; en abondanti,
en abanduju, a ró, a rajatabla, a ventragás, a patagatus loc.
abundante. adj (dicho de algo) abondanti adj; (dicho de una planta) cañegu, -a adj.
abundantemente. adv abondu adv, en abondanti loc.
abundar. act abondal act; abondecel act.
aburar. act (quemar) abural act.
8
aburrido, -a. adj (dicho de alguien) aburríu, -a adj; (callado) aburribli adj; testal m.
aburrimiento. m aburrimientu m, aburrición f; (situación aburrida) aburrieru m.
aburrir. act (causar aburrimiento) aburril act 2 (aborrecer) aburril act 3 med (sentir
tedio) aburril-si med.
abusar. act abusal act; (acción continua) abusaeru m.
abusivo, -a. adj (dicho de algo) abusivu, -a adj.
abuso. m abusión f; abusu, abusamientu m; (situación abusiva) abusaeru m.
abusón, -a. adj (dicho de alguien) abusivu, -a adj.
abusón. m (niño que abusa de otro) mandrión m.
acá. adv acá adv; (un poco más acá) acaína adv; (hacia acá) pacá adv; (de acá)
dacá adv || fr ir de ~ para allá: andal de volanti, dil dacá pallá fr.
acabar. act acabal act; dal augua fr; (la realización de algo, culminar) acabijal, finiquital
act; llegal a higu maúru fr 2 (pasar hace poco algo) acabal [de] act.
acabose. m acabossi m || fr ser el ~: sel el acabossi fr.
acacia. f BOT arcacia, cacia f; BOT (flor) pan-i-quesu m, pascasia f.
academia. f academia f.
acallar. act (silenciar) acallal act.
acalorado, -a. adj (dicho de alguien) aginau, -á adj.
acaloramiento. m acaloru m.
acalorar. act acaloral act 2 med acaloral-si med.
acamar. act AGR acamal act.
acampada. f acampá f.
acampar. act aposal-si med, acampal act.
acaparador, -a. adj (dicho de alguien) barajón, -ona, ansiosu, -a adj; (de nimiedades)
lambuzón, -ona adj; (persona arrolladora) lamprea, arrepaña, abencerraji com;
rebentabueis, saltatrenis, atropellapastus com.
acaramelado, -a. adj (dicho de alguien) encarruchau, -á, engarrionau, -á,
9
emburrancanau, -á, emborrajillau, -á adj.
acaramelar. act acaramelal act 2 med (una pareja) acaramelal-si, amartelal-si med.
acariciar. act acaricial act; hingoleal act; (de manera amorosa) amoroseal act.
ácaro. m ENT lácaru m.
acarrarse. med GAN acarral-si med; carral-si med; (acción de acarrarse) acarru m.
acarrear. act (transportar en carro) acarreal act; (cargar) acarreal, afaxinal act; (algo
de mucho peso muy dificultosamente) atarragal act; (acción continua) acarreaeru m;
(cantidad acarreada) acarretu m; (persona que acarrea) acarreaol m 2 (transportar)
acarreal act 3 (producir, conllevar) acarreal act 4 (consecuencia fatal) acarreal act.
acarreo. m acarreu, acarretu m, acarrea f; (en carro o carreta) carreteu m.
acaso. m acasu m || loc por si ~: por si acasu loc; pa por si acasu loc; pa si acasu loc.
acatamiento. m acatu, acatamientu m.
acatar. act acatal act 2 med acatal-si [a] med.
acatarrar. act atacarral, acostipal, amormal act 2 med atacarral-si, acostipal-si,
amormal-si med.
acaudalado, -a. adj (dicho de alguien) capitalista com.
acceder. act (entrar) acedel [a] act 2 (consentir, ceder) acedel act.
acceso. m acessu m.
accesorio. m goviernu m, govierna f.
accesión. f acedimientu m.
accidente. m (suceso) acidenti, casu m 2 (de tráfico) porrazu, acidenti m 3 (desgracia)
agasaju m, jangá f.
acción. f ación, operación f 2 (movimiento) ación f 3 (hecho) ación f.
acebano, -a. adj GENT azevanu, -a, azeveu, -a adj; HIPOC naranjeru, -a, encaxeru, -a adj
acebo. m BOT azevu m.
acebuchal. m BOT azabuchal m.
acebuche. m BOT azabuchi, azaúchi m.
10
acechar. act acechal, acatal act; cechal act.
acecho. m acechu, cechu m || loc al ~: al acechu, al cechu, al catu, al recechu, al
aguardu, ala vigilancia de loc.
acecinar. act achacinal act; (haciendo tasajos) atassajal act.
acedar. act azeal act 2 med azeal-si med.
acedera. f BOT azeonera f, azeras, azieras, aziaeras fpl, pelu-de-señol m.
acedereño, -a. adj GENT acedereñu, -a, acederanu, -a adj; HIPOC michina m.
acederilla. f BOT azerillas fpl.
acederón. m BOT azeronis, azeonis, acelgonis bravíus mpl.
acedía. f MED azedía f.
acedo, -a. adj (dicho de algo) azeu, -a adj.
acehucheño, -a. adj GENT azeucheñu, -a adj.
aceitada. f CUL azeitau m.
aceitar. act azital act.
aceite. m azeiti f, azielti m; (que se prende en una sartén) golosa f; (abundancia de
aceite en una comida) travessá f; adj (recipiente pequeño para guardar el aceite)
paperu m; (una comida que está carente de aceite) deslavau, -á adj; (limpiar el aceite
de impurezas) esclarifical act 2 (líquido graso) azeiti f.
aceitera. f azitera f.
aceitero. m ENT cura, abaeju, sieti-cuerus, aziteru m.
aceitoso, -a. adj (dicho de un alimento) azitúu, -a, pringosu, -a, enguachinau, -á adj.
aceituna. f BOT azituna, azetuna f; (que cae lejos al varear) rezumbeñu, -a, zumbeñu, -
a, saltón, -ona adj; (líquido amargo de las aceitunas) azinagri m; (recipiente para
envasar aceitunas) tarra f; poca de recolección de la aceituna) azitunera f; (dar
aceitunas el olivo) mandal act; (recolectar aceitunas) cogel, apañal act; (las de verdeo)
ripial act; (recoger las aceitunas que caen lejos) saltoneal, acorrical act; (ponerse malas
las aceitunas rajadas o guisadas) açapatunal-si med || TIP azituna acuchillá f (|| la
rajada); azituna alperchinera f (|| la que produce el acebuche); azituna basta f (|| la de
11
cierta variedad tosca); azituna bordal f (|| aceituna gordal); azituna carrasqueña f
(|| la de cierta variedad); azituna uñati || azituna çapatera f (|| la de mal sabor);
azituna coricabra f (|| la de variedad alargada y puntiaguda); azituna esmachá,
machá, f (|| aceituna machada y aliñada); azituna gordal f (|| aceituna gordal);
azituna limonera f (|| la de cierta variedad); azituna machá f (|| aceituna machada y
aliñada); azituna mançanilla (|| manzanilla); azituna negra f (|| aceituna negral);
azituna ojiblanca f (|| la de cierta variedad); azituna rayá f (|| la rajada y aliñada);
azituna verdial f (|| la de cierta variedad); azituna urdiega f (|| la de cierta variedad);
mançanilla f (|| aceituna manzanilla); torinu m (|| aceituna negra y pequeña).,
aceitunejo, -a. adj GENT azituneju, -a adj; HIPOC canchaleru, -a adj.
aceitunera. f AGR azitunera f; (fin de la aceitunera) acabaízu m.
aceitunero. m azituneru m.
aceituniego, -a. adj GENT azituniegu, -a adj; HIPOC galicianu, -a adj.
acelerada. f acelerón m.
acelerar. act aceleral act 2 (hacer algo precipitadamente) socochal act 3 med
(turbarse) aceleral-si med.
acelerón. m acelerón m; arrascón m.
acelga. f BOT acelga f || BOT ~ silvestre: acelga bravía, acelga del monti f.
acémila. f AGR zémila f 2 (persona ruda) acémila f.
aceña. f aceña f.
acento. m LING acentu m 2 (modo de hablar) acentu m.
aceptar. act (recibir) acebil, acetal act 2 (estar conforme) acetal act, sel conformi
[en] fr; (una derrota) mancornal-si med; (con resignación) amorral act.
acequia. f cequia, acequia f.
acera. f encerau m, cera, empenderá f.
acerar. act (poner aceras) aceral act.
acercar. act (traer cerca) acercal act; aparal, aportal act 2 med acercal-si [a], acercal-si
[pa] med; (que se acerca más de la cuenta) acercón, -ona adj.
12
acerico. m COST prendeol, alfileteru, aziruelu m, almojaílla f.
acero. m azeru m || ~ vidia: azeru vidia m 2 (instrumento hecho de acero) azeru m.
acerolo. m BOT azerola f.
acertar. act atinal, acertal act; (dar en el blanco) agural, abimbal act; dal cona púa al
trompu fr fam.
acertijo. m acertón, acertajón, acertaíju m.
aceruelo. m COST aziruelu m.
aceuchalense. adj GENT aceuchaleñu, -a adj; HIPOC piporru, - a adj.
acezar. act acezal, algarreal act; cezal, gaspaleal act.
achacoso, -a. adj (dicho de alguien) esparavanau, -á, aportillau, -á, cangarriosu, -a adj;
calandariu, halenqui, achiperri m.
achantar. act (asustar) achantal act 2 (hacer callar a alguien) achantal act 3 med
achantal-si med.
achaparrado, -a. adj (dicho de alguien) achaparrau, -á, retorúu, -a, agachaparrau, -
á adj; (obeso y lento) çorromomu m 2 (dicho de algo) achaparrau, -á, achapau, -á adj.
achaque. m esparaván, alifafi, achaqui m, claca f.
achicar. act achical act 2 (amedrentar) achical act.
achicharrar. act achicharral act; (sitio donde hace mucho calor) achicharraeru m 2
med achicharral-si med.
achicoria amarga. f BOT lechuguinu, almidón m.
achispado, -a. adj (dicho de alguien) pintón, -ona, pintoju, -a, pindongu, -a, pitocu, -a,
achispau, -á, alegreti adj.
achuchar. act (azuzar) achotal, assussal act 2 (instigar) achuchal act.
achuchón. m achuchón m 2 (recaída) achuchón, arrechuchu m.
acial. m GAN azial, zial f.
acicalado, -a. adj (dicho de alguien) peripuestu, -a, engaripolau, -á, azicalau, -á adj;
achascau, -á adj.
13
acicalar. act mondal, ciscalal, alveal, calafeteal act; (poner guapo) engaripolal,
enguapal act 2 med enguapal-si, emperifollal-si, periponel-si med.
acidez. f azeu m 2 (de estómago) azedía f, ardol m.
ácido, -a. adj (dicho de algo) azeu, -a adj.
ácido. m azeu, aziu m 2 QUÍM aziu m.
acierto. m tinu, aciertu m.
aclamación. f acramación f.
aclamar. act acramal act 2 (vitorear) acramal act.
aclaración. f aclaración f.
aclarar. act claral act; (hacer claro) aclaral act; (ponerse claro) clareal act; (dejar claro)
enclaral act; (empezar a ponerse claro) aclarecel act; (dejar poco claro) ençuguetal act;
(acción discontinua) aclarón m 2 AGR (los olivos) desgrumal act; (la fruta) entressacal,
tricoteal act 3 (enjuagar) aclaral act 4 METEOR aclaral act 5 (una explicación, un hecho,
un concepto) aclaral, descontal act; (acción continua) aclaraera f.
aclimatar. act assental act 2 med assental-si med.
acmé. m fuga f.
acobardar. act acovardal, amilanal, abarrancal, acagaçal, açurronal, assobaxal,
açurullal act 2 med amilanal-si, abarrancal-si, acocal-si, acogotal-si, arrugal-si, açurullal-
si med; (echarse atrás) culeal act, rengal-si, aculal-si med.
acochinar. act (arrinconar) arreconchinal act.
acodar. act acoal act 2 AGR acoal act 3 med acoal-si med.
acogedor, -a. adj (dicho de algo) acogeol, -ora adj.
acoger. act (admitir) acogel act 2 (dar hospicio) recogel act.
acogida. f acogía f || loc de ~: adotivu, -a adj.
acogimiento. m acogimientu m.
acogombrar. act AGR acojombral, amorteral, calleal act.
acojonar. act fam acojonal act fam 2 med fam acojonal-si med fam.
14
acometer. act arremetel [con], arremetel [contra] act; empestillal [con] act.
acometida. f arremetía, cometía f.
acomodado, -a. adj (dicho de alguien adinerado) arropau, -á adj.
acomodar. act acomoal act; (moverse para acomodarse) verraqueal, varraqueal act
2 med acomoal-si, ahongal-si, atalantal-si med; (socialmente) señoreal-si med; (en un
puesto o trabajo) aconchaval-si, acovanchal-si med.
acomodo. m acomou m; (potra) garnacha f; (tener acomodo social) tenel güen
achegu fr.
acompañamiento. m acompañamientu m.
acompañante. adj (dicho de algo o alguien) acompañanti adj; (que va acompañando
siempre a alguien) colguín m; (pesado) carava com.
acompañar. act acompañal act; (a un lugar) acompañal, trasponel, arrimal act 2 (hacer
compañía) acompañal act, dal compaña, dal carava fr 3 (agregar) acompañal act.
acomplejado, -a. adj (dicho de alguien) apopau, -á adj; acomprexau, -á adj.
acomplejar. act acomprexal act.
acondicionamiento. m acondicionamientu m.
acondicionar. act acondicional act.
acongojado, -a. adj (dicho de alguien) acongojau, -á, ansiau, -á adj.
acongojar. act ahuncal act; escongojal act 2 med ahuncal-si, escongojal-si med;
(asfixiarse) angujal-si med.
acónito. m BOT mata-lobera f.
aconsejar. act consejal act 2 med consejal-si [de] med, tomal tinu [de] fr.
acopar. act acopal act.
acoplar. act acopral act 2 (unir, encajar) acopral act 3 med (acomodarse) acopral-
si med; (sumarse) agregal-si med.
acoquinar. act (acobardar) acoquinal act 2 med acoquinal-si med.
acordamiento. m acordura f.
15
acordar. act (concertar) acordal, conchaval act; entripelal act, entangal-si med
2 (determinar) acordal act 3 med recordal act, recordal-si, acordal-si med.
acorde. adj (dicho de algo) acordi adj.
acordeón. m MÚS cordión f.
acordonar. act cordonal act.
acorralar. act acorralal, acontrallal, acorrical act; corralal act.
acorrer. act (acudir) acorrel [a] act.
acortar. act acortal act 2 (atajar) acortal act.
acosado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) hopeau, -á adj.
acosar. act acorrical, acossical act; envassallal act.
acostar. act (poner de costado) acostal act 2 (tumbar) acostal act; cambal act 3
med acostal-si med 4 (tener relaciones) acostal-si med.
acostumbrado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) hechu, -a [a], acostumbrau,
-á [a] adj; enseñau, -á [a] adj.
acostumbrar. act avezal [a], acostumbral [a], audechal act 2 (aficionar) empical [a] act;
engolosinal act 3 med avezal-si [a], acostumbral-si [a], arregostal-si [a], ambiental-si
[a], hazel-si [a], audechal-si med; (aprender) enseñal-si [a] med.
acotar. act acotal act; ahital act; (poner coto a algo) encotal act.
acrecentamiento. m acrecimientu m.
acrecentar. act acrecel act.
acribillar. act (herir) escrival act.
acrílico, -a. adj (dicho de algo) crílicu, -a adj.
actitud. f atitú f; (cambiar de actitud bruscamente) pegal un rabotazu fr.
actividad. f movimientu m; atividá f 2 (facultad) atividá f.
activo, -a. adj (dicho de alguien) vivu, -a, afanau, -á, ardilosu, -a, movíu, -a adj; (que
tiene inquietudes) enarvolaol, -ora, herventeru, -a adj; (predispuesto) ensayeru, -a
adj 2 (dicho de algo) ativu, -a adj.
16
acto. m actu, astu m || loc en el ~: nel astu, nel intri, nel inti loc.
actor. m artista com; atol m.
actriz. f artista com; atrís f.
actual. adj (dicho de algo) moernu, -a adj; d’ugañu, d’ogañu loc.
actualmente. adv moernamenti, ugañu, ogañu adv.
actuar. act (artísticamente) trebajal, astual act 2 (comportarse) pajeal, astual act.
acuario. m aquariu m.
acuático, -a. adj (dicho de algo o de un animal) aguáticu, -a adj.
acuciado, -a. adj (dicho de alguien) acelerau, -á adj; (que siempre tiene prisa)
puxarreru, -a adj.
acuciante. adj (dicho de alguien) prissiña, pejiguera com.
acuciar. act precipital, augual, atajilal, atossigal act; nõ dal hilu ala aúja fr.
acucioso, -a. adj (dicho de alguien) cuciosu, -a adj.
acuclillarse. med acocrillal-si med.
acudir. act acuíl [a] act.
acueducto. m aguadutu m.
acuerdo. m (convención) acuerdu, conveniu m; acordança f; (hacer un acuerdo verbal)
aparabral act; (romper un acuerdo verbal) desaparabral act.
acuífero. m manantíu m; çuncial m.
acular. act aculal act; (acción de acular) aculagi m.
acullá. adv acullá adv.
aculturación. f desacolturamientu m.
aculturar. act desacoltural act.
acumular. act ahacinal, arremangal, acumulal, amontonal act; retolal act.
acuñar. act acuñal act.
acunar. act cuneal, abreçal act; (entre los brazos) arreconcunal act.
17
acuoso, -a. adj (dicho de algo) aguosu, -a adj.
acurrucar. act acorrucal act; atortujal act 2 med acorrucal-si med; amonal-
si med 3 (cobijarse) acorrucal-si med.
acusación. f acusación f, acusamientu, acusu m 2 DER acusación f.
acusado, -a. adj (dicho de alguien) acusau, -á adj.
acusar. act acusal act; (dar la cara algo) acusal act.
acuse. m DIV acusía f.
acusica. m acusiqui, -a adj.
acusón, -a. adj (dicho de alguien) acusiqui, -a adj.
adán. m adán, adefesiu, farragua m.
adaptar. act enquacal, adatal act 2 med adestral-si med; (acostumbrarse) ambiental-si
med; (acción completa) enquacamientu m.
adarme. m adarmi m.
adecentar. act (limpiar) escamondal, escamochal, esmondongal act; atalantal, avial,
adecental, aplanchegal act; quisquiñal, rescabinal act; (engalanar) achiscal, agaligal,
encopetal act; (persona que adecenta) aviaol m; (dicho de algo muy mal adecentado)
pingajosu, -a adj 2 med escamondal-si, arriscal-si, apatuscal-si, apetuscal-si, quisquiñal-
si med; (superficialmente) dal-si un voleu fr.
adecuación. f adequación f.
adecuadamente. adv adequámenti adv.
adecuado, -a. adj (dicho de algo) aparenti adj; adequau, -á adj; (oportuno, propicio)
templanu, -a adj 2 (dicho de alguien) aparenti, aparecíu, -a adj.
adecuar. act adequal [a] act.
adefesio. m (persona fea) adefesiu, escamochu m.
adehala. f (propina) arrehalas fpl.
adelantar. act alantal, adelantal act; delantal act 2 (ganar delantera) alantal act 3
(anticipar) alantal, antuyal act 4 med (anticiparse) adelantal-si med.
adelante. adv alantri, alanti, adelantri adv; (hacia adelante) palantri, palanti adv; (muy
18
adelante) alantrota adv; (justo adelante) alantitu adv; (seguir adelante con algo) aballal
[con] act || fr sacar ~: lleval palantri fr.
adelanto. m adelantu m.
adelfa. f BOT aldelfa f; aldelfera f 2 BOT (flor) aldelfa f.
adelgazante. adj (dicho de algo) endelgaçanti adj.
adelgazar. act endelgaçal act; afinal-si med; (perder mucho las carnes) descarnal act;
(adelgazar mucho) queal-si por metá fr.
ademán. m esparaván, geringoncia, aimán m; (muy exagerado) espanturraju,
escaramuju m.
además. adv amás adv, a más, por parti loc; i tó loc (|| pospuesta) || loc ~ de: amás
de, a más de, a mayol de loc.
adentrar. act adentral [en] act; entral [en] act 2 med adentral-si [en] med; entral-si
[en], metel-si [en] med.
adentro. adv adrentu adv; (hacia adentro) padrentu adv. || loc ~ de: adrentu de loc.
adentros. mpl adrentus mpl.
aderezar. act adereçal act.
aderezo. m adereçu, avíu m.
adherir. act pegal act; (dejar adherido) empegostal, empegotal act.
adicción. f bitoquera f, encevicaeru m.
adición. f adición f.
adicto, -a. adj (dicho de alguien) encevicau, -á adj; aditu, -a [a] adj.
adiestrador. m ensayaol m.
adiestrar. act adestral act.
adinámico, -a. adj (dicho de alguien) vaníu, -a adj.
adinerado, -a. adj (dicho de alguien) arropau, -á adj.
adiós. interj condiós, adiós interj, con dios, a dios loc; vai/dil con dios fr.
aditamiento. m arreala f.
19
adivinanza. f adivinancia f.
adivinar. act adivinal act; divinal act; endivinal act 2 (acertar) atinal, adivinal act 3
(distinguir) adivinal act.
adivino. m adivinaol, adivinu m; sabiu m.
adjetivo. m GRAM ajetivu m.
adjudicar. act ajudical act; (por un precio determinado) dal por un tantu fr.
adjuntar. act ajuntal act.
adjunto, -a. adj (dicho de algo) ajuntau, -á adj; (cosa adjunta) apartu m.
adminículo. m alminículu m.
administración. f almenistracion. alministración f 2 (trabajo) almenistración f 3 (lugar)
almenistración f
administrador, -a. adj (dicho de alguien) almenistraol, -ora adj; almenistranti adj.
administrar. act almenistral, alministral act 2 (dirigir) almenistral act 3 (economizar,
racionar) condural, acondural, sumenistral act; acondural act; (cosa administrada)
sumenistru m 4 (dosificar) almenistral act.
admirable. adj (dicho de algo) almirabli adj 2 (dicho de alguien) almirabli adj.
admiración. f almiración f.
admirador, -a. adj (dicho de alguien) almiraol, -ora adj.
admirar. act almiral act 2 med (asombrarse) almiral-si, desmental-si med.
admisible. adj (dicho de algo) almissibli adj.
admisión. f almissión f.
admitir. act reconocel act; almitil act.
adobar. act (aderezar) adobal act 2 (un alimento) adobal act.
adobe. m ALB adobi m.
adobera. f ALB adobera f.
adobo. m adobu, adobau m 2 CUL (salsa) adobau, adobu, puelmi m.
adoctrinamiento. m dotrinança f.
20
adoctrinar. act adotrinal act.
adolescente. adj (de alguien) revolanderu, -a, volanderu, -a adj; revoltaeru, -a adj.
adonde. adv andi, aondi, ondi adv; (hacia donde) pandi adv.
adónde. adv ándi, aóndi, óndi adv; (hacia dónde) pándi adv.
adondequiera. adv andiquiera adv || loc ~ que: andiquiera que loc.
adoptado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) recogíu, -a adj.
adoptar. act (recibir) adotal act 2 (un niño) aporijal, adotal act; (huérfano o expósito)
recogel act; GAN (una cría) artuñal act; (que adopta) adotivu, -a adj; GAN (dicho de la
cría que es adoptada) artuñeru, -a adj.
adoptivo, -a. adj (dicho de alguien) adotivu, -a adj; GAN (de una cría) artuñeru, -a adj.
adoquín. m ARQ adoquín m.
adoración. f adoración f.
adorar. act adoral act 2 (querer mucho) adoral act.
adormecedor, -a. adj (dicho de algo) dormilón, -ona adj.
adormecer. act adormilal, act 2 med adormilal-si, amilanal-si, assorongal-si, atortujal-si
med; zorzalal-si med; embabucal-si med 3 (un miembro) dormil-si med.
adormidera. f BOT mapola-dela-India f.
adormilar. act adormilal, amilanal, azorzolal act 2 med adormilal-si, assorongal-si,
azorzolal-si med; trasponel-si med.
adormitarse. med adormilal-si, amancornal-si, amoronal-si med.
adornar. act adornal act; revestil act.
adorno. m adornu m; (de mal gusto) adornaju m; (llamativo y vistoso de algunas
prendas) ringurrangu m; (excesivo) ataharri m; (que cuelga) recolguín m.
adquiriente. adj (dicho de alguien) alquirienti adj.
adquirir. act cogel act; alquiril act; (conseguir ilegalmente) alambiqueal act 2
(conseguir) alquiril act.
adquisición. f alquisición f.
21
adral. m AGR estalonchu m.
adrede. adv adré adv; adrémenti adv.
adscribir. act apontal [a] act 2 med apontal-si [a] med.
adulador, -a. adj (dicho de alguien) lambuzu, -a, lambeteru, -a, lambiosu, -a,
lampuzeru, -a, papeleru, -a, loaeru, -a adj; papelón, -ona, palancón, -ona adj; alcagüeti,
-a adj; hurrambleru, -a adj; (que se humilla por completo) mamporreru, -a adj;
(rastrero) arrastrau, -á adj; (que consigue lo que se propone) sacatrapus, aguisillu com.
adular. act halagal, halal, çambuteal, apopal act; andal al reol, hazel la rosca fr.
adulto, -a. adj (dicho de alguien) adultu, -a adj.
advenedizo, -a. adj (dicho de alguien o de un animal) ajenu, -a, apellaízu, -a adj.
advertencia. f alvertencia f; (indirecta) avanci m.
advertido, -a. adj (dicho de alguien) alvertíu, -a adj.
advertimiento. m alvertimientu m.
advertir. act alvertil act; (de las faltas o incumplimientos) hazel el rayeru fr; (de manera
indirecta) tiral el avanci [de] fr 2 (llamar la atención) alvertil act 3 (amonestar) alvertil
act 4 (amenazar) alvertil act.
aeroplano. m aroplanu m.
aeropuerto. m aropuertu m.
aerosol. m MED arossol m.
afable. adj (dicho de alguien) afabri adj.
afán. f afán f, ardil m; (trajín) brega f; (intenso) bregajina f; (continuo) penqueu,
batalleu m; (obsesión) cefrina f || loc con el ~ de: cona golilla de, cona gola de loc.
afanar. act afanal act 2 (robar) afanal act 3 med afanal-si, cefral-si med, bregal,
navegal, batallal, trillal act; embregal act; (de manera continua) bregueal, hopeal,
huricheal, zancajeal act; (yendo de un lado para otro) bruxuleal act; (con mucho
empeño) enceval-si med; (trabajar) apencal act.
afanoso, -a. adj (dicho de alguien) horrucheru, -a adj.
afección. f afición f.
22
afectado, -a. adj (dicho de alguien conmocionado) sentíu, -a adj.
afectar. act afetal act 2 (perjudicar) afetal act.
afecto. m (cariño) afeutu, afetu m.
afectuoso, -a. adj (dicho de alguien) afetuosu, -a adj.
afeitado. m roçón, afeitiju m; afeitaúra f.
afeitar. act afeital act, dal un roçón fr 2 med afeital-si med, dal-si un roçón fr.
afeminado, -a. adj (dicho de un hombre) marussu, -a, mariquitosu adj, marussela m;
(que hace cosa de mujeres o está mucho en contacto con ellas) mandilón, mingón adj;
(de poco valer) mingafría m fam; (gesto afeminado) vena f.
afeminado. m hurracu, manfrorita, manfrora, mingafrol m
afeminamiento. m ramalazu m.
aferrar. act acivarral act 2 med acivarral-si med; (dicho de alguien aferrado a algo)
agarrapatau, -á adj.
afgano, -a. adj GENT afganu, -a adj.
afianzar. act (asegurar, aceptar) apalancal act.
afición. f empiqui m, empicamientu m; empicaúra f; afeutu m; (de forma continua)
empicaeru m.
aficionado, -a. adj (dicho de alguien) empicau, -á adj; (entusiasta) encevicau, -á adj.
aficionar. act empical [a] act; engolosinal act; (con tesón) encascal, encevical act 2 med
empical-si [a] med.
afilado, -a. adj (dicho de algo) aguzau, -á adj; enquinchau, -á adj.
afilado. m aguzón m.
afilador. m afilaol, afilotu m.
afilalápices. m afilalapi, aguzalapi m.
afilar. act aguzal, afilal act; filal act; (una herramienta cortante) afilal, alistal act; AGR
(la guadaña) aguzal, encabruñal act; AGR (la reja del arado) echal-li punta fr; (acción
discontinua) afilón m 2 med (adelgazarse) afilal-si med.
23
afiliación. f afiliación f.
afiliar. act apontal [a] act 2 med apontal-si [a] med.
afín. adj (dicho de algo parecido) aparecíu, -a adj || fr ser ~es: tenel comunidá fr.
afinar. act (hacer fino) afinal act 2 (perfeccionar) afinal act 3 (la voz) afinal act.
afinidad. f comunidá f || fr tener ~: tenel comunidá fr.
afirmación. f afirmación f.
afirmar. act (clavar asegurar) hirmal act 2 (apoyar) afirmal act 3 (sostener) afirmal act
4 (declarar) afirmal, aponderal act, afirmal-si med.
aflicción. f aflición f, ahincu m.
afligir. act afrigil act 2 (desolar, turbar) escongojal act 3 med afrigil-si med; escongojal-
si, ahincal-si med.
aflojar. act (desapretar) desafroxal, desapretal act; (hacer aflojar) afroxal act; (aflojar)
froxal act 2 (disminuir) afroxal act.
afluencia. f riolá f, córrigu, bodión m; (muchedumbre) caterva, catervá, camá, tranquía
f; (gran cantidad) pampirolá f.
afofar. act abofal, ahongal act 2 med abofal-si, ahongal-si med.
afonía. f MED ronquera f.
afónico, -a. adj (dicho de alguien) roncu, -a adj.
aforar. act (calcular una capacidad) alforal act.
africano, -a. adj GENT africanu, -a adj.
afrontar. act enfrental, afrental, afrontal act.
aftershave. m loción f.
afuera. adv ahuera, afuera adv; (hacia afuera) pahuera, pafuera adv || loc ~ de:
ahuera de, afuera de loc.
afueras. fpl punteras, aldehueras, aldefueras fpl.
agachadiza. f ZOOL agachaera, acachaíza f.
agachar. act acachal act; (doblar, inclinar, ceder) acachambral act; (ocultando) acarval,
24
arrecachal act 2 med acachal-si, arrecachal-si med; (doblarse, inclinarse) acorcoval-si,
acachambral-si, amochal-si med.
agalla. f BOT bogalla, gogalla, abogalla, gallareta, tora f; BOT (grande) bogallón,
bacarón m; BOT (chica) agallu m; BOT (con picos) toru m 2 fpl agallas fpl, reañus mpl.
agamitar. act CINEG gamital act; CINEG (cazador que agamita) gamitaol m.
agarrada. f (pelea) agarrá f, agarri, enganchi m; (intensa) enganchina, agarrina f;
(concreta e intensa) enganchón, agarrón m; (situación) gaçapera f.
agarradero. m (asa) agarraera f, agarraeru m.
agarrado, -a. adj (dicho de alguien mezquino) agarrau, -á adj; marruñu, -a adj.
agarrar. act (coger) agarral act; (acción discontinua) agarrón m.
agasajar. act (regalar) agasajal act, hazel el rendivú fr.
agasajo. m rendivú, agasaju m; (amigo de agasajos) agasajeru, -a adj 2 (aperitivo)
refrescu m.
agateador. m ZOOL gateaol, gateón, agateón, gatarichi, gatorín, gateanzinas m,
gateaora, agateaora f.
agazapado, -a. adj (dicho de una liebre) encamau, -á adj; (quedarse agazapado)
engaçapal-si med.
agazapar. act acachapal, agaçapal, achanatal, assobacal act 2 med (tras la maleza)
acarval-si med; CINEG agaçapal-si, encamal-si med; (una liebre) amonal-si med;
(acostarse) azorzolal-si med.
agencia. f agencia f.
agenda. f agenda f.
agilidad. f agilidá f 2 (desenvoltura) involtura, soltura f.
agilipollado, -a. adj fam (dicho de alguien) agelipollau, -á adj fam
agilizar. act desengolvel act.
agitación. f (angustia, inquietud) çoçobra f; (continua) hervieru m.
agitado, -a. adj (dicho de alguien) rebullíu, -a adj.
agitar. act (excitar) empendolal act 2 med (turbarse) açogal-si med; MED (por el efecto
25
de un ataque) farusteal act.
aglomeración. f balburda, barahunda f, bandurrión m; (muy apiñada) recalquiña f.
aglomerar. act arrepelotonal act; (apiñar) apeñusgal act; (una muchedumbre) apiaral
act 2 med arrepelotonal-si, apelotonal-si med; (apiñarse) apeñusgal-si med.
aglutinar. act apegotonal, apelotonal act 2 med apegotonal-si, apelotonal-si med.
agobiante. adj (dicho de algo) aginanti adj 2 (dicho de alguien) aginanti adj; aginosu, -a
adj; (que apremia) aginaol, -ora, adj.
agobiar. act aginal act; (atosigar) abarcal, acossical, ahigadal act; (quemar) abrasal act;
(cansar) acansinal act; (causando maltrato psicológico) abreal act; (abrumar)
achombal, alosal act.
agobio. m aginu m; (situación agobiante) abrasaeru, aginaeru, assaeru m; (por
muchedumbre) acivarraeru, discarreu m.
agolpar. act agolpal act.
agonía. f (angustia) agonía f.
agonizar. act agoniçal act.
agorero, -a. adj (dicho de alguien) cenizu, -a, agoreru, -a adj; encenizau, -á adj.
agostadero. m GAN agostaeru m.
agostar. act agostal, acostanal, assolanal, arressequinal act; socochal act.
agostizo, -a. adj GAN (dicho de un cerdo) agostón, -ona adj.
agosto. m abostu, agostu m; (propio del mes de agosto) abostiçu, -a, agostiçu, -a adj.
agotado, -a. adj (dicho de alguien) abaldau, -á, baldau, -á, cefrau, -á, segau, -á, hascau,
-á adj; (por el calor) aforrajau, -á, aborrajau, -á adj.
agotamiento. m abaldamientu, agotamientu m.
agotar. act (cansar) cefral, molel act.
agracejo. m BOT agrás m.
agradable. adj (dicho de alguien) agradabli, compatenti adj 2 (de algo) agradabli adj.
agradar. act agradal, cumpril, prestal, gustal act; aquacal, quacal, quadral act;
26
(apetecer) petal act.
agradecer. act agralecel, agraecel act || expr se agradece: s’agraleci, s’agraeci, se
recrei expr 2 (ser grato) agralecel, agraecel act.
agradecido, -a. adj (dicho de alguien) agralecíu, -a, agraecíu, -a adj.
agradecimiento. m agralecimientu, agraecimientu m.
agrado. m agrau m; (con agrado) agustamenti adv, con gustu, con muchu gustu loc ||
loc de ~: d’agrau loc.
agramiza. f AGR tascu m.
agrandar. act agrandal act.
agravio. m agraviu m.
agraz. adj BOT (dicho de una uva) agrás adj.
agredir. act agredil act.
agregar. act agregal act; (a un conjunto) congregal act.
agresión. f agressión f.
agresivo, -a. adj (dicho de alguien) pegotón, -ona adj.
agreste. adj (dicho de un terreno) agriu, -a adj 2 (de algo o alguien) cetrinu, -a adj.
agriar. act azeal act 2 med azeal-si med.
agrícola. adj (dicho de algo) agrícola adj.
agricultor. m agricultol m; (que tiene muchas tierras) turra m.
agridulce. adj (dicho de de algo) agridús adj.
agrietar. act agrietal act; (ir agrietando) grieteal act.
agrio, -a. adj (de algo) azeu, -a adj; estoposu, -a adj; (dicho del vino) picau, -á, perdíu, -
a, rísperu, -a, assomau, -á adj 2 (dicho de alguien de carácter agrio) azeu, -á adj.
agrumar. act (hacer grumos) agorullal act; (ir formando grumos) gorulleal act.
agua. m agua, augua f; (gran cantidad de agua) mari-a-monti m; (gran cantidad de
agua en charcos o similares) agüeríu m; (gran cantidad de agua de una vez) cuchaparrá
27
f; (agua que sale por una compuerta) palaera f; (sucia) aguaza f; (relacionado con el
agua) aguaol, -ora adj || loc a dos ~s: a estijera loc.
aguacero. m METEOR lluviazu, aguagi, aguazeru m, aguá f.
aguachinado, -a. adj (dicho de una bebida) enguachinau, -á, enguachinosu, -a adj.
aguachinar. act enguachinal, aguachinal act.
aguachirle. m augua-chilri, aguati m.
aguadera. f (cantarera) aguaera, auguaera f 2 (capacho) aguaeras, auguaeras fpl.
aguadija. f agüilla, aguarilla f, çumaqui m.
aguado, -a. adj (dicho de una bebida) aguachinosu, -a adj; (dicho del vino) aguau, -á,
auguau, -á adj; (dicho de un fruto) aguanosu, -a adj; CUL (quedarse un cocido con
mucha agua) ahogal-si med.
aguador. m aguaol, auguaol, aguateru, açacán m.
aguafiestas. com eschangabailis, faratabailis, esfaratabailis, caganíus, estripagustus,
empuercacharcus com.
aguamanil. m augua-manil m.
aguamiel. m augua-miel f.
aguanieve. m METEOR nevarruscu m, barrisca f.
aguantar. act (soportar, tolerar) aguantal, premitil act 2 (retener) ostenel act 3
(mantenerse) ruqueal act 4 med (conformarse) aguantal-si, achantal-si, amolal-si med.
aguante. m aguanti m.
aguar. act agual, enguachinal act; (hinchar de agua) empancinal, empandurral act.
aguardar. act (esperar) aguardal, aguantal act.
aguardentero. m aguardenteru m.
aguardiente. m aguardienti f; (con sifón) palomita, paloma f; (de mala calidad)
rehilaíllu m, rejalgal f; (el primero en ser destilado) aguardienti de cabeça f; (tomar
aguardiente en ayunas) tomal la parvidá fr.
aguardo. m aguardu m.
28
aguarrás. m augua-ras f.
aguatocha. f auguatochu m.
aguazar. act enchaguazal act.
agudeza. f (perspicacia) pesqui m.
agudizar. act (los sentidos) aguzal act.
agudo, -a. adj (dicho de algo) agúu, -a, picúu, -a adj 2 (dicho de un sonido) craru, -a,
finu, -a adj 3 (dicho de alguien) alfilerón, -ona adj.
aguijada. f GAN aijá, pica, gallarda f; rehileti m.
aguijón. m ZOOL (de abejas, avispas, etc.) herreti, herrón, picu, rejón m; (de un
escorpión) garranchu, herreti m; (punta del aguijón) aijón m.
aguijonazo. m herretazu, herronazu m.
águila. f ZOOL águila f; ZOOL (cría) aguiluchu m || ZOOL ~ real: águila real f; ~
perdicera: aguiluchu perdizeru m.
aguilucho. m ZOOL aguilinu m.
aguinaldo. m aguinaldu m.
aguja. f COST aúja, abuja f; (de ganchillo) palilleru m; (para coser albardas) albardera f
2 MED aúja f 3 BOT (de pino) picu m, vástiga f 4 ZOOL (pez) aúja f.
agujereado, -a. adj (dicho de un fruto o la madera) barreneau, -á adj; encocau, -á adj
agujerear. act aburacal, aujeral, aujereal, abujereal act; (acribillar) acravillal act.
agujero. m buracu, furacu, bujeru, bureju m; aburacu, abujeru, aujeru m; (grande)
buraca, buranca, burancha f, burancu, buranchu, bujerancu, aujeracu, aujeranchu,
aujerancu m; AGR (para sembrar) hochi m; COST (de la aguja) hondón m; (agujeros del
cinturón) lavijeru m; CUL (del queso) ojón m; (tapar agujeros de una pared con cal o
cemento) embastal, calafeteal, embonal act; (meter en un agujero) ençonchal act.
agujeta. f agujeta f; aúja f; (que tiene agujetas) aguau, -á, amojau, -á adj.
agur. interj abur interj.
agusanar. act bicheal, cucal act 2 med bicheal-si med.
agusanado, -a. adj (dicho de un fruto) cucón, -ona adj.
29
aguzadera. f aguzaera f.
aguzanieves. f ZOOL augua-nievi, algolloría f.
ah. interj a, ‘a interj.
ahechadura. f AGR grancias fpl.
ahechar. act AGR ahechal, granceal act.
ahí. adv adv || loc por ~: paí adv.
ahijada. f aijá f.
ahijado. m aijau m.
ahijar. act AGR aijal act 2 GAN aijal act.
ahínco. m (empeño) ahincu m, ansia f.
ahitar. act (delimitar) ahital act 2 (hartar) ahital act 3 med ahital-si, achipotal-si,
arratonal-si med; (saciarse de comer) empançurral-si, empanturral-si med.
ahíto, -a. adj (dicho de alguien) ahitu, -a, ahitau, -á, tupíu, -a, embochinchau, -á,
abochinchau, -á adj; (con malestar) acupau, -á adj; (de un bebé por mamar) rebossón, -
ona adj; GAN (dicho de una oveja por comer mucho pienso y agua) enfosau, -á adj.
ahíto. m ahitu m.
ahogadilla. f ahogaílla, aguaíña, hundía f.
ahogamiento. m ahogamientu m.
ahogar. act (extinguir) afogal, ahogal act; afogonal act 2 (apretar) ahogal act 3
(estrangular) ahogal, agañotal act 4 med ahogal-si med.
ahogaviejas. f BOT aijonis mpl.
ahogo. m ahogu m; (intenso) ahoguina, ahoguiña f.
ahoguío. m ahoguiña, ahoguina, calma f; (cansancio, paliza) matahogaçu m; (situación
de ahoguío) ahogaera f.
ahondar. act ahondal act; hondeal act; (profundizar) ahondal, aprofundal act; escaval
act; (en un pensamiento) revacal act.
ahora. adv ara, agora, angora, aora adv, a ora loc || ~ mismo: aramesmu adv, en ya
30
mesmu, a ora mesmu loc.
ahorcar. act ahorcal, colgal act 2 med ahorcal-si, colgal-si med.
ahormar. act ahormal act.
ahorquillar. act ahorquillal act.
ahorrador, -a. adj (dicho de alguien) ahorrativu, -a, económicu, -a adj; guardiña com.
ahorramiento. m ahorramientu m.
ahorrar. act (economizar) ahorral, estojal, hurril act; (recoger) agencial, agarfañal act;
(no ahorrar, no economizar o dar de sí el dinero) nõ fragual fr.
ahorrativo, -a. adj (dicho de algo) ahorrativu, -a adj.
ahorro. m ahorru m 2 mpl ahorrus mpl.
ahuecar. act agüecal act; güecal act 2 (hacer hueco) güecal act.
ahuevar. act (dar forma de huevo) agüeval act.
ahumado, -a. adj (dicho de algo) ahumau, -á adj.
ahumar. act ahumal act 2 (un alimento) ahumal act 3 (un cristal) ahumal act 4 med
ahumal-si med.
ahuyentar. act ahuyental act; (un espíritu) esconjural act; (espantar) hotreal, hosseal,
rehusal act.
airbag. m coxín d’airi m.
aire. m (gas) airi m 2 (viento) airi m 3 (parecido) airi m || fr dar un ~ a: dal un airi [a],
tenel un ciertu airi [a] fr 4 MÚS airi m.
airear. act aireal act.
airoso, -a. adj (dicho de algo) airosu, -a adj || fr salir ~: desemborujal-si med; (de una
conversación) apeal-si polas orejas fr.
aislado, -a. adj (dicho de algo o alguien) aislau, -á, solitariu, -a adj.
aislador. m (del tendido eléctrico) paxarilla, xícara, palomilla, palometa f.
aislamiento. m (preventivo) quarentena f.
aislante. m aislanti m; (del tendido eléctrico de porcelana o vidrio) palomilla, paxarilla,
31
palometa, xícara f.
ajado, -a. adj (dicho de alguien) cascau, -á adj; (dicho de algo) rehendíu, -a,
escagarruciau, -á adj fam.
ajar. act (malograr) achuchurril act; (deslustrar) percuíl act.
ajedrez. m DIV axedrés m.
ajenjo. m BOT axenju m.
ajeno, -a. adj (dicho de alguien) ajenu, -a adj 2 (dicho de algo) ajenu, -a adj.
ajero. m ajeru m.
ajetreado, -a. adj (dicho de alguien) entribejilau, -á, ahervau, -á adj; açacán m.
ajetrear. act hotreal, hotrileal act; (que ajetrea) hotreru, -a adj 2 med (afanarse)
navegal act; (continuamente) marineal, perneal act; (con tesón) enceval-si med.
ajetreo. m estrebejil, hotril; (continuo) hotreu, hotrileu, jarrilleu m 2 (afán) navegu m,
navegola f.
ajilimójili. m CUL cilimoji m.
ajo. m BOT aju m; AGRA (hacer que se seque en la tierra) azogal act || fr estar
en el ~: estal metíu nel aju fr || TIP aju sementeru m (|| el que procede de la siembra).
ajuar. m axual m 2 (enseres) axual m.
ajuntamiento. m ajuntamientu m.
ajustado, -a. adj (dicho de algo apretado) retacau, -á adj.
ajustar. act ajustal [a] act; (meter, apretar) atacal, acinchal, acistal, acessal act;
(encajar) afechal, achancal act; (de manera apacible) acomoal act 2 (unir) ajustal,
encangal, machihembral act; (con corrección, entonar) entorilal act 3 med (ceñirse)
abarcal-si [a] med.
ajuste. m ajustamientu, ajusti m; (apretadura) acessamientu m.
ajusticiar. act justicial act.
ala. f ZOOL ala f; (cortar el ala de un ave) desalal act. 2 (objeto) ala f.
alabanza. f alabancia, alabança f.
32
alabar. act alabal, realçal act; echal la loa, hazel el papel, hazel papelis fr.
alabear. act abambal, abangal, abarcal, achombal act; (una herramienta) zimblal act.
alacena. f aljazena, lazena, alazena f; hurranchera f.
alacrán cebollero. m ENT rallu, rallu-dela-tierra, alacrán cebolleru m.
alacrán. m ENT arraclán, alacrán m.
aladierna. f BOT lantiernu, alabiernu m; (mata) alabernera f.
alado, -a. adj (dicho de un ser vivo) alúu, -a adj.
alajú. m CUL alanxú m.
alambique. m alambiqui, estalachi m; (parte de alcohol destilada en alambique)
alambicá f.
alambrada. f alambrá f.
alambrado. m alambrau m.
alambrar. act alambral act.
alambre. m alambri f.
alambrera. f alambrera, lambrera f.
alameda. f alamea f.
álamo. m BOT áramu, álamu m.
alangino, -a. adj GENT alanginu, -a adj.
alardear. act fardeal, fantesial act.
alardoso, -a. adj (dicho de alguien) handalón, -ona adj.
alargado, -a. adj (dicho de algo) largu, -a adj; (alargado y estrecho) cucharetu, -a adj.
alargar. act (dar forma alargada) alargal, encañal act; MÚS (una sílaba al cantar)
reprical act; (estirar) alongal act.
alarido. m alaríu m; hurrupíu m.
alarije. adj ENO (dicho de una uva) alarís adj.
alarmar. act alarmal act.
33
alazán, -a. adj GAN (dicho de una caballería) alaçán, -u, -a adj.
alba. f alva f.
albahaca. f BOT albehaca, albeaca f.
albalense. adj GENT albaleru, -a adj; HIPOC paletu, -a adj.
albañal. m ARQ arvañal m; arvañalera f.
albanés, -a. adj GENT albanés, -esa adj.
albañil. m arbañil, obreru m.
albañilería. f arbañilería f.
albar. adj (dicho de un fruto) alval adj.
albarán. m albarán m.
albarda. f ALBARD albarda f; (pequeña) albardilla f; (la usada por festejos) albardón m.
albardería. f albardonería, albardería, guarnicionería f.
albardero. m albardoneru, albarderu, guarnicioneru m.
albardín. m BOT espartillu m.
albaricoque. m BOT alvarillu, coqui m.
albaricoquero. m BOT alvarilleru m.
albarrada. f ARQ albarrá f.
albéitar. m alveita m.
alberca. f alverca f.
albérchigo. m BOT albérchicu, pregaju m, prisca f.
alberchiguero. m BOT alberchiqueru m.
albergar. act (hospedar) albergal act 2 (contener) albergal act.
albergue. m ambergui m.
albollón. m arvollón m.
albóndiga. f CUL almóndiga f.
alborada. f alvorá f 2 S (canción) alvorá f.
34
albornoz. m albolrón m.
alboronía. f CUL boronía, alboronía f.
alboroque. m alboroqui m.
alborotador, -a. adj (dicho de alguien juerguista) haraneru, -a adj; (que hace gestos
exagerados) alvolariosu, -a adj.
alborotar. act alvorotal act 2 med alvorotal-si med 3 (dicho del pelo) alvorotal-si med.
alboroto. m hotreu, hotril, rehotril, hurdiel, alvorotu m; alvorotina f.
albuereño, -a. adj GENT albueranu, -a, albuereñu, -a adj.
album. m albu m.
alburquerqueño, -a. adj GENT abuquerqueñu, -a, abuquercañu, -a adj.
alcachofa. f BOT alcachofa f; alcachofera f; AGR (de cultivo) alcaucil m 2 (cabeza de
esta planta) alcachofa f; AGR (de cultivo) alcaucil m 3 (objeto) alcachofa f.
alcahueta. f alcagüeta, rebujona, rebujaora f.
alcalde. m alcaldi m; (pedáneo) pedañu m.
alcance. m alcanci m 2 mpl (entendederas) alcancis mpl.
alcanfor. m alcafol, canfol m.
alcantareño, -a. adj GENT alcantarinu, -a, alcantareñu, -a adj.
alcanzar. act alcançal, atopal act; encançal act; topal, act; echal el tientu [a] fr 2
(conseguir) alcançal act 3 (comprender) alcançal act.
alcaraván. m ZOOL caraván, alcaraván m; (sitio donde abundan) alcaravanal m.
alcarceña. f BOT yeru m.
alcaudón. m ZOOL alcabudón, cabeça-gorda, cabecigordu, cabeçúu, picançu m.
alcayata. f alcayata f.
alcazabeño, -a. adj GENT alcaçaveñu, -a adj.
alce. m ZOOL auci m.
alcoba. f alcoba f.
alcocereño, -a. adj GENT alcocereñu, -a, puebleñu, -a adj.
35
alcohol. m QUÍM alcol m 2 (etílico) alcol m 3 (bebida) alcol m.
alcohólico, -a. adj (dicho de algo) alcólicu, -a adj 2 (dicho de alguien) alcólicu, -a adj;
alcolera com.
alcóholico. m alcolera com.
alcollarinejo, -a. adj GENT alcollarineju, a adj.
alconchelero, -a. adj GENT alconcheleru, a adj.
alconereño, -a. adj GENT alconereñu, -a adj; HIPOC alcotrosu, -a adj.
alcornocal. m BOT alcornocal m.
alcornoque. m BOT alcornoqui m 2 (madera) alcornoqui m 3 (bruto) alcornoqui m.
alcornoque. m BOT alcornoqui m; corcheru m; BOT (pequeño) macheru m; BOT
(joven) trepollu m; (dicho del alcornoque de corcho basto y malo) merinu, -a adj.
alcorque. m pozeta, pozera f.
alcotán. m ZOOL alcotán m.
alcotana. f ALB alcotana f; petalla f.
alcuesqueño, -a. adj GENT alcuesqueñu, -a adj.
alcuza. m (vasija) alcuza f.
aldaba. f aldaba f.
aldabilla. f aldabilla f.
aldabón. m aldabón m.
aldea. f lugal m; vilachi m || ~ global: lugal mundial m.
aldeano, -a. adj GENT (natural de Aldea del Cano, Aldeacentenera o Aldeanueva de la
Vera) aldeanu, -a adj.
aldeanovense. adj GENT (natural de Aldeanueva de la Vera) aldeanu, -a;
aldeanovensi adj; HIPOC judíu, -a, pencón, -ona adj; (natural de Aldeanueva del
Camino) aldeanovensi adj.
aldehueleño, -a. adj GENT aldiueleñu, -a adj.
alegar. act alegal act.
36
alegrar. act alegral act 2 med alegral-si med, estal una satisfación fr 3 (festejar)
rumbal act.
alegre. adj (dicho de alguien) alegri adj; relochu, -a, remondengu, -a adj 2
(achispado) pintón, -ona, pintoju, -a, pindongu, -a, pitocu, -a adj.
alegría. f alegría f; alegri m 2 (gesto que denote alegría) alegría f 3 (algo que produce
alegría) alegría f.
alejamiento. m alexación f.
alejar. act alexal act 2 med alexal-si med.
alelado, -a. adj (dicho de alguien) abotonau, -á, acarajotau, -á, achochau, á,
achombau, -á, alelau, -á, apolismau, -á adj; (pánfilo) carajoti, -a, pajirusu, -a, pajusu, -a,
pampanoti, -a, panguangu, -a, sopilaciu, -a adj; zumbón, -ona adj.
aleluya. interj REL aleluya interj.
alemán, -a. adj GENT alemán, -ana adj.
alentar. act (animar) apopal act.
alentejano, -a. adj GENT alentejanu, -a adj.
alero. m ARQ volaízu, alal m.
aleta. f ZOOL leta f.
aletargado, -a. adj (dicho de alguien) alebrunau, -á adj.
aletear. act leteal act.
aleteo. m leteu m.
alezna. f ZAP lesna f; (de empuñadura a modo de barrena) sobellón m; (golpe de
lezna) lesnazu m.
alfabetizar. act deprendel a leel i a escrevil fr.
alfajor. m CUL alfaxol m.
alfalfa. f BOT alfalfa, falfa f.
alfalfar. m BOT alfalfal, falfal m.
alfar. f cacharrería f.
37
alfarería. f cacharrería f.
alfarero. m cacharreru, puchereru m.
alfarfa. f BOT alfarfa, farfa f.
alfarje. m MOL enfarxi m.
alfarjía. f ARQ alfaxía f.
alféizar. f poyeti m.
alfeñique. m alfañiqui m.
alferecía. f MED ferecía, alferecía f.
alférez. m alferi m.
alfiler. m alfilé m; (largo) alfilerón m 2 BOT cigoñuelu, relós m, aujonera f.
alfiletero. m alfileteru m; (tubular) canutu m.
alfombra. f alfombra, estera f; (de alcoba) pelúu m.
alfombrilla. f goma f.
alforja. f alforja f; (capacidad) alforjá f; (llena) alforjá f; (relacionado con las
alforjas) alforjeru, -a adj.
alforza. f alforza f.
alga. f BOT (del agua eutrofizada) limiu, limu, limarón m, aoba f.
algara. f BOT algaria f.
algarabía. f algarabía, çaragata f, estropel m.
algarroba. f BOT algarroba, galroba, arvejaca f; BOT (fruto) havichuchu m.
algarrobo. m BOT algarrobu, galrobu m.
algazara. f algaçara, çaragata f.
álgido, -a. adj (dicho de algo) algíu || momento ~o: fuga f.
algo. pron algu pron; qué pron.
algodón. m BOT algodón m 2 BOT (pelosidad) algodón m.
algondoncillo. m ENT algodonzillu m.
38
alguacil. m aguazil m; (mujer del alguacil) aguazila f.
alguien, algo. pron algunu, -a, alguien, algu pron; una pessona loc; pron.
alguno, -a. adj (dicho de algo o de alguien) angunu, -a, algunu, -a adj; (algún
otro) algotru, -a adj.
alhajuela. f meriñaqui m.
alhamar. m alamal m.
alharma. f BOT gamarçón m.
alhelí. m BOT alelía f 2 BOT (flor) alelía f.
alheña. f BOT alibustri m.
alhorre. m MED alhorru, alhorri, horrillu m.
alhucema. f BOT aljuzema f.
aliado, -a. adj (dicho de alguien) aliau, -á adj 2 (dicho de algo) aliau, -á adj.
aliano, -a. adj GENT alianu, -a adj.
alianza. f aliança f 2 (unión) aliança f 3 (anillo) aliança f.
aliar. act alial act.
aliara. f liara f, liaru m.
alias. m arias m.
alicaído, -a. adj (dicho de un animal) mantúu, -a, magantu, -a, alicaíu, -a, amancornau,
adj 2 (dicho de alguien) moquicaíu, -a, moquilaciu, -a, alicaíu, a, mohinu, -a adj.
alicate. m alicatis mpl.
alienígena. adj (dicho de algo o de un ser) alienígina, estraterrestri adj.
aliento. m alientu m; sabol m 2 (descanso) huelgu m.
alifafe. m alifafi m.
aligerar. act aligeral act 2 (de ropa) ahorral act.
aligustre. m BOT alibustri m.
alimaña. f gusarapu m.
39
alimañero. m huroneru m.
alimentación. f alimentación f.
alimentar. act (dar alimento) alimental act; (en exceso) apopal, apajonal act 2 (una
maquinaria) alimental act; (persona que alimenta una maquina) alimentaol m 3
med alimental-si med.
alimento. m comestibli m; alimentu m; (vianda, comida) galufu m; (gran cantidad de
alimentos) tabancá f; MATAN (digerido en las entrañas de un animal sacrificado)
barrufa f.
aliñar. act CUL guisal, governal, aliñal act.
alinear. act aliñal act.
alipori. m alipori m.
alisar. act alisal act; (una pared quitando agujeros) desabural act; (estirar) restiral act.
alisar. m BOT alisea f.
aliseda. f BOT alisea f.
aliseño, -a. adj GENT lisereñu, -a, aliseñu, -a adj.
aliso. m BOT alisu m.
alistar. act (inscribir) alistal act.
aliviadero. m aliviaeru m.
aliviar. act (aligerar) alivial act 2 (descansar) alivial act 3 (un liquido) alivial act 4
(calmar) alivial act 5 (el luto) alivial act 6 med alivial-si med.
alivio. m aliviu m 2 MOL aliviaeru m.
aljibe. m algibi m.
aljofifa. f algofifa, gofifa f; (limpiar con la aljofifa) algofifal act.
aljucense. adj GENT aljucensi adj; HIPOC barrigón, -ona adj.
allá. adv allá adv; (hacia la parte de allá) pallá adv; (un poco más allá) allaína adv.
allanar. act achanal, allanal act; llaneal act.
allegado, -a. adj (dicho de alguien) arrimau, -á, allegau, -á adj.
40
allí. adv allí adv; (hacia allí) pallí adv; (más o menos por allí) pallí adv.
alma. f alma f || expr ~ en pena: mampena com 2 (persona) alma f.
almacén. m almacén m.
almacenar. act almacenal act.
almáciga. f BOT almástica f.
almádena. f marra, almádana f; (grande) machota f.
almadraque. m almojá f.
almadreña. f almadreña f.
almagre. m almaçarrón m.
almanaque. m almanaqui, calandariu, calendariu m.
almaraceño, -a. adj GENT almaraceñu, -a adj; HIPOC hialgu, -a adj.
almártaga. f AGR martiguilla f.
almazara. f lagal m, presa f; almaçara, maçara f.
almazarero. m lagareru, preseru m.
almeja. f ZOOL almeja f 2 fam almeja fam
almena. f ARQ picotilla f.
almendra. f BOT almendra f; (garrapiñada) garrapiña f, garrapiñati m; BOT (del pino
piñonero) piñón m.
almendralejano, -a. adj GENT mendralejanu, -a, mendralejeru, -a adj.
almendralejense. adj GENT mendralejanu, -a, mendralejeru, -a adj;
almendralejensi adj.
almendralense. adj GENT almendraleju, -a adj; almendralensi adj.
almendro. m BOT almendru m || BOT ~ amargo: abriol m.
almendruco. m BOT almendrucu m.
almez. m BOT jaranciu, jarançu m.
almiar. m AGR niara f; (grande) niará f.
41
almíbar. m almiba f.
almidón. m almidón m.
almidonar. act almidonal act.
almijarra. f mairina, palanca, almijarra f, varal m.
almirez. m almirés, almiré amb, machacaol m; (soporte para el almirez) almireceru m.
almirón. m BOT almidón m.
almizclera. f BOT alfilereti, alfileriqui m, picus-de-cigüeña, alfileronis, aujonis mpl,
alfilerita, aujonera f.
almocafre. m AGR mocafri, amocafri, escardinchi m.
almohada. f almohá, almuá f.
almohadilla. f almohaílla f.
almohadón. m almohadón, almuadón m.
almoharinense. adj GENT almuarinensi, -a adj; HIPOC almorávidi, -a, adivinu, -a,
botoneru, -a adj.
almohaza. f raspa, rasqueta f.
almoradux. m BOT almoraúxi m.
almorchonero, -a. adj GENT almorchoneru, -a adj.
almorrana. f MED almorrana f.
almorriche. adj HIPOC almorrichi adj.
almorta. f BOT muela, alcavallal f, alcavallaris mpl 2 BOT (fruto) muela, alvexón f.
almorzada. f amboçá f.
almorzar. act almorzal, almozal act.
almud. m AGR almudi m.
almuerzo. m almuerzu, almuezu m; (en el campo) almuerzu m, prevención f.
alocado, -a. adj (dicho de alguien) dislocau, -á, pelechón, -ona, revolanderu, -a,
algariau, -á adj; locaina com.
alomar. act alombal act.
42
alondra. f ZOOL londra, terrera f.
aloque. adj (dicho del vino) ENO jalocu, -a adj.
alpañata. f alpañati m.
alpargata. f alpargata f, alpargati, çapatillu m; (grande) çapatón m; (de pita)
almadreña f.
alpechín. m MOL alperchín, pechín, espechín, espechurru, espechurri, borrinchi,
horín m, borraja f; MOL (espuma del alpechín) pechindangu m; MOL (lugar donde cae
el alpechín) infernillu m.
alpechinera. f espechinera f.
alpende. m empendá, alpendá f.
alpiste. m BOT alpisti m.
alquería. f alquería f.
alquilar. act arrendal, alquilal act.
alquiler. m arriendu m.
alquitara. f alquitara f.
alquitrán. m alquitrán m.
alquitranar. act alquitranal act.
alrededor. m reonda f; mpl alreoris mpl 2 adv al reol, al sonrueu, al retorteu, enderreol
loc || loc ~ de: al reol de loc.
álsine. f BOT moruja f, picapollu, regaju, regajillu m.
altanería. f despotismu, imperiu m, impotencia, potestá f.
altanero, -a. adj (dicho de alguien) empechau, -á, empericotau, -á, supuestu, -a, solutu,
-a, assolutu, -a adj.
altar. m altal m.
altavoz. m altavós f.
alteración. f alteración f 2 (inquietud) dimuança f 3 (de ánimo) emoción f.
alterado, -a. adj (dicho de alguien) altereau, -á, dimutau, -á, dimutu, -a, rebullíu, -
43
a adj; (estar alterado) tenel emoción fr.
alterar. act altereal, dimutal, alteral act 2 (incitar) promovel act 3 med altereal-si,
dimutal-si, empercatal-si, emocional-si med.
altercado. m peltrera, negrería f.
alternadamente. adv a remúa loc; al trebolillu loc.
alternar. act (intercalar) alternal act; (por turnos) aturnal act 2 (relacionarse) alternal
[con] act 3 (salir de fiesta) alternal act.
alternativa. f oción f.
alternativamente. adv a remúa loc.
altibajo. m subibaxa m.
altillo. m encaramillu, doblau m; (para secar) sequeru m.
altivez. f cogoti, señoríu m.
altivo, -a. adj (dicho de alguien arrogante) revalíu, -a, rechuplosu, -a, airosu, -a,
empechau, -á, rabitochu, -a adj; (ser arrogante) arriscal act.
alto, -a. adj (dicho de algo) altu, -a adj; (de altura) galeoti, -a adj 2 (dicho de alguien)
altu, -a, largu, -a, espigau, -á, cangallu, -a, galeoti, a, gachopu, -a, tangarilón, -ona adj;
pajilargu, -a adj; talayu m; (delgado) enguilechu, -a, gamunu, -a, patilargu, -a adj;
tallariqui, hiloriu m 3 (dicho de la voz) reziu, -a, altu, -a adj || loc en ~: de reziu loc.
alto. m altu m || loc por ~: por altu loc.
altozano. m altoçanu m.
altramuz. m BOT altamús m 2 BOT (fruto) chochu, altamús m.
altura. f altura f, altol m; (en algo amontonado) zimbra f; (crecimiento, desarrollo)
espigaera f 2 pl alturas pl.
alubia. f BOT frijón, friajón, freijón, frejón, alfeisán m || ~ pinta: friajón machoti m.
alubiar. m frijonal, friajonal m.
aludido, -a. adj fr sentirse ~: salpical-si med.
alumbrar. act alumbral act 2 (dar a luz) alumbral act.
44
aluminio. m QUÍM aluminiu m 2 (papel de aluminio) prata, pratilla f.
alumno. m alunu m.
alvareño, -a. adj GENT alvareñu, -a adj; HIPOC ahumau, -á adj.
alverja. f BOT verça f.
alza. f alça f 2 AGR alça f, rompimientu m 3 (de los zapatos) zanca f.
alzacola. f ZOOL alçarrabu, empinarrabus m.
alzacuello. m alçacuellu m.
alzada. f alçá f 2 GAN alçá f.
alzado. m alçau m.
alzar. act (elevar) alçal act 2 (edificar) alçal act 3 AGR rompel, alçal, cohechal act 4 med
(sublevarse) alçal-si med.
ama. f (dueña) ama f 2 (de cría) ama f || ~ de cría: ama de cría, ama de lechi f.
amabilidad. f amabilidá f.
amaestramiento. m maestrança f.
amago. m (finta, ademán) rebilla f 2 (inicio, señal) rebilla f, amagu m 3 MED amagu m.
amainar. act mainal act.
amaliense. adj GENT amaliu, -a adj; amaliensi adj.
amamantar. act amamantal act; (impedir el flujo de la leche al amamantar)
apolismal act.
amañar. act enmañal act 2 med enmañal-si med.
amancebado, -a. adj (dicho de alguien) arrebujau, -á, arrejuntau, -á, amontonau, -
á adj; rebujau, -á, rejuntu, -a, mançorru, -a, mesturau, -á adj.
amancebarse. med arrejuntal-si, arrebujal-si, arrebujiñal-si, amançorral-si, amartillal-si,
amontonal-si, arrimal-si, arripial-si med; rejuntal-si med; enganforral-si med.
amanecer. act (comenzar a amanecer) amanecel, aclarecel act; (hacerse la luz del
día) clareal, glorial, alvoreal, levantal act, arrayal el día, levantal el día fr.
amanecer. m amanecel m, clara, amanecía, alva del día f || loc al ~: al sol salil loc.
45
amante. adj (dicho de alguien) amanti adj; queríu, -a, querindón, -ona, rehaziu, -a adj;
querindongu, -a adj; (poco agraciado físicamente) querimingu m 2 (que le gusta algo)
amanti [de] adj.
amapola. f BOT mapola f.
amar. act amal act.
amaranto. m BOT mocu-pavu m.
amargado, -a. adj (dicho de alguien) amargau, -á, hediondu, -a adj || fr estar ~:
hedel act, hedel en vida fr.
amargar. act amargujeal act; (un poco) amargusqueal act.
amargo amarillo. m BOT pimpáxaru m.
amargo, -a. adj (dicho de algo) amargosu, -a adj.
amargor. m amargol m.
amarguera. f BOT matabuei m.
amargura. f amargancia f.
amarillear. act amarilleal act.
amarillento, -a. adj (dicho de algo) amarilluchu, -a, amarilluzu, -a adj.
amarillo, -a. adj (dicho de algo) amarillu, a adj 2 (dicho de la piel) amarillu, -a adj.
amarrar. act amarral act; (por el cuello) ajonjal act.
amartelado, -a. adj (dicho de alguien) encarruchau, -á, engarrionau, -á,
emburrancanau, -á, amartelau, -á adj.
amasadera. f massaera, massera f, massaeru m.
amasado. m massiju m.
amasadora. f massaora f.
amasar. act massal act; amassal act; (lugar donde se amasa) amassaeru m; (acción
continua) amassiju m 2 (dinero) montal-si, arrebujal-si med.
amasijo. m massiju, amassiju m; (conjunto de productos amasados) massería f.
amateur. adj (dicho de algo o alguien) aficionau, -á adj.
46
ambición. f ambición f.
ambicioso, -a. adj (dicho de alguien) hambrián, -ana adj; (egoísta, interesado)
apañista com; (afanoso) horrucheru, -a adj.
ambientador. m perhumaol, perfumaol m.
ambiental. adj (dicho de algo) ambiental adj.
ambientar. act ambiental act.
ambiente. m ambienti m; amósfera, asmófera f 2 METEOR (atmósfera) orilla, moralea,
asmófera f, ambienti m.
ámbito. m (circunstancia) ambienti m 2 (plano, nivel) andal m.
ambladura. f andaúra f; (llevar una caballería el paso de ambladura) andal en
andaúras fr.
ambos, -as. adj (dicho de algo o alguien) dambus, -as, enambus adj, dambus los dos,
dambus a dos, dambus dos loc.
ambuesta. f amboçá f.
ambulancia. f ambolancia f.
ambulante. adj (dicho de algo) ambolanti adj.
amedrentado, -a. adj (dicho de alguien) acagaçau, -á, acercenau, -á, aparruchau, -
á adj; cilriau -á, açurragau, á adj.
amedrentar. act ameirantal, amieal, acagaçal act; aceruñal, acerutal act 2 med
acagaçal-si, aciental-si, açurragal-si, ahurragal-si med.
amelga. f AGR ambelga f; (trazar la amelga) tiral las ambelgas fr.
amelgar. act AGR ambelgal act; 2 act (correr mucho) amelgal act.
amén. interj REL amén interj.
amenaza. f amenaza f.
amenazar. act amenazal act.
ameno, -a. adj (dicho de un periodo de tiempo) passaeru, -a adj.
americano, -a. adj GENT (dicho de alguien) almericanu, -a, americanu, -a adj 2 GENT
47
(estadounidense) estauniensi adj 3 ZOOL (dicho de un gallo o de una gallina)
almericanu, -a, americanu, -a adj.
amigable. adj (dicho de alguien) amistosu, -a adj.
amiganza. f amistança f.
amigar. act amistal-si med.
amígdala. f ANAT angina, güela f; mídala f.
amigo, -a. adj (dicho de alguien) amigu, -a, amegu, -a adj; (grupo de amigos)
trupindaína f; (trato de amigos) amigueu m; (estar con los amigos) de amigueu
loc 2 (que le gusta algo) amigu, -a [de] adj; aditu, -a [a] adj.
amigote. adj (dicho de alguien) amigorru, a adj.
amilanar. act (intimidar) amilanal act.
amillaramiento. m millaragi m.
amillarar. act GAN realçal act.
aminorar. act amenoral, amenuíl act 2 med (desmejorarse) arrestal-si, ahilal-si,
alicranal-si med; descomel-si med.
amistad. f amistá f; (mala amistad) amistorriu m; (en exceso confiada) cagaleu m;
(entablar amistad) amistal-si med 2 (compañía) pl amistais, juntas pl; (malas
compañías) juntiña f.
amistar. act amistal-si med.
amistoso, -a. adj (dicho de alguien) amistosu, -a, amestosu, -a adj; arrollau, -a adj 2
(dicho de algo) amistosu, -a adj.
amnistía. f anistía f.
amo. m amu m || ~ del cotarro: amu dela capacha m.
amodorrado, -a. adj (dicho de alguien somnoliento) amorrau, -á, amorríu, -a, achurcau,
-á, amantau, -á adj.
amodorrar. act amorral act; (por la acción persistente de algo) acivarral act; 2 med
amorral-si, amochal-si, amogonal-si, amorrongal-si med; (por los cambios de tiempo)
amorgañal-si med.
48
amohinar. act amohinal, apantujal act.
amojonar. act AGR amojonal, alumbral act.
amoladera. f afilaera, amolaera, amolaora, molaera f; AGR (de la guadaña) gaçapa,
molera, f; AGR (cuerna para guardarla) gaçapera f.
amolador. m molanchín, amolanchín, afilaol, afilotu m.
amolar. act amolal act.
amoldar. act ahormal act; (a un molde) amoldal act 2 (adaptar) amoldal act 3 med
amoldal-si med.
amollentar. act amollinal, amollental act.
amonestación. f amonestación f;
amonestiju. m 2 REL (de boda) amonestiju, avisiju m.
amonestar. act amonestal act; (apercibir) echal el relati fr.
amoniacal. adj (dicho de algo) amoniacal adj.
amoniaco. m amoniacu m.
amontonamiento. m (acumulación o densidad de cosas) remolinu m.
amontonar. act montonal act; amontal, amontonal, remangal act; (acumular) ahacinal,
retolal act; (arrinconando) arrimal act.
amor. m amol m; (que tiene el amor de alguien) enquerau, -á [de] adj || BOT ~ de
hombre: corri-corri m 2 (atracción) amol m.
amoratado, -a. adj (dicho de una superficie) amoragau, -á adj 2 (dicho de la piel)
anegralau, -á adj.
amoratarse. med anegralal-si med; (ponerse morado) esmorecel act.
amorío. m amoriju m.
amormado, -a. adj GAN (dicho de una caballería) amormau, -á adj.
amoroso, -a. adj (dicho de alguien) amorosu, -a adj.
amotinar. act abotinal act 2 med abotinal-si med.
amparar. act amparal act; (cobijar, proteger) aconchaval, arrecucal act; recucal act.
49
amparo. m aguaría f, amparu m || loc al ~: ala guarda loc.
ampliar. act amprial act.
amplio, -a. adj (dicho de algo) anchu, -a adj; ampriu, -a adj.
amplitud. f ampritú f.
ampolla. f MED empolla, vejiga, boja, borboja, gorgoja f; (grande) vejigu, vejigón m;
(pequeña) cochinilla f 2 (recipiente) empolla f.
ampollar. act empollal act; abojetal act.
amputar. act escamochal act.
amueblar. act amoblal act; (una casa) vestil, amoblal act.
amuleto. m amuletu m.
amurcar. act amorcal act.
ánade. m ZOOL patu m || ~ real: patu real m.
añadido. m añidíu m.
añadidura. f añiúra f; agradienti m.
añadir. act añidil; act engredil act; ayuntal act.
anafe. m anafri m.
añal. adj GAN (dicho de una res) eru, -a adj.
analfabeto, -a. adj (dicho de alguien) fabetu, -a, nalfabetu, -a adj; (mujer analfabeta e
ignorante) pachonela f.
análisis. m (disección) analís m 2 (examen) analís m 3 MED analís m.
analítica. f MED analís m.
analizar. act analizal act.
analógico, -a. adj (dicho de algo) analógicu, -a adj.
anatema. amb REL natema f 2 (persona anatemizada) natema com.
anca. f ZOOL anca f, musgu m.
ancho, -a. adj (dicho de algo) anchu, -a adj; (dicho de un miembro del cuerpo) cascúu, -
a adj 2 (holgado) anchu, -a, holgón, -ona adj.
50
ancho. m anchura f, anchu m || fr medir el ~: tomal l’anchura fr.
anchura. f anchón, anchol m, anchura f; anchuridá f 2 (magnitud) anchón, anchol m.
anciano. m vieju m; viejinu m.
ancla. f áncara f.
anda. interj anda, achu, chachu interj; (de incredulidad) anda, ea interj.
andador, -a. adj (dicho de alguien) andorreru, -a, zancaneru, -a adj.
andador. m castilleju, andaol, andareti, andaeru, andarandillu, passilillu m, poyera,
andaera f.
andadura. f andaúra f; andaeru m.
andaluz, -a. adj GENT andalús, -uza adj; (ac. de expandir lo andaluz) andaluzeu m.
andaluz. m (dialecto) andalús m.
andana. f andana f 2 (hilera) andana, andaná f.
andanada. f andaná f.
andar. act (caminar) andal act; (continuamente) andeal act; (rápido) desahilal act; (con
dificultad) gaspaleal, retranqueal, atinconal act; (acción continua) andaeru m; (acción
intensa) andaína f; (forma de andar) andaina f; (lugar por donde se anda) andil m; (que
anda mucho) andalón, -ona adj 2 (funcionar) andal act 3 (encontrarse) andal act.
andariego, -a. adj (dicho de alguien) zancaneru, -a adj.
andarríos. m ZOOL andarríus m.
andas. fpl andas fpl.
andén. m andel, andén m.
andorrano, -a. adj GENT andorranu, -a adj.
andrajo. m farrapu, çalandraju, harrapieçu m.
andrajoso, -a. adj (dicho de alguien) pingajosu, -a, destrapichau, -á, xariegu, a adj.
andrómina. f (excusa) andrómila f.
andurrial. m andurrial m.
anea. f BOT atabúa, tabúa, enea f; BOT (espiga seca) soprillu m.
51
anécdota. f anégota f 2 (relato anecdótico) anégota f.
anegar. act alagal, acenagal act; (por efecto de la lluvia un lugar cerrado) llovel-si med.
añejo, -a. adj (de algo) añeju, -a adj; (volverse añejo) añejal act 2 med añejal-si med.
anejo, -a. adj (dicho de algo) añexu, -a adj.
anemia. f MED enemia f.
anestesia. f anastesia f 2 MED anastesia f.
anestesiar. act MED dormil act.
anestésico, -a. adj (dicho de algo) anastésicu, -a adj.
anexo, -a. adj (dicho de algo) añexu, -a adj; (cosa anexa) apartu m.
anexo. m añexu m.
ánfora. f ALF ánfora f.
angarilla. f AGR engarilla, angarilla, cangalla, xamuga f.
ángel. m REL angi m 2 (persona buena) angi m.
angélica. f BOT angélica f.
angina. f MED (amígdala inflamada) angina f || MED ~ de pecho: angina’l pechu f.
angolano, -a. adj GENT angolanu, -a adj.
angorina. f (fibra) angorina f 2 (prenda) angorina f.
angosto, -a. adj (dicho de un sitio) entallau, -á, angostu, -a adj.
angostura. f tallera, tallisca f, tallizu m; hoci f.
anguarina. f (gabán) anguarina f.
anguila. f ZOOL enguila f; oriuelu m.
angulema. f (zalamería) angulema f.
angustia. f aginu m, angustia, aginación f; (situación angustiosa) aginaeru, ahogaeru,
resolgaeru, añusgaeru m, ahogaera f.
angustiante. adj (dicho de algo) aginanti adj.
angustiar. act dal ahogu fr; (agobiar, estresar) aginal act 2 med (agobiarse) aginal-si,
52
añusgal-si med.
anhelante. adj (dicho de alguien) ansiosu, a adj.
anhelar. act engoral, aguareal, ansial act; (con ganas) ansieal [con] act.
anhelo. m (ambición) ansia, asma, angolina f.
añico. m añiscu, hiñascu m, ñisca f || fr hacer ~s: esfiñascal, fiñascal act, hazel ciscu,
hazel mistu loc.
añicos. mpl añiscu m || fr hacer ~s: hazel añiscu, hazel ciscu, hazel mistu fr,
fiñascal act.
anilla. f anilla f.
anillo. m anillu m; (de casado) aliança f 2 (objeto en forma de anillo) anillu m.
ánima. f REL ánima f.
animal. m (ser animado) animal m 2 (opuesto a hombre) animal m 3 (carga) bichu m.
animar. act acorpal, animal act; acimal, encandilal act; (alentando) apopal act 2
med animal-si, arriscal-si, atajal-si [a] med; tenel arriscu [pa] fr.
ánimo. m ánimu, geniu m; (mal ánimo) fondinga f, malbahíu m; (estado de ánimo) hiel,
hebra, moral f || fr cobrar ~s: cargal-si de ánimus fr 2 (disposición) paragi, tenol m
|| loc con ~ de: en paragi de loc.
animoso, -a. adj (de alguien) animosu, -a adj; (saludable o alegre) pichuleju, -a adj.
aniquilar. act (matar) afeital, ahundil act; escuajarral act; mostelal act; (hacer perder)
perdel act.
anís. m BOT matalaúva, anís f; anisera f 2 BOT (grano) anís m; (bola) bolindritu f 3
(bebida) anís f.
anisete. m BOT aijonis mpl.
anjeo. m angeu m.
ano. m ANAT bureju, abureju m.
año. m añu m; (de un año) añinu, -a adj; (este año) ugañu, ogañu adv; (en el año
pasado) ugañazu adv; (el año pasado) el añu passau loc; (el año próximo) el añu que
vien loc; (el año siguiente) el sotru añu loc; (cumplir años) hazel los añus fr || ~ Nuevo:
53
Añu Nuevu m || loc a mis/tus/sus ~s: en mis añus loc; con los ~s: alos añus loc 2 (curso
académico) añu m 3 (tiempo, década) añu m.
anoche. adv anochi adv, ayel nochi loc.
anochecer. act (comenzar a hacerse de noche) escurecel, lubriquecel, anochecel act;
(hacerse de noche) pardeal, pardagueal act; apardal, apardeal act.
anochecer. m escurecel, luscu-fuscu, orihoscu, lubriqui, alubriqui m, anochecía, alva
dela postura f || loc al ~: al escurecel, al pardeal, al sol ponel loc, anochecíu adv.
añojo. m GAN añoju, añeju m.
anonadado, -a. adj (dicho de alguien) infusu, -a, patilihussu, -a adj.
anonadar. act engaripolal act.
anónimo, -a. adj (dicho de algo) alónimu, a adj.
añoranza. f querencia f 2 (nostalgia, melancolía) mangria, piquiña, morriña f.
añorar. act tenel querencia [de] fr.
anorexia. f MED asnoressia f.
anotar. act (apuntar) assental act.
ansia. f (congoja) ansia f 2 (ambición) ansia, asma f.
ansiar. act (desear vivamente) alampal [por] act.
ansiolítico. m MED desaginaol m.
ansioso, -a. adj (avaricioso) ansiosu, -a, lampón, -ona, lampuzu, -a, hambrián, ana,
pragosu, -a adj; (compulsivo) asmáticu, -a adj.
antaño. adv antañu adv 2 (hace tiempo) antañu adv.
antártico, -a. adj GENT antárticu, -a adj.
anteanoche. adv antiel nochi loc, antenochi adv.
anteayer. adv antiel adv; (el día anterior a anteayer) trasantiel, tresantiel loc.
antebrazo. m ANAT entribraçu, antebraçu m.
antecama. f antecama f.
anteceder. act antecedel act.
54
antena. f entena f.
anteojeras. fpl ALBARD antojeras, anteojeras fpl
anteojos. mpl anteojus mpl, antiparras fpl.
antepasado. m antepassau m; (los antepasados) los antiguus, los antepassaus expr.
anterior. adj (dicho de algo o de alguien) anteriol adj.
anteriormente. adv anteriolmenti, anteriol adv.
antes. adv antis, adenantis adv; anantis, enantis, endenantis, andinantis adv; denantis
adv; (poco antes) antezinu, antezitu adv || loc ~ de: antis de, enantis de loc; ~de que:
antis que loc; ~ bien: más aína loc.
antesala. f antessala f.
antevíspera. f entrivíspera f.
anticipación. f anticipación f, antuyu m || loc con ~: con antuyu loc.
anticipar. act anticipal, antuyal act.
anticuado, -a. adj (dicho de algo) antiguau, -á adj 2 (dicho de alguien) ranciosu, -a,
antiguau, -á adj; (que le gusta las cosas de antes) añeju, -a adj; (que conserva las cosas
de antes en sus hábitos cotidianos) conservanti, antigüitu, -a adj.
antidopaje. adj DEP contra las drogas loc.
antidoping. adj DEP contra las drogas loc.
antídoto. m contravenenu m.
antigualla. f antiguaña, fulaña f; (dicho antiguo) rebilistraju m.
antiguamente. adv antiguamenti, antigamenti adv, de antis, de antiguu loc.
antiguano, -a. adj GENT antiguanu, -a adj.
antigüedad. f antigüedá f.
antiguo, -a. adj (dicho de algo) antiguu, -a adj; (de estilo antiguo) antiguosu, -a
adj; (chapado a la antigua) antiguau, -á adj.
antihigiénico, -a. adj (dicho de algo) engénicu, -a adj.
antipatía. f rediculés f.
55
antipático, -a. adj (dicho de alguien) redículu, -a, buhíu, -a, buhu, -a, búhanu, -a,
buhacu, -a, buhoneru, -a, hentiñosu, a, hentinosu, -a, orteru, -a, repuníu, -a adj;
esquerosu, -a, hediondu, -a, buharrón, -ona, heíqui, -a, hedegosu, -a, herruciu, -a,
pestuju, -a adj; peúñu, burdolis m; helleca com.
antirrevolucionario, -a. adj (dicho de algo) contrarrevolucionariu, -a adj.
antisocial. adj (dicho de alguien) coruju, a, buracu, -a adj.
antojadizo, -a. adj (dicho de alguien) entojizu, -a, entojaízu, -a, antojaízu, -a,
entrequedenti, intercadenti, perrengu, -a adj; gustosu, -a adj.
antojarse. med entojal-si, antojal-si med.
antojo. m entoju, antoju m.
antorcha. f fachu, hachón, hopu m; humeón m.
ántrax. m MED antra m.
antruejar. act (mojar) antrojal act.
antuvión. m antuyón m.
anual. adj (dicho de algo) anual adj.
anudar. act añual act; (dejar sujeto con un nudo) enñual act.
anunciar. act (decir públicamente) anuncial act 2 (informar) anuncial act.
anuncio. m anunciu m 2 (publicitario) propaganda f, anunciu m.
añusgar. act añusgal, esñugal act.
anzuelo. m ançuelu m; (persona que pone anzuelos para cazar aves) ançoleru m.
aojado, -a. adj (dicho de alguien) ojeau, -á adj.
aojar. act ojal act; aojal, ojeal act; (persona que echa el mal de ojo) aojaol m; (persona
capaz de aojar) ojus-alunaus com.
aojo. m aojamientu, aoju m.
apabullar. act apabullal act; espabullal act.
apacentar. act GAN pastoreal act.
apacible. adj (dicho de alguien) apazibli adj 2 (dicho de algo) apazibli adj.
56
apaciguador, -a. adj (dicho de alguien) apaziguaol, -ora adj.
apaciguamiento. m apaziguamientu m.
apaciguar. act apazigual act; GAN (a un toro) arropal act.
apagado, -a. adj (de alguien) achanau, -á adj; METEOR (del día) amarronau, -á adj.
apagamiento. m apagamientu m.
apagar. act (un fuego) apagal act; (hacer que se apague) achoçal, apagal act; (las
llamas para que no se extienda) achopaçal act 2 (una corriente) apagal act 3
(desconectar) apagal act.
apagavelas. m apagavelas m.
apalabrar. act ajustal, apalabral act; (volver atrás en lo apalabrado) desapalabral act.
apalancar. act (mover con una palanca) apalancal act.
apalear. act paleal act; AGR (el grano) traspalal act.
apañado, -a. adj (dicho de alguien) aparenti, apañau, -á adj.
apañar. act (coger) apañal act; (con codicia o afán) apatuscal act 2 med
(desenvolverse) apañal-si, avial-si, tangueal-si med, endilgal, roncheal, ruqueal,
zancaneal act || fr ~selas: avial-si-las, apañal-si-las, turreal-si-las, aparpal-si-las fr.
apaño. m apañu m; apañiju m.
aparador. m (mueble) trincheru, aparaol m.
aparato. m (juego de piezas articuladas que funciona) cacharru, aparatu m; (conjunto
de aparatos) aparatagi m 2 (cacharro, útil) aparatu, apareju m 3 (ademán) aparatu m;
(hacer ademanes exagerados) hazel aparatus fr; venil con aparatus fr 4 fam (pene)
aparatu m fam.
aparatoso, -a. adj (dicho de algo) aparatón, -ona adj.
aparcamiento. m aparcamientu m 2 (lugar donde se aparca) aparcaeru m; (plaza de
aparcamiento) aparcamientu m.
aparcar. act (un vehículo) aposal, aparcal act; (en diagonal) queal apescolau fr 2 (un
objeto) aparcal, acampal act.
aparcería. f AGR aparcería f.
57
aparcero. m AGR aparceru m.
aparearse. med tomal-si med.
aparecer. act (surgir) aparecel act 2 (encontrarse) parecel act 3 (figurar) rezal act.
aparejador. m aparejaol m.
aparejar. act (una caballería) aparejal act.
aparejo. m (preparación) apareju m 2 (albarda, arreo) apareju m.
aparentar. act aparental, senifical act; (con jactancia o vanidad) hazel fachenda fr;
(edad) represental act 2 (disimular) aparental act.
aparente. adj (dicho de algo útil) aparenti adj.
aparentemente. adv aparentimenti adv.
aparición. m aparición m 2 (fantasma) encuentru m, fantasma, pantasma f.
apariencia. f (aspecto) pelagi, pelitasqui m; (de buena apariencia) apañau, adj,
d’acatu loc || fr cobrar buena o mala ~: crial buen o mal pelitasqui fr; tener buena ~:
estal de buen acatu fr 2 (fachada) aparencia f.
aparta. interj abe interj.
apartadero. m apartaeru m.
apartado, -a. adj (dicho de algo retirado) desapartau, -á, escusau, -á, relindau, -á,
desviau, -á adj, al perduti loc; solitariu, a adj; (lugar apartado) perdutal, escusu m;
cael retirau fr 2 (dicho de alguien) rehuíu, -a, rehondón, -ona adj.
apartado. m apartiju m; (cada uno de los apartados que se hace de algo) apartaínu m.
apartamento. m pisu, apartamientu m.
apartamiento. m apartamientu, apartu m; apartaeru m; desapartamientu m.
apartar. act apartal act; partal act; (poner en un margen) aorillal act; orillal act; (de
manera paulatina) repunteal act; (cosa apartada) apartu m 2 (separar) desapartal,
apartal act; (ganado) apartal act 3 med orillal-si med; (para hacer hueco) arrehazel-si,
reduzil-si, arrejechal-si, arrexurdil-si, avial-si med; (del lado a alguien) desmanal-si med.
aparte. adv aparti, hueraparti, fueraparti adv, por parti loc || loc ~ de: hueraparti de,
fueraparti de, huera de, fuera de loc.
58
aparvadera. f AGR ajuntaera, allegaera f.
apasionado, -a. adj (dicho de alguien fogoso) apassionau, -á adj.
apatía. f desganu m; haragandina f.
apático, -a. adj (dicho de alguien) páticu, a adj, singana com; (por la enfermedad)
encalmau, -á adj.
apea. f apea, pea, arrapea f.
apeadero. m sapeaeru, apeaeru m.
apear. act (maniatar) apeal act 2 (de una caballería) sapeal, desapeal, apeal act 2
med sapeal-si, desapeal-si med.
apechar. act pechal [con], apechal [con], apechugal [con], ahozical [con] act.
apechugar. act apechugal [con], hozical [con], ahincal [con], repechal, acoquinal act;
arrocinal-si med.
apegado, -a. adj (dicho de alguien inclinado a algo) aditu, -a [a] adj; (apegado a la
familia) amielau, -á adj.
apego. m (afición) apegu m.
apellido. m apellíu m.
apelmazar. act apegostal, abatanal, apelmazal act; (cosa apelmazada) çorogutón m.
apelotamiento. m repelotón m.
apelotonar. act apegotonal, apelotonal act 2 med apegotonal-si, apelotonal-si med.
apenas. adv apenas, malaspenas, malamenti, escassamenti, remotamenti adv, a
penas, a malas penas loc.
apencar. act (trabajar) apencal, pencal act, levantal el rabu, agachal el pencu fr fam.
apéndice. m (punta, cosa sobresaliente) vilortu, binagu, morricutu m 2 (de un libro)
apendis m 3 ANAT apendis m 4 MED apendis.
apendicitis. m MED apendis f, cólicu misereri m.
apeñuscar. act apeñusgal, apegostronal act.
apeo. m sapeu m.
59
aperador. m AGR aperaol m.
apero. m AGR aperu, achiperri, tarecu, atalagi, avíu m; (inapropiado) aperitañu m.
apersogar. act apersogal act.
apesadumbrado, -a. adj (dicho de alguien) desazonau, -á, apesaumbrau, -á adj.
apesadumbrar. act desazonal act 2 med desazonal-si med; ahincal-si, malcornal-si,
mancornal-si med.
apestar. act hedel, apestal act.
apetecer. act apetecel [de] act, apetecel-si med; petal, apetal act; (que le apetece)
apeteceol, -ora [de] adj.
apetecible. adj (dicho de algo) d’acatu loc.
apetito. m apetitu m, apetencia f; (muchas ganas decomer) alientu m; (sexual)
repicol m; (dicho de algo que incita el apetito) aperitivu, -a adj; (con apetitu) apetenti
adj || fr perder el ~: desganal-si med.
apetitoso, -a. adj (dicho de un alimento) aperitivu, -a adj.
apezuñar. act GAN empezuñal act.
apiadarse. med apiadal-si [de] med.
ápice. f brenca f || loc ni un ~: ni brenca, ni un palmu loc 2 (sumidad) sumidá f.
apicultor. m colmeneru m; APIC (máscara del apicultor) carilla f.
apicultura. f colmeneu m.
apilar. act apilal act; (dejar apilado) empilal act.
apiñado, -a. adj (dicho de algo) apeñusgau, -á, apiñujau, -á, apiñotau, -á,
apelocotonau, -á adj.
apiñar. act (amontonar) amontonal, engranujal act; (agrupar) apeñusgal, apiñujal,
apegostronal act.
apio. m BOT apiu m.
apiolar. act CINEG apiolal act; empiolal act.
apisonadora. f rulu m.
60
apisonamiento. m ruleu m.
apisonar. act assental act; (la apisonadora) ruleal act.
apizarrado, -a. adj (dicho de algo) apiçarrau, -á adj.
aplacar. act apracal act 2 METEOR (el tiempo) recrinal act 3 med apracal-si med.
aplanar. act apranal act.
aplastado, -a. adj (dicho de algo) estripau, -á, achorchau, -á act; bochuchu, -a,
estripochu, -a adj.
aplastar. act estripal, eschorchal act; (hacer aplastar) achapaçal, achochal, aplastal,
apachurral, adruguillal, ahonguillal act; (por completo) esguacharral, espaparruchal
act; (deshacer) forrifal act; (en forma de torta) atortal, atortujal act.
aplatanado, -a. adj (dicho de alguien) aplastau, -á, ahonguillau, -á, apandau, -á adj.
aplaudir. act torteal, tortoleal, palmeal act, torteal las palmas fr.
aplazamiento. m aprazamientu m.
aplazar. act (posponer) adial, aprazal act.
aplicación. f usu m 2 TEC pograma m.
aplicar. act aprical act 2 med (dedicarse) aprical-si med.
aplomo. m (firmeza) teremeñu m.
apocado, -a. adj (dicho de alguien) engurríu, -a, encogíu, -a, engarañau, -á,
enmantujau, -á adj; acarvau, -á, arrutau, -á, añuau, -á adj; mohosu, -a, sopilaciu, a,
ñoñu, -a adj; lagartiju, meapoquinu, meaqueítu, sel-sin-brillu, anguju, cagandangu m;
(acobardado) apoquinau, -á adj.
apocar. act engarañal act; (acobardar) apoquinal act.
apoderarse. med apropinqual-si, aconchaval-si [de], apoderal-si [de], arramplal
[con] med.
apodo. m moti m; arias m.
apogeo. m fuga, regolfa f.
apoltronarse. med apotronal-si, apotral-si, aporrillal-si med; (por alguna enfermedad)
aporrillal-si med; (sin moverse) apotronau, -á, enguallau, -á adj.
61
apontocar. act apontonal act.
apoquinar. act apoquinal act.
aporcar. act AGR acojombral, amorillal, amorteral, aporcal act; calleal act.
aporrear. act (golpear con la porra) vergajal act 2 (golpear) porrazeal, aporrazeal act.
aportación. f aportación, portación f.
aportar. act (llegar) aportal [a] act 2 (contribuir) aportal act.
aposentar. act (colocar) aposental act 2 med (acomodarse) aposental-si med 3
(instalarse) aposental-si, aconchaval-si med.
aposento. m (cuarto) aposientu m.
aposta. adv adré, aposta adv; adrémenti adv.
apostar. act apostal act || loc sin ~: de gana loc 2 med (hincarse) apostal-si med.
apóstol. m REL apostol m.
apoyar. act sostribal, estribal act; apoyal, assostribal act; (por entero) apoyancal act 2
(respaldar) apoyal, acorpal act 3 med estribal-si, sostribal-si med; apoyal-si, acorpal-si,
assostribal-si med; (por entero) apoyancal-si med; (encima de alguien) assobarbal-si,
assobardal-si med.
apoyo. m sostribu, apoyu m 2 (respaldo) sostribu, apoyu m.
apreciación. f apreciación f.
apreciar. act (valorar) aprecial act 2 (sentir afecto) aprecial act, hazel apegu [de] fr.
aprecio. m apreciu m; (afecto) apegu, apreciu m.
apremiante. adj (dicho de alguien) aginaol, -ora, insolenti adj, hurguiña, prissiña com;
cagabarrilis com fam.
apremiar. act atossigal act.
aprender. act (adquirir conocimientos de algo) aprendel act, enseñal-si [a] med;
deprendel act.
aprendiz. m aprendís m.
aprendiza. f aprendiza f.
62
aprendizaje. m aprendizagi m.
apresar. act presal act; apresal act.
apressurar. act pressural act 2 med pressural-si med.
aprestar. act (disponer) prestal act.
apresto. m (preparación) apareju m.
apresurado, -a. adj (dicho de alguien) acelarau, -á, desvaralau, -á adj.
apresuramiento. m pressuramientu m.
apretadura. f acessamientu m.
apretar. act apretal, apertal act; (a conciencia) arrepretal act; (un tornillo) atoreal act;
(acercar, ajustar) acessal, atacuñal act; (apiñar) apercuñal act; (oprimir) apresagal,
apriscal act; (ceñir una prenda o un abalorio) acogotal act; (dejar apretado) empretal
act; (con el pie) calcal, acalcal, atracal act; (con hincapié) acalcalal act; (con la mano)
apuñal act; (obstruir) entaconal, atacal act; (los dientes) atacuñal act; (que aprieta)
apretaízu, -a adj; (que está apretado) apretaízu, -a adj 2 (pulsar) achuchal act.
apretón. m acalcón m; apercuñón m.
apretujamiento. m apretujamientu m.
apretujar. act apretujal act; arrechuchal act; (oprimir) acorchal act 2 med apretujal-si,
arrechuchal-si med.
apretujón. m (achuchón) apretujón, achuchu, achuchón m; amorejón m.
aprieto. m aprietu m; apretura f; (situación angustiosa) entallaeru, entalli, ahogaeru m,
entalla f || fr estar en un ~: andal alas lanas, vel-si a maitinis, andal a ranas, cael la
siega, vel-si comu una raposa que cría sieti fr.
aprisa. adv apriessa adv, a priessa loc adv.
apriscar. act GAN apriscal act.
aprisco. m GAN apriscu m.
aprisionar. act (pillar) entallal, entrillal, entriçal, encallejonal act; triçal, retoral,
traspellal; act apresal act; (entre dos cosas) entritallal, arremetel act.
aprobar. act (validar) aproval act 2 (un examen) aproval act.
63
apropiadamente. adv ala propia loc.
apropiado, -a. adj (dicho de algo) propiu, -a adj.
apropiarse. med apropial-si med; (apoderarse) apropinqual-si med.
aprovechado, -a. adj (dicho de alguien) conveníu, -a, comenenciosu, -a adj; arrimón, -
ona, arrebañaol, -ora adj; huriqui, -a adj; garfiu m, fandolia com; (en las comidas)
gañoteru, -a adj; rebañacaçus com; (que viniendo de visita se surte de lo que hay en la
casa del anfitrión) limpiacorralis, rebañaorças, limpiadispensa com, mondongueru m.
aprovechamiento. m aprovechamientu m.
aprovechar. act aprovechal act; (dar de sí) amotejal act. 2 med aprovechal-si med;
(tomarse excesivas licencias) comel por un zancaju fr.
aprovisionado, -a. adj (dicho de alguien) agarrau, -á [de] adj.
aprovisionamiento. m (de comida y agua) conduchu m.
aprovisionar. act abastal act 2 med abastal-si, aperdijal-si [de], aporrillal-si [de],
atacarral-si [de] med.
aproximación. f prossimación f; allegamientu m.
aproximadamente. adv prossimámenti, aprossimámenti adv; adv pallá adv, pallá pa, al
reol de loc.
aproximar. act (acercar) prossimal act; (hacer próximo, allegar) aprossimal, aparal,
apropinqual, aquellal act; (de manera muy cercana) apegal act; (por la parte trasera)
arreculal act 2 prossimal-si, apropinqual-si med; apegal-si med.
aproximativo, -a. adj (dicho de algo) aprossimanti adj.
apto, -a. adj (dicho de algo) aparenti adj; astu, -a adj.
apuesta. f apuesta f.
apuesto, -a. adj (dicho de alguien) arriscau, -á, escachapau, -á, cachiclanu, -a, reherti, -
a, carra adj.
apuñalar. act puñaleal, pical act; apuñaleal act; tiral hilván fr.
apuntación. f apontamientu m, apontación f.
apuntalar. act apontonal act; pontonal act.
64
apuntar. act (hacer punto, señalar) apontal act 2 (al lanzar) agural, apontal act; (con un
chorro de líquido) alifral act 3 (destacar) apontal act 4 (amanecer) apontal act 5 (tomar
nota) apontal act.
apunte. m apontamientu m.
apurado, -a. adj (dicho de alguien necesitado) entallau, -á, estrechu, -a, tisnau, -
á adj || fr estar ~: estal estrechu fr.
apurar. act apural act 2 (rebañar) arrebañal act 3 med apural-si med.
apuro. m apuru, margullu m; (económico) gurrumina f || fr estar en un ~: estal a
margullus fr; poner en un ~: ponel nun apuru, ponel nun breti fr; salir de un ~: salil de
gajera fr; verse en ~s: vel-si entrillau, vel-si comu’n henu, andal alas lanas, llegal el
pastu ala barba fr 2 (lástima) apuru m, fatiga f || dar ~: dal apuru, dal fatiga fr 3
(miedo) retoru m.
aquaplaning. m patineu, refalamientu m.
aquel, aquella, aquello. pron aquel, aquella, aquellu pron || fr tener su aquel: tenel su
qué fr.
aquel, aquella. adj aquel, aquella adj.
aquí. adv aquí adv; (justo aquí) aquina adv; (de aquí) daquí adv; (por la parte de aquí)
paquí adv || loc de ~ para allá: dacá pallá, de correteu loc.
árabe. adj GENT árabi adj.
arado. m AGR arau m || TIP arau charruecu m (|| el de terrenos bajos y pizarrosos);
arau de cabeça de lobu m (|| variedad de arado romano); arau de morgañu m
(|| arado de vertedera); arau de palu m (|| arado de madera); arau gajau m (|| el de
una sola bestia); arau romanu m (|| arado romano); giratoria f (|| arado giratorio);
horcati m (|| el de dos varas para una caballería); máquina de cincu rejillas m
(|| arado de cinco rejas); morgañu, verteera m (|| arado de vertedera).
aragonés, -a. adj GENT aragonés, -a adj.
arambel. m harambel m.
araña. f ENT morgañu m, araña f; (colonia de arañas) morgañera f; (nido de la araña)
morgañeru m || TIP arañón m (|| cierto tipo de araña); arañoti m (|| cierto tipo de
65
araña); garañona (|| cierto tipo de araña); morgañu m (|| la de patas largas);
patilañu m (|| la de patas largas).
arañar. act arrañal, arreguñal, arrejuñal, arrescuñal, arresguñal, arruñal, agastañal act.
arañazo. m arañón, arreguñón, arrejuñón m; arreguñazu, resguñazu, arruñazu,
surcazu m; arañá, arrañá, garfañá, arrañaílla f; (largo) arrescuñá f.
arándano. m BOT moránganu m, arandanu m.
arandela. f roandela, roanga, arandela f.
arar. act AGR aral act; passal un hierru, caval encuentrus fr; (acción continua) ariju m.
arate cavate. loc arache i cavache loc.
arbitrar. act albitral act 2 DEP albitral act.
arbitrio. m albitriu m 2 (impuesto) albitriu m.
árbitro. m álbitru m 2 DEP álbitru m.
árbol. m BOT arvu m; (que tiene el fruto caído en el suelo) emparvau, -á, parvau, -
á adj; (con muchas flores) florital m; (improductivo) machinal m; (parte inferior del
árbol) halda f; (árbol mal podado o mal cuidado) escamochu m; (dicho de un árbol
excesivamente podado) mochón, -ona adj; (que tiene mucho fruto y está doblado por
todo el peso) abangau, -á, achoçau, -á, achumbau, -á, azimbrau, -á adj.
arbolado. m arvolau m.
arboleda. f arvolea f.
arbusto. m BOT matoju, yervu m.
arca. f arca f; (pequeña) arquina f.
arcada. f (náuseas) ansias, angustias, arcás fpl, arqueus mpl; (que le sigue vómito)
canutazu m; (traer a la boca por dar arcadas) rebocal act; (tener arcadas) arqueal act.
arcade. m maquinita f.
arcaduz. m MOL alcabucera f.
arcilla. f grea f; arzilla f; (la que sirve para colorear) tinta f; (cierto tipo de tierra
arcillosa) arzillón m.
arcilloso, -a. adj (dicho de la tierra) greosu, -a, greízu, -a adj; arzillosu, -a adj; (referido
66
al color de la tierra arcillosa) mermeju, -a adj.
arcipreste. m REL arcipresti m.
arco. m GEOM arcu m 2 ARQ arcu m.
arcoíris. m arcu-de-Santiagu, arquitu-de-Santiagu, arcu-del-señol, arcuiri m.
arcón. m arcón, arquetón m.
ardentía. f fogá, fogará, fogariña f; fogarera f; (tener ardentía) fogareal act.
arder. act (estar en combustión) ardel act 2 (tener ardor) ardel act 3 (tener
pasión) ardel act.
ardid. m martingala f, embolau m.
ardilla. f ZOOL ardilla f.
ardor. m fogariña f 2 (pasión) fogatera f 3 m MED (de estómago) ardientía f,
ardoris mpl.
área. f aria f || ~ de descanso: descansaeru m; ~ de fumadores: humaeru m.
arena. f arena f.
arenal. m arenal m.
arenero. m areneru m.
arenilla. f arenilla f.
arenoso, -a. adj (dicho de un suelo) arenosu, -a adj; (dicho de algo) arenosu, -a adj;
tierrúu, -a adj; AGR (segmento de terreno arenoso) mollera f.
arenque. m ZOOL arengui m.
argadijo. m argaíllu m; (grande) urdiera f.
argadillo. m argaíllu m; (grande) urdiera f.
argamandel. m faramandel, haramandel m.
argamula. f BOT argamula, luenga-de-buei f.
argaña. f BOT pargaña, argaña f.
árganas. fpl árganas fpl.
argelino, -a. adj GENT argelinu, -a adj.
67
argentino, -a. adj GENT argentinu, -a adj.
argolla. f argolla f; GAN (del cerdo) sortija, alaña f; GAN (poner argollas al cerdo)
ensortijal, assortijal, alambral act.
argucia. f martingala, maturranga f.
argüir. act (deducir) argüil act 2 (alegar) alegal, argüil act.
aricar. act AGR arical, ariscal act; ariqueal, arisqueal act.
arisco, -a. adj (dicho de alguien) respelosu, -a, raviscu, -a, ariscu, -a adj; veúñu m;
(volverse arisco) açurronal-si med 2 (dicho de un animal) ariscu, -a adj; (mostrarse
arisco) arisqueal act.
arista. f (de una planta) BOT pargaña, argaña f, argueru m.
arma. f arma f 2 (para disparar) arma f, estrumpi m.
armadija. f almaíja f.
armadura. f xergu m, armaúra f; (de unas gafas) armaúra f.
armar. act (montar) montal, conestal, entangal, entanguilal act 2 (un lío) formal,
entablal, enlial, armal, fundamental act
armario. m almariu m; (para ropa) roperu m
armatoste. m almatrosti, estandarti m.
armazón. m almaçón m.
armella. f cáncamu m, almella f.
armenio, -a. adj GENT armeniu, -a adj.
armilla. f (jubón) almilla f.
armiño. m ZOOL arminiu m.
armonía. f almonía f 2 (concierto, juntura) almonía f 3 (tranquilidad) almonía f.
armónico, -a. adj (dicho de algo) almónicu, -a adj.
armonio. m almoniu m.
aro. m aru m 2 (objeto en forma de aro) aru m 3 DIV (de jugar) aru m.
aro1. m roanga f, roangu m 2 DIV roanga f.
68
aro2. m BOT candilexa f, candilitu m.
arpillera. f halda, arpillera f.
arpón. m (para cazar lagartos) pinchalagartus m.
arquear. act arqueal act.
arqueología. f arquiología f.
arqueólogo. m arquiólogu m.
arqueta. f pozeta f, pozillu m.
arquillejo, -a. adj GENT arquilleju, -a adj.
arquitecto. m arquitetu m.
arrabal. m arrabal m.
arrabalera. f rabalera, rabilera, rabinera, artillera, rabenca, escalanta f.
arrabalero, -a. adj (dicho de alguien) arrabaleru, -a, rabaleru, -a, alumbrón, -ona adj;
(mujer arrabalera) artillera, rabalera, rabilera, rabenca f.
arracada. f arracá f.
arraigado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) enrazau, -á adj; (asentado, viejo)
arraigau, -á adj.
arraigar. act enrazal, raigal, abarbal act.
arramblar. act arramplal [con], arrocinal [con] act.
arrancar. act arrancal act 2 AGR (una planta) quital, arrancal act 3 (marcharse)
arrancal act 4 (activar, funcionar) arrancal act 5 (empezar) empeçal, emprencipial,
escomençal act.
arranchar. act escarracachal act 2 med escarracachal-si med.
arranque. m arranqui m 2 ARQ arranqui m 3 (arrebato) arrepíu m, rebimba, vená f.
arrapiezo. m harrapieçu m.
arras. fpl ANTR arras fpl.
arrasar. act arrasal act 2 (llevarse por delante) alampal [con], arramplal [con] act.
arrastrar. act rastreal, jorral act; arrastral, ajorral act; (llevar arrastrando, llevar
69
colgando) çarpeal act, lleval al jorru fr; (ac. discont.) arrastrón m; (objeto arrastrado
por la corriente) jorrura f; (cosa que se coge arrastrando) estomaja n, estomaju m 2
med arrastral-si med.
arrastre. m jorru m; jorrura f || AGR palo de ~: juntaera f.
arrayán. m BOT murta f; BOT (mata de arrayán) murtera f.
arre. interj arre interj.
arrea. interj harrea interj.
arrear. act GAN harreal act.
arrebatar. act (despojar) arrebatal, arrebañal act; (bruscamente) arrepetal act;
(apoderarse) arramplal [con] act; (ac. discont.) arrebatón, rebatón m 2 (arruinar)
apelusal, arrepeluchal act 3 med (secarse) concalecel-si, arrebatal-si, arressequinal-
si med; (la mies) sobrecogel-si med; (dicho de la planta arrebatada) horagúu, -a adj.
arrebato. m arrepíu, arrebati, rabotazu, revesinu, voluntu, arranqui m, rebimba,
vená f; (de furia) venati m.
arrebol. m figura, franja f.
arreciar. act (dar vigor) arrezial act; (poner recio) enrezial act 2 METEOR (la lluvia)
granal, arrezial act.
arrecirse. med arrezil-si med.
arredrar. act (apartar) redral act, arredral-si med. 2 (amedrentar) arredral act.
arregazar. act (una ropa) arregaçal act 2 med (recogerse) arregaçal-si med.
arreglar. act (poner conforme a la regla) arreglal act 2 (concertar) componel, reglal act;
arreglal act; entangal, enxaretal act; axaretal act; (con maña) amañal act 3 (cuidar del
ganado diariamente) arreglal, avial [los bichus] act 4 (solucionar) arreglal, avial act 5
(acicalar) arreglal, avial act 6 med (conformarse) arreglal-si med || fr ~selas: avanal-si
med 7 (reconciliarse) arreglal-si med 8 (acicalarse) arreglal-si, avial-si med.
arreglo. m arreglu, arregliju, avíu m; (ajuste) arreglagi m ||loc con ~ a: arreglu a,
arreglu de, en cuenta de loc 2 (solución) arreglu, arregliju m || fr no tener ~: nõ tenel
arreglu, tenel mal guachi fr.
arrejacar. act AGR arrexacal act.
70
arrellanarse. med acharral-si, abarrancal-si, aparranal-si, aparracatal-si, aparramplal-si,
aparranchal-si, aparral-si, aplastal-si, arranal-si, arranchal-si, arrellanal-si, atortijal-si,
atortujal-si, arrepanchingal-si, avental-si med.
arremolinarse. med arremolinal-si med; arremolineal-si med.
arrendador. m arrendaol m.
arrendajo. m ZOOL gayu bravu, gayu-del-campu, gayu-del-monti, gayu real,
arrendaju m.
arrendamiento. m arriendu m.
arrendatario. m arrendatariu, alquilinu m; AGR (de una finca) montaneru m.
arreo. m harreu m.
arrepentirse. med alamental-si, arrepelal-si, arrepentil-si med.
arrequive. m jeribequi, repeñicu m.
arrestar. act (detener) arrestal act.
arrestos. mpl arrestus mpl.
arria. f harria f.
arriate. m arreati m.
arriba. adv riba adv; (hacia arriba) arriba adv, a riba loc; parriba adv; (en el lugar de
arriba) enriba adv, en riba loc; (justo arriba) arribina, arribinu adv; (un poco
arriba) arribita adv; (muy arriba) arribota, arribocha, arriboti adv; (arriba del
todo) arribotón, arribotona adv || loc hasta ~: ata las trancas fr.
arriendo. m arriendu m.
arriero. m harrieru m; (oficio) harriería f.
arriesgado, -a. adj (dicho de alguien) arrigau, -á adj 2 (dicho de algo) arrigau, -á adj.
arriesgar. act arrigal, arrestal act 2 med arrigal-si [en], arrestal-si med.
arrimador. m arrimaol, arrimaízu m.
arrimar. act acercal, arrimal act; (lugar donde se arrima o amontona algo)
arrimaeru m 2 med acercal-si, arrimal-si, arrial-si med.
71
arrimo. m arrimu m.
arrinconar. act (rodear, apresar) encatrapillal, atrinconal act; PESC (un pez)
ensenal act.
arritmia. f MED arritma f.
arroba. f (peso) arroba f 2 (medida de líquidos) arroba f 3 INF arroba f.
arrocinar. act apechugal, conchaveal act.
arrodillar. act hincal, arroillal act, hincal de roíllas fr 2 med hincal-si, arroillal-si med,
hincal-si de roíllas, ahincal-si de roíllas fr.
arrogante. adj (dicho de alguien) revalíu, a, airosu, -a, arriscau, -á adj; rechuplosu, -a,
rabitochu, -a, embuchetau, -á adj; (ser arrogante) arriscal act.
arrojado, -a. adj (dicho de alguien) reziu, a, arrestau, -á, arriscu, -a, arronjau, -á,
arrecalcau, -á adj; güevúu, -a adj fam; (temerario) entrépidu, -a adj.
arrojar. act (tirar) hondeal, ahondeal, arronjal act; (contra el suelo a alguien)
acivarral act 2 med arronjal-si [contra] med 3 (atreverse) arrochal-si med.
arrojo. m arronju m.
arrollador, -a. adj (dicho de alguien) arramplón, -ona, arramplaol, -ora adj; avantu m,
abarcatrochas, saltatrenis, tronchapastus, arrollapastus, abencerraji com.
arrollar1. act arramplal [con], abangal [con] act.
arrollar2. act vencel, cuneal, arrollal act.
arropamiento. m arropamientu m.
arropar. act arropal act; (cubrir, arrebujar) arropal, aparejal, acivarral, apapujal act;
papujal act; empapujal, enxalmal act; (cosa con la que se arropa) arropiju m 2 (abrigal)
arropal act.
arrope. m arropi m.
arropía. f arropía f.
arroyada. f gavia f.
arroyano, -a. adj GENT (natural de Arroyo de la Luz) arroyanu, -a adj; HIPOC
puchereru, -a adj; (natural de Arroyo de San Serván) arroyanu, -a adj.
72
arroyo. m regatu, arroyu m; (que transcurre por una quiebra del terreno) quebrá f.
arroyomolinense. adj GENT molineru, -a adj; arroyomolinensi adj.
arroyuelo. m regatolu, regatuelu, arroyón m, regatera f; (que baja por lugar
fragoso) fragüín m.
arroz. m BOT arrós m 2 BOT (semilla) arrós m 3 (plato) arrós m || ~ con leche: arrós
duci, arrós con lechi m.
arruga. f arruga f.
arrugado, -a. adj (dicho de algo) arrugau, á, engurriosu, -a, aparruchau, -á adj.
arrugar. act arrugal, arremoñal, arrepeguñal act 2 med (la piel) arrugal-si med.
arruinado, -a. adj (dicho de alguien) despelau, -á, pelau, -á, esperruchau, -á, caíu, -a,
abarrancau, -á, ruinau, -á, espeldau, -á adj; pelón, -ona, adj || fr quedarse ~, -o: queal-
si a ruchi, queal-si a orça fr.
arruinar. act ruinal, arruinal act 2 (económicamente) pelal, arruinal act; (despojar de
dinero) desperral, esperruchal, escolichal, respelal act; (provocarle a alguien la ruina)
aperruchal, apelusal act; echal ala carcavilla fr 3 med desperral-si, abarrancal-si med;
queal-si cona soga i el costal, dal conos güevus ena ceniza fr.
arrullar. act rullal, rual, arrual act; (continuamente) rulleal, hurreal act.
arrullo. m arrullu m; (continuo) hurreu m.
arrumaco. m zorru-clocu, arrumacu m, gurrumina f.
arsense. adj GENT azuagueñu, -a adj; arsensi adj.
arte. f (habilidad) arti f 2 (desenvoltura) arti f 3 (chispa, gracia) aziu m 4 (manifestación
del ingenio del hombre) arti f 5 (producto artístico) arti f.
artejo. m ANAT cotuvillu, núu m.
artesa. f artesa f (capacidad) artesá f; (artesa llena) artesá f; (saliente de la artesa)
arteju m || TIP artesón m (|| artesa para amasar barro); artesuela f (|| artesa de
reducido tamaño); paneru m (|| artesa para amasar pan); tablera f (|| artesa pequeña
para aliñar).
artesanal. adj (dicho de un producto) artesanu, -a adj; (artificial y no artesanal)
73
compraízu, -a adj.
artesano. m artesanu m, artista com.
articulación. f ANAT coyuntura f.
artificial. adj (dicho de algo) artificial adj.
artificio. m (ingenio) enteligencia f.
artilugio. m andrómila f.
artimaña. f martingala, tracalamandana, tracamandanga f.
artista. com artista com 2 (que no trabaja en el campo) artista com.
artístico, -a. adj (dicho de algo) artísticu, a adj.
artritis. f MED artriti f.
artrosis. f MED astrosi f.
arveja. f BOT arvejaca f, arvejón m.
arzolla. f BOT arzolla f, retuercigallegus m, abripuñus mpl.
arzón. m ALBARD arçón m.
as. m (moneda) as m 2 DIV (naipe) as m; (de oros) orón m.
asa. f asa, agarraera f; (del candil) garabatu m; (dotar de asas) enasal act; (dotado de
asas) asau, -á adj.
asadura. f assaúra f.
asamblea. f (reunión) assambrea f 2 (órgano político) assambrea f.
asar. act assal act; (rescoldos) emborrajal act; (castañas) encarvotal act; (carne) assal,
amoragal act; (conjunto de frutos asados) borrajil m.
ascender. act (subir) ascendel act 2 (medrar) exercel, subil act.
ascensor. m arcensol m.
asco. m ascu m; (repulsión) asguariça f; (intenso) asquiña f; (gesto de asco) escorroçu
m, escarafulla, filimusía f; (persona a la que le da todo asco) asquiña com 2 (odio,
tirria) ascu, arregañu m.
ascuas. fpl ascuas fpl; (montón de ascuas) ascueríu m.
74
aseado, -a. adj (dicho de alguien) descapachau, -á, desasquerau, -á, escamondau, -á,
escarpecíu, -a adj; asseón, -ona adj; (que come con educación) asseau adj.
asear. act desasqueral, escamondal, escotonal, espercochal act; asseal act; (por
completo) assiajal act.
asegurar. act segural act; assegural act 2 (apretar, ajustar) acinchal, arrecinchal
act 3 (al hablar) aponderal, afirmal, assegural act 4 med segural-si med.
asemejar. act semilal act 2 med aparecel-si, autal-si med.
asentamiento. m assentamientu m; assentaeru m.
asentir. act cabeceal, amorcal act 2 (apoyar, aceptar) acorpal act.
aseo. m asseu m 2 (servicio, WC) asseu m.
asesinar. act assessinal act; (de un golpe) escamochal act.
asesinato. m matación f.
asesino, -a. adj (dicho de alguien) assessinu, -a adj.
asestar. act (golpear) aliñal, harreal act.
aseverar. act assetencial, assegural act.
asfaltar. act enfaltal act.
asfixia. f MED asfissii m, asfissia f; asfissiamientu m 2 (sofoco) asfissi, aginu, anguju m;
(situación asfixiante) asfissiaeru m.
asfixiante. adj (dicho de algo) asfissianti adj.
asfixiar. act asfissial act; (por no romper el llanto) angujal act 2 (atosigar) assobardal,
aginal act 3 med asfissial-si, angujal-si med; (por el calor) asfissial-si, assobacal-si med.
así. adv assín, assina, assínmenti adv; ansí, ansina adv; (justo así) assina, assinita adv;
assinitamenti adv || loc ~ sin más: assín comu assín loc; ~ que: de má que, de mai que
loc; ~ o asá: assín o assau loc; aún ~: assín i tó loc.
asiático, -a. adj GENT asiáticu, -a adj.
asiento. m assientu m; (de corcho) sentón, corchuelu m; (sin respaldo) sillu m 2 ANAT
(trasero, culo) assientu 3 APIC (de las colmenas) sientu m 4 AGR (del trillo) sillín m.
asignar. act assisnal act.
75
asilo. m asilu m||fr pedir ~: peíl asilu fr.
asilvestrar. act amontesal act; braveal act 2 med amontal-si, amontesal-si med;
braveal-si med; (un animal doméstico) amontesal-si med.
asimilación. f assemilación f.
asimilar. act (comparar) assemilal act 2 (comprender, procesar) assemilal act 3 med
(parecerse) assemilal-si med.
asir. act agarral, engajal, amañal, asil act; (con fuerza) acivarral, apescuñal act;
engarruchal act.
asistencia. f assestencia f; assestimientu m 2 (ayuda) aguaría f; assestimientu m.
asistir. act (servir, atender) assestil act 2 (socorrer) assestil act 3 (concurrir) assestil act.
asma. m MED asma f.
asmático, -a. adj (dicho de alguien) asmosu, -a, asmáticu, -a adj.
asolanar. act acostanal, assolanal act.
asomada. f assomá f.
asomar. act somal act; (hacer asomar) assomal act; (poner en somo) ensomal act;
(entre algo) ensomal act; (medio asomar) entrissomal act 2 med assomal-si, somal-
si; (ponerse en somo) ensomal-si med 3 (emborracharse) assomal-si med.
asombrar. act (dar sombra) achopaçal act 2 (impresionar) apasmal, atonal act;
espasmal act.
asombroso, -a. adj (dicho de algo) estrordinariu, -a adj.
aspadera. f naspaol m.
aspar. act naspal act.
aspaviento. m espavientu, esparaván, espanturriu m, geringoncia f; (que hace
aspavientos) espaventeru, -a adj; (hacer aspavientos) ramajeal act.
aspecto. m espetu, aspetu, caraiti, jeitu, jetu, ojíu, pelu, espeldi, estalagi, jaén m,
xáquima, tes, vela f; (de mal aspecto) mal aspetuscau, -á, desgalgau, -á adj.
aspereza. f asperés f.
asperjar. act espurreal, esperrial act; (con el hisopo) guisopal act; enguisopal act.
76
áspero, -a. adj (dicho de algo) rísperu, -a, áspiru, -a, garrasposu, -a, garraspúu, -a,
harraperosu, -a adj; (que raspa) rasposu, -a adj 2 (dicho de alguien) rísperu, -a,
carrasqueñu, -a, correosu, -a adj.
asperón. m aguzaera f, asperón m.
aspersor. m grillu m; aspressol m.
aspidistra. f BOT pilistra f.
aspiración. f aspiramientu m.
aspirar. act aspiral act; sopreal act.
aspirar. act sopreal act.
asquerosidad. f esquerosidá f.
asqueroso, -a. adj (dicho de algo) esquerosu, -a adj 2 (de alguien) esquerosu, -a adj.
asta. f (cuerno) asta f 2 (plástico) asta f.
astigmatismo. m MED estigmatismu m.
astil. m AGR estil, cabu m.
astilla. f estilla, racha, raspa f; (empleada de yesca) turruca n.
astillar. act estillal, rachal act 2 med estillal-si med.
astillazo. m estillazu m.
astilloso, -a. adj (dicho de algo) estillosu, a adj.
astrágalo. m taba f.
astringente. adj (dicho de un alimento) botu, -a adj.
astringir. act empreal act.
astro. m luzeru m 2 ASTR astru m.
astucia. f estucia f.
asturiano, -a. adj GENT asturianu, -a adj.
astutamente. adv soncamenti adv; alo çonçu loc.
astuto, -a. adj (dicho de alguien) estutu, -a adj; curça, cecrán com.
77
asumir. act (aceptar) acetal, assumil act.
asunto. m assuntu m.
asurar. act astural act.
asustadizo, -a. adj (dicho de alguien) assustón, -ona adj; (cobarde) cagalerosu, -
a, adj cagueta com.
asustar. act (provocar un susto) assustal act; (haciendo correr) fogueal act 2
(atemorizar) metel mieu, hazel mieu fr 3 med assustal-si med.
atacar. act (acometer) atacal act 2 (luchar) atacal act 3 (un virus o enfermedad)
atacal act 4 med (de los nervios) atacal-si med.
atadijo. m atillu, atiju m.
atador. m AGR ata, atarín m.
atadura. f ataúra f, ataeru m; AGR (de una manada) llavi f.
ataharre. m ALBARD ataharri m, ataharria f, (correo para ligar el ataharre)
sobriataharri m.
atahona. f taona f.
atajar. act (atrochar) atrochal, trochal, atajilal, atrancal act, dil a trocha fr.
atajo. m trocha f, ataju m; atrochaeru m.
atalayejo, -a. adj GENT talayeju, -a adj.
atañer. act (afectar) afetal act 2 (incumbir) pertenecel act.
ataque. m (embestida) arremetía, atacaúra f 2 MED ataqui m || fr tener un ~: dal una
mala ora fr.
atar. act (con cuerda o similar) atal act; (fuerte) atillal act; (cosa para atar) ataeru m;
AGR (con un vencejo) atal, llaveal act; GAN (las piernas de la oveja al esquilar) pernal
act 2 (impedir) envinculal act.
atardecer. act atardecel act.
atarjea. f tarjea f.
atarraya. f PESC tarrafa, tarraya f; (cantidad) tarrayá f.
78
atasajar. act atassajal act.
atascadero. m atollaeru m.
atascamiento. m atranqui m.
atascar. act atrancal, atranquijal, atascal, atrapal act; estancal act; (en lo alto)
engarronchal act; (hacer atascar) atoreal act; (entre dos cosas) entretallal,
entartallal act; AGR (el arado al aral) emboçal, embotal, engargantal act; (que tiene
mucho tiro y se atasca el arado) pressueñu, -a adj; GAN (el ganado entre riscos)
empoyalal-si, acanchalal-si med 2 med atrancal-si, achancal-si med; acanchalal-
si med; (al hablar) atromballal-si med.
atasco. m atasqui, entrapamientu m, atacación, taquinera f 2 (de vehículos) taquinera f
ataúd. m ataúl m, caxa f.
ataviado, -a. adj (dicho de alguien) compuestu, -a, hateau, -á adj || mal ~: netu, -a adj.
ataviar. act hateal, aparejal, agaligal act; (mal ataviado) afiscallau, -á adj.
atelaje. m ALBARD atalagi m.
atemorizado, -a. adj (dicho de alguien) espavientau, -á, assovispau, - á adj.
atemorizar. act acocal, grimal act, metel mieu, hazel mieu fr; acagaçal act.
atemperar. act templal act.
atención. f atención f || loc llamando la ~: de mirandiqui loc || fr llamar la ~: llamal
l’atención fr; (gustar) llamal l’atención, metel pol sentíu fr; prestar ~: tomal atención,
ponel atranquiju fr 2 (cuidado) atención, almiración f, atendimientu m; (sin la atención
de nadie) ala bartola loc.
atender. act atendel act || loc atendiendo a: al tentu [de], al tantu [de] loc 2 (cuidar)
atendel, acostodial act, tenel almiración [con] fr.
ateniense. adj GENT ateniensi adj.
atentado. m atentau m.
atentamente. adv atentamenti adv.
atentar. act atental, aparpal act.
atento, -a. adj (dicho de alguien) téntigu, -a, netu, -a, atentu, -a, aparenti adj; lireta
79
com || fr estar ~: estal atentu, estal al pertu, estal téntigu [a] fr 2 (cumplido) servicial,
aquellaol, -ora adj.
atenuar. act enduçal act.
aterciopelado, -a. adj (dicho de una superficie) amorosu, -a adj.
aterido, -a. adj (dicho de alguien o un animal) arrezíu, -a, ateringíu, -a, aterezíu, -a,
empelillau, -á, pelihincau, -á, pelibotu, -a, tullíu, -a, entullíu, -a adj.
aterir. act (de frío) arrezil, encangallal act 2 med arrezil-si, tullil-si, arrugal-si med.
aterrar1. act aterral act 2 AGR (una planta) acovijal act.
aterrar2. act (atemorizar) aterral act.
aterrizar. act (un avión) aposal act 2 (caer) aterrizal act.
atesorar. act atesoral act.
atestar. act (colmar) atestal act.
atestiguar. act atestigal act.
atezar. act atezal act.
atiborrado, -a. adj (dicho de alguien) tullíu, -a, tupíu, -a adj; (dicho de un lugar)
ataburnau, -á, harpau, -á adj.
atiborrar. act ataburnal, achiborral act; (un lugar) empetal act 2 med (hartarse)
achiborral-si, atacal-si [de], atisbal-si, atripal-si med.
atinar. act atinal, atisbal act.
atirantar. act estirantal act.
atizar. act (el fuego) atiçal act; encandelecel act; (el horno para hacer dulces o pan)
sorrascal act 2 (golpear) atiçal, hurdil, alumbral, avial, atisbal act, alumbral el hatu fr;
tarameal, hopeal, harreal act.
atleta. com asleta, aleta com.
atmósfera. f METEOR orilla f; amósfera, asmófera f.
atolladero. m atollaeru, tolleru m.
atollar. act atollal act 2 med atollal-si, atravancal-si med.
80
atolondrado, -a. adj (dicho de alguien) acholondrau, -á, aturdigau, -á adj; (por el
cambio de tiempo) entrihilau, -á, amorgañau, -á adj.
atolondrar. act atontal act; embobalical act; (aturdir) atontal, abombal, abombillal,
amormal act 2 med atontal-si, amormal-si, abombillal-si med; (quedarse embobado)
embobalical-si med.
atómico, -a. adj (dicho de algo) tómicu, -a adj.
atomizador. m AGR tomizaol m.
átomo. m átimu m.
átono, -a. adj LING (dicho de una sílaba o vocal) átonu, -a adj.
atontar. act (abobar) atontecel, atontolinal, apalominal, aparvolal act 2 med
atontolinal-si, apalominal-si, aparvolal-si med.
atorar. act (obstruir) atoral act.
atormentar. act atormental act.
atornillar. act entornillal act.
atortujar. act atortajal act.
atosigamiento. m atossigamientu m.
atosigar. act abarcal, acossical, acansinal, assobardal, atossigal act; envassallal act;
(situación atosigante) atossigaeru m 2 med assobardal-si, atossigal-si med.
atrabilario, -a. adj (dicho de alguien) rescaldúu, -a adj.
atrabilis. f MED atrabili f.
atracar. act (asaltar) atracal act 2 med (de comer) atracal-si med.
atracción. f tiraeru m; atración f 2 (de feria) cacharritu m.
atracón. m (de comida) tupa, templa, traquina f, atracón m.
atractivo, -a. adj (dicho de algo) atrativu, -a adj 2 (dicho de alguien) xaquetón, -ona,
cachón, -ona, hampón, -ona, reçongón, -ona adj; hamponaçu, -a adj; retrecheru, -a
adj; pollúu, -a adj; atrativu, -a adj.
atraer. act trael, atrael act 2 (causar atracción) atrael act.
81
atragantamiento. m añusgamientu, añusgu, eñúu, atoru m.
atragantar. act añusgal, atoral, atranguñil act; esñusgal act; (dejar atragantado)
engallipal, engollipal, embaçal act; (acción discontinua) tragantón m; (que puede
producir atragantamiento) añusgón, -ona adj 2 med añusgal-si, esñusgal-si, atoral-si,
atrangullal-si, engallital-si med; (quedarse atragantado) embaçal-si med.
atrancar. act atrancal, atravancal act; (poner la tranca) entrancal act 2 (atorar,
obstruir) entrancal, entranquijal act; (una puerta) atrancal, acallal act.
atranco. m atranqui m; (cosa con la que se atranca) atranquiju m.
atrapado, -a. adj (dicho de algo o alguien) engolletau, -á adj.
atrapar. act (alcanzar, obtener) apapal act 2 (pillar) agarral, entallal, arrevançal act.
atrás. adv atrás adv, a trás loc; (justo atrás) atrasitu adv; (muy atrás) atrasoti adv;
(hacia atrás) patrás adv || expr hasta ~: ata atrás, ata el retacón m.
atrasado, -a. adj (dicho de alguien embrutecido) torruqueñu, -a adj.
atrasar. act atrasal act.
atravesar. act travessal act; (hacer atravesar) atravessal act; (movimiento al atravesar)
trasvíu m 2 (cruzar) atravessal act 3 (traspasar) atravessal, trascolal act 4 (fastidiar,
cansar) atravessal act.
atreverse. med trevel-si med; atrevel-si, arriscal-si, arrochal-si med.
atrevido, -a. adj (dicho de alguien) atrevíu, -a, passanti adj 2 (arrojado) arrochau, -á
adj; (espabilado) cacarrachi, -a adj.
atrevimiento. m atrevencia f, atrevimientu m.
atribuir. act atribuíl act.
atrio. m ARQ arandel, atriu, adru m.
atrochar. act atrochal, achiscal, atrancal act.
atrocidad. f atrocidá f.
atronado, -a. adj (dicho de alguien acuciado) precipitau, -á adj.
atropelladamente. adv a tragantonis loc.
atropellar. act (llevarse algo por delante) atromballal, atropellal act; (con un vehículo)
82
entallal act; (ir de manera atropellada) atrompallal, atrompilal, atropillal act 2 med (al
hablar) avoristal act.
atroz. adj (dicho de algo o alguien) atrós adj.
atuendo. m hatu, atuendu m, ropagi amb.
atufar. act fateal, tufal, atufal act, dal el fatu fr 2 med (intoxicarse) tufal-si med.
atufo. m (enfado) tufiñu m.
aturdido, -a. adj (de alguien) atontecíu, -a, atontau, -á, abombau, -á, abobecíu, -a,
atarumbau, -á, aturdíu, -a adj; encalavernau, -á adj; tarumbu, -a adj; bolihorru, - a adj.
aturdimiento. m tontería f; (producido por el cambio de tiempo) atolondrina f.
aturdir. act atontecel, abombal, amormal, atonal, atronal, atomatal act; (dejar
aturdido) emboecel, encalavernal act, ponel la cabeça tarumba fr.
aturullado, -a. adj (dicho de alguien) atorrullau, -á adj.
aturullamiento. m atorrullu m.
aturullar. act (hacer que se aturulle) atorrullal, amorgañal act; (poner aturullado)
entorrullal 3 med (aturdir) atorrullal-si med, hazel-si un bolindri fr; (al hablar) avoristal
act; (ponerse aturullado) entorrullal-si med.
atusar. act atusal act; (un animal) retusal act; (acción discontinua) atusón m.
audición. f udición f.
audiencia. f (conjunto de oyentes) audencia f 2 (tribunal) audencia f.
auditor. m contabli m.
auge. m fuga f; aúgi m.
augurar. act agural, enseñalal act.
augustobricense. adj GENT talaverinu, -a adj; augustobricensi adj; HIPOC tripúu, -a,
tripón, -ona, americanu, -a adj.
aulaga. f BOT albolaga f; (lugar poblado de aulagas) albolagal m.
aullar. act agullal, ahullal act; (quejumbrosamente) gañil, guañil act; (lugar donde
aúllan los lobos) agullaeru m; (acción intensa) ahullina f.
83
aullido. m agullíu, ahullíu, gorullíu m; (lastimero) gañíu m.
aumentar. act acrecel, aludial, arribal, aumental act; (lo que se habla exagerando)
aponderal, ambelgal, aumental act.
aumento. m aumentu, acrecimientu m; (de cantidad o forma) formientu m.
aún. adv entavía, entovía, ontavía adv; (si cabe) siquiera adv || loc ~ no: entavía ,
entovía adv.
aunque. part enque, anque part; manque part.
aupa. interj upa interj.
aupar. act upal, aupal act.
auscultar. act MED tanteal act.
ausencia. f assencia f.
ausente. adj (dicho de algo) assenti adj 2 (dicho de alguien) assenti adj 3 (evadido)
clissau, -á adj.
austeridad. f simpleça f.
austero, -a. adj (dicho de alguien) simpli, rançosu, -a adj.
australiano, -a. adj GENT australianu, -a adj.
austriaco, -a. adj GENT austriacu, -a adj.
auténtico, -a. adj (dicho de algo) original adj.
autillo. m ZOOL cáravu m, mochuelina f.
autobús. m viagera, estallesa f, otobús m.
autoconvencerse. med convencel-si med.
autodeterminación. f aterminación (propia) f.
autógeno, -a. adj (dicho de una soldadura) utógenu, -a adj.
automatizar. act ponel utomáticu fr.
autónomo, -a. adj (de alguien) utónomu, -a adj 2 (dicho de algo) utónomu, -a adj.
autopsia. f utossia f.
autoridad. f utoridá f.
84
autoridad. f utoridá, mayorança f.
autorización. m premissu m.
autorizar. act premitil act.
autostop. m fr hacer ~: hazel deu fr; dil a deu fr.
autovía. f utovía f.
autovolquete. m ratona f.
auxilio. m ussiliu m.
avalancha. f (de gente) alaván m.
avance. m adelantu, avanci m 2 (camino, esfuerzo) hilaera f.
avanzar. act (en algo) adelantal act, dal un tientu fr.
avaricia. f ansia f; avaricia f.
avaricioso, -a. adj (dicho de alguien) ahechón, -ona, arrecogeol, -ora, avariciosu, -a adj;
(rico) quantiosu, -a adj.
avaro, -a. adj (dicho de alguien) gorruñu, -a, gumiu, -a, horruñu, -a, tacuñu, -a,
pragosu, -a adj; repelón, -ona, ahechón, -ona adj; hambriña, hambrina, gurrumina,
mijina, ñu, rascahambri com.
avasallar. act (abordar) alanal, atrompilal act; (hacer súbditos) envassallal act.
avatar. m INFORM santinu m.
ave. f ZOOL avi f; (que no ha echado la pluma) colitarru, -a adj || ~ de corral: avi de
corral f; (matar un ave de corral) amoragal act.
avechucho. m despect avichuchu m despect.
avefría. f ZOOL augua-nievi f, avibi, frauliñu m.
avejigado, -a. adj (dicho de una herida, herpes, etc.) avejigau, -á adj.
avellana. f BOT alvellana, alvellana serrana f.
avellanar. act alvellanal act 2 BOT alvellanal-si med.
avellanar. m BOT alvellanal m.
avellano. m BOT alvellanu m.
85
avena. f BOT vena f || ~ loca: vena loca; (la espiga) noviu m; ~ silvestre: joyu, yerva
joyu m.
avenencia. f avenencia f.
avenido, -a. adj (dicho de algo o alguien) hallau, -á adj.
avenirse. med (congeniar) aconllegal act, aconllegal-si, acolleral-si, avenil-si med;
(conchabarse) aconchaval-si med.
aventajado, -a. adj (dicho de alguien o de una cosa) avantau, -á adj 2 (dicho de algo)
aventajau, -á adj.
aventar. act AGR avental, limpial, despolvoreal act.
aventura. f aventura f 2 (amorosa) cancaneu, apañu m || fr tener una ~: tenel un
apañu fr.
avergonzado, -a. adj (dicho de alguien) achicau, -á adj.
avergonzar. act avexinal, avergonçal, assovornal act, ponel en vergüença, ponel en
vergoña fr 2 med avexinal-si med; afrontal-si med; (reconocel algo) assovornal-si med.
avería. f (menoscabo, daño) avería f.
averiar. act averial, escoñal act 2 med averial-si, escoñal-si med.
averiguación. f abriguación f.
averiguar. act verigual, abrigual act; pescal act 2 (buscar) procural, endilgal act; andal
los passus fr; (acción continua de averiguar) abriguaeru m.
aversión. f repunança f, interés m.
avestruz. m avetrús f.
aviar. act enxaretal act; (disponer) avial, enhatijal act.
ávido, -a. adj (dicho de alguien) espragau, -á adj || fr estar ~ de: estal alampandu
[por], estal deseandu [de] fr.
avieso, -a. adj (dicho de alguien) çapulleru, -a adj; galápagu m.
avinagrar. act azeal act 2 med azeal-si med.
avío. m avíu m.
86
avión. m aparatu, avión m.
avisar. act avisal, visal act; (a través de un silbido o una voz) hipeal act, pegal un hipíu
fr; (encargado de avisar o dar noticias) avisaol m.
aviso. m avisu m.
avispa. f ENT sotarraña, vispa, ovispa, avispa f; ovispa bravía f; (nido de avispas)
tavarrera f, sotarrañeru m || ~ zapadora: ovispa terrera, ovispa terriza, tavarrera f.
avispado, -a. adj (dicho de alguien despreciable) buhardón, -ona, sovispau, -á,
julandrón, -ona, coruju, -a adj; (tuno) lamparón, -ona, relampleau, -á adj; (mujer
avispada) lumia, lagumanta, luminaria f.
avispero. m sotarrañeru, ovisperu, avisperu m.
avistamiento. m avistamientu, avisti m.
avistar. act avistal act.
avivar. act avival act 2 (un fuego) abanal act; encandelal, encandelecel, empendolal
act; (una situación) dal yesca fr.
avutarda. f ZOOL avetarda f.
axila. f ANAT sobacu m; goñal m; (zona del sobaco) sobaquera, suaera f.
ay. interj a, ai interj.
ayer. adv ayel adv; (tal día como ayer) por ayel loc.
ayuda. f ayúa f.
ayudante. m ayuanti m; (en ciertos oficios) oficial m.
ayudar. act ayual act; (socorrer) ayual, acuíl act; (en las faenas) levantal el rabu fr.
ayunar. act ayunal act.
ayuntamiento. m ayuntamientu m, audencia f.
azacán. m çacatán m.
azada. f AGR açá f; AGR (de pala ancha) açajón m; AGR (rozón) cimbara, cimbarra f.
azadón. m AGR açaón m.
azadoncillo. m AGR açonzillu m.
87
azafata. f assestenti, moça m.
azafato. m assestenti, moçu m.
azafrán. m BOT açafrán m 2 BOT (flor) açafrán m 3 (especia) açafrán m.
azafranado, -a. adj (dicho de algo) açafranau, -á adj.
azahar. m BOT azaal act.
azamboero. m BOT zamboeru, zambó m.
azar. m azal m.
azarcón. m azarcón m.
azerbaiyano, -a. adj GENT azerbaijanu, -a adj.
azófar. m açofa m.
azogado, -a. adj (dicho de alguien) acelerau, -á adj.
azogamiento. m açogamientu, açogui m; (continuo) açogaeru m; açogaera f.
azomar. act (instigar) achotal, acimal act.
azorar. act açoral, açorilal, açorullal act 2 med açoral-si, açorilal-si, açorullal-si med.
azotaina. f laneu, sardineteu, sampalermu m, açotaina, recorría, cipotaina f; (dar una
azotaina) calental el hatu fr fam.
azotar. act (pegar) açotal, curral, çurzil, mondal, sardinetal, ahollal, arrimal, arropal
act; haripeal, calduseal act; calental el hatu, dal un hatu, sacal un hatu, çurral la
pavana, arrimal bacalau, harreal bacalau, zumbal bacalau, dal d’embuti fr 2 (la lluvia o
el viento) harreal, açotal, hostigal act.
azote. m (instrumento para azotar) açoti m 2 (golpe) sardineta f, açoti, lapi, surribi m,
currelis mpl.
azotea. f açotea f.
azuagueño, -a. adj GENT azuagueñu, -a adj.
azúcar. m açuca f 2 MED (diabetes) açuca act.
azucarar. act enaçucal act.
azucarero. m açucarera, açucaera f.
88
azucena. f BOT (planta) açucena f 2 BOT (flor) açucena f.
azud. m ARQ açudi m.
azuela. f CARP açuela f.
azufaifa. f BOT achufaifa, açucecia f.
azufaifo. m BOT achufaifu, açuceciu m.
azufrador. m AGR açufraera, çufraera, açufraora, çufraora f.
azufrar. act açufral, çufral act.
azufre. m QUÍM açufri, çufri m || ~ en barra: çahumeriu m, pajuela f.
azul. adj (dicho de algo) azul adj; (teñir de azul) azuleal act.
azulado, -a. adj (dicho de algo) azulau, -á adj.
azulejo. m azuleju m.
azulillo. m (para la ropa) azuleti m
azumbre. m açumbri amb.
azuzar. act apichal, ahotal, ahupal, ahutal, ahotal, achotal, achufal, arrehutal,
azumbal act; hutal, himplal, hipal, hucheal act; (el ganado) huleal, hurreal, ahurreal
act 2 (irritar) ençalamal act.
89
B
baba. f baba f; cuchupita f; GAN (del macho cabrío en celo) barrufa f.
babero. m babatel m; baberu m.
babi. m babi m.
babieca. com babieca com.
babosa. f ZOOL babosa, babaça f.
baboso, -a. adj (dicho de algo) babosu, -a adj.
babucha. f babucha f.
baby-sitter. m niñeru, cudiaol m.
bacaladilla. f ZOOL pescá moruna, pixota f.
bacalao. m ZOOL bacalau m.
bache. m hochi, guachi m; (charco) guachi m, guáchara f; (terreno lleno de baches o
charcos) bachical m 2 DIV (juego infantil) guá m.
bachiller. m bachillel m.
bacía. f bacía, bacineta f; (pequeña) bacinilla f.
backup. m INFORM copia de segurança f.
bacon. m MATAN tocineta, panceta f.
báculo. m bragu m.
badajada. f bajá f.
badajo. m pinganillu, baju m; (cuero que lo sujeta al cencerro) embajaera f.
badana. f bana f.
badén. m baén m.
bádminton. m DEP rehileti m.
baga. f BOT (vaina) gárvula f.
bagatela. f pamplina f, ñáñaras fpl; (amigo de bagatelas) pamplineru, -a adj.
90
bagazo. m bagazu m; (lugar donde se deposita) bagazera f.
bahameño, -a. adj GENT bahamianu, -a adj.
bailar. act bailal act, echal una bailá fr; (la peonza) repial act; (ganas de bailar)
bailaera f; (que le gusta bailar o baila mucho) bailón, -ona adj 2 (oscilar) bailal act.
baile. m baili m.
bailotear. act bailoteal act.
bailoteo. m bailoteu m.
baja. f (laboral o de un servicio) baxa f 2 MIL baxa f.
bajada. f abaxá, baxá f; (lugar por donde se baja) baxá f 2 (de precios) abaxá f 3 MED
(de tensión, glucosa, etc.) abaxá f.
bajamiento. m abaxamientu m.
bajar. act (ir hacia abajo, descender) abaxal act; (desplazarse hacia abajo) jorreal,
ajorral act 2 (hacer bajar) abaxal act; (que tiene un lado más bajo que otro) remingau, -
á adj||fr ~ la cabeza: agachal la cabeça fr 3 (disminuir, reducir) abaxal act 4 med
abaxal-si med.
bajeza. f (de origen) umildá f.
bajo, -a. adj (dicho de algo) baxu, -a adj 2 (escaso) baxu, -a adj 3 (dicho de alguien)
chicu, -a, baxu, -a adj 4 (modesto, humilde) umildi adj 5 (dicho de la voz o un sonido)
baxu, -a, despaciosu, -a adj.
bajo. m baxu m; baxera f.
bajón. m (de ánimo o salud) baxón m, derrengueta f; (depresión) hundieru m.
bajura. f baxura f.
bala. f (proyectil) bala f.
bálago. m AGR pastu m; (de centeno de poca calidad) balagón m.
balaguero. m balagueru m.
balance. m balanci m.
balancear. act remecel, arremecel, espilongueal act.
91
balanceo. m remecijón m; arremecijón, arremeçón m.
balancín. m (de ciertas máquinas) balancín m 2 DIV tincana f, pingu-la-pepa m.
balanza. f balança f.
balar. act berreal act.
balarrasa. com balarrasa com.
balazo. m balazu m.
balboíno, -a. adj GENT balbuínu, -a adj.
balbucir. act palruceal, palruteal act.
balcón. m balcón m.
baldado, -a. adj (dicho de alguien) baldau, -á, abaldau, -á adj; serojau, -á, mollancu, -
a adj; (por el calor) aforrajau, -á adj.
baldadura. f (cansancio) derrengueta f.
baldar. act baldal act 2 (cansar) baldal, derrengal, arretajal act; abaldal act 3 med
baldal-si, empreal-si med; abaldal-si med.
balde1. m loc de ~: de baldi, de batifora loc; en ~: en baldi loc; pa lechi loc.
balde2. m (cubo) baldi m.
baldío, -a. adj AGR baldíu, -a adj; (tierra baldía) AGR balutu m 2 (vano) baldíu, a adj.
baldío. m AGR baldíu, vagu m.
baldosa. f baldosa f.
baldosín. m baldosín m.
balín. m balín m.
ballesta. f ballesta f 2 (trampa) ballesta f; (para pájaros) ballesta f, algüi m.
ballico. m BOT balliscu, palancu m.
ballota. f BOT manruviu, marrullu m.
ballueca. f BOT vena loca f.
balneario. m balneariu m.
92
balón. m pelota f, balón m || ~ prisionero: pelotazu m.
baloncesto. m DEP balón-cestu m.
balsa. f (de agua) balsa f.
bamboleo. m bambión m; bambionazu m.
bañador. m bañaol m.
bañar. act bañal act 2 (sumergir) bañal, çamargullil act 3 med bañal-si med.
banasta. f banastra f.
banasto. m banastru m.
bancal. m AGR bancal m; AGR (pequeño) balati, picatel m; (de un huerto) traviessa f.
bancalizar. act hazel bancalis fr.
bancarrota. f gurrumina f.
banco. m (asiento) bancu m 2 (establecimiento) bancu m 3 (conjunto de peces) bancu
m 4 (de arena) peci m.
banda1. f (conjunto) banda f.
banda2. f (lado, extremo) banda f.
bandada. f bandá f; (de palomas o tórtolas) xabardillu m.
bandarra. com bandarria, bandarra com.
bandazo. m (tumbo) calambucazu, bendazu m.
bandeja. f (para servir comida) açafati m.
bandera. f bandera f || loc de ~: de bandera loc.
bandidaje. m bandidagi m.
bandido. m bandíu m.
bando1. m (edicto) bandu m.
bando2. m (conjunto) bandu m.
bandolera. f bandola, bandolera f.
bandolerismo. m bandidagi m.
93
bandujo. m ANAT bandul, ventrullu m.
bandurria. f MÚS bandurria f.
bañense. adj GENT bañensi adj; HIPOC golosu, -a adj.
bañera. f tina f; bañera f.
bañista. com bañista com.
banner. m INFORM pancartina f.
baño. m bañu m; bañiju m; (termal) caldeu m; (lugar donde bañarse en un río, etc.)
bañil, bañaeru m; (con chapoteo y divertimento) raneu m 2 (cuarto de baño) bañu m.
banquete. m (de boda, etc.) conviti m; (fiesta) furriona f.
banzo. m bançu m || loc en ~: en bangu m.
baqueta. f MÚS cachera, porra f, palu, paloti m.
bar. m taverna f; (aficionado a los bares) taverneru, -a adj.
barahúnda. f barahundá f.
barajar. act barajal, barajeal act 2 (posibilidades) tenteal, tasmeal act; (que baraja sus
opciones) tentón, -ona adj.
barandilla. f barendilla f.
baratija. f baratuela f.
baratillero. m barateru m.
baratillo. m baratu m; (mercadillo) baratillu, baratu m.
barato, -a. adj (dicho de algo) baratu, -a adj.
barba. f barba f; BOT (de la panoja de maíz) sea f.
barbadense. adj GENT barbaensi adj.
barbañero, -a. adj GENT barbañeru, -a adj.
barbar. act APIC abarbal act; barbal act.
barbaridad. f barbaridá, barbariá f.
barbarizar. act (decir barbaridades) barbarizal act.
94
bárbaro, -a. (impresionante) bárbaru, -a adj; (fiero, bravo) bárbaru, -a, barbianu, -a adj.
barbear. act (alcanzar con la barba) abarbal act.
barbechar. act AGR barbechal act.
barbechera. f AGR barbechera f.
barbecho. m barbechu m.
barbería. f barbería f.
barbero. m barberu m.
barbiquejo. m barbicachu, barbicachi m, trançaera f.
barbo. m ZOOL barbu m || ~ comiza: peci machu m || TIP barbu castizu m.
barbudo, -a. (dicho de alguien) barbúu, -a adj.
barca. f barca f.
barcarroteño, -a. adj GENT barcarroteñu, -a adj.
barcino, -a. adj GAN (dicho de una res) barzinu, -a adj 2 (red para llevar paja) barzina f.
barco. m barcu m.
barda1. f (seto) barda f.
barda2. f ALBARD barda f.
bardo. m (vallado natural) bardu m.
bareiní. adj GENT bahrainín, -ina adj.
barman. m montañés m.
barniz. m bernís m; (vítreo) vedríu, alvedríu m.
barnizar. act bernizal act; embernizal act
barquerito. m ENT mairi-del-augua f, meicu m.
barquino. m barquinu m.
barra. f (objeto alargado) barra f; (de hierro) barroti m; (de las cortinas) barreta, barra
f; (listón que cubre la barra de las cortinas) galería f; (barra gruesa de las cortinas)
barretón m 2 (de un bar) barra f.
95
barracón. m barracón, berracón m.
barradeño, -a. adj GENT barraeñu, -a adj; HIPOC pustrón, -ona adj.
barranco. m barranca f, barrancu m; barranquera f; jorratera f; (con tierra suelta)
esbarrancaeru m; (formar barrancos) abarrancal act; esbarrancal act.
barredura. f barriúra f.
barrena. f barrena f.
barrenar. act abarrenal act.
barreno. m (barrena) barrenu m 2 (agujero con pólvora) barrenu m.
barreño. m bañu m || TIP bañu da mediu m (|| 6 l); bañu da ochu m (|| 8 l); bañu da
peseta m (|| 4 l); bañu da real m (|| 15 l); bañuelu m (|| de barro); barriñón m (|| el
de tamaño grande).
barrer. act barrel act; (hacer ruido al barrer) ramajeal act.
barrido. m (superficial) barriscón, barruscón, barricón m; (con escoba) escobá f.
barriga. f ANAT barriga, andorga f.
barrigazo. m barrigazu, vasticazu m; (caerse de barriga) espançurral-si med.
barrigón, -ona. adj (dicho de alguien) barrigúu, -a, barrigón, -ona, pançúu, -a adj.
barrigudo, -a. adj (dicho de alguien) barrigúu, -a, pançúu, -a adj.
barriguera. f ALBARD barriguera f.
barril. m (para vino) cubileta f.
barrio. m barriu m.
barrizal. m barreal, barrial, barral, barriçal, fangadal m, barriala f; (de donde se extrae
el barro) barreru m.
barro. m barru m; (que se forma al pasar los vehículos ocaballerías) talvina f; (manchar
de barro los pies o los pantalones) çarpeteal act || TIP barru assabiau m (|| el de
mucha consistencia), barru escaldau m (|| el demasiado caldeado como para
trabajarlo), barru froxu m (|| el de poca consistencia), barru huerti m (|| el fino
empleado para mezcla); barru ligau (|| resultante del flojo y el fuerte); barru respigau
m (|| el de mala sazón).
96
barroso, -a. adj (dicho del rostro) empedrau, -á adj.
barruntar. act (presentir) barruntal, pescal act; (acción continua) barruntaeru m.
bartola. f loc a la ~: ala verdolaga, ala manta, ala mangarrana, ala bertola loc
|| fr tirarse a la ~: hondeal-si ala verdolaga fr.
bártulos. mpl achiperris, bártulus, andacapairi mpl.
barzón. m AGR barzón, albarzón, argollón m.
barzonear. act barzoneal act.
basca. f (ímpetu) basca || fr darle la ~: dal la basca, entral la basca, dal el arrepíu fr.
báscula. f báscula f.
base. f (apoyo) basi f 2 (fundamento) basi f || loc a ~ de: a basi de loc.
básico, -a. adj (dicho de algo) básicu, -a adj.
basilisco. m basiliscu m || fr ponerse hecho un ~: estal hechu un basilicu, ponel-si
comu un dragu m.
básquet. m DEP balón-cestu m.
básquetbol. m DEP balón-cestu m.
basquilla. f GAN basquilla f; (que padece basquilla) embasquillau, -á adj.
basquiña. f vasquiña f.
bastante. adj (dicho de algo) bastanti adj.
bastar. act bastal, abastal act || expr ya basta!: güenu está! expr
bastardo, -a. adj (dicho de alguien, ilegítimo) bastardu, -a adj.
bastardo. m bastardu m.
bastidor. m bastiol m.
bastilla. f COST bastilla f.
basto, -a. adj (dicho de algo) bastu, -a adj; (dicho de un tejido) burru, -a adj 2 (dicho de
alguien) bastu, -a adj.
bastón. m bastón m; bastona, garrancha f.
bastoncillo. m (para los oídos) guisopu m.
97
basura. f pestis fpl, fusca, bassura n; poçoña f.
basurero. m (lugar) escavaeru m.
bata. f bata f, bambu m.
batacazo. m trapajazu, bacarrazu, charpazu, barquinazu, talegazu m.
batahola. f batajolá f.
batalla. f batalla f.
batallón. m batallón m.
batán. f batán f.
batanero, -a. adj GENT bataneru, -a adj
bate. m DEP palu m.
batería. f (conjunto) batería f.
baternero, -a. adj GENT baterneru, -a adj.
batiburrillo. m patiburrillu m.
baticola. f ALBARD baticola f.
batiente. f ARQ batienti f.
batimiento. m batimientu m.
batir. act batel, batil act; (golpear) açotal act.
baturro, -a. adj (dicho de alguien) caturru, -a adj.
baúl. m baúl m || TIP baúl mundu m (|| baúl decorado).
bausán, -a. adj (dicho de alguien) bausán, ana adj.
bautizar. act REL bautizal act; cristianal, acristianal act.
bautizo. m REL bautizu m.
bayeta. f algofifa, gofifa f; (sitio para recoger las bayetas) algofifaeru m; (limpiar con la
bayeta) algofifal act.
bayo, -a. adj GAN (dicho de un caballo) bayu, -a adj.
bazar. m baçal m.
98
bazo. m ANAT baçu m; MATAN (del cerdo) paxarilla f.
bazofia. f cozinaju, goldriu, bofiu m, gaçofia f.
bazucar. act bazucal act.
be. f (letra) be f 2 LIT be f.
beata. f beata f.
beato, -a. adj (dicho de alguien) beatu, -a, rezaol, -ora adj; santurrón, -ona adj.
bebé. m criatura f, muchachinu chicu, niñu de culeru m, muchachina chica f; rorru m.
bebedero. m bebeeru m 2 (algo de poca importancia o calidad) bebeeru patus loc.
bebedor, -a. adj (dicho de alguien) aguachinau, -á adj.
beber. act bebel act; (vino) bucheal, embual act; hincal-si, hopeal-si med; (demasiada
agua) aguachinal act; (hasta producir hartazgo) empancinal act; (acercando la boca)
amorral act; (chupando) bebel a buça, bebel a morrus fr; (acción continua de beber)
piporroteu m 2 (de bruces) barval, barveal act 3 (alcohol en general) bebel act; (acción
continua) bebeera f.
bebercio. m pirriaqui m.
beberrón, -ona. adj (dicho de alguien) beberretón, -ona adj.
bebida. f bebía f; (sin bebida al comer) a sequeru, a sequillu, a sequillas loc 2
(alcohólica) alpisti, pirriaqui, trinqui m.
bebido, -a. adj (dicho de alguien) alpistau, -á, apipau, -á, hateau, -á, alquitanau, -á adj;
frondón, -ona adj.
bebistrajo. m bibistraju, bibistraji m.
beborrotear. act beberreteal act.
becada. f ZOOL pitorra f.
becerro. m GAN bezerru m; GAN (recental) bezerrinu m; GAN (de un año o dos) eral m.
begonia. f BOT begonia f 2 BOT (flor) begonia f.
behetría. f hotrileu, behetril m.
beis. adj (dicho de algo) beis adj.
99
béisbol. m DEP pelota-basi m.
bejarano, -a. adj GENT bejaranu, -a adj.
bejín. m MIC bexinu m || ~ perlado: peu-de-lobu, sacapeus m.
beldar. act AGR biergal act; biergueal, bendreal, venteal act.
beleño. m BOT beleñu m.
belfo, -a. adj (dicho de alguien) belfu, -a adj.
belfo. m ANAT belfu, belfiu m.
belga. adj GENT belgicanu, -a adj.
beliceño, -a. adj GENT belizensi adj.
bellaco, -a. adj (dicho de alguien) almendrulón, -ona adj.
bellaquería. f (cuento) alilalla f.
belleza. f belleza f.
bello, -a. adj (dicho de algo) lindu, -a, bonitu, -a, bellu, -a, repolíu, -a adj 2 (dicho de
alguien) bonitu, -a, lindu, -a, bellu, -a adj.
belloso, -a. adj GENT vellosu, -a adj.
bellota. f BOT bellota f; BOT (del alcornoque) corcoja f; (recolección de la bellota)
bellotera f; (que se cae antes de madurar) velosu, -a adj; (buscar bellotas) landeal,
acorrical act, dil a bellotas fr; (robar bellotas) dil a corricu fr; (cúpula de la bellota)
cascabullu, cascabillu m || TIP bellota arvellaná f (|| bellota dulce); bellota
arvellanera f (|| bellota seca); bellota breva f (|| primera bellota del alcornoque);
bellota cascarúa f (|| la de mucha piel); bellota de bastón f (|| primera bellota del
alcornoque); bellota escachaíza f (|| bellota de piel quebradiza); bellota higu f (||
segunda bellota del alcornoque).
bellotero. m belloteru m.
belviso, -a. adj GENT belvisu, -a adj; HIPOC rosquilleru, -a adj.
bendecir. act bendizil act.
bendición. f bendición f.
beneficencia. f beneficencia f.
100
beneficiar. act beneficial act; (económico) desvengal act.
beneficio. m beneficiu m; (provecho) granillu m; esmola f.
beneplácito. m vitu m || fr ganarse el ~: lleval-si el vitu fr.
bengalí. adj GENT bengalín, -ina adj.
beninés, -a. adj GENT beninés, -esa adj.
benquerenciano, -a. adj GENT (natural de Benquerencia de la Serena) benquerencianu,
-a adj; HIPOC venau, -á adj; (natural de Benquerencia) benquerencianu, -a adj.
benquerenciano, -a. adj GENT benquerencianu, -a adj.
berbajo. m GAN bervaju m; (para cerdos) mecíu m.
berberecho. m ZOOL berberichu m.
berbiquí. m barbiquín m.
berenjena. f BOT berejena f.
berlangueño, -a. adj GENT berlangueñu, a adj.
bermejo, -a. adj (dicho de algo) mermeju, a adj.
bermudas. fpl mermudas fpl.
berra. f BOT berraza f.
berrea. f berre f; (continuo) berrera, berreaera f.
berrear. act (un animal) berreal, gansal act 2 (un niño) berreal, guarreal, garreal,
aguarreal, mamarreal act; (niño que berrea continuamente) guarratarra com.
berrendo, -a. adj GAN berrendu, -a adj.
berrido. m berríu, gasníu m.
berrinche. m berru, berri, berrinchi, berrunchu, penterri m; (continuo, intenso) berrina,
perranga f; (fuerte) berrón m.
berro. m BOT berru m; (que ya no sirve para el consumo) berraza f.
berrocalejano, -a. adj GENT berrocalejanu, -a adj.
berza. f BOT verça f.
berzal. m bereçal m.
101
berzocaniego, -a. adj GENT berçocaniegu, -a adj.
besana. f AGR bessana f; AGR (muy larga) rabiza f; AGR (punta de la besana) volveeru
m; AGR (abrir besanas) embessanal act.
besar. act besal act.
beso. m besu m; (acción puntual) besiju m.
best seller. m el [discu/libru] más vendíu, más mercau loc.
bestia. f bestia f 2 AGR bestia f; jumentu m; (vieja) peal, petati m 3 (persona ruda)
bestia com, bestiaju, bestiagi m; melón d’alverca loc.
bestiaje. m bestiagi m.
betijo. m AGR betiju m.
betre. f (apuro) breti m.
betún. m betún m.
bezo. m ANAT beçu m.
biberón. m bibirón m.
biblioteca. f biblioteca f.
bicarbonato. m biscarbonatu m.
bíceps. m ANAT buchi-del-braçu m; músculu, molleru m.
bichejo. m despect bichuruchu m despect.
bicho. m ZOOL bichu m; (grande) bichánganu m; (de carga) bichu m; (ganado) bichus
mpl; (donde hay bichos) bichera, coquera f; (gran cantidad de bichos) bicheríu m.
bicicleta. f becicleta f.
bicoca. f bicoca f.
bicolor. adj (dicho de algo o de un animal) bandeau, adj.
bidé. m bidel m.
bidón. m bidón m.
bielda. f AGR bierga, biendra, liendra f.
bieldar. act AGR biergal act; biendreal act.
102
bieldo. m AGR biergu, biendru, bieldru, liendru m.
bielorruso, -a. adj GENT bielorrussu, -a adj.
bien1. adv bien adv || bien… bien…: bien… bien… || pero ~: peru bien, i de bien loc.
bien2. m bien m || loc para ~o para mal: por bien o por mal loc 2 pl bienis pl,
capital m, hazienda f
bienvenido, -a. adj (dicho de algo o de alguien) bienllegau, -a, bienveníu, -á adj
2 GENT bienveníu, -a adj; HIPOC barreñu, -a, culebrón, -ona, hozicón, ona adj.
bies. m bies m || loc al ~: al bies loc; al través loc.
bifurcación. f gajaúra f 2 (en la rama de un árbol) horquilla, gajaúra f, horcaju m.
bigardear. act bigardeal act.
bigardeo. m bigardeu m.
bigornia. f bigornia f.
bigote. m bigoti m.
bigotera. f bigotera f.
bigotudo, -a. adj (dicho de alguien) bigotúu, -a adj.
bikini. m biquini m.
bilingüe. adj (dicho de alguien) bilingüi adj.
bilis. f ANAT bili f.
billalda. f DIV billarda, billorda f.
billar. m DIV billal m.
billete. m billeti m 2 (dinero) billeti m.
bina. f AGR bina f.
binar. f AGR binal act.
binza. f BOT (del pimiento) vena f.
birmanés, -a. adj GENT birmanés, -esa adj.
biruje. m fam gris m fam, birugi m fam
103
bisabuela. f agüela vieja, bisagüela, bisavuela f.
bisabuelo. m agüelu vieju, bisagüelu, bisavuelu m.
bisagra. f perniu m.
bisbita. f ZOOL sordina, yervera f.
bisojo, -a. adj (dicho de alguien) ojizarcu, a, ojitrancu, -a adj.
bistec. m MATAN fileti m.
bisturí. m bisturín m.
bisutería. f quincalla n.
bit. m INFORM bit m.
bizantino, -a. adj GENT bizantinu, -a adj.
bizco, -a. adj (dicho de alguien) biscu, -a, biscupardal, biscorneau, -á, virolu, -a adj
2 (dicho del ojo) travanti, virolu, -a adj.
bizma. f bilma f; (cubrir con bizmas) embilmal act.
bizmar. act bilmal act.
biznaga. f BOT bisnaga f.
bizquear. act bisqueal act.
blanco, -a. adj (dicho de algo) brancu, -a adj || loc sin ~a: a ruchi loc; fr quedarse en ~:
queal-si en brancu, queal-si en albis fr 2 (dicho de alguien) brancu, -a adj; (poco
moreno) crúu, -a adj; GAN (dicho de una res vacuna) ensabanau, -á adj.
blancor. m brancol m.
blancura. f brancura f.
blancuzco, -a. adj (dicho de algo) brancuziu, -a adj.
blandengue. adj (dicho de algo) brandongu, -a adj.
blandeza. f brandura f.
blando, -a. adj (dicho de algo) brandu, -a, hongu, -a adj; hongón, -ona, gorrifón,
ona adj; (tipo masa) papuletu, -a adj 2 (dicho de alguien) delicau, -á, brandu, -a adj;
sayuelu m.
104
blandón. m hacheru m.
blanducho, -a. adj (dicho de algo) branduju, -a, brandongu, -a, brandurriu, -a adj.
blandujo, -a. adj (dicho de algo o de alguien) borrifón, -ona, borrufón, -ona adj.
blandura. f brandura f.
blanquear. act (poner blanco) branqueal act 2 (pintar) branqueal act 3 (tipo de
escalera para blanquear) gradilleru m 4 med branqueal act.
blanquecino, -a. adj (dicho de algo) branquinu, -a adj.
blanqueo. m branqueu m; (ac. puntual) branquiju m.
blasfemar. act REL blafemial act.
blasfemia. f REL blafemia f.
bledo. m BOT breu m.
blindar. act brindal act.
bloc. m libreta f, quaernu m.
blonda. f COST blonda f.
bloque. m torruscu m; (regular) bloqui m.
bloqueado, -a. adj (dicho de alguien) rehilosu, -a adj.
blugosa. f BOT lengua-buei f.
blusa. f brusa f; jubona f.
bobada. f bobá f; (parida) gaspachá, monserga f.
bobalicón, -ona. adj (dicho de alguien) bobatu, -a, bobillecu, -a, bobalutu, -a,
simplonatu, -a, garutu, -a, sansirulón, ona adj; pamema com.
bobatel. m bobaina, bobela, bobanca com, bobiliquatru, bobaliquatru m.
bobear. act bobeal act.
bobina. f bobina f; (conjunto de bobinas) bobineu m.
bobo, -a. adj (dicho de alguien) bobu, -a adj; xaribobu, -a, añoñau, -á adj.
boca. f ANT boca f 2 (de un objeto) boca, boquera f; (de un desagüe) borcín m; (de un
horno) fogón m; (romper la boca de un cántaro o un cacharro) esbocinal, esborcical
105
act || loc ~ abajo: pança abaxu, boca pabaxu; ~ arriba: pança arriba, boca parriba loc.
bocacalle. f boca-calli f.
bocadillo. m bocaíllu m.
bocado. m bocau, muerdu m 2 (freno en la caballería) bocau m.
bocanada. f boconá, bocaná, bocará, bofariná, reboconá, ventollá, ventolá f; bofariná
f; (acción continua) torrentu m.
bocazas. com lenguarón, -ona, lenguarúu, a, bocalán, -ana, boquiqui, -a, habraol,
ora, habraurón, -ona adj, bocalanu m, bocera, bocacha com; (traidor) gañotista com.
bocera. f baharera, bigotera f 2 MED (herpes) boquera f.
bochorno. m flama f, bochornu, bichornu m; (excesivo) flamazu, calaverneru m.
bocín. m MOL bocín m.
bocina. f MUS (cuerno) bozina f 2 (claxon) turuta, bozina f.
bocinazo. m bozinazu, pitazu m.
bocio. m MED papu m.
bocoy. m bocoyi m.
boda. f casoriu m, boa f.
bodega. f boega f.
bodegón. m boegón m.
bodonal. m bonal, friadal, budial m.
bodoque. m COST bodoqui, ojeti m 2 (persona palurda) bodoqui, veúñu, alcaraván m.
bodrio. m macana f, bofiu, goldriu m; (trabajo mal hecho) mascañu m.
bofe. m ZOOL bofi m; bofiu m || fr echar el ~: echal el bofi fr.
bofetada. f bolacha, galleta, mitria, guarrá, mindanga, bofetá f; (dada con el reverso de
la mano) mosquetón m.
boga. f ZOOL boga f || ZOOL ~ de boca arqueada: pardilla f.
bohonaleño, -a. adj GENT bonaleñu, -a adj.
bohonalo, -a. adj GENT bonalu, -a adj; HIPOC pachuchu, -a, júchali, -a adj.
106
bohordo. m BOT bohordu m.
boicotear. act empataratal act.
boíl. m güil m.
boina. f bilba, boína f; (rabo de la boina) rabichi, bisnagu m.
bol. m cuencu, cuenquinu, taçón m; pozillu m.
bola. f bola f; (hacer bolas de algo) apelotonal act || loc a mi/tu/su ~: ala
remanguillé loc 2 (mentira) bola, gavola, havá, patuta, garipola f.
bolear. act (lanzar) aboleal act.
boleo. m boleu m.
boletín. m (informativo) boletín m.
boleto. m boletu, décimu m.
boli. m acort boli m acort.
bolígrafo. m boligrafu m; (para meter los bolígrafos) prumín m.
bolillo. m COST bolillu m.
boliviano, -a. adj GENT bolivianu, -a adj.
bollo. m (abolladura) bollu m. 2 CUL (de pan) bollu m || TIP bollinu m (|| para
bocadillos); molleti m (|| bollo de pan tierno); bolluela f (|| bollo fino con poco azúcar).
bolo. m bolu m 2 (piedra) bolu, bombu m || CINEG fr quedarse ~: venil-si bolu fr.
bolsa. f bolsa f; (capacidad) bolsá f; (de papel) cartuchu m 2 (de la compra) bolsu m;
(capacidad) bolsau m.
bolsillo. m bolsillu m; (capacidad) bolsillau m.
bolso. m bolsu m; (lleno) bolsau m; (capacidad) bolsau m.
bomba. f bomba f; (de agua) motol m.
bombacho. m bombachu m.
bombero. m bomberu m.
bombilla. f bombilla f, bombillu m; (de pera) pera f.
bonachón, -a. adj (dicho de alguien) sanoti, -a adj.
107
bonalejo, -a. adj GENT bonaleju, -a, bonaleru, -a adj.
boniato. m BOT moniatu m 2 (tubérculo) moniatu m.
boñiga. f GAN boñica, moñiga, privá, breñuta f, boñicu, moñigu m; (grande) privotá f.
bonito, -a. adj (dicho de algo) bonitu, -a, lindu, -a, repoliu, -a adj; (alegre, animado)
animosu, -a adj 2 (dicho de alguien) bonitu, -a adj.
bonsái. m BOT monsai m.
boom. m (éxito) fuga, regolfa f; çucessu m.
boqueada. f boqueá f || fr dar las ~s: dal la boqueá fr.
boquera. f AGR boca f; AGR (tierra con que se tapa) tapís m.
boquete. m (brecha) boqueti m, pitera f 2 (boca) boquera f.
boquilla. m boquilla f.
boquituerto, -a. adj (dicho de alguien) boquiqui, -a adj.
borbollar. act gorgollal act.
borbollón. m gorgollón m.
borbotar. act gorgollal, gorgoçal act; (hacer borbotar) aborbollal act.
borbotón. m gorgotón, gorgoretón m || loc a ~es: a gorgotonis, a gorgoretonis loc.
borceguí. m borzeguín m.
borcellar. m reborci, borcellal m.
bordado. m COST bordau m.
borde. m cantu m, orilla f; (de una tela, cortina, etc.) vivu m; (del brasero) ala f.
bordear. act echal el reol fr; CINEG reboçal act.
bordonero, -a. adj (dicho de alguien holgazán) bordoneru, -a, pijorrón, -ona adj.
borla. f bolra f, bolru m.
borra. f (de la lana) borra f 2 (del vino) borras fpl.
borrachera. f borrachera, pea, peana, alumbraúra, hatea, humera, pardusca, repiola,
tagarnina, tarama, tarantana, timba, toleana, toquilla, tranca, trançaera, calentera,
granaína, americana f, çaratán, serpentón, tablón m.
108
borrachín. m borrachinga, borrachanga, hartaguillas com, borrachínganu, borranchín,
borrachera, boega m.
borracho, -a. adj (dicho de alguien) borrachu, -a, hateau, -á, hartu, -a adj; pellejau, -á,
retacau, -á, assoprau, -á, atisbau, -á, entonau, -á adj; calamocanu, -a, xaricocu, -a, adj;
(estar borracho) dil d’avíu fr.
borrachuzo. m borrachuciu m.
borrador. m borraol m.
borrar. act borral act; (hacer borrar) aborral act 2 (eliminar) aborral act 3 (olvidar)
aborral act; (borrarse de una suscripción) desapontal-si med.
borrascoso, -a. adj METEOR (del tiempo) bruscu, -a adj; (atormentado) atrubilau, -á adj
borreguismo. m borregueu m.
borricada. f burricá f.
borrico. m GAN burru, burrinu m; (enfermo) peal, burricallu m.
borriqueño, -a. adj (dicho de algo) burreru, -a adj.
borriquero, -a. adj (dicho de algo) burreru, -a, burriqueru, -a adj.
borro, -a. adj GAN (dicho de un cordero) borru, -a adj.
borrón. m (eliminación) desborrón m.
borroso, -a. adj (dicho de algo) borronosu, -a adj; (que se ve con dificultad) divisu, -
a adj; (hacer borroso) aborronal act; (ponerse borroso) aborronal-si med.
bosnio, -a. adj GENT bosniuhercegovinu, a adj.
bosque. m bosqui m; alamea f.
bosta. f GAN bosta f.
bostezar. act bocezal act; abocezal, aboceal act; (continuamente) boceal, bocejeal,
bocezeal act, tenel abrieru de boca fr.
bostezo. m bocezu m.
bota1. f (de vino) bimbarra, bota f, boticueru m; (grande) botifarra f.
bota2. f (calzado) bota f; (alta) botu m.
109
botarate. m brutarati, butarati, alcaraván m.
bote1. m (recipiente) boti, frascu m.
bote2. (salto) boti m
botella. f botella f; (de vino) botifarra f; (pequeña de vino) pistola f; (de aceite)
botifarra f; (en forma de botella) abotellau, -á adj.
botellín. f (de cerveza) garimba, trasta f; (de un quinto) quintu m; (de un tercio)
terciu m.
botija. f ALF botija f.
botijeño, -a. adj GENT botijeñu, -a adj.
botijero. m botijeru m.
botijo. m barril, espichi m; (parte abultada) arca f ||TIP barril alforjeru m (|| 7 o 8 l);
barril caçaol m (|| 1 l); barril da jarru m (|| 3 l); barril da real m (|| 4 o 5 l); barril de
campu m (|| empleado en las labores agrícolas); barril de cincu en dos m (|| de ¾ l);
barril espigau m (|| 3 o 4 l); barril gañaeru m (|| 10 a 12 l); barrila f (|| el de forma
aplastada); espichi m (|| tipo de botijo más bajo); gallu m (|| el que tiene forma de
gallo); piporru m (|| botijo).
boto. m (calzado) botu m.
botón. m botón m 2 (pulsador) botón m.
botonadura. f abotonaúra f.
botsuano, -a. adj GENT botsuanu, -a adj.
bóveda. f ARQ bóveda f.
boxear. act DEP pulseal act; bosseal act.
boxeo. m DEP pulsu m; bosseu m.
boyal. adj GAN (dicho de algo) boyal adj || dehesa ~: hesa, desa boyal f.
boyera. f GAN boíl m.
boyería. f GAN bueyería f.
boyero. m GAN boyeru, bueyeru m.
110
bozal. m boçal, çálamu, emboçau m.
bozo. m ALBARD boçu m.
bracear. act rebraceal act.
braceo. m rebraceu m; rebraçu m.
bragado, -a. adj (dicho de una res) GAN bragau, -á adj.
bragas. fpl calçonas, bragas fpl; (parte interior de las bragas) pepera f.
braguero. m bragueru m.
bragueta. f potra, potrera f; correera, petrina, pretañuela f.
braguetazo. m braguetazu m || fr dar un ~: pegal un braguetazu fr.
brama. f brama, bramación f.
bramadera. f DIV zutaera f, yo-yo m.
bramar. act bramal, gañal, arrullal act
bramido. m bramíu, gañíu, grasníu, arrullíu
branquia. f ZOOL galla f.
brasa. f brasa f; (gran cantidad de brasas) braseríu m; (remover las brasas)
escarvonizal act.
brasero. m braseru m; (remover el brasero) firmal act, echal una firma, dal-li
güeltas fr; (acción discontinua de remover el brasero) arrascón m.
brasileño, -a. adj GENT brasileru, -a, brasileñu, -a adj.
bravo, -a. adj (dicho de un ser vivo) bravu, -a adj; (embravecido) abraviau, -á adj
|| loc a las ~as: ala brava loc.
bravucón, -ona. adj (dicho de alguien) encrestillau, -á adj.
bravura. f bravés f.
brazo. m ANAT braçu m; (lo que se abarca con un brazo) braçau m; (llevar del brazo)
embracilal act || loc del ~: de bracileti loc 2 (prolongación) braçu m.
brazuelo. m ANAT braçuelu m.
break. m descansu m, pará f.
111
brear. act breal act; (hacer daño) abreal act; (dañar por completo) esbreal act.
brebajo. m bervaju, bervagi, mesturaju, mesturaji m.
brecha. f brecha, pitera f; (hendidura) hienda f 2 (en la cabeza) brecha, pitera,
piqueta f; (abrir una brecha en la cabeza) apiteral, apiquetal act; (hacerse una
brecha) apiteral-si med.
brecina. f BOT mogariça f.
brécol. m BOT brócoli f.
brega. f briega f; (continua) batalleu, cachucheu m.
breña. f breña f.
breñal. m breñil m.
brenca. f BOT brenca f.
breva. f BOT breva f || loc de higos a ~s: de higu a breva loc || expr no caerá esa ~: nõ
cayerá essa breva fr || TIP breva burreña f (|| de gran tamaño), breva de rei f (|| de
variedad grande y carnosa).
breve. adj (dicho de algo) ligeru, -a adj.
brevedad. f brevedá, brevetú f.
brezo. m BOT bereçu m; BOT (flor blanca de brezo) bonina f, moninu m; (trozo)
caravón m; BOT (raíz) turra f || TIP bereçu alvel m (|| brezo blanco); bereçu
herreal m (|| el de hoja morada); bereçu machíu m (|| el que no da fruto); bereçu
mermeju m (|| brezo de color rojo); bereçu negreal m (|| el de color negro);
branquillu m (|| brezo blanco).
brial. m guardapié m.
bribón, -ona. adj (dicho de alguien) raspau, -á, laminosu, -a adj, laña, lámina, pruma,
pelra, pernalis, [hoiu] polalma, rajamanta com, rabiqui m.
brida. f ALBARD bría f; (tirón brusco de las bridas) rastrillazu m.
brillante. adj (dicho de algo) brillanti adj; (luminoso) brillosu, -a, fosforitu, -a adj; (dicho
de los ojos) restrallón, -ona adj.
brillantez. f brillés f.
112
brillar. act brillal, alampal act; (constante o intensamente) brilleal act.
brillo. m brillu, brillíu m, brillés f.
brincar. act blincal act.
brinco. m blincu, pinoti, trinqui m, perinalta f.
brío. m reañus mpl, reatas fpl; (fuerza) çorrumbu m.
brisa. f METEOR airezitu m; (fría) airezinu, airitu m, cerciína f.
brisca. f DIV birisca f.
británico, -a. adj GENT británicu, -a adj.
brizna. f bresna f.
broca. f broca, brócola f.
brocal. m brocal, encañi m, borda, alborda f.
brocense. adj GENT broceñu, -a adj; brocensi adj.
brocha. f brocha f; (grande para blanquear) brochu, brochón, embarraol m.
broiler. m GAN broilu, broili m.
broma. f broma, groma, guassa f || loc en ~: en groma loc; (pesada) barrabasá f.
bromista. com bromista, gromista com, morteru, -a adj.
bronca. f (reprimenda) escándalu m || fr echar la ~: echal la esparramá, echal un
escándalu fr 2 (riña, jaleo) potreu, percheu, contumeriu, descalcaçaperrus,
escarpitoriu m, çacatana f || fr haber ~: avel títari, avel uli fr; tener ~: tenel títari fr.
bronce. m QUÍM bronzi m.
bronqueño, -a. adj GENT bronqueñu, -a adj.
bronquitis. f MED bronquiti f.
brotar. act BOT brotal, pulal act; aujal, avental act; BOT (comenzar a brotar) aujeteal
act; BOT (nacer una planta al tener agarre) prendel, rompel act; BOT (volver a brotar)
remanecel act; AGR (brotar una patata) echal tallus fr; AGR (la mies de manera
desigual) ambelgal act; AGR (un cereal) argareal act.
brote. m BOT broti m; bretón m; AGR (de la vid) brotuñu m; AGR (de la patata) oju m;
113
BOT (primer brote de las plantas) primavera n, empollu m; BOT (conjunto de brotes)
atoñá f; BOT (conjunto de brotes espesos) atoñaína f; AGR (de la parte inferior de la
planta) potronera f, nietu m; AGR (dicho del que sale sin ser silvestre) mansu, -a adj;
AGR (que va mostrando tallo) emporretau, -á adj.
brovaleño, -a. adj GENT brovaleñu, -a adj.
broza. f (maleza) broça f, fusca n.
bruces. m loc de ~: de bruzis, de bruzas loc; (ponerse de bruces) abruzal-si med;
debruzial-si med; embocical-si med; (caerse de bruces) debruzial-si, esmorral-
si med; (beber de bruces) abarval act.
bruja. f bruxa f.
brujería. f bruxería f.
brujo. m bruxu m.
bruneano, -a. adj GENT bruneínu, -a adj.
bruñido. m bruñiju m.
bruñir. act bruñil act.
bruno. m BOT bruñu m; (árbol) bruñeru m.
brusco, -a. adj (dicho de alguien) broncu, a adj.
brusco. m BOT oruscu m.
brusquedad. f (aspereza) asperés f.
brutalidad. f brutalidá, bruteá f 2 (exceso, barbaridad) brutá f.
bruto, -a. adj (dicho de alguien) brutu, -a, porru, -a, tancu, -a, garutu, -a, algarrobu, -a,
aperau, -á, casmollu, -a, cachiporru, a adj; machotúu, -a, burrijón, -ona, burrijonatu, -
a, morrongu, -a, morroncu, -a, calabroti, -a adj; estoposu, -a adj; brutamonti, marmelu,
acilucu, albejarucu, alicáncanu, alicuéncanu, buçarcu, çalambucu m; (nervioso) bilongu,
-a adj; (hacer el bruto) varraqueal, verraqueal act 2 (cerrado) çuñu, -a, molondruñu, -a,
bendu, -a, pescuñu, -a adj; ñu, peçuñu, vilonchu m.
brutote, -a. adj (dicho de un niño) maúru, a, morroscu, -a adj.
buba. f MED incordiu m.
114
bucear. act buceal act; cucal act.
buceo. m buceu m; cuquíu m.
buche1. m ZOOL buchi m 2 (porción de líquido) bochinchi, buchi m; bochinchau,
buchau m, buchá f.
buche2. m GAN bechi, bochi m.
bucle. m roanga f.
buenamente. advenamenti adv.
buenaventura. f güena-ventura f.
buenazo. m güenatu, -a adj.
bueno, -a. adj (dicho de algo) güenu, -a, buenu, -a adj 2 (dicho de alguien) [sel] güenu,
-a, buenu, -a adj; (tirando a bueno) güenochu, -a adj 3 (atractivo) [estal] güenu, -a,
buenu, -a, cachón, -ona adj 3 (dicho de un alimento) [estal] güenu, -a, buenu, -a adj.
buey. m GAN güei, buei m.
bufanda. f bofanda f.
bufar. act bufal act.
bufido. m bufíu m.
bug. m fallu, marru m, marrá f.
buganvilla. f BOT bugandilla f.
buglosa. f BOT lengua-de-buei, argamula f.
buhardilla. f doblau, doblaíllu, terminau m, cámbara f.
búho. m ZOOL buhu m.
buitre. m ZOOL butri m.
buitrera. f ZOOL butrera f.
buitrón. m ZOOL pipi, picamosquitus m.
buje. m buxi m.
bujeta. f bucheta f.
bula. f REL bula f 2 (de carne) bula f.
115
bulero. m buleru m.
búlgaro, -a. adj GENT búlgaru, -a adj.
bulla. f bulla, bullará, tremolina f, bullaraqui, rebullón m; bullandanga f; (continua)
bulleu m || fr armar ~: hazel guinea fr; meter ~: metel yesca fr.
bullanguero, -a. adj (dicho de alguien) bulleru, -a adj.
bullarengue. m fam bullarengui, bullati, bullacu, bullaqui m fam.
bullate. m fam bullati, bullacu, bullaqui m fam.
bulldog. m ZOOL perru-toru m.
bullicio. m (continuo) bulleu, bullieru, estaramau, rebulliciu m 2 (diversión) horopeu m.
bully. adj (dicho de alguien) abusivu, -a, abusón, -ona adj.
bullying. m abusaeru m; abusión f.
bulo. m (trola) xáquima f.
bulto. m bultu m; (en una prenda) potra, potrera f, moñoñu m; (dicho del animal que
tiene bultos de grasa) añuau, -á adj 2 (chichón) bultu, chinchón, gorullu m.
buñuelo. m CUL muñuelu, buñuelu m.
burbuja. f mpora, pomporita, borborita f || ~inmobiliaria: pómpora imobiliaria f.
burdégano. m GAN romu m.
burdo, -a. adj (dicho de algo) burdu, -a, burru, -a adj.
burguer. m aburguesería f.
burgués, -a. adj (dicho de alguien) riquinu, -a adj.
burguillano, -a. adj GENT burguillanu, -a adj.
burguillano, -a. adj GENT burguilleanu, a, valverdeñu, -a adj; HIPOC pançón, -ona adj.
burjaca. f albuxaca f.
burkinés, -a. adj GENT burkinés, -esa adj.
burla. f bulra f; (con regodeo) recochineu m 2 (engaño) bulra f.
burlar. act bulral, bulreal act, hazel bulra [de] fr; (con impertinencia) bordeal,
116
bulreal act; (con regodeo) recochineal-si med; (poniendo motes) moteal act; (con
ruidos y voces) ahurreal act 2 med bulral-si [de], cachondeal-si [de], amolal-si med 3
(tomar el pelo) ratoneal act.
burlesco, -a. adj (dicho de algo) bulrescu, a adj.
burlón, -ona. adj (dicho de alguien) pitorreru, -a adj.
burra. f ZOOL burra f.
burrada. f (disparate) burrá f.
burro. m ZOOL burru m; (enfermo) burricallu m; GAN (semental) garañón m; (viejo y
achacoso) halenqui m; GAN (lugar donde se guardan) burrera f; (montarse en burro)
emborrical-si med; (voz para llamar el burro) biri interj 2 (armazón) burra, burrilla f 3
DIV (juego) entera, pídola f, tirabli m.
burundiano, -a. adj GENT burundianu, -a adj.
busca. f busca f || loc en ~ de: en busca de, en cata de, en precura de, en procura
de loc; ala golilla de loc.
buscador, -a. adj (dicho de alguien) buscaol, -ora adj || ~ de oro: artesilleru, a adj.
buscador. m INFORM buscaol, precuraol m.
buscar. act procural, precural, buscal act; percanceal, aligencial, gaçapeal act;
(rebuscar) landeal, bicheal, gaçapeal, lambial act 2 (preguntar por) precural [por]
act 3 med (la vida) zancaneal, agencial act; (que va buscándose la vida) zancaneru, -a
adj || fr ~ la vida: zancaneal, endilgal, ruqueal act.
buscavidas. com buscavida com.
búsqueda. f busca f; abriguaeru m; INFORM (barra de búsqueda) buscaeru, precuraeru
m || fr hacer una ~: hazel una busca fr.
busto. m (femenino) espetera f.
butaca. f butaca f.
butanés, -a. adj GENT butanés, -esa adj.
butano. m butanu m.
butifarra. f MATAN butifarra f.
117
butrón. m buqueru, butrequi m, butronera f.
buzón. m (orificio de desagüe) abuçón m.
by-pass. m MED puenti m.
byte. m INFORM byte m.
118
C
cabal. adj (dicho de algo) cabal, pelau, -á, raíu, -a adj || loc a carta ~: a carta cabal adj
2 (dicho de alguien) cabal, acordi, téntigu, -a adj.
cábala. f (suposición) cábala f || fr hacer ~s: hazel cábalas fr.
cabalgar. act cavalgal act.
caballería. f cavallería f; (ponerse de manos una caballería) encabrital-si med.
caballeriza. f quaira f; cavalleriza f.
caballero. m cavalleru m 2 (señor) cavalleru m.
caballete. m AGR cavalleti m; lindón m 2 ARQ redoblón m 3 (apoyo) cavalleti m, zorra f
caballito. m cavallitu m || ENT ~ del diablo: cavallitu volaol, cavallu volaol m; ZOOL ~
de mar: cavallitu-de-mari m.
caballo. m ZOOL cavallu m; (semental) garañón m; (castrado) haca f.
caballón. m AGR camellón, machu m, lomba f; (en otro terreno) cibrantu m; AGR
(hacer caballones) lombeal act.
cabaña. f cabaña f 2 GAN cabaña f.
cabañego, -a. adj GENT cabañegu, -a adj.
cabañuelas. fpl canículas, cabañuelas fpl.
cabe. prep junta prep.
cabecera. f cabecera f.
cabecero. m cabeceru m, cabecera f; (hierro del cabecero) varal m.
cabecilla. com cabecilla com.
cabello. m pelu m; (largo) pelánganu m 2 (conjunto de cabellos) pelu m; (sin peinar)
pelindangu m; (alborotado) espundiau, -á, escaramujau, -á adj.
caber. act cogel, cabel act 2 (ser posible) cabel act
cabestro. m ALBARD cabrestu m.
cabeza. f ANAT cabeça f; (grande) peana, morra f, sesmeru m; (cuando sale para mirar)
119
gaita, chinorra f; (golpe en la cabeza) trosqui, cascarazu m; (apoyar la cabeza para
descansar) amorronal act 2 (parte superior de algo) cabeça f || ~ de partido: cabeça-
partíu m || loc de pies a ~: de pies a peapa loc 3 (entendimiento) cabeça f || fr meter
en la ~: metel ena mollera fr; amontonal-si med; perder la ~: arrancal la estaca fr; traer
de ~: trael a margullu fr; sentar la ~: amontonal el juíziu fr 4 GAN (res) cabeça f.
cabezada. f (golpe) cabeçá f 2 (de lomo) cabeçá f 3 (correaje) cabeçá f, escabeçás fpl,
cabeçón m 4 (pequeño sueño) cabeçá, morocá f || fr dar una ~: pegal una cabeçá,
echal una morocá, dal un pestañazu, echal-si un repulgau fr, cabeceal, descabeçal act.
cabezal. m cabeçal m.
cabezalavaqueño, -a. adj GENT cabeçalavaqueñu, -a adj; HIPOC calabaceñu, -a adj.
cabezazo. m cabeçazu, testarazu, mochazu, morrazu m; cacarazu, calamochazu,
cebollazu m.
cabezo. m (cerro) cabeçu, tesu m, morra f.
cabezoleño, -a. adj GENT cabeçoleñu, -a adj; HIPOC avogau, -á adj, fantasma com.
cabezón, -ona. adj (terco) cabeçón, -ona, cabeçorru, -a, calamorru, -a, cabeçoti, -a adj;
bollúu, -a, maçarocu, -a, morocochu, -a adj; burru, -a adj.
cabezonería. f calamorrería, cabeçonería f, çambuqueu, atranquiju m.
cabezota. com cabeçota com.
cabezudo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) cabeçúu, -a, mogón, -ona adj.
cabezuela. f BOT (de una planta) alcachofa, alcaucil f.
cabida. f cabusía f, cupu m.
cabina. f gabina f.
cabizbajo, -a. adj (dicho de alguien) cabisgachu, -a, morrientu, -a adj.
cable. m cordón, cabri m.
cableado. m cordonagi, cabriau m.
cablear. act cordonal, cabrial act.
cabo. m (extremo) cabu m 2 (de tierra) muleta f 3 (final) cabu m || loc al ~ de: al cabu
de loc; al fin y al ~: ala finiquita, al fin i ala postri, al repleiti loc; de ~ a rabo: de punta a
120
rabu loc 4 MIL cabu m.
caboverdiano, -a. adj GENT cabuverdianu, -a adj.
cabra. f ZOOL cabra f; GAN (que tiene un cuerno torcido hacia adelante) garabuchu, -a
adj; GAN (que tiene los dos cuernos torcidos hacia adelante) pitorru, -a adj; GAN (que
tiene manchas) garifu, -a adj; GAN (a la que se le ha muerto la cría) artuña adj; GAN (de
variedad extremeña) estremeñorru, -a adj; GAN (voz para llamar a las cabras) biri,
biru, moni interj.
cabrada. f GAN cabrá f.
cabrear. act fam (enojar) cabreal, escabreal act 2 med fam cabreal-si, escabreal-si med
cabreo. m fam (enojo) cabreu m.
cabrereño, -a. adj GENT cabrereñu, -a adj.
cabrero. m cabreru m; (de machos cabríos) macheru m; (niño) cabrerillu m.
cabria. f cabria f.
cabrillas. fpl (vejigas) cabrillas, cabras fpl.
cabrio. m ARQ cabriu, cabrial m.
cabriola. f piruleta, revirigüelta f, pataculu m.
cabrito. m GAN cabritu m 2 fam cabritu m fam.
caca. f mierda, ponçoña f; (infantil) caca f.
cacahuete. m BOT arvellana f, cacaué, alcaué m; (garrapiñado) garrapiñati m; (tostado
con azúcar) puñeta f; (lugar donde abundan) arvellanal m.
cacarear. act cacareal act.
cacareo. m cacareu m.
cacera. f cozera, papera f.
cacereño, -a. adj GENT cacereñu, - a adj; HIPOC catovi adj; mangurrinu, -a adj.
cacería. f cacería f, caceríu m.
caceruela. f pastelera f.
cacha. f (de una navaja) cacha, cachapa f 2 ANAT (nalga) cacha f, escachas fd.
121
cacharro. m (vasija) cacharru, morrillu, testarru m, cacharra f; (capacidad) cacharrau
m; (gran cantidad de cacharros) cacharreu m; (montón de cacharros sucios) pecina f;
(golpe dado con un cacharro) cacharrazu m 2 (vehículo grande) cacharrinu m 3 (traste)
cachaparru, caqueru m, cachaparra f, cachiperri, alchiperri m.
cachava. f (cayado) cachera, cachaba f, cacheru m.
cachavazo. m cachabazu m.
cachaza. f (parsimonia) cachaça, cachorra, cachorrera, cachuela, alma f, relexi m; higu,
hongu, hopu, papu m.
cachazudo, -a. adj (dicho de alguien) tranquilu, -a, cachaçúu, -a, cachorru, -a adj; lelu, -
a, apavau, -á, paniaguau, -á, apaniaguau, -á, apapanau, -á, assovispau, -á adj; carrón, -
ona, papón, -ona, higón, -ona, güevón, -ona, cachipurrión, -ona adj; pavu, -a [pitre],
pavíu, -a adj; cojonatu, -a, hongu, -a adj; andoscu, -a adj; mondregu, oveju, parramplu
m, calçonata, parramplas, pissagüevus, sangrigorda, andoba com; (poner cachazudo)
apaval act; (ponerse cachazudo) apaval-si med.
caché. m (social) categoría f 2 INFORM memoria entrimedia f.
cachear. act (registrar) registral, arregistral act.
cachete. m ANAT cacheti m, nalgá f 2 (golpe) lapi, estallíu m.
cachiporra. f cachiporra f.
cachiporrazo. m cachiporrazu m.
cachivache. m cachibachi, estrebeju, andacapairi m; cachimbu, cachirulu, harrapieçu,
mendu, testeru, testarabachu, trucu, talabartu, almanaqui, arricuéncanu, arriostru,
arrumacu, andruñu, atavíu, cachumbu, cananeu, califati m, testarra, andrómila f.
cacho1. m (fragmento) cachu, peaçu m; (trocito) cachinu, cachininu, cachuelu m; (mal
cortado) cachuju m.
cacho2. m ZOOL carchu m.
cachondeo. m cachondeu m; regodeu m; rechufleteu, pipeu m; verriondeu m.
cachondez. f (excitación) verriondera, hediondera f.
cachondo, -a. adj (dicho de un animal) cachondu, verriondu, -a adj 2 (dicho de alguien)
cachondu, -a, verriondu, -a adj 3 (guasón) cachondu, -a adj.
122
cachorreñas. fpl CUL cachorreñas fpl.
cachorrillano, -a. adj GENT cachorrillanu, -a adj.
cachorro. m ZOOL perrinu m.
cacillo. m apartaol, cucharón m.
cacique. m caciqui m.
caciquismo. m caciqueu m.
cada. adj ca adj 2 pond ca adj pond.
cadalseño, -a. adj GENT cahaleñu, -a adj; HIPOC falsu, -a adj.
cadáver. m cuerpu, muertu m; cadavi m.
cadena. f caena f; COR (para atar el fardo de corcho) puntu m 2 (en una fábrica) caena,
cinta f 3 (de un retrete) caena f 4 (emisora) caena f.
cadencia. f caencia f 2 MÚS caencia f.
cadencioso, -a. adj (dicho de algo) levosu, -a adj.
cadeneta. f COST caeneta f.
cadera. f ANAT quairil, quadril m, caera f || loc a la ~: al quairil, al cuncún loc.
cadillo. m BOT caíllu m; BOT (frutos) amoris mpl.
cadozo. m caozu m.
cadozo. m hundilón m.
caducado, -a. adj (dicho de un producto o un alimento) cumpríu, -a, passón, -ona adj.
caducar. act cumpril act, passal-si med; caucal act.
caducidad. f caucación f.
caduco, -a. adj (dicho de algo) caúcu, -a adj 2 (dicho de un fruto) passón, -ona adj.
caer. act cael act 2 med cael-si med; acivarral, atostonal act; agarral la liebri, cogel la
liebri, volcal los tocinus fr fam; (de nariz) anarizal act; (de cabeza) enmotolal act.
café. f BOT café m 2 BOT (semilla) café m 3 (bebida) café m 4 (cafetería) café m; (de un
edificio) cafetería f.
cagachín. m ZOOL cagarropi m.
123
cagada. f cagá f, cagau, cagajón m; (blanda) cagarrucia f; (montón) cagajonera f.
cagadero. m cagaeru m.
cagado, -a. adj fam (dicho de alguien cobarde) cagau, -á, giñau, -á, escagarrullau, -á,
cagalutu, a adj fam.
cagajón. m cagajón m.
cagalar. m ANAT cagalal m.
cagalera. f cagalera, currina f.
cagar. act cagal act; (ac. de cagar) cagurria f; (ganas de cagar) cagaera f 2 med
(acobardarse) cagal-si, cagarrucial-si, cagarruceal-si, acerrupal-si, acerullal-si med.
cagarrache. m ALMAZ cagarranchi m.
cagarria. f cagarria, cagancia f 2 MIC cagarria f.
cagarria. f MIC colmenilla f.
cagarruta. f cagaluta f, cagal m; (donde hay cagarrutas) cagaluteru m.
cagón, -a. adj (dicho de alguien cobarde) cagón, -ona, cagarruzu, -a adj.
cagueta. com (persona cobarde) cagueta, cagancha, cagalancha com, cagamistus m.
cahíz. m AGR cahís m.
caída. f caía f; (por donde cae algo) caeeru m 2 (golpe) pellejazu, morocazu, tavanazu,
xalmazu, xicarazu, alicatazu, bacarrazu, morocazu m; (de bruces) perchazu, pellejazu
m; (cuando la persona queda completamente tumbada) tumbazu m.
cairel. m cairel m.
caja. f caxa f; (de cerillas) cartu m; ANAT (torácica) tapa’l pechu m 2 (ataúd) caxa f.
cajón. m caxón m; (de mueble o escritorio) gaveta f.
cal. f QUÍM cal f; (trozo despredido de una pared) calichi m || TIP cal azul f (|| la de
color azulado); cal con coraçón f (|| la que no ha quedado cocida en el medio); cal
d’obra f (|| óxido de cal apagado con agua); cal morena f (|| también apagado con
agua); cal prieta f (|| idem).
cala. f cala f 2 BOT trompetón, oídu-del-profeta m.
124
calabaza. f BOT calabaça f || ~ confitera: calabaça de mogangu, mogangu m; ~
escarchada: calabaçati m; (de pequeño tamaño) calapuchu m; (alargada) gambuti m;
(parte del fruto empleada como recipiente) calabaçu, calabaçón m.
calabobos. m METEOR mea-mea, mojabobus m, augua calaera, funfurrina f.
calabozo. m AGR calabozu, calahozu m, roçaera f.
calabrés, -a. adj GENT (natural de Fuenlabrada de los Montes) calabrés, -esa adj.
calada. f (a un cigarro, un puro) carpá, calá, lambreá f.
caladura. f calaúra, mojina, pelleja f.
calamar. m ZOOL calamal m.
calambre. m calambri amb 2 (muscular) calambri amb; (acción de tener calambres)
calambrera f; (contraerse los músculos por tener calambres) encalambranal-si,
acalambral-si med.
calamidad. f calamidá f; cruxía f.
calamonteño, -a. adj GENT calamonteñu, -a adj.
calaña. f cáñama f; (despectivo) calaña, laya f.
calandria. f ZOOL calandra, calandria, londra real f.
calar. act (penetrar) calal act 2 (intuir) calal, guipal act 3 med (empaparse) calal-si med.
calavera. f calavera f.
calavernario. m calavernu m.
calboche. m ALF tostaol m.
calca. f calca f.
calcamanía. f calcamonía f.
calcañar. m ANAT zancaju, calcañal m, calcaña f; calcañera f 2 ANAT (hueso) zancaju m.
calce. m calçu m.
calceta. f calceta f; (abierta en la planta del pie) calcetonis mpl.
calcetín. m calcetín m; (grueso) escarpín m; (dormir) patín m; (viejo y ajado) perguil m.
calcinar. act encancinal act.
125
calcular. act calculal act; (provisionalmente) motajeal, tasmeal act, echal la tasmía fr.
cálculo. m cálculu m; (rápido) tasmía f 2 MED cálculu m.
calda. f calda f.
caldear. act caldal, caldeal act.
caldeo. m caldeu m.
caldera. f caldera f; (capacidad) calderá f.
caldereta. f CUL caldereta f, cochoflu m.
calderilla. f purrela f, lo menúu loc.
caldero. m calderu m; (grande) caldera f; (pequeño) calderinu m; (viejo) caldereju m;
(capacidad) calderau m.
caldibache. m CUL caldibachi, caldibaldi m.
caldibaldo. m CUL caldibaldi, caldibachi m, caldivana f.
caldo. m CUL caldu m; CUL (con poco aceite) soltizu, -a adj.
caldoso, -a. adj CUL (dicho de una comida) caldúu, -a adj; CUL (comida caldosa)
tilbitalbi m.
calducho. m caldibachi, caldibaldi m.
calefacción. f califación f.
calefactor. m califastol m.
calendario. m calandariu, almanaqui m; repertoriu m; (lunar) lunariu m.
caleño, -a. adj (dicho de algo) caleñu, -a adj.
caleño. m caleñu m.
calentador. m calentaol m.
calentamiento. m calienta, calentança f; calentamientu m.
calentar. act calental act; (una habitación) flameal act 2 (excitar) calental act 3
(sexualmente) calental, guarreal act.
calentura. f (fiebre) calentura f 2 (pupa) calentura, calentura dormilona f, calenturón m
calenturiento, -a. adj (dicho de alguien) acalenturau, -á adj; acivarrau, -á adj.
126
calereño, -a. adj GENT calereñu, -a adj; HIPOC rabúu, -a adj.
calero. m (vendedor) caleru m.
calibrador. m COR (para el grosor del corcho) pie m.
calidad. f calidá f || loc de buena ~: de aprevu loc, original adj; de mala ~: de
chichinabu, de blandurilla, de poca pelea, del refugu, de marca la bellota loc, perrilleru,
-a adj; (de poca calidad) probi adj; (de buena calidad) imperial adj; (de buena calidad y
tamaño) aquateronau, -á adj 2 (género, clase) calidá f.
cálido, -a. adj (dicho de algo) calienti adj 2 (del viento) calienti adj; calentón, -ona adj.
caliente. adj (dicho de algo) calienti adj 2 (excitado sexualmente) calienti, caldíu, -a adj;
(hombre con mucho apetito sexual) garañón, arañón m.
calificación. f calificación f.
calificar. act califical act.
calígine. f cegajina f.
calima. f METEOR canina, carmina f.
calina. f METEOR canina, carmina f.
caliqueño. m fam quemorru, semiquenqui m fam
cáliz. m REL cali, caliu m 2 BOT (de la bellota) cascabullu m, coronilla f; (quitar el cáliz a
la bellota) escarapuchal act.
calizo. m caleñu m.
callado, -a. adj (dicho de alguien) callau, -á, simpli adj.
callar. act callal act || loc a la chita ~ndu: alo soncu, alo tontu loc 2 med callal-si,
descallal-si med; (por prudencia o reserva) aguardal-si, achantal-si med.
calle. f calli f; (sin salida) corralá f; (empinada) refalaera f.
calleja. f calleja f.
callejear. act (holgazanear) andurreal, zancaneal, zanganeal act; (de manera ociosa y
despreocupada) pingoneal, pindongueal, candongueal, grulleal, raneal, arvolareal act.
callejeo. m andurreu m; (ocioso y depreocuoado) pingoneu, pindongueu, calandreu,
perigalleu, periqueu, pajoneu, rocheu, virondeu, vilorteu, viroteu, viroleu, altaneu,
127
garroteu, gariteu, azitereu m.
callejero, -a. adj (dicho de alguien) andurreru, -a adj; (depreocupado) garroteru, -a,
gandalleru, -a, pindongueru, -a, pitorreru, -a gariteru, -a, perdigueru, -a, percanceru, -
a, percheru, -a, rebumberu, -a, ruteru, -a rocheru, -a, albenderu, -a, altaneru, -a,
corriqueru, -a, gallumberu, -agalochu, -a adj; perduti, -a, pencatu, -a, pingardu, -a,
virotu, -a adj; pingón, -ona, albenderón, -ona adj; pindongu, -a, pingu, -a [veleru,-a],
perindongu, -a, salpindongu, -a adj; grullu, palandangu, perru-manga m; (liante)
andacapairi m; (que trasnocha) rondichi, -a adj; (no para en casa) montureru, -a adj.
callejón. m callejón m.
callejuela. f callejina f.
callo. m callu m; (en el pie) callu m, recalcaúra f 2 MATAN pl menúus, menuíllus mpl 3
(mujer fea) pielgu m.
calma. f (sosiego) calma f || loc con ~: con calma, con dequilati loc 2 (flema) pasta f.
calmar. act acalugal, amacigual, calmal act; templal fr 2 med avadal-si, calmal-si med.
calmosamente. adv con tranquilidá, con dequilati loc.
calmoso, -a. adj (dicho de alguien) pastosu, -a, pastueñu, -a, tranquilu, -a adj; hongón,
-ona adj; ahongau, -á, paparruchu, -a adj.
calor. m calol, calda f; (del mediodía) ressisteru m; (corporal) caloría f || golpe de ~:
soponciu, fogotón m || loc al ~ del fuego: al oreti loc.
calórico, -a. adj (dicho de un alimento) con alimentu loc; (alimento poco calórico)
desmayón, -ona adj.
calorina. f fogatera f.
calostro. m GAN calostru m.
calumnia. f falsedá, caluña f, falsu, levantiju, infundiu m; tunantá f; (rumor) habraeru,
testimoñu, acuqueu m.
calumniador, -ora. adj (de alguien) guarreaol, -ora adj; aguarreaol, -ora, rajosu, -a adj.
calumniar. act falseal, rebaxal, aguarreal, arrimal act; malval act; rajal act; levantal un
falsu, levantal una estoria fr; (disparatar) escopeteal act; (a la puerta de alguien de
noche y distorsionando la voz) paparreal act; (acción de calumniar) guarreu m.
128
caluroso, -a. adj (dicho de algo) calorosu, -a adj.
calva. f (en un lugar) calva, marrá, roncha f, pecu m, (con riscos) marrá f; (terreno sin
piedras) cachonera f; (junto a una cañada) rescalvau m 2 (en la cabeza) calva f.
calvario. m REL calvariu m 2 (sufrimiento) calvariu m || fr pasar un ~: passal los
quirius, passal el quinariu fr.
calvero. m calva f; AGR (en un sembrado) calveru, calviteru m, calva, cana f; (que no se
puede sembrar) marra f.
calvo, -a. adj (dicho de alguien) calvu, -a adj; (persona medio calva) calvichi m.
calzada. f calçá f.
calzadillano, -a. adj GENT calçaillanu, -a adj; HIPOC lagartu, -a adj.
calzadillero, -a. adj GENT calçailleru, -a adj.
calzado, -a. adj (dicho de un ave) calçúu, -a adj.
calzado. m calciju, calçau m; (hacer daño el calzado) agarral-si med.
calzar. act calçal act; (un carro) encallal act; (un zapato solo por el empeine)
enchancletal act.
calzo. m calçu m.
calzón. m calçón m 2 mpl calçonis mpl.
calzonazos. m calçonatu, cojonatu, mangajón adj, maruca m.
calzoncillo. m calçoncillu m.
cama. f cama f; estrau m; topera f fam; (del pastor) pilla f; (improvisada en el suelo)
camareta f; (alta de hierro) sevillana f; (meterse en la cama) emborrajilal-si, empapelal-
si, ençonchal-si, enroscal-si, engorgolal-si med; (salir de la cama) desencamal-si med 2
(de un hospital) cama f 3 AGR (del arado) camba f.
camada. f camá, cama f; recholá f; (de frutos tras aparecer la flor) BOT lechigá f.
camaleón. m ZOOL cambaleón m.
cámara. f (sala) cámara f || ~ frigorífica: cámara figorífica f 2 (cavidad) cámara f 3 (de
una rueda o balón) cámara f; (pedazo que sobresale de la cubierta) papa f; (máquina)
máquina || ~ de fotos: máquina de retratal f; (operario de cámara) retratista com.
129
camaranchón. m caramanchu m.
camarero. m camareru m; (recadero) pinchi m.
camarón. m CUL (frito) bichillu m.
camastro. m camastru m.
cambalache. m cambalachi m.
cambiante. adj (dicho de algo) revocón, -ona adj; (dicho de alguien) cambolanteru, -a,
luneru, -a, lunariu, -a adj.
cambiar. act mual act; cambial act; (una cosa de sitio) destratejal act; (de nuevo)
remual act; (el pelaje) mual act; (de canal) mual act; (de trabajo) mual act; METEOR (el
tiempo) demual act; (de ropa) mual-si, demual-si med; (de opinión) canteal-si med 2
(trocar) cambial 3 (devolver) descambial act.
cambio. m muación m; muança f; cambiu, trocu m || loc a ~ de: a trocu de loc; a las
primeras de ~: ala primera de cambiu loc 2 METEOR (atmosférico) demuación, revolá,
revolución, revoltura, revoltina, tarmina f, revoltoriu m; (afectado por los cambios de
tiempo) amollentau, -á, amorgañau, -á adj 3 (dinero) cambiu m.
camboyano, -a. adj GENT camboyanu, -a adj.
cambrón. m BOT escambrión m.
camelar. act fam acamelal act; camelal act fam.
camellón. m GAN gamellón, rexalcu m.
camero, -a. adj (dicho de algo) cameru, -a adj.
camerunés, -a. adj GENT camerunés, -esa adj.
camilla. f (mesa) camilla f 2 (cama) camilla f.
caminante. adj (de alguien) caminanti adj; (que camina mucho) andalón, -ona adj; (que
le gusta caminar) andaleru, -a adj; (que le gusta andar y curiosear) andariqui, -a adj.
caminar. act caminal, andal act; (continuamente) camineal, andeal act.
caminata. f (que cansa mucho) caminata, husá f.
camino. m caminu m; (junto a una linde) linderu m || ~ de herradura: caminu de
herraúra m || loc por mal ~: a mal trael loc.
130
camión. m cambión m.
camionero. m cambioneru, cambioneteru m.
camioneta. f cambioneta f; (que lleva una camioneta) cambioneteru, -a adj.
camisa. f camisa f; (de mujer) sacu m; (hueco en la camisa a la altura del pecho para
meter la mano) çarcela f.
camisero. m camiseru m.
camiseta. f camiseta, camisola f; (de manga larga y cuello de cisne) fórmula f.
camisola. f camisola f.
camisón. m camisón m.
camorra. f (riña) yesca, camorra f.
campana. f campana f || fr tocar las ~s a vuelo: tocal a vuelu fr.
campanariense. adj GENT campanareju, -a adj; campanariensi adj.
campanario. m campanariu m.
campanilla. f campanilla, esquila f; (diminuta) cascabela f 2 ANAT (úvula) gallitu m.
campanillear. act oreal act.
campanillero. m campanilleru m.
campañol. m ZOOL ratoninu m.
campante. adj (dicho de alguien) campanti adj.
campar. act (estar a sus anchas) pingal act.
campechano, -a. adj (dicho de alguien) de rompirraja loc.
campero, -a. adj (dicho de algo o de alguien) camperu, -a, campusu, -a adj 2 GENT
camperu, -a, campusu, -a adj.
campesino, -a. adj (dicho de algo o de alguien) campusu, -a adj; campuzu, -a adj.
campesino. m campusinu, campizu m; camperu m.
campestre. adj (dicho de algo) campestri adj.
campillejo, -a. adj GENT (natural de Campillo de Deleitosa) campilleju, -a adj; HIPOC
hurracu, -a adj; (natural de Campillo de Llerena) campilleju, -a, campilleru, -a adj.
131
camping. m acampá f || fr irse de ~: dil-si d’acampá f 2 (zona de acampada) acampá f.
campo. m campu m || loc a ~ traviesa: a travessíu, a campu atraviessa, campu através
loc, atrochíu adv 2 (tierra de labor) campu m 3 (terreno en ciertos deportes) campu m 4
(ámbito) campu m.
camposanto. m campu-santu m.
campuseño, -a. adj GENT campeñu, -a adj; HIPOC campusinu, -a adj.
camuesa. f BOT camuesa f.
camueso. m BOT camuesu m.
camuflado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) escamuflau, -á, enreverau, -á adj.
camuflar. act escamuflal act 2 med escamuflal-si med.
caña. f BOT caña f 2 BOT (tallo) caña f 3 (de pescar) caña, angueta f 4 (vaso) caña f.
cana. f cana f.
cañada. f (vía) cañá f; (entre dos cerros) cañajón m.
canadiense. adj GENT canadiensi adj.
cañaheja. f BOT cañiherra f, cañiherru m.
canal. m (de agua) canal amb; cañera f. 2 (banda de emisión) canal f.
cañal. m PESC cañali m.
canaladura. f rayón m.
canaleja. f MOL canaleja f.
canalillo. m (del pecho) canal f.
canalla. com miserabli adj.
canalón. m canalón m, cañería, canaleta f.
cañamazo. m COST cañamazu m.
cañamerano, -a. adj GENT cañameranu, -a adj.
canana. f (cartuchera) canana f.
canario. m ZOOL canariu m; (cría) canarinu m.
132
canasta. f canasta f; (de pequeña capacidad y dos asas) canastu m; (artesano que
fabrica canastas) canasteru m.
canastillo. m canastrillu m.
cañaveral. m cañaveral, cañal m.
cañaveraliego, -a. adj GENT cañaveraliegu, -a adj; HIPOC bragau, -a adj.
cáncamo. m cáncamu m.
cancán. m cancán m.
cáncano. m ENT cáncanu, alicáncanu, avicáncanu m.
cancela. f cancela, cancilla, angarilla f; GAN (para separar el ganado) telera f.
cáncer. m MED canci m.
canceroso, -a. adj (dicho de algo) cancerosu, -a, canceginosu, a adj.
canchal. m canchal m; cancharral, canchurral, marral m; canchalera, canchera f.
cancho. m canchu, canchal m; canchalera f; (atascar entre canchos) encanchalal act.
cancilla. f cancela, cancilla, angarilla f; (de madera) cancillu, portal m, puerta, portera,
rachonera f; (de hierro) angarilla, cancela, cancilla f.
cancín, -a. adj GAN (dicho de una res lanar) cancín, -ina adj.
candado. m candau m.
candajón, -a. adj (dicho de alguien) candilón, -ona adj.
candar. act candal act.
candeal. adj BOT (dicho del trigo) candial adj.
candela. f (vela) candela f; (mujer que cuida de las velas en una iglesia) candelera f 2
(fuego) lumbri m, candela, luminaria, minaria f.
candelabro. m candelabru m.
candelero. m (de la iglesia) palmatoria f.
candidato. m candilatu m.
candidatura. f candilatura f.
candidez. f dolçura f.
133
cándido, -a. adj (de alguien) duci, gatusu, -a, rosu, -a, payu, -a adj; (ignorante) liruecu, -
a, inorantón, -ona, paparucu, -a adj; perru-bobu m; (amodorrado) acarajillau, -á adj.
candil. m candil m; (soporte inferior del candil) candilexa m; (atizar el candil) guisal act.
candoroso, -a. adj (dicho de alguien) güeninu, -a adj.
caneca. f ALF canea f, canecu m.
cañero, -a. adj fam (dicho de algo) cañosu, -a adj.
canesú. m COST canesú m.
canga. f AGR canga f; (para una caballería) cangón m.
cangilón. m cagillón, calderu m.
cangrejo. m ZOOL cangreju m.
canguelo. m fam cangui m fam.
canguis. m fam cangui m fam.
canica. f DIV bolindri, bolichi m; (hecha de barro y grande) pastúu, -a adj; (golpe dado
con una canica) bolindrazu m, bolichá f; (golpe de una canica a otra en el juego) pelá f;
(seco) secli m; (ganar todas las canicas) apuchilal act || TIP bola, loba f (|| de gran
tamaño); bolastra f (|| de gran tamaño); cristalón m (|| canica grande de cristal);
gandula f (|| de gran tamaño y pesada); rulu m (|| la de metal).
canícula. f METEOR canina f; (con canícula) caniculosu, -a, acaniculau, -á adj.
canijo, -a. adj (dicho de alguien) canijosu, -a, enrovinau, -á, culqueju, -a, entablillau, -á
adj; (niña canija) tejoleta f.
canilla. f ANAT canilla, cañabeja f.
cano, -a. adj (dicho de algo) canu, -a adj 2 (dicho de alguien) canosu, -a adj
caño. m cañu m; AGR (para regar) tornaeru m.
cañón. m (arma) cañón m 2 (pluma incipiente) cañón m; (sin cañón) en guaxarreta loc,
guacharrón, -ona adj; (pájaro sin cañón) gorriloti, quiloti m.
cañonero, -a. adj ZOOL (dicho de un ave) macucu, -a adj.
canónigo. m BOT canóligu m.
134
cañota. f BOT gañota f.
cansado, -a. adj (fatigado) cansau, -á adj; cansutu, -a, cansíu, -a adj; (muy cansado)
acefrau, -á, grumau, -á, agansau, -á adj; (por el calor) aforrajau, -á, acivarrau, -á adj 2
(dicho de alguien pesado) cansinu, -a, cansibli adj.
cansancio. m cansanciu m; cansera, cansaera f; fatiga f; seroju m, serración f.
cansar. act cansal act 2 med cansal-si, cefral-si, aginal-si med; (estar sumamente
cansado) nõ poel col pelleju fr fam.
cansera. f cansera f; cansaera f.
cansino, -a. adj (dicho de alguien pesado) cansinu, -a, caldeosu, -a, sófrigu, -a, temosu,
-a adj, pejiguera, requemahierrus com.
cántabro, -a. adj GENT cántabru, -a adj.
cantador, -a. adj (dicho de una persona o animal) cantaol, -ora adj.
cantamañanas. com pelahigus, pinchaúvas com.
cantante. adj (dicho de alguien) cantanti adj 2 (dicho de algo) cantanti adj || fr llevar
la voz ~: lleval la vos cantanti fr.
cantante. m cantol, cantaol m; artista com.
cantar. act cantal act, echal un cantal fr; (de manera gutural) guarrapeal act 2 fam
(oler) cantal fam 3 m (canción) cantal m
cántara. f cántara f; (de leche) cántara, tarra f.
cantarera. f cantarera, cantaera f; (de madera) burru-palu m.
cántaro. m ALF cántaru m || TIP cántara f (|| la de chapa para la leche); cantarilla f (||
de 4-6 l); cantarillu m (|| el de pequeño tamaño); cantarinu m (|| idem); cántaru chicu
m (|| de 8 l); cántaru gordu m (|| de 10-12 l); garrafa f (|| cántaro de hojalata y de
cristal de 16 l ó 1@ para el vino); tarra f (|| cántaro de ordeño).
cantazo. m cantazu m.
cante. m canti m.
cantear. act canteal act 2 (traducir) canteal act.
cantera. f cantera f; cavaeru m; (de piedra) pierera f.
135
cantería. f cantería f.
cantero. m (de pan) canteru, canterón, cantellal, riberón, verucu m; (de pico) teta f 2
AGR (porción de tierra) canteru, garvín m 3 (persona que trabaja en una cantera)
canteru m 4 (persona que labra piedras) canteru m.
cantidad. f cantidá f, avíu m; (gran cantidad) calapachá, morterá, pelfa, palfá, parvá,
pançá, pipá, cuerpá, cancaná, galafatá, galifotá, galifotería, bandujá, hartá, majorrá,
pechá, perrá, andaná, porrillá, pampirolá, recholá, remesá, topetá, bamburriá, moragá,
xalapuchá, farricochá, empurrá, carcajiná, cachiporrá, polrá f, repertoriu, temperanti,
tabenqui m; (poca cantidad) miaja, mijina f; laña, pingochá, pampringá f, ruchi, sisnu,
poquinu, poquininu, poquirrininu m; (cantidad que se añade de más) revertíu, recolgón
m; (cantidad que hace rebosar) rebosu, rebuessu m; (ninguna cantidad) froncia, ceçuta
n, bastacu m; (que necesita o lleva poca cantidad de algo) mijinosu, -a adj || loc en ~:
en cantidá loc; a papoti loc.
cantilena. f cantinela, cantalera f.
cantina. f cantina f.
cantinela. f cantinela, cantalera f.
cantinero. m cantineru m.
cantizal. m rollal, rolletal m.
canto. m (extremo, borde) renti, acirati m 2 (rodado) rollu m; (sitio donde hay cantos
rodados) rollal, rolletal m.
canto1. m (cantar) cantu, canti m; cantíu m; (canturreo) cantín, cantiju m, cantiña,
cantiquiña f; (canto gutural) guarrapeu m.
canto2. m (filo) cantu m 2 (rodado) rollu, narru, pelau m.
cantueso. m BOT tomillu burreru, tomillu cabeçón, tomillu cantuesu m.
canturrear. act canturral act.
canutas. fpl fr pasarlas ~: passal-las morás, passal-las canutas fr.
cañuto. m canutu m.
canuto. m canutu, cañutu m.
136
caos. m disloqui m; malandanga f; cau m.
capa. f capa f; (gruesa) tomu, tochu m || fr estar de ~ caída: andal de capa caía fr.
capacho. m capachu m; (de una aguadera) xaqui m.
capacidad. f cabusía f; capacidá f; (que puede aumentar su capacidad) creceeru, -a adj;
(de gran capacidad) rehundíu, -a adj 2 (competencia) albeliá, abeliá f.
capador. m capaol m.
capadura. f capaúra f; (cicatriz que deja) capaúra f.
capar. act capal act.
caparazón. m calapachu m, concha f.
capataz. m capatás, manigeru m
capaz. adj (dicho de alguien) escapás, capás adj.
capazo. m capachu, capaçu m; (pequeño) esportilla f.
caperuza. f capilleja f.
capilla. f capilla f.
capirotazo. m pinçorra f, capiroti, bombón m.
capirote. m picoruchu, picoruchi m.
capirucho. m capiruchu m.
capisayo. m capissayu m.
capital. f (ciudad) capital, ciá, cidá f 2 m (bienes) capital m.
capó. m capón m.
capón. m capón, cascachi m; (dado con el nudillo del dedo corazón) cascañeti m || fr
dar ~es: cascal las liendris fr.
caporal. m GAN caporal m.
capote. m (capa de abrigo) gamarru m.
capricho. m caprichu m; (vivir con caprichos) antolineal act.
caprichoso, -a. adj (dicho de alguien) gustosu, -a, antussaneru, -a adj.
137
cápsula. f MED cáussula f 2 BOT (del algodón) cilleru m.
captar. act (coger, pillar) apergollal, agarral act 2 (capturar) caçal act.
captura. f catura f.
capturar. act caçal, acatal, percatal act; catural act 2 (pillar) entallal, entrillal act.
capuchina. f (lamparilla) capuchina f.
capullo, -a. adj fam! (dicho de alguien) capullu, -a adj fam!
capullo. m BOT garapullu, capullu m; (retoño) toñu m; (abrirse al florecer) bagal act.
caputbovense. adj GENT caputbovensi adj; HIPOC olleru, -a adj.
cara. f ANAT cara f 2 (frontal) caretu, cara f 3 (lado, perfil) vista f 4 (de un folio) cara,
llana f 5 (desfachatez) cara, careta f || fr tener ~: tenel cara fr.
carabina. f pelavástigas com; fr ir de ~: dil d’escopeta fr.
caracol. m ZOOL caracol m (pequeños y rayados) cabrillas fpl.
carácter. m (forma) caraiti, endilgui m 2 (manera de ser) geniu, tranquiju, caraiti m.
caradura. com carota com, propassau, -á, carulu, -a, dançanti, -a adj.
carajillo. m carajillu m.
carajo. m (miembro viril) caraju m, cuca, pija, pijatu f.
caramba. interj carambu, cojoti interj.
carámbano. m carámbanu m; (que cae) candelón, pinganillu, pirulillu, carámbanu m.
caramelo. m caramelu m.
caramillo. m MÚS pitaera, pita f.
carantoña. f fiesta, carantoña, caroña, morisqueta, finfonía, patamoña f, maguncias fpl
(hacer carantoñas y lisonjas) cosconeal-si med || fr hacer ~s: hazel fiestas, hazel
carantoñas fr act.
carapacho. m calapachu m.
caravana. f caravana f.
cáravo. m ZOOL cáravu m, gurulla f.
caray. interj coilo, coila, coili, cojoti interj.
138
carbajento, -a. adj GENT carvajentu, -a, carvajanti, -a adj.
carbón. m (vegetal) carvón m; (almacén) carvonería f; (referente a la industria del
carbón) carvoneu m || TIP carvón de bereçu m (|| el que hecho a partir de brezo);
carvón de raízis m (|| el hecho de raíces de encina); mocu m (|| el que está
requemado) 2 (mineral) carvón grassu m.
carbonato. m carbonatu m; (cálcico) tierra branca f.
carbonera. f carvonera f; piconera f; (pequeña) ticera f, bolichi m; (cubrir la carbonera
con arena) arropal, aterral act.
carbonero. m carvoneru, piconeru, hechureru m 2 ZOOL herreritu, tontu, charquín
grandi m, linacera f.
carbunco. m MED carbuncu m.
carburador. m carburaol m.
carburante. m carburanti m.
carburar. act QUÍM carbural act.
carburo. m QUÍM carburu m 2 (piedra) carburu m 3 (lámpara) carburu m; (casero)
mineru m.
carcaboseño, -a. adj GENT carcavoseñu, -a adj; HIPOC belitri, -a adj.
carcajada. f carcajá f.
carcajear. act carcajeal-si, descancanillal-si med; (que carcajea) carcajosu, -a adj.
carcamal. m pieleru, cascorru m, carcundu, -a adj.
carcavuezo. m carcavón, carcavuezu m; (lugar con carcavuezos) carcavuezal m.
cárcel. f alcarci m, carci f.
carcoma. f ENT corcoma, recorcoma f, carunchu, serraol m.
carcomido, -a. adj (dicho de algo) corcomíu, -a adj.
cardado. m escardi m.
cardador. m escardaol, cardaol m 2 ENT milpiés m.
cardar. act escardal, cardal act.
139
cardenal1. m (moratón) cardenal, moretón m; (producido por un varazo) verdugón m;
(hacer cardenales) anegralal act.
cardenal2. m REL cardenal m.
cardencha. f BOT cardincha, cardoncha, alcardoncha f.
cárdeno, -a. adj GAN (de un animal) cardenu, -a adj; (blanco y negro) xaboneru, - a adj.
cardillo. m BOT cardillu m; BOT (flor) ternilla f; CUL (cocido de cardillos) cardillá f.
cardinal. adj (dicho del punto para orientarse) cardinal adj.
cardo. m BOT cardo m; BOT (semilla) abaloriu m || ~ borriquero: picu burreru, cardu
burriqueru m; ~ corredor: cardu correol, cardu lebrel m; ~ santo: cardu santu m.
carear. act careal act 2 GAN careal act; (acción) carea f; (perro para carear) carea m.
careo. m careu m.
carero, -a. adj (dicho de alguien) careru, -a adj.
carestía. f (necesidad) nessecidá, nesseciá f 2 (precio caro) carestía f.
careta. f careta f || BOT judía de ~: carilla, agüelina f, fridiñu m, muchachinu-con-
chalecu m 2 GAN careta; GAN (que tiene careta) acaretau, -á adj.
careto, -a. adj GAN (dicho de un animal) caretu, -a adj; MATAN pestoreju m.
careto. m fam (rostro) caretu m.
cárex. m BOT misiega f.
carga. f carga f; cargancia f; carguiju m; (pequeña) carguju, carguichuelu m; (excesiva)
carguíu m, cargaera f; (continua) cargaeru m; (sin carga) de vazíu loc 2 (equipaje) carga
f, cargamenta n 3 (molestia) carga, cargación f 4 (fiscal) carga f 5 (responsabilidad)
carga f, xaqui m 6 (recarga) carga f.
cargador. m cargaol m.
cargante. adj (dicho de alguien) carganti, aburribli, potrosu, -a adj.
cargar. act cargal act; (en exceso) recargal act; (con algo) abarquinal act 2 (recargar)
cargal act 3 (romper) cargal act 4 med fam (matar) cargal-si med fam.
cargo. m cargu m 2 (puesto) cargu m.
140
caridad. f caridá f.
cariño. m (afecto) cariñu m; (que tiene el cariño de alguien) enquerau, -á [de] adj; (dar
cariño) acariñal act; (darse muestras de cariño) arrullal-si, encariñal-si med 2 voc
cariñu, prenda, ricu com
cariñoso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) cariñosu, -a, cariciosu, -a, quereol,
-ora, amorosu, -a, hazialeru, -a adj; (con ganas de acostarse con alguien) retoçón, -ona
adj; (que no es cariñoso) despegau, -á, desamorau, -á adj.
caritativo, -a. adj (dicho de alguien) caritativu, -a adj.
cariz. m percal m.
carlanca. f calranca, carranca, carrancla f; (púa de la carlanca) carrança f.
carlear. act galreal act.
carmenar. act escarmenal, carmeneal act.
carmesí. adj (dicho de algo) carmesín adj.
carmonitero, -a. adj GENT carmonitanu, -a, carmoniteru, -a adj.
carnaval. m antruejus, carnavalis mpl || fr vestirse de ~: vestil-si de máscara, vestil-si
de hurramachu fr, antruejal-si, revestil-si med
carne. f carni, carnaca f; (de animal viejo) carnacla f; (de animal muerto) mortezinu m;
CUL (trozo de carne en una comida) pressa f; (flácida y que cuelga) pitraju m; (gran
cantidad de carne) carnuça f; CUL (comida que no lleva carne) solteru, -a, viúdu, -a adj.
carné. m carné m || ~ de identidad: carné d’entidá m.
carnero. m ZOOL carneru m.
carnestolendas. fpl carrestoliendas fpl.
carnicería. f (establecimiento) carnicería f 2 (mortandad) chacineu m, matança f.
carnicero. m carniceru, obrigau m.
carnoso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) carnúu, -a adj.
caro, -a. adj (dicho de algo) caru, -a adj; (muy caro) careru, -a adj.
carozo. m BOT caroçu, candongu m.
141
carpa. f ZOOL carpa f.
carpintería. f (arte, oficio) carpintería f 2 (taller) estilleru m.
carpintero. m carpinteru m; (de carros y arados) navegón m; (de aperos agrícolas)
palitroqueru m || ZOOL pájaro ~: picabarranu, carpinteru, pitu, pitu-barrenu m.
carquesia. f BOT carquesa f; BOT (lugar poblado de carquesas) carquesal m.
carraca. f carraca f.
carraleja. f ZOOL cura, abaeju, sieti-cuerus, aziteru m, boticaria, cabruna f.
carranza. f carrança f.
carrascalejano, -a. adj GENT (natural de El Carrascalejo) carrascalejanu, -a adj; HIPOC
xareñu, -a adj; (natural de Carrascalejo) carrascalejanu, -a adj.
carraspear. act garraspeal act.
carraspeo. m garraspeu m.
carraspera. f garraspera f; (infantil) garrotillu m; (matutina) gusanillu m.
carrera. f carrera f; (intensa) correndá f; (veloz) carribanda f; (en caballería) penqueu m
2 (laboral, de estudios) carrera f.
carrerilla. f carrendilla, carrenderilla, correndera f || loc de ~: de carrendilla loc || fr
tomar ~: cogel carrendilla, cogel carrenderilla fr.
carreta. f carreta f; (capacidad) carretá f.
carretear. act acarretal act.
carretera. f carretera f.
carretero. m carreru, carreteru m.
carretón. m carretillu m; (capacidad) carretillau m 2 (andador) carretón, castilleju,
castillu, passilillu m 2 BOT carretón m, carretilla f.
carricero. m ZOOL junqueru, carriceru m.
carricoche. m carricochi m.
carril. m (vía) carril m 2 (de un sentido) carril m.
carrillada. f carrillá f.
142
carrillera. f carrillá, carrillera f.
carrillo. m (polea) carrillu, carretón m 2 ANAT carrillu m.
carrizo. m BOT gañota f, millagi m.
carro. m carru m; (capacidad) carrau, carruchau, carrumbau m; (parte trasera) çaga,
culata f; (lleno de cántaros) vagón m || TIP carreta f (|| pequeño de un varal); carru de
bestias m (|| carro de tiro); carru de bueis m (|| el tirado por bueyes); carru de lubiu
(|| el que tiene una lanza con yugo); carru de resis m (|| el tirado por reses); carru de
vara m (|| el tirado por una sola caballería); carruchu m (|| pequeño de dos varales);
traspolín, trampolín m (|| carro estrecho) || fr aguantar ~s y carretas: aguantal
tomiza, estal a traganúus fr.
carroña. f carroña n.
carrusel. m cavallitus, volaoras mpl.
carta. f carta f || ~ de despido: carta-pagu f, cartaspachu m; (firmar carta de despido)
firmal la papela f; (pequeña) esquela f || loc a ~ cabal: a carta cabal loc 2 DIV (de una
baraja) carta f; DIV (conjunto de cartas) cartagi m; DIV (malas cartas) cartulagi m.
cartel. m letreru m.
cartera. f (billetera) cartera f 2 (de la escuela) cabal, caba m.
cartílago. m ANAT ternilla f.
cartilla. f (de lectura) cartilla f.
cartón. m cartón m.
cartuchera. f cartuchera f 2 (de grasa) calçoná f.
cartucho. m (dispositivo) cartuchu m.
casa. f casa f; (conjunto de casas) casal m; (grande de labor) casarón m, casona f;
(volver a casa) arrecogel-si med; (encerrarse en casa, no salir) encaçumbal-si med || ~
del cura: casa curatu, casa’l cura f || loc a ~ de: an cá de, ancá de loc; en ~ de: en cá
de, an cá de loc 2 (comercial) casa f 3 (institución) casa f.
casaca. f casacu m; (basta) casacón m.
casadero, -a. adj (dicho de alguien) muchachu, -a, casamenteru, -a, casaeru, -a adj.
143
casamiento. m casamientu m 2 (boda) casamientu, casoriu m.
casamonteño, -a. adj GENT casamonteñu, -a adj; HIPOC hambrina com.
casangomero, -a. adj GENT casangomeru, -a adj; HIPOC atravessau, -á, moritu, -a adj.
casar. act (coincidir) casal act 2 (juntar) casal, arrejuntal act 3 (oficiar un casamiento)
casal act; aconyugal act 4 med casal-si med; aconyugal-si med; ovillal-si med fam.
casar. m (conjunto de casas) casal m.
casareño, -a. adj GENT (natural de Casar de Cáceres) casareñu, -a adj; HIPOC torteru, -
a adj; (natural de Casar de Palomero) casareñu, -a adj; HIPOC judíu, -a adj; (natural de
Casares de Hurdes) casareñu, -a adj; (natural de Casas de Don Antonio) casareñu, -a
adj; HIPOC choropu, -a adj; (natural de Casas del Castañar) casareñu, -a adj.
casarreño, -a. adj GENT casarreñu, -a adj.
casaseño, -a. adj GENT casaseñu, -a adj.
casatejado, -a. adj GENT casatejau, -á adj; HIPOC quicu, -a, rabúu, -a adj.
casca. f casca f.
cascabel. m cascabel m.
cascabillo. m BOT cascabullu, cachipuchi, carapuchu, carapuchi, garapullu m.
cascado, -a. adj (dicho de algo) cascau, -á, carrascúu, -a adj 2 (dicho de alguien) cascau,
-á, carrascaúu, -a adj.
cascajar. m cascajal, cascal, casqueru m.
cascajo. m cascaju, cascarrollu m; (terreno elevado y con cascajos) asperilla f.
cascar. act (romper) cascal act; (quebrado) cascabillau, -á adj; (saltado) apiterau, -á adj
2 (ganar en una pelea) cascal act 3 fam (morir) cascal act.
cáscara. f cáscara, casca f; BOT (de la encina) cutíu m; (montón de cáscaras) cascareu
m; (golpe dado con una cáscara) cascaretazu m; (dotado de cáscara) cascarón, -ona adj
2 AGR (de los cereales) cassullu, cartuchu, casquillu m; BOT (de la almendra o la
bellota) cascaruja f; BOT (seca de la castaña o el cacahuete) coscuju m; (quitar la
cáscara) escarapuchal act.
cascarilla. f cascarina f; AGR (del trigo) casquillu m, sémula f; (golpe dado con una
144
cascarilla) cascarinazu m
cascarón. m cascarón m.
casco. m (protector) cascu m 2 fam (entendimiento) cascus mpl 3 (vidrio vacío) cascu m
4 (urbano) puebru m.
cascote. m torruscu, cascaju m.
caserío. m (aldea pequeña) casal, vilachi m.
casero, -a. adj (dicho de alguien) caseru, -a adj.
casero. m caseru m.
caseta. f (pequeña casa para guardar útiles) casilla, casina, caseta f, casetu, garigolu m
2 (municipal) caseta f.
casete. amb cinta f.
casi. adv quasi adv, quasi que, aína si loc; a piqui de loc.
casilla. f cassullu m, cassilla f || fr salirse de sus ~s: tocal arrebati fr.
casillano, -a. adj GENT casillanu, -a adj.
casino. m casinu m; (dueño de un casino) casineru m.
casito, -a. adj GENT casitu, -a adj.
caso. m cassu m 2 (atención) cassu m || fr hacer ~: hazel cassu, hazel assuntu fr; no
hacer ~: nõ hazel cassu, nõ tomal tranquiju fr.
casona. f casurón, casarón m.
casquete. m fam! hilván, maquililla, semiquenqui f fam|| fr fam echar un ~: echal un
hilván, echal una maquililla, echal un semiquenqui fr fam!
casquillo. m (de un cartucho o bala) casquillu m 2 (de una bombilla) casquillu m.
casquivano, -a. adj (dicho de alguien) galanderu, -a adj.
casta. f casta f; (que viene de casta) enrazau, -á adj.
castaña. f BOT castaña f; (castaña asada) carvoti, magostu m, castañá f; (cocida)
mamaera f; (seca y cocida) cochón m; (que solo tiene piel) mamarra, mamarreta f;
(menuda) cuchiparru, -a adj || ~ pilonga: castaña pilonga, castaña pila f.
145
castañear. act ZOOL (el macho de la perdiz) piñoneal act.
castañeo. m ZOOL (canto del macho de la perdiz) piñoneu m.
castañero, -a. adj GENT castañeru, -a adj; HIPOC culerón, -ona adj.
castaño, -a. adj (dicho de algo) castañu, -a adj; canitu, -a adj.
castaño. m BOT castañeru, castañal, castañu m; BOT (joven) regalón, -a adj.
castañuela. f MÚS castañuela f 2 BOT castañuela f.
castellano, -a. adj GENT castillanu, -a, castellanu, -a adj.
castellano. m (idioma) castillanu, castellanu m; (que habla en castellano y de manera
correcta) fisnu, -a adj fam.
castigar. act castigal act.
castilblanqueño, -a. adj GENT castilblanqueñu, -a adj; HIPOC verceru, -a adj.
castillo. m castillu m.
casting. m preva, udición f.
castizo, -a. adj (dicho de algo o alguien) garrancheru, -a adj.
casto, -a. adj (dicho de alguien) puru, -a adj.
castradera. f APIC castraera f.
castrado. adj GAN (dicho de un animal) capau, capón, castrón adj; GAN (del carnero
castrado) mansu adj; GAN (dicho del animal que no ha sido castrado) cojúu, -a adj.
castrar. act capal act 2 APIC castral, escarçal act
castrón. m GAN castrón m.
castuerano, -a. adj GENT castueranu, -a adj; HIPOC turroneru, -a adj.
casualidad. f cassolidá f; carambola f || loc de ~: de carambola, de churra, de birli-
birloqui, de arti, pola cassolidá loc; por ~: por un cassual loc. || fr dar la ~: dal la
concidencia fr
casualmente. adv causamenti, cuyamenti, enclusamenti adv, por un cassual, pola
cassolidá, de arti loc.
casucha. f despect caçumbu, casucu, casavustru m, caçumba f 2 (guarida) hurronera f.
146
cata. f cata f.
catadura. f cataúra f 2 (aspecto) cataúra f.
catafalco. m catrafalcu m.
catalán, -a. adj GENT catalán, -ana adj.
catalán. m (idioma) catalán m.
catalejos. mpl catalexus mpl.
catálogo. m catálagu m.
cataplam. interj catapún interj.
cataplasma. f bilma, cataplasma f.
cataplín. m fam cataplín m fam.
cataplum. interj catapún interj.
catar. act (coger) catal act 2 (probar) catal act.
catarata. f cholrera f 2 MED tatarata f.
catarí. adj GENT qatarensi adj.
catarro. m MED costipau, muermu, catarru, tacarru m, mormera, galipandia f.
catastro. m catrastu m.
catástrofe. f catastrofi f.
cate. m fam cati m fam.
catecismo. m REL catacismu m.
catedral. f catreal f.
categoría. f (clase) crassi f, géneru m || loc en la ~de: en crassi de loc 2 (condición
social) categoría, capa f.
categóricamente. adv en reondu loc.
catequesis. f REL cataquesi f.
catequista. com REL cataquista com.
catering. m serviciu de conviti m.
147
caterva. f caterva, catervá f.
católico, -a. adj REL católicu, -a adj || fr no estar ~: nõ estal mu católicu fr.
catorce. adj catorzi adj.
catre. m catri m.
catrecillo. m catrezillu m.
cauce. m cauzi m, cauzera f; caxa f.
caudal. m (gran caudal de dinero) perreteu m, hornija f.
cauriense. adj GENT corianu, -a adj; cauriensi adj; HIPOC bobu, -a adj.
cauro. m (viento) gallegu, briscu m.
causa. f causa f; misteriu m || loc por esa ~: por essi misteriu loc; a ~ de: pola causa
de, por mó de, a ró de loc 2 (judicial) causa f.
causar. act causal act.
cáustico, -a. adj (dicho de algo) cáusticu, -a adj.
cautela. f recada, reselva, cautela f 2 (astucia) cautela f.
cauteloso, -a. adj (dicho de alguien) suritu, -a adj; finu, -a, suavi adj.
cautivo, -a. adj (dicho de alguien) cautivu, -a adj.
cava1. f (acción de cavar) cava f; caviju m; (con la azada) escavuchi m.
cava2. m (bebida) cava f.
cavador, -a. adj AGR çachaol, -ora, sachaol, -ora, cavaol, -ora adj.
cavador. m AGR çachaol, sachaol m.
cavar. act caval act; AGR (con la azada) cavucheal, escavucheal act 2 AGR (hacer
agujeros para plantar) bochal act; AGR (para la siembra) cavachal act.
cavidad. f cuenca, reconcova f; (en el suelo o en el lecho de un río) huria f.
cavilación. f cavilación, conjetura f.
cavilar. act cavilal, cavildal, capiscal, furulal, revacal, traginal, avelillal, humeal act;
(darle vueltas a algo) deslavazal-si med; (hondamente) consumil-si med.
cayada. f cayá, gariboña f; (curva de la cayada) garrocha f.
148
cayado. m cayá f, zangueru m.
caz. m caci m 2 GEO boquerón m, boca f.
caza. f caça f.
cazador. m caçaol m; cossariu m; (de pájaros) paxareru m; CINEG (que caza con perros)
perreru m; CINEG (mal cazador) matacán m.
cazadora. f caçaora f, tavardu m.
cazamariposas. f garapita f, garapitu m.
cazar. act (capturar) caçal act 2 (un animal) caçal act.
cazcalear. act correl la potranca fr.
cazcarria. f cascarria f; (que tiene cazcarria) cascarrientu, -a, cascarriosu, -a adj; (quitar
las cazcarrias) descascarrial act.
cazo. m caçu m; (capacidad) caçau m; (para la leche) cozilechi m.
cazón. m ZOOL caçón m.
cazuela. f caçuela, pastelera f; (capacidad) caçuelá f.
cazurro, -a. adj (dicho de alguien) baturru, -a adj.
ce. f (letra) ce, que f 2 (letra cedilla) çe, ceílla f.
cebada. f BOT cevá f; BOT branca f.
cebadero. m cevaeru m.
cebar. act ceval act; (alimentar en exceso) apajonal act.
cebo. m cevu m; (que da un pájaro a la cría) cevicu, ceviqui, mascaítu m; PESC (poner el
cebo en el anzuelo) añiscal act.
cebolla. f BOT cebolla f; AGR (plantón de la cebolla) cebollinu m.
cebollino. m BOT cebollinu m.
ceborrincha. f BOT ceborrancha f; (planta) ceborranchera f.
cebra. f ZOOL ciebra f.
ceclavinero, -a. adj GENT ceclavineru, -a, ceclavineju, -a adj.
cedazo. m AGR ceaçu m; cerniol m, cerniera f.
149
cedé. m discu m.
ceder. act cedel act, vencel-si med; BOT (una rama por su peso) arrochal, harral act 2
(dar a favor) cedel act; (de manera humillante) hincal el morru fr.
cedillero, -a. adj GENT cedilletu, -a, cedilleru, -a adj; HIPOC caracol, -a adj.
cedrón. m BOT luisu m.
cédula. f cédula f.
cefalitis. f MED cefaliti f.
cegajo, -a. adj GAN (dicho de un chivo o un cordero) cegaju, - a adj.
cegar. act enceguecel act.
cegato, -a. adj (dicho de una persona o un animal) cegañutu, -a, cegalutu, -a adj;
burriciegu, -a adj; toponciu m fam.
ceguera. f ceguera f.
ceja. f ANAT ceja f.
cejar. act reculal, arreculal act.
cejijunto, -a. adj (dicho de alguien) entriçujau, -á adj.
celaje. m METEOR baraña f, barañu m; (a la puesta del sol) palma f.
celda. f cassullu m, cassilla f; APIC (donde cría la abeja reina) pilu m.
celdilla. f APIC cassullu, cassuchu m.
celebración. f celebramientu m, celebración f.
celebrar. act celebral act.
célebre. adj (dicho de alguien) celebri adj.
celebridad. f nombraía f 2 (persona famosa) famosu, -a adj.
celemín. m AGR celemín, acomolgau m.
celeridad. f (prisa) pressuguera f || loc con ~: corri que te corri loc.
celestina. f rebujaora, bufona f.
celidonia. f BOT cirigüeña f.
150
celinda. f BOT celindra f.
celo. m rixu m, verriondera f; (época de celo) rixu m; CINEG (entre animales de campo)
garçonía f || loc en ~: alta, levantá, movía, rebullía, revenía (|| una hembra) adj; (una
vaca) torionda adj; (estar en celo) rebullil-si med.
celoso, -a. adj (dicho de alguien) celosu, -a adj.
cementerio. m cimenteriu m.
cemento. m cimentu m.
cena. f cena f; (segunda cena) recena f, repastu m; (tiempo que trascurre entre la cena
y la hora de dormir) sonochá f.
cenacho. m cenachu m.
cenagal. m lamera f, cenagal, cenagueru m; (donde abunda el poleo) çumajal m.
cenar. act cenal act; (tomar la segunda cena) recenal, repastal act.
cenceño, -a. adj (dicho de una persona o un animal) cenzeñu, -a adj.
cencerrada. f campanillá f.
cencerro. m GAN campanillu, chocallu m; GAN (pequeño) campanilla, piqueta f, piqueti
m; (grande) campanu m, manga, mediana f; (dotar de cencerro) enchocallal act || TIP
campanu ovejunu m (|| empleado para ovejas); campanu vaqueru m (|| empleado
para vacas y toros); cencerra f (|| tipo de cencerro); zumbu m (|| cencerro grande).
cencido, -a. adj AGR (dicho de un terreno) cencíu, -a adj; (prado cencido) reselvau m.
cenefa. f fenefa, senefa f.
cenicero. m cenizeru, colilleru, pavesseru m.
cenicilla. f BOT polvillu m.
ceñido, -a. adj (dicho de algo) recinchau, -á, justu, -a, cisti adj, a herreti loc.
ceñidor. m ceñiol m.
ceñir. act recinchal, cingal act; acinchal, acistal, apresal act; arrecinchal act 2 med
(ajustarse) abarcal-si [a] med.
ceniza. f ceniza, zeniza, pavessa f; (del cigarro) polissa, pavessa, zeniza f; (vasija para
contener cenizas) cenizera, alvera f, pavesseru, alveru m.
151
cenizo. m BOT cenizu m 2 (mal fario) cenizu, moru m.
ceño. m ceñu m.
ceñoso, -a. adj (dicho de alguien) engorruñau, -á adj.
censo. m censu m.
censura. f (crítica) alcaldeu m.
censurar. act (murmurar, criticar) rumbeal, tupil act; dal-li ala taravica, dal-li ala
taravilla fr fam; (vilipendiar) despelletal act.
centaura. f BOT (menor) hiel-dela-tierra f.
centella. f (del pedernal) chispa f, centellu m.
centelleante. adj (dicho de algo) relumbrosu, -a, rebrillosu, -a adj; (muy limpio)
rebrillosu, -a, rechinanti, relindanti, luminau, -á adj.
centellear. act rebrillal act.
centenario, -a. adj (dicho de algo o alguien) centenariu, -a adj.
centeno. m BOT centenu m.
centigramo. m centigramu m.
centímetro. m centimetru m.
céntimo. m céntimu m.
centinela. com centinela com.
centinodia. f BOT pan-delos-probis m.
centrar. act central act 2 med central-si med.
céntrico, -a. adj (dicho de algo) céntricu, -a adj.
centrifugado. m remecíu m.
centro. m centru m.
centroafricano, -a. adj GENT centruafricanu, -a adj.
cenutrio. m fam cenutriu m fam.
cepa. f AGR cepa f; regón, arregón m; (en la que se hace un injerto) veúñu m; (secarse
la cepa) xaramagueal act.
152
cepillar. act cepillal, acepillal act.
cepillo. m cepillu m; (para caballos) cepilla f.
cepo. m cepu m; (para herrar bueyes) potru m 2 CARP tornu m.
ceporro. m AGR ceporru m 2 (persona) cepollu, porru, cimpampanu m.
cera. f APIC cera f; (calentar la cera de las abejas) arropal act 2 (de los oídos) cera f 3
(para depilar) cera f 4 (para abrillantar) cera f.
cerapez. f ZAP ceroti, aceroti m.
cerca. adv cerca adv; (muy cerca) cerquina adv || loc de ~: alo cerca loc.
cerca. f (valla) cerca, alambrá f, cierru m.
cercado. m GAN cercau, cerca, cerrau, suerti, tapau, cortau m, tapá f; (con pasto)
empastau m.
cercano, -a. adj cercanu, -a adj 2 (dicho de alguien afable y cercano) íntimu, -a adj.
cercar. act cercal act; (vallar) acercal, alambral act.
cercenar. act (cortar) acutal act.
cerceta. f ZOOL serraninu m.
cerciorarse. med acercioral-si med.
cerco. m cercu m.
cerda. f (pelo) cerda f; (con mucha cerda) cerdúu, -a adj.
cerdo, -a. adj (de alguien sucio) guarru, -a adj; guarrapu, -a, guarripandu, -a, perneru, -
a [sevilla], guarrindongu, -a, guarripetau, -á adj; çurriguarru, -a, çurripuercu, -a adj 2
(obsceno) guarru, -a adj.
cerdo. m ZOOL guarru, guarrapu, guarrapatu, cochinu m; GAN (de un año) farropu m;
GAN (que no ha llegado a adulto) marrachón m; (el último de la camada) aguazil m;
GAN (joven de engorde) malandal m; GAN (destetado) piru, granilleru m; GAN (que no
engorda al mismo tiempo que los demás) judas m; GAN (lugar donde se ceba) cevonera
f; GAN (criado para carne) torresneru, -a adj; GAN (de color rojizo sin ser ibérico)
hurguillés, -esa adj; GAN (nacido en la montanera) montaneru, -a adj; GAN (que se le
ha muerto la cría) artuña adj; GAN (que no tiene rabo) biqui, -a, rabichi, -a adj; GAN
153
(voz para llamar a los cerdos) hene, nino, guai interj.
cereal. m AGR cereal m 2 (campo de cereal) pan m; (que no son trigo) pan baçu m.
cerebro. m ANAT celebru m 2 (entendimiento) celebru m.
cereceño, -a. adj GENT cerezeñu, -a adj; HIPOC melenguín, -ina adj.
ceremonia. f cerimoña f.
cereza. f BOT cereça f.
cerezo. m BOT cereçeru, cereçu m.
cerilla. f mistu, cerillu m, velilla f.
cermeña. f BOT cermeña f.
cermeño. m BOT cermeñeru m.
cernada. f cerná f.
cernedor. m cerneru, cernaol, harneru m.
cerner. act cernil, cernal act 2 METEOR (lloviznar) cernil act.
cernícalo. m ZOOL çorromícali, mícalu, mícali, garrapiñu, aguiluchu, gaviluchu, ahorrillu
m, garrapiña f.
cero. m zeru, ceru m.
cerrado, -a. adj (dicho de alguien) cerrau, -á, escuru, -a, tapúu, -a adj; (alguien raro)
abernunciu m; (cerrado de ideas) cerrapuñu m 2 (dicho de una lengua) cerrau, -á adj 3
(dicho de un lugar con vegetación) cerrau, -á, escuru, -a adj.
cerradura. f fechaúra, afechaúra, llavera f, pechaeru m.
cerraja. f BOT cerraja f.
cerrajero. m cerrajeru m.
cerrar. act (encajar) cerral, fechal act 2 (ajustar, apretar una hoja en un bastidor)
fechal act; (con llave) llaveal, afechal, fechal, pechal, apechal, chapal act; (con tranca)
atrancal, trancal act; abotonal act; (acción continua) cerraeru m 3 (tapar) cerral act.
cerrazón. m METEOR escurana, escuridá f.
cerril. adj (dicho de un terreno) cerril adj 2 (dicho de alguien) cérrimu, -a, cerril adj.
154
cerro. m cerru m; (chato) morra f; (con vegetación) cotorru m; (sin vegetación)
calvoteru m; (con afloramientos pizarrosos) arrifi m.
cerrojo. m cerroju m; (echar el cerrojo) acerrojal act.
certeza. f firmeza, certeza f; certenidá || fr tener la ~ de: sel ciertu de, tenel la
certenidá de fr; (con certeza) fixamenti adv, bien seguru loc.
certidumbre. f certenidá f.
certificar. act certifical act.
cerumen. m cerilla f.
cerval. adj (dicho de algo) cerval adj || miedo ~: mieu cerval, mieu cierval m.
cerveza. f cerveça f.
cerviguillo. m ANAT cerviguillu m.
cerviz. m ANAT quacu, testú m.
cesar. act cessal act.
cesárea. f MED cessaria f.
cese. m cessamientu m.
cesión. f cedimientu m.
césped. m cespi, céspedi m, grama n; (cortado a modo de césped) acespau, -á adj.
cesta. f cesta f; (de pescadores) costera f; (para coger aceitunas) macacu, cesta m;
(capacidad) cestá f; (artesano que fabrica cestas) cesteru m.
cesto. m cestu m; (viejo) cestachu m; (capacidad) cestau m.
cetrino, -a. adj (dicho de algo) cetrinu, -a adj.
chacha. f (criada) muchacha, criá f.
cháchara. f palrusqueu m.
chadiano, -a. adj GENT chadianu, -a adj.
chafado, -a. adj (dicho de alguien) auguau, -á, alicortau, -á adj.
chafallar. act (hacer algo rápido y mal) afarfallal, amoragal, ahurragal, aborullal, alobal,
apercochal, apergollal act; farfollal act; (ensuciando) acochambral, acerutal, açurullal
155
act; (continuamente) sococheal, zuteal, farfolleal, cochocheal, xabardeal act; (hecho a
trompicones) atrompallal, atropillal act.
chafallón, -a. adj (dicho de alguien) tropellón, -ona, farfallón, -ona adj, farfalla com.
chafar. act (una pieza) safal, zafal act 2 (chasquear) alicortal act; (desencantar)
desmaginal act.
chal. m echalpi m.
chalado, -a. adj (dicho de alguien) chalau, -á, venteau, -á adj; verga, yegua com.
chalota. f BOT cebolla escalona f.
chamán. m zahoril, zahorín m.
chamizo. m candalechu m.
champiñón. m MIC (silvestre) hongu m.
chancero, -a. adj (dicho de alguien) candongu, -a, morteru, -a adj.
chanchullero, -a. adj (dicho de alguien) vivali, -a, viviol, -ora adj.
chanza. f bulra, mofla f.
chapa. f chapa f 2 (de un botellín) pratillu, ruesnu m, carchuela f; DIV (el empleado en
juegos) pratillu, prati, pratijirri m.
chapaletear. act guachapeal act.
chaparrón. m METEOR charpazu, pampana, porrazu, turvión m, gallegá, fanfurriona,
ratá, turvaná f.
chapatal. m guachinal m.
chapela. f bilba f.
chapotear. act guachapeal, çarangoteal act.
chapoteo. m raneón m.
chapucear. act (hacer algo rápido y mal) amoragal, ahurragal act.
chapucero, -a. adj (dicho de algo) cochochu, -a, cochochón, -ona adj; (dicho de
alguien) frangolla, chapuzeru com.
chapuza. f bigotera f 2 (apaño, solución) arregliju m.
156
chapuzar. act çampuzal act.
chapuzón. m raneón m.
charca. f charca f; pedrea f; GAN (abrevadero) fonchi, hochi m.
charcada. f encharqui m.
charco. m chabarcu, charcu m; (medio seco) pechinal m.
charladuría. f palranga, palruzá f.
charlar. act chalral, palral, galral act, estal de carava, estal de paliqui fr.
charlatán, -a. adj (dicho de alguien) galrón, -ona, labarderu, -a, passanti, antussaneru, -
a adj, lengüista com.
charlotear. act galroteal, palroteal act.
charloteo. m galroteu, palroteu m.
chárter. adj d’arriendu loc.
chascarrillo. m (cuento) reflán m; (historieta) acertajón m.
chascarrina. f (riña) tripulatina f.
chasco. m chascu m; gatillazu, xaquimazu m, canogía f; (desengaño) concussión f.
chasquear. act chasqueal, descabrental, alicortal act 2 med agual-si med.
chasquido. m casquíu, traquíu m.
chat. m INFORM carava f.
chatear. act INFORM caraveal act.
chato, -a. adj (dicho de la nariz) chatu, -a, arremangau, -á adj 2 (dicho de alguien)
chatu, -a adj.
chaveta. com (loco) eschavetau, -á, chirolau. -á adj.
chavo. m (moneda) lindu m || ni un ~: ni un lindu m.
checo, -a. adj GENT checu, -a adj.
chelero, -a. adj GENT cheleru, -a adj.
chequear. act tenteal, tanteal, aparpal act.
157
chequeo. m tenteu, tanteu, parpeu m.
chequera. f talonariu m.
chicha. f infant chicha f || loc de ~ y nabo: de chicha, de chichinabu, de blandurilla, de
moxiganga loc.
chichón. m gorullu, gorullón, guarrinu, chinchón m.
chicoleo. m piropu m, frol m.
chicoria. f BOT achicoria f.
chiflado, -a. adj (dicho de alguien) ahilau, -á, hillau, -á, canteau, -á, guillau, -á, esliriau, -
á adj, carajota, carajunda com.
chifladura. f guillaúra f.
chileno, -a. adj GENT chilenu, -a adj.
chilla. f ARQ (tabla) chilla f; ARQ (conjunto de chillas del techo) enchillau m; ARQ
(poner chillas) rechillal, enchillal act.
chillante. adj (dicho de un color) rechiflanti adj.
chillido. m hurrupíu, traquíu m.
chillón, -ona. adj (dicho de un pájaro) pión, -ona adj 2 (de un color) restrallón, -ona adj.
chimenea. f chimenea f; (hueco de la chimenea) gaçapón m; (repisa) topetón m.
chinato, -a. adj HIPOC chinatu, -a adj.
chinche. f ENT chinchi m. || ENT ~ del campo: cabrita f; ENT ~ de la malva: vaquita f;
ENT ~ verde: vaca verdi f; ENT ~ zapatero: vaquita f.
chincheta. f tacha f.
chino, -a. adj GENT chinu, -a adj.
chipriota. adj GENT chipriota adj.
chiquilicuatro. m chinguichanga, sangusinu m.
chirimbolo. m (manija, botón, etc) perinola, cachemba f, bisnagu m.
chirimiri. m METEOR harinilla, funfurrina, mea-mea f.
chirona. f fam pavera, perrera, chirola f fam.
158
chirriar. act chilreal, chilrial act; (hacer ruido al rozar) açacanal act.
chirrido. m chilríu m; çacaneu m.
chisgarabís. m mojiqui m, mojicacu, -a adj.
chisme. m achiperri m 2 (cotilleo) chinchorreu, citoti, recau, archiperri, andacapairi,
anduju, dongolondón m, embaxá f; (enredo) zancajería f.
chismorrear. act chinchorreal, citoteal, atisbal act.
chismorreo. m chinchorreu, citoteu, noveleu, cucharabandeu m; (chisme) citoti m.
chismoso, -a. adj (dicho de alguien) chinchorreru, -a, cucharetu, -a, noveleru, -a,
alfareru, -a, estrafalariu, -a adj, citotista com.
chispa. f chispa f; (en el candil) moca f; (en una candela) petiscu, potriscu, perrillu m,
chispa f || fr echar ~s: echal lascas fr 2 (gracia, salero) aziu m.
chispear. act METEOR pingueal, pinganeal, pinteal, pintineal act.
chisporrotear. act espotrical, potrisqueal act.
chisporroteo. m potriquina f.
chiste. m cuentu, chisti, chascarrillu m.
chistoso, -a. adj (dicho de alguien) milongu, -a, morteru, -a, candongu, -a adj.
chito. m DIV tanga, tángana f, tangu m.
chivato, -a. adj (de alguien) chibati, -a, caciqui, -a adj; cacicón, -ona, palrón, -ona adj.
chocar. act chocal act; atronconal act.
chochaperdiz. f ZOOL pitorra f.
chochín. m ZOOL carriza, yegua, guta f.
chocho, -a. adj (dicho de alguien) trastochu, -a, virochu, -a adj.
chófer. m sofi m.
chola. f fam calamocha, broila, bríndola, girola, gineta, morra f.
chopped. m MATAN chopi m.
chorizo. m MATAN choriçu m || TIP bolegu m (|| chorizo pequeño); pija f (|| chorizo
fino de carne de borrego) 2 (con la tripa separada de la carne) empapelau adj.
159
chorra. f fam cenequi, xeringón, zanganillu m, chorra f fam.
chorrear. act cholreal act; (agua tras mojarse) cholreal, empancinal, pingueal act.
chorro. m cholru m; (fino) hilinu m; (entrecortado) çorru m, (bebido) galru, galri, gargu,
golleti m || loc a ~: a galru, a cañu loc.
chotacabras. m ZOOL capachu, capachi m.
chova. f ZOOL guarrilla f.
chozo. m choçu m; (de piedra) choçu, buhíu, buhardu m, buharda, choça f; (de piedra
abandonado) pedrizu m; (que sirve para conservar los quesos) quesera f; ARQ (anillo de
la base del chozo) cerquillu m.
chubasco. m METEOR mareón m; (fuerte) pampurrión m.
chucho. interj (para llamar al perro) quis, quiqui interj.
chucho. interj chuchu, durdu interj.
chufa. f BOT (planta) chufla f 2 BOT (tubérculo) chufla f.
chulo, -a. adj (dicho de alguien) chulu, -a, flamencu, -a, handalón, -ona adj; hándalu m
|| fr ponerse ~: ponel-si flamencu, ponel-si piochu fr, flamenqueal act.
chulo. m (proxeneta) puteru, trasperlista m.
chupado, -a. adj (dicho de alguien) relambíu, -a adj.
chupar. act çugal act; (para sacar el sabor) saboreal act.
chupetón. m çugón, çuguetón m.
chupón, -a. adj (dicho de alguien o de un animal) çugón, -ona adj.
chupón. m BOT mamón, chopón, viroti m; mamonera f; BOT (de la parte inferior del
árbol) potronera, vareta f, pollitu, varetón m; (de olivo) vilorta f; AGR (quitar los
chupones del olivo) vardascal, choponal act.
churrero. m buñueleru, xeringueru, churreru, rosconeru m.
churrete. m churreti, herroti m; (que tiene churretes) achurratau, -á adj.
churro, -a. adj (dicho de una res ovina) GAN bastu, -a adj.
160
churro. m CUL buñuelu, biñuelu, xeringu, churru m; calentitu, m; xeringa f; (grueso)
regordu m; (gordo y mal hecho) xeringollu m; (más grueso en la terminación de la
rosca) porra f, roscón m.
churruscar. act achurruscal act.
churrusco. m turruscu m.
churumbel. m fam morralinu, mojicón m.
chutar. act DEP tiral act.
chute. m DEP tiru m.
chuzo. m CINEG (donde va colgado el reclamo en la caza de la perdiz) posteru m.
ciática. f MED ceática, aceática f.
ciático, -a. adj (dicho de algo) ceáticu, -a adj.
cibera. f civera f.
ciberespacio. m INFORM cibernuespaciu m.
cicatriz. f MED señal f; cortá f.
cicatrización. f encarnaúra, carnaúra f.
cicatrizar. act cerral act; tenel güena carnaúra fr; (medio cicatrizado) amoragau, -á adj.
ciclán. adj (dicho de un animal macho) GAN rencallu, lijón adj.
ciclomotor. m amotu m.
cicuta. f BOT ceguta, emboaera f.
cidra. f BOT toronja f.
ciegamente. adv a cierraojus loc.
ciego, -a. adj (dicho de una persona o un animal) cegatu, -a, ciegu, -a adj 2 ARQ (dicho
de un vano) ciegu, -a adj 3 MATAN (morcón) ciegu m.
cielo. m cielu m 2 METEOR (aspecto del cielo) orilla f.
ciempiés. m ENT cientupies m.
cien. adj cien adj; (cien unidades) cientu m || loc a ~ por hora: a cientu por ora; ~ por
~: cientu por cientu loc; por ~: por cientu loc.
161
ciénaga. f fontanal m.
ciencia. f (cultura) cencia, coltura, escoltura f 2 (conjunto de conocimientos) cencia n ||
~ naturales: cencias puras fpl; ~ humanas: cencias socialis fpl; ~ ficción: cencia fición f
|| loc a ~ cierta: fondamenti adv.
cieno. m (masa) puchaleta f.
cierre. m fechi, cierri m; afechamientu m; (mecanismo) fechi m.
ciertamente. adv ciertamenti adv, por ciertu loc; de juru loc.
cierto, -a. adj (dicho de algo) ciertu, -a adj
ciervo. m ZOOL ciervu m; venau m.
cierzo. m METEOR cierçu, bruscu, gallegu m.
cigarrillo. m cigarru, cigarrinu m.
cigarro. m cigarru m; (grueso) piporru m; (grueso y mal liado) pifoti m.
cigoñal. m zanca-burra, zanca-la-burra, zaqui f; (recipiente empleado en el cigoñal)
zaqui m; (usando el cigoñal) a zaqui loc.
cigoñino. m ZOOL cigüeñinu, cigoruñu m.
cigüeña. f ZOOL cigüeña f.
cigüeñal. m gruyal f, varal m.
cigüete. adj (dicho de la uva) cigüenti adj.
cilantro. m BOT culantru, cilantru m, verdura f.
cilindro. m celindru m.
cillerano, -a. adj GENT cilleranu, -a adj.
cima. f cima, cumbrera f; cimaju m, cimota f; (de un terreno) cimará f.
cimbrar. act zimbreal act.
cimbreante. adj (dicho de algo) zimbreanti adj; zimbreón, -ona adj.
cimero, -a. adj (dicho de algo) cimeru, -a adj; (que está en lo alto) cumbreñu, -a adj.
cimiento. m (de las paredes) assientu m; cimientu m.
cinamomo. m BOT cirimomu m.
162
cincel. m cortafríu m.
cincha. f cincha f, cinchuelu m; (vieja) cinchaju m.
cinchar. act cinchal act.
cinco. adj cincu adj.
cino. m cincu m.
cincuenta. adj cincuenta adj.
cincuenta. m cincuenta m.
cine. m cini m.
cinematógrafo. m cini m.
cingalés, -a. adj GENT cingalés, -esa adj.
cinta. f (tejido largo y estrecho) cinta f 2 (magnética) cinta f 3 (línea de pintura para
fortalecer las paredes pintadas con cal blanca) cinta f 4 (para transportar) cinta f.
cintura. f ANAT cintura f || loc a la ~: a burritu loc.
cinturón. m cinchu, cintu m; (de seguridad) cinchu m.
cipotazo. m cipotazu m.
ciprés. m BOT aciprés m.
circulación. f circulación f; (mucha afluencia de coches) cocheu m 2 MED circulación f.
circular. act roal act 2 (transitar) roal, circulal act.
círculo. m GEOM reondel m; (de amistades) alreoris mpl.
circunferencia. f reondel m; (de un pozo) anillu m.
circunloquio. m roanga f.
circunstancia. f ambienti m, cercustancia f 2 (contingencia) ventura f; (pendiente de las
circunstancias) ventureru, -a, venturosu, -a adj.
circunstancial. adj (dicho de algo contextual) ambiental adj.
cirio. m REL (pascual) velón m.
ciruela. f BOT cirgüela, ciruela f; (cantidad de ciruelas) cirueleu m || ~ damascena:
cirgüela almacena f; ~ claudia: cirgüela claudia f; ~ moxil: cirgüela alargá i duci f; ~
163
montesina: endrina f; ~ porcal: cirgüela porcal f.
ciruelo. m BOT cirgüelu, ciruelu, cirueleru m 2 (hombre bobo) xirulu m 3 fam! (pene)
cirulangu m fam!
cirujano. m MED operaol m.
cisco. m ciscu, picón m; (del gamón) gambonitu m; (cubrir de cisco) enciscal act.
cisterna. f citerna f; arca f.
citar. act (mencionar) mental, nombral act.
cítola. f MOL cítula f.
ciudad. f capital, ciá, cidá f.
ciudadano, -a. adj (dicho de algo) capitaleru, -a, capitalinu, -a adj 2 (dicho de alguien)
ciadanu, -a, cidadanu, -a adj; de ciá, de cidá loc.
civil. adj (dicho de algo) civil adj.
civil. m civil, guardia-civil m; (pareja del guardia civil) civileru, -a adj.
civismo. m civilidá f.
cizaña. f BOT cizaña f 2 (gresca) cizaña f, malmetimientu m || fr meter ~: metel cizaña,
metel juncia, metel yesca fr.
cizañador, -a. adj (dicho de alguien) entrincanti, malmeteol, -ora, picaol, -ora adj.
cizañar. act (malquistar) apichal, ciscal, malmetel act; (con insistencia) cizañeal, çarceal
act; (meter en cizaña) encizañal act.
cizañero, -a. adj (dicho de alguien) cizañeru, -a, ciscaol, -ora, encismaol, -ora,
malmeteol, -ora, enxalmaol, -ora, pelilleru, -a adj; peleaol, -ora adj; picança com.
clamar. act cramal act.
claraboya. f lumbrera f.
claridad. f claridá f.
claro, -a. adj (dicho de algo) craru, -a, claru, -a adj; (claro sucio) crarindongu, -a adj 2
(definido) craru, -a adj 3 (dicho de un color) craru, -a adj 4 (fácil de entender) craru, -a,
claru, -a adj || fr estar muy ~: estal decrarau, -á adj.
164
claro. interj craru, claru, cralu, cadacé, ave interj.
claro. m craru, claru, cralu m.
clase. f (estilo, tipo) crassi f 2 (categoría) crassi f 3 (condición) crassi, capa f || loc de ~
media: de media capa, de media caña loc 4 (aula) crassi f; (clases particulares) repassu
m 5 (estudios) crassi f || fr dar ~: dal carrera, dal crassi fr.
clásico, -a. adj (dicho de algo) crássicu, -a adj.
clasificar. act padreal; crassifical act.
clavado, -a. adj (dicho de algo o alguien) pintiparau, -á, revigual adj.
clavar. act craval act; (dejar clavado) encraval act.
clavel. m BOT cravel m; BOT (planta) cravellinera f.
clavera. f cravera f.
clavícula. f ANAT güessu dela olla m, cravícula f.
clavija. f lavija, cravilla f; (de la hebilla) pinganillu m.
clavijero. m lavijeru m; AGR (del arado) lavijeru, añidíu m.
clavo. m cravu m.
claxon. m turuta, bocina f, pitu m.
claxonazo. m bocinazu m.
click. m TEC fr hacer ~: achuchal [en] act.
cliente. adj (dicho de alguien) vezeru, -a, criyenti adj.
cliente. m vezeru, criyenti m.
clima. m clima, climi amb.
clímax. m fuga f, ardil m.
clínica. f crínica f.
clínico, -a. adj (dicho de algo) crínicu, -a adj.
clítoris. m ANAT pipita f.
clon. m cron m.
165
clonar. act encronal act.
cloquear. act GAN croqueal act.
cloro. m QUÍM croru m.
cloroformo. m coroformu m.
clown. m payasu m.
club. m peña f; (deportivo, social, etc.) juntaeru m.
clueco, -a. adj (dicho de un ave) cruecu, -a, chocu, -a adj.
coaccionar. act engargantal act; conquistal act.
coaching. m manigeu m.
coágulo. m MED cógulu m.
coba. f fr dar ~: hazel el çorroclocu fr.
cobarde. adj (dicho de alguien) covardi, güevatu, - a, himplón, -ona adj; güevarra,
güevata com.
cobardica. com cagueta, cagaça, cagatinta, cagulía com, peu-hinchón m fam.
cobertizo. m enramá f, guangu, candelechu, tejarón m.
cobertor. m cobertón m.
cobertura. f (desechable) momiu m 2 (móvil) cubritura f.
cobija. f covija f.
cobijar. act (dar cobijo) acovijal act; covijal act 2 med acovijal-si med; (en el regazo de
alguien) arrecucal-si, arregaçal-si med; (bajo techo) atechal-si med.
cobijo. m acovijamientu m; agasaju m; (resguardo) arriaeru m || loc al ~ de: al'abrigá
de, ala guarda loc.
cobra1. GAN cobra f.
cobra2. f ZOOL cobra f.
cobrador. m costeru, executol m; diteru m.
cobrar. act cobral act 2 (recobrar) cobral act, ala dita loc.
cobre. m QUÍM cobri m.
166
cobro. m cobru m; cobrança f; cobraera f.
cocción. f CUL cochura f, cozimientu m; (continua) cozeeru m; CUL (romper la cocción)
assustal la cochura fr.
cóccix. m ANAT rabillu m.
cocedura. f coziúra f.
cocer. act (un alimento) cozel act; (dejar un alimento duro en la cocción) encallecel act;
(dicho del que está poco cocido) calloncu, -a, mollancón, -ona adj 2 (un material) cozel
act 3 (hervir) cozel act.
cochambre. f cochambri f.
cochambroso, -a. adj (dicho de algo) cochambríu, -a, escochambrosu, -a,
cochambrosu, -a adj.
cocharro. m cucharru m.
coche. m (automóvil) cochi, autu, carru m; (capacidad) cochau m; (pequeño) búcaru m;
(grande y ostentoso) aiga m; (concentración de coches) cocheu m 2 (autocar) cochi m.
cochecito. m (de bebé) carricochi m.
cochifrito. m CUL cochifriti, cochifritu, guarritu, piritu m.
cochinera. f sahurda, çahurda, aijaera f.
cochinero, -a. adj (dicho de algo) cochineru, -a, guarreru, -a adj.
cochinilla. f ENT (de la humedad) guarrina, caracolina f, guarrinu, agüelitu, agüelu,
cocu-pelota, cuentadeus m; (de la tizne) cochinilla f.
cochiquera. f AGR chisqueru, hurril m, guarrapera f.
cochite. v loc ~ hervite: cucheti herveti, corcheti herveti, puchereti herveti loc.
cochura. f cochura f.
cocido. m CUL cozíu, goviernu m; (mal cocido) cozondocu m; (con carne) ilustrau, -á adj
cocimiento. m (de hierbas) cozimientu m.
cocina. f cozina f 2 (habitación) cozina f 3 (arte) cozina f.
cocinar. act guisal, avial, arreglal, cozinal, arrimal act; (continuamente) guisoteal,
167
en papel de plata) turral act.
cocinera. f guisandera, cozinera f.
cocinero. m guisanderu, cozineru m.
coco1. m (insecto) cocu m; (conjunto) coquera f.
coco2. m BOT cocu m 2 (cabeza) cocu m || fr tener poco ~: tenel poca molienda fr.
cóctel. m mesturiu m, rebuja f.
codeso. m BOT piornu, coesu m.
codicia. f cuicia f.
codicioso, -a. adj (dicho de alguien) ansiosu, -a, mordicosu, -a adj.
codificar. act codifical, coifical act.
código. m igu, códigu m.
codillo. m GAN cotuvillu m.
codo. m ANAT cou, có m.
codorniz. f ZOOL codornís, pontela f; (cantar la codorniz) palpaleal act.
codoserano, -a. adj GENT coseranu, -a adj.
cofradía. f REL cofradía f.
cofre. m cofri m.
coger. act cogel act; (un fruto del suelo) apañal act 2 (pillar) cogel, agarral, entallal,
apergollal act 3 (tomar) cogel, agarral act; (de manera que se coge todo lo posible)
arrebañal act, al barrel loc.
cogollo. m BOT cogollu, pingollu m.
cogote. m ANAT cogollu, cogolluelu, cogoti m, cogota f; cogotera f; (golpe en el cogote)
cogotón m; (dar un golpe en el cogote) acogotal act.
cogujada. f ZOOL coguta, cotolía, gotupa f.
cogujón. m cogujón, cujón, moñu m.
coherente. adj (dicho de alguien) coerenti adj.
cohesionar. act machihembral, amachihembral act.
168
cohete. m coheti, coeti m.
cohibido, -a. adj (dicho de alguien) puxiedi com; puxíu, -a, pumpuxíu, -a adj.
cohombrillo amargo. m BOT melón bravíu, melonzillu m.
coincidencia. f concidencia f.
coincidir. act concidil act; (con alguien) concidil, contrastal act.
cojear. act coxeal, molleal, pingal act; (con dificultad) mollequeal act.
cojera. f coxera, rengueta f; (grave) mollequeu m.
cojín. m coxín m; (objeto blando para apoyarse) mollica f.
cojinete. m coxineti m.
cojitranco, -a. adj (dicho de una persona o un animal) coxitrancu, -a adj.
cojo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) coxu, -a, eschangau, -á, eschangarilau,
-á, eschambarilau, -á, rengueau, -á, chairi, -a, rengui adj || loc a la pata ~a: al coxeón,
ala pata chaira loc; (dejar cojo) eschangal, encoxal act.
cojo. m coxu, chairi m; patachenga com.
cojón. m ANAT coxón, compañón m; parapanis, concejalis mpl fam
cojones. interj coxonis, coxollos interj || fr tener ~: tenel hopu, tenel quajareja fr.
cojonudo, -a. adj (dicho de alguien valiente) coxonúu, -a adj.
col. m BOT col m.
cola1. m ANAT rabu m, cola f 2 (coleta) cola f.
cola2. m (pegamento) cola f, pegamin m.
colaborar. act calavoral act, dal un revezu fr.
colación. f colación f.
colada. f colá f 2 (ropa) colá, lavancia f; (gran cantidad) ropeu m; 3 (terreno) colá f.
colador. m colaol m; (tela para colar) manga f.
colapsar. act MED acolassal act 2 (saturar) acolassal act.
colapso. m MED colassu m.
169
colar. act (un líquido) colal act 2 (pasar) colal act
colcha. f colcha f.
colchón. m colchón m; (de paja) pajera, pajiza f, pajeru m; (sacudir la lana de los
colchones) apolillal act.
coleccionar. act ajuntal, rejuntal act.
colecta. f colesta, coleta f || fr hacer una ~: hazel un imperiu fr.
colectivo, -a. adj (dicho de algo) colestivu, -a, coletivu, -a adj.
colegial. m colegial m.
colegio. m colegiu, escuela m 2 (de pago) colegiu m.
cólera. f (enfado) rachera f.
colérico, -a. adj (dicho de alguien) raviñosu, -a, desandau, -á, negru, -a adj.
colesterol. m MED colesterol m.
coletilla. f (al hablar) retumbillu m.
colgadura. f recolguín, harambel m; (con alimentos) colgaeru m.
colgajo. m colgaju, colgandil, mangaju m.
colgante. adj (dicho de algo) colganderu, -a adj.
colgante. m perendengui m 2 (joya) recolganti, recolgón m; (oro o plata) pendentil m.
colgar. act colgal, recolgal, rescolgal act; (dejar colgado) encolgal, escolgajal,
arrecolgajal, arrecolgal act; (cosa que cuelga) colgajera f 2 med colgal-si med;
(columpiarse) recolgal-si, remecel-si med.
colicano, -a. adj GAN (dicho de una res) rabicanu, -a adj.
cólico. m MED cólicu, repilu m; (leve) cólica f; (que padece cólico) acolicau, -á adj; (que
produce cólicos) colicosu, -a adj.
coliflor. f BOT colifrol f.
colilla. f (de un cigarro) colilla, pava f.
colindante. adj (dicho de algo) conlindanti adj.
colindar. act conlindal act.
170
colirrojo. m ZOOL colilla f, tontu m.
colisión. m (de dos cuerpos) tronconazu, encontronazu m.
colisionar. act atronconal, encontronal act.
colitis. f MED estangurria f.
collada. f collá f.
collado. m collau m.
collado. m portilla f.
collalba rubia. f ZOOL rubiblanca, terronera, alpeñata risquera f, veletu, alcoronau m.
collar. m collal m.
collarejo, -a. adj GENT collereju, -a adj.
collarín. m collerín m.
colleja. f BOT conijuela, conejuela, conejera f 2 (golpe) gallúa, gallofa f, gallúu m.
collera. f AGR collera f; anterrollu m; (de paja) collerín m; (para una caballería sola)
collerón m; (colocar la collera) acolleral act.
colmar. act acomolgal, colmal, acolmal, acojombral act, llegal a comolgu fr; acopetal
act 2 (satisfacer) acomolgal act 3 (maduración de un fruto) colmal act.
colmena. f corchu m; colmena f; (tapa de corcho de la colmena) urnu m.
colmenar. m APIC (pequeño) pitarrilla f.
colmenero. m colmeneru m.
colmenilla. f MIC cagarria, colmenilla f.
colmillazo. m colmillá f.
colmillo. m ANAT colmillu m.
colmo. m comolgu, comuelgu, cuelmu m; (punto límite) encolmaeru m 2 (cosa fuera de
serie) colmu, arremati m, descojonación f || loc para ~: p’arremati cuentas, p’arremati
fiesta, p’acabijal cuentas loc || fr ser el ~: sel el arremati, sel el colmu fr.
colocación. f colocamientu m.
colocar. act colocal, assental act 2 (acomodar) colocal, apraçal act 3 (aderezar) colocal
171
act 4 med (en un puesto) colocal-si med.
colodra. f GAN herrá f, herrau m.
colodrillo. m ANAT cogoti, colodrillu m.
colombiano, -a. adj GENT colombianu, -a adj.
colonia. f coloña f.
colono, -a. adj (dicho de alguien) colonu, -a adj; (de una finca) montaneru, -a adj.
color. m colol m; (de la piel) colol colorau amb; (color feo) colistri m || fr tomar ~:
coloreal, pinteal act.
colorear. act coloreal act.
coloreo. m coloreu m.
colorín. m colorín m.
columbofilia. f palomeu m.
columbrar. act columbral act; escolumbral, escumbral, trasluzil act; acolumbral act;
trasluzil-si med.
columna. f ARQ coluna f 2 ANAT coluna, espina, espiga f.
columnista. m escrevienti de colunas m.
columpiar. act columbial, remecel, cambullil, cuneal, espilongueal, guindal, calenteal
act 2 med columbial-si, remecel-si, cambullil-si, escambullil-si, cuneal-si, espilongueal-
si, guindal-si, alisal-si, arreconchinal-si, calenteal-si med.
columpio. m columbiu, remeceru m; bulleru, bullieru, cunaeru, cambotín, cambulleru,
escambulleru, meceol, meceeru, rebullaeru, recolgaeru, rescolgaeru, pilongueu,
remeceru, remeceeru, alisaeru, trapeciu, esbalançaeru, espilongaeru m, cunita f; (a
modo de lápiz que gira) repiandera f.
comadre. f comairi f 2 (compañera) comairi f.
comadreja. f ZOOL donina, comadreja f.
comadreo. m (cotilleo) rechufleteu m.
comadrona. f partera f.
172
comalia. f GAN zangarriana f.
comalido, -a. adj GAN (dicho de un animal) zangosu, -a adj.
comandante. m MIL comendanti m.
comba. f DIV soga f, saltaeru m.
combado, -a. adj (dicho de algo) abambau, -á, encombau, -á adj.
combadura. f bamba f.
combar. act abambal, abangal, abombal, achoçal, achombal, acombal act.
combinar. act combinal act.
comedero. m comeeru m.
comedia. f comedia f.
comedio. m comeyu m.
comedor. m comeol m; (salón comedor) comeol m.
comentar. act (referir) comental act; (sucintamente) garabuteal act.
comentario. m comentariu m; comentación f 2 (murmuración) comentariu m.
comenzar. act (dar un comienzo) encomençal, esmençal, mençal act; (a partir de algo)
esmençal, escomençal act; (ponerse en marcha, empezar) aballal [a] act.
comer. act comel, manducal act; (a mediodía) merendal act; (ocultamente) agollal act;
(con ansia) tragal act; (copiosamente) agapeal act; (comer y beber sin dejar ni rastro)
chinclal, agencial act; (hasta reventar) comel a rajapelleju fr; (sin comer entre horas)
d’estaca a estaca loc; GAN (dicho de una res que solo come y cría) holgón, -ona adj;
(acción de comer todo lo disponible) lampuleu m; (acción continua de hacer de comer)
guisandeu m || loc a medio ~: a meyu comel, a meya miel, a meyu airi, a meyu mogati
loc; sin ~: sin comel, a talluncu loc || fr ~ hasta reventar: comel a hinchapelleju, comel
a hinchaculu fr fam; dejar sin ~: dal capoti fr; quedarse sin ~: queal-si debaxu la mesa
fr 2 med comel-si med; himplal-si; hincal-si med.
comercial. m viajanti m.
comerciante. m comercianti m.
comercio. m comerciu m.
173
comestible. adj (dicho de algo) comibli adj.
comestible. m comestibli m.
cometa. f DIV cometa f.
cometer. act metel act.
comezón. m MED comición, piquiña, usura f, esmençón escomiençu m.
cómic. m cuentu m.
cómico, -a. adj (dicho de algo) cómicu, -a adj.
comida. f comía f; manduca, papancia, comicanda, comistina, contumenia, condumíu,
comitela f; (de poca sustancia) gandullería, alfaxía f; (bocado para matar el hambre)
engañu, engañifa f; (comida basura) guarrerías fpl; (la dada al refugiar) agasaju m;
(gran cantidad de comida servida o ingerida de una vez) cacimbocá f; (abundancia de
comida) farfalachi m; (que está blanda y aguada) aguazientu, -a adj; (que no tolera la
comida caliente) boquifroxu, -a adj; (sin comer) a sequeru, a sequillu, a sequillas loc 2
(alimento del mediodía) comía, merienda f; (dicho de algo que se consume a la hora de
comer por el mediodía) merenderu, -a adj 3 (convite) comía, contumenia, comitiva,
comitanda, comicanda f.
comienzo. m prencipiu m; (algo empezado) encetu, enceti m || loc al ~: alo primeru
loc || fr dar ~: prencipial act.
comilón, -a. adj (dicho de alguien) hambrón, -ona, morralón, -ona, alentosu, -a, hondu,
-a, lamprea, golipa adj.
comilona. f comilona f 2 (fiesta) furriona, cuchipanda f.
comisaría. f comissería f.
comiscar. act comisqueal act; (que comisca) comisqueru, -a, miscu, -a, misquinu, -a
adj; comiscón, -ona adj; (acción de comiscar) comisqueu m 2 (golosinear) jeteal act.
comisión. m (en un cobro) corretagi m.
comistrajo. m comistraju m, purrela n.
comiza. f ZOOL (tipo de barbo) picón, barbu picón m.
cómo. adv cómu adv.
174
como. part comu part || loc ~ si: comu si loc 2 (según) comu part
cómoda. f comodín, cómoda f.
cómodamente. adv a pie muelli loc.
comodidad. f comodidá f.
comodín. m comodín m.
cómodo, -a. adj (dicho de alguien) regalón, -ona adj.
comodón, -a. adj (dicho de alguien) engotosau, -á adj; (persona que siempre está
tumbada) rabigordu, -a adj, pudrixerga com.
comoquiera. adv comuquiera adv
comorense. adj GENT comorensi adj.
compact disc. m discu m.
compactar. act apretal, apegotonal, abatanal act 2 med AGR (el suelo) apotronal-si,
apretal-si, abatanal-si med.
compacto, -a. adj (dicho de algo) apretau, -á, agarrau, -á adj.
compadecer. act compadecel act 2 med compadecel-si, adolecel-si [por] med.
compadre. m compairi m.
compaginación. f compaginación f.
compaginar. act compaginal act.
compañero. m compañeru m; (socio) passieru m; (colega) collaçu, compañeru,
compairi, apañeru m.
compañía. f compaña f || loc en ~: en compaña loc || fr hacer ~: dal compaña, dal
carava fr.
comparable. adj (dicho de algo) comparabli adj.
comparación. f comparança, comparancia f || fr tener ~: dal comparança fr.
comparar. act comparal [con], acomparal [con] act 2 med ponel-si [con], comparal-si
[con], acomparal-si [con] med.
comparsa. f estudiantina f; combarsa f.
175
compasión. f passión, compacencia f, compressión m.
compasivo, -a. adj (dicho de alguien) compresibli adj.
compatible. adj (dicho de algo) compatenti adj 2 (dicho de alguien) compatenti adj.
compenetrar. act compenetral act.
compensación. f compensamientu m.
compensar. act compensal act.
competencia. f (habilidad) albeliá, abelía f.
competición. f apuesta f; competición f.
competir. act (para ver quien gana) apostal act; competil act.
competitivo, -a. adj (dicho de alguien) competitivu, -a adj.
compincharse. med compinchal-si med.
compinche. m compinchi m.
complacencia. f compracencia, contemplación f.
complacer. act compracel, contemplal act.
complaciente. adj (dicho de alguien) compracenti adj || fr ser ~ con: hazel el rendivú,
hazel el arrendivú fr.
complejo, -a. adj (dicho de algo) comprexu, -a adj.
complejo. m congullu, comprexu m 2 (psicológico) comprexu m.
completamente. adv auténticamenti, remotamenti, tristimenti, compretamenti adv; a
carta cabal loc.
completar. act compretal act; (tener algo bien hecho) infecional act.
completo, -a. adj (dicho de algo) compretu, -a adj; (bien hecho) a carta cabal loc || loc
por ~: pol compretu, en assolutu loc.
complexión. f naturaleza f.
complicación. f compricación f; compricaera f; (dificultad, enredo) haleu, garronchu,
andacapairi m, alburis mpl; (situación complicada) zangandal m.
complicado, -a. adj (dicho de algo) compricau, -á adj; (intrincado) esvarizosu, -a,
176
perrúu, -a, perreosu, -a, tontu, -a adj; (difícil de usar) impropiu, -a adj.
complicar. act comprical, enrevessal act 2 med comprical-si med.
cómplice. adj (dicho de alguien) cómprici adj.
complot. m compulenda, piruleta f.
componenda. f componienda f.
componente. m (elemento) componenti m.
componer. act componel act 2 (arreglar, dar forma) enhormal act; (arreglar)
componel, entangal, enxaretal, assiajal, axaretal act.
comportamiento. m comportamientu m.
comportarse. med comportal-si, rulal med.
composición. f composición f; componimientu m; (hechura) hechura f; (mala) hechucu
m 2 (mezcla) mestura f.
compositor. m componeol m.
compostura. f compostura f 2 (moderación) compostura f 3 (apariencia) jeitu m.
compra. f merca, compra f; compriju m; (cuantiosa para un periodo largo) vianda f;
(compras) mandaus mpl || fr hacer la ~: hazel los mandaus fr.
comprador. m (de aves y huevos) recoveru m.
comprar. act mercal, compral act; (adquirir) cogel act; (en una feria) enferial act 2 med
mercal-si, compral-si, cogel-si med; (en una feria) enferial-si med.
comprender. act (contener) comprendel act 2 (entender) comprendel act; (asimilar)
semilal act; (dicho de alguien que no comprende las cosas) incomprendíu, -a adj.
comprensivo, -a. adj (dicho de alguien) comprendibli adj.
compresión. f faxau m; acalcón m.
comprimido. m MED pastilla, píldura f.
comprimir. act faxal act; acalcal act; arrecalcal act; (del todo) reprimil act; (hacer que
retroceda o mengue) retrael act; (replegar) acogel act.
comprobar. act proval, esprimental, comproval act; (el trascurso de un trabajo o una
177
acción) amenizal el trebaju fr; (por comprobar) pa un vel loc.
comprometedor, -a. adj (dicho de alguien) comprometeol, -ora adj.
comprometer. act metel la viruta fr; (persona comprometedora) cequesmequi m.
comprometido, -a. adj (una moza o un mozo) peíu, -a adj; (poco comprometido)
desvanecíu, -a adj || fr estar ~s: estal en relacionis fr.
compromiso. m comprometimientu m; compromissu m.
compuerta. f compuerta f; (del carro) entripuerta f.
compuesto, -a. adj (dicho de algo) compuestu, -a adj 2 (dicho de alguien) compuestu, -
a adj; repichuescu, -a adj.
compuesto. m compuestu m.
compulsivo, -a. adj (dicho de alguien) asmosu, -a, asmáticu, - a adj.
compungido, -a. adj (dicho de alguien) pochoru, -a adj; compungíu, -a adj.
computadora. f INFORM ordenaol, computaora m.
computar. act contal act.
cómputo. m conteu m.
comulgar. act REL comulgal act.
común. adj (dicho de algo normal) corrienti adj 2 (compartido) común adj.
comunicación. f comunicación f.
comunión. f REL comunión f.
coña. f fam (chanza) coña f fam || loc de ~: de coña loc.
coñac. m coñá f.
concavidad. f hoyu m.
cóncavo, -a. adj (dicho de algo) cavu, -a, acuencau, -á adj; (hacer cóncavo) caval,
acuencal, acuencaval act.
conceder. act atorgal, entriegal, concedel, act.
concejal. m concejal m.
concejo. m conceju m 2 (municipio) conceju m 3 (ayuntamiento) casa-conceju f.
178
concentración. f concentración f.
concentrar. act concentral act 2 med (reflexionar) concentral-si med.
concepción. f conceción f.
concepto. m conceutu, concetu m.
concertar. act (reunir) concertal act 2 (acordar) concertal, ajustal act 3 (conjuntar)
aconjuntal, arrejuntal act.
concesión. f concedimientu m.
concha. f ZOOL concunela, concha, almeja f; (del caracol) cuenca, concha f; (marisco)
conchas fpl; (con conchas) cucarrandón, -ona adj.
conchabarse. med amartillal-si med.
conchavar. act med embarcal-si med.
concho. interj eufem coila, coile, cónchile, conchu, conchi interj eufem.
cóncholis. interj recongriu interj.
concibir. act (comprender) concebil act 2 (quedar encinta) concebil act.
conciencia. f concencia f || loc a ~: a concencia, de rehincau loc.
concienciación. f concenciación f, concenciamientu m.
concienciar. act concencial act 2 med concencial-si med.
concienzudamente. adv a machamartillu loc.
concierto. m conciertu m || loc sin orden ni ~: ala charramandusca loc 2 (música)
conciertu m.
concluir. act concruíl, solivial, devacual act; (dejar sin concluir) empantanal,
envarbascal, empataratal act 2 (averiguar) sacal act.
conclusión. f concrussión f || loc en ~: en concrussión loc.
concluyente. adj (dicho de algo) terminanti adj.
concomer. act recomel-si, reconcomel-si med; (que está concomido) carcomíu, -a adj.
concordar. act acordal act.
concubino. m querindón, querindongu m.
179
concuñado. m concuñau m.
concurrir. act (asistir) assestil act.
condensación. f (en una superficie) pañu m.
condesa. f condessa f.
condesceder. act amolal-si med.
condescendiente. adj (ser condescendiente) tenguerreteal act.
condición. f (índole) condición f; (manera de ser) comprisión f 2 (situación) condición f
3 (disposición) condición f || loc en ~es: en condicionis loc; en malas ~s: changurriu, -a,
pritiquiu, -a adj || fr estar en ~es de: estal en condicionis [de], estal depositau [de] fr.
condimentar. act CUL guisal, governal act.
condimento. m condimientu m.
condolencia. f cumpría f.
condón. m condón m.
conducción. f conducimientu m, condución f 2 (de un elemento) condución f.
conducho. m conduchu m.
conducir. act (un vehículo) guial, conducil act 2 med (actuar) pajeal act.
conducta. f conduta f.
conducto. m (tubo) tubu m; vía f; (tener entrada y salida un conducto) trascanal act ||
ANAT ~ diferente: vincis mpl.
conducto. m condutu m.
conductor. m guía com, condutol m.
condumio. m condumiu m.
conectar. act enganchal act 2 (activar) encendel, prendel act 3 med enganchal-si med.
conejera. f conejera f.
conejillo. m ZOOL ~ de indias: cuín m.
conejo. m ZOOL coneju m; (cría) conejinu, gaçapu m; (lugar donde se asean) assiaji m;
(voz para llamar los conejos) bachi interj.
180
confabulación. f (complot) piruleta f.
confabularse. med amartillal-si med.
confeccionar. act COST (con trapos) trapeal act; (de mala manera) atrapallal act.
conferencia. f (telefónica) conferencia f 2 (comunicación) conferencia f 3 (asamblea)
assambrea, congressu m.
confesar. act (declarar) confessal act 2 REL confessal act.
confesionario. m confessariu m.
confianza. f confiança f || fr dar ~: dal alargas fr; tomarse ~: tomal-si alargas fr.
confiar. act (fiar, dejar) confial act 2 (tener confianza) confial-si [de] med, hazel fé [en],
tenel fé [en] fr.
configuración. f jeitu, feitíu m.
configurar. act ahormal act.
confinamiento. m encaçumbamientu, ençonchamientu m.
confinar. act encaçumbal act 2 med encaçumbal-si med.
confirmar. act confirmal act 2 REL confirmal-si med.
confite. m confiti m.
confitura. f CUL confitura f.
confitura. f duci m.
conflicto. m polvoreu, conflitu m.
conformación. f conformación f.
conformar. act conformal act 2 med conformal-si, avial-si med.
conforme. adj (de alguien) conformi, gustanti adj || loc ~ a: formi a, al izil de loc; ~ a…
así…: sigún… assín… || fr estar ~: estal conformi [con] fr, sel conformi [en] fr.
conformidad. f conformidá f.
conformismo. m conformaeru m.
conformista. adj (dicho de alguien) conformón, -ona adj.
confort. m comodidá f; acomou m.
181
confundido, -a. adj (dicho de alguien) confundíu, -a adj.
confundir. act barullal act; abarullal act; barulleal act; tracamundeal, embarullal,
entorrullal act; (al hablar) travucal act 2 med confundil-si, abarullal-si, trocal-si med;
(equivocarse al hablar) travucal-si med, avoristal act.
confusión. f barullu, retortuñu, tracamundeu m; barulleu m; (situación confusa)
barullu, arrebuju m.
confuso, -a. adj (dicho de algo) confussu, -a, abarullau, -á, mestu, -a adj 2 (dicho de un
color) candongu, -a adj.
confuso, -a. adj (dicho de algo) confussu, -a adj 2 (dicho de alguien) confussu, -a adj.
congelar. act encongelal, escongelal act 2 (el dinero) retenel act 3 med encongelal-si
med; escongelal-si med; encarambanal-si med.
congelar. act encongelal, escongelal act.
congeniar. act congenial, emparejal, encartal, quacal, agavillal, compenetral act,
acolleral-si med; (no congeniar) hazel mala gavilla, atal los chibus fr.
congestión. f MED (nasal) atacación, mormera f.
congestionar. act acogestional act.
conglomerado. m congullu, peñusgu m; ramilleti m.
congoja. f congoju, ahuncu m.
congolés, -a. adj GENT congolés, -esa adj.
congreso. m (reunión) congressu m 2 (lugar de reunión) congressu m.
conjetura. f (tanteo) tasmía f.
conjeturar. act (tantear) tasmeal act; (presentir) ausmal-si med.
conjuntado, -a. adj (dicho de alguien mal conjuntado) tatanu, -a adj.
conjuntamente. adv conjuntamenti adv.
conjuntar. act aconjuntal act 2 (ropa) aconjuntal act.
conjuntivitis. m (con conjuntivitis) pipirrosu, -a, pipirriosu, -a, pistoju, -a, pipirri adj.
conjunto. m conjuntu m || loc en ~: por juntu loc 2 (set, juego) juegu m; (conjunto de
182
cosas o personas) ramilleti m; (vestimenta corta de deporte) roqui m.
conmemorar. act comemoral act.
conmigo. pron comigu, colmigu pron, con megu loc.
conmocionado, -a. adj (dicho de alguien) entontecíu, -a, atontecíu, -a, atontau, -á,
desalumbrau, -á, comocionau, -á adj.
conmocionar. act atontal act; atontecel act.
coño. m fam! coñu m fam; cachifleta, cachihenda, cula, currusa, fandanga, pachanga,
juana, juanita, parreca, pachacha, rana f, higu, folleti, perrengui, papu, mondongu,
pendengui m 2 interj coñu, coñi, coñe interj.
cono. m GEOM picoruchu, piringutu, pingurutu, conu m 2 CUL (helado) picoruchi m.
conocedor, -a. adj (dicho de alguien) conoceol, -ora adj.
conocer. act (tener conocimiento) conocel act 2 (saber) conocel act, conocel-si med 3
(tratar) conocel act 4 (experimentar) conocel act.
conocimiento. m conocencia f; (noticia) sabienda f; (no se quiere comunicar) secretu
m; (saber) a sabiendas loc 2 (consciencia) conocimientu m ||fr cobrar el ~: dal en sí fr.
conque. part conque part.
conquistar. act conquistal act 2 (amorosamente) conquistal act.
conquisteño, -a. adj GENT conquisteñu, -a adj.
consagración. f consagración f.
consagrar. act consagral act.
consciente. adj (dicho de alguien) coscienti adj.
consecuencia. f consicuencia f || loc a ~ de: a consicuencia loc; por ~: en resultas loc.
consecuente. adj (dicho de alguien) consicuenti, pontual adj.
consecuentemente. adv al repetibli loc.
consecutivo, -a. adj (dicho de algo) conrelativu, -a, conseguíu, -a, relativu, -a adj; (ser
consecutivo, ser continuo) conseguil-si med.
conseguir. act (lograr) concedel, cedel, conseguil act, hazel-si [con] med.
183
consejo. m conseju m; consejamientu m || fr seguir el ~: consejal-si [de] med 2
(congreso) conseju m.
consentido, -a. adj (dicho de alguien) consentíu, -a adj; antussaneru, -a, apamplinau, -
á, empamplinau, - á adj.
consentidor, -a. adj (dicho de alguien) consentiol, -ora adj.
consentimiento. m consentimientu m.
consentir. m (admitir) consentil act 2 (mimar) consentil act.
conserje. m consergi m.
conserva. f conserva f 2 (alimentaria) conserva f.
conservar. act conserval act.
considerable. adj (dicho de algo) considerabli adj.
consideración. f consideración f; (sentimiento) cáñama f 2 (distinción, postín)
alumbraeru m.
considerado, -a. adj (dicho de alguien) considerau, -á adj.
considerar. act consideral act, estal en fr.
consigna. f conseña f; (contraseña) conseña f.
consigo. pron consigu pron, con segu loc 2 (tener, llevar) consigu pron.
consistencia. f consistencia f.
consistir. act consestil [en] act, pendel act.
consolar. act consolal act.
consorte. m cónyugi m.
conspiración. f compulenda f.
conspiración. f ramajeu m.
conspirador, -a. adj (dicho de alguien) tramanti adj.
conspirar. act ramajeal act.
constancia. f costancia f.
constante. adj (dicho de algo) costanti, continuu, continu adj 2 (dicho de alguien)
184
costanti, téntigu, -a, tesonúu, -a adj.
constar. act costal act.
constipado, -a. adj (dicho de alguien) costipau, -á, amormau, -á adj.
constiparse. med costipal-si med.
constitución. f costitución f 2 DER costitución f.
constituyente. adj (dicho de algo) costituyenti adj.
construcción. f costrución f 2 (edificio) costrución f.
construir. act costruíl act.
consuelo. m consuelu m; consolancia f.
cónsul. m consu m.
consulta. f consultamientu m 2 (del médico, psicólogo, etc) consulta f.
consultación. f consultamientu m.
consultar. act consejal [con] act.
consultorio. m consultoriu m.
consumido, -a. adj (dicho de algo) recorcomíu, -a adj 2 (de alguien) consumíu, -a,
enconsumíu, -a, lambíu, -a, recorcomíu, -a, ahorrachau, -á, arruinacau, -á, arrunatau, -
á, cotofu, -a adj.
consumir. act consumil, sorvel act.
consumo. m consumu m || fr reducir el ~: recortal el piensu fr.
contabilizar. act lleval la cuenta fr; lleval la contabilidá fr.
contable. m contabli m.
contactar. act ponel en contatu [con] fr.
contacto. m conocíu, allegau m.
contagiado, -a. adj (dicho de alguien) andanciau, -á adj.
contagiar. act MED contagial act; contaminal act 2 med MED contagial-si med.
contagio. m MED contagiu m; contaminación f.
185
contaminación. f contaminación f.
contaminante. adj (dicho de algo) contaminosu, -a adj.
contaminar. act (intoxicar, dañar) contaminal act.
contar. act contal act 2 (referir) contal act; (delatar) cuentereal act 3 (valer) contal act
4 (tener en cuenta) contal [con] act.
contemplar. act guipal, miral act.
contemplativamente. adv de mirandiqui loc.
contención. m continança f.
contenedor. m (de basura) teneol, conteneol, cubu m.
contener. act retenel, ostenel act 2 (reprimir, impedir) acovijal act 3 med consideral-si,
reparal-si, assujetal-si med.
contenido, -a. adj (dicho de alguien) sujetivu, -a adj.
contentamiento. m contentamientu m.
contentar. act contental act 2 med (alegrarse) estal una satisfación fr.
contento, -a. adj (dicho de alguien) contentu, -a adj; (muy contento) alvorotau, -á adj.
contento. m contentamientu m.
contertulio, -a. adj (dicho de alguien) caraveru, -a adj.
contestación. f contiesta, contestación f; (a la defensiva) espantón m.
contestar. act contestal act; (mal por no pensar la respuesta) avoristal act.
contestón, -a. adj (dicho de alguien) saltón, -ona adj.
contexto. m contestu m 2 (ámbito, entorno) ambienti m.
contextual. adj (dicho de algo) ambiental adj.
contextura. f cochura, contestura f; (de mala contextura) fachosu, -a adj.
contienda. f contienda f, mataqueu m.
contigo. pron contigu pron, con tegu loc.
contiguo, -a. adj (dicho de algo) contiguu, -a adj.
186
continencia. f continança f.
contingencia. f ventura f.
continuación. f continación f || loc a ~: a continación, a logu, a luegu, en luegu loc,
alogu, aluegu, enluegu adv.
continuamente. adv de continu, a continu, a ca istanti, a ca ratu loc, acaná, acanuná,
continamenti adv; (sin interrupción) a rotabatía loc; el sol i las oras loc.
continuar. act acontinal, continal act; (sacar adelante) lleval palantri fr.
continuo, -a. adj (de algo) continuu, -a adj; (consecutivo) relativu, -a, conrelativu, -a adj
continuo. m continuu, continu m.
contonear. act cosconeal, cosqueal act 2 med cosconeal-si, cosqueal-si med; (con
presunción) zimbreal-si med.
contoneo. m cosconeu, cosqueu m.
contra. f (inconveniente) contra, pega f, conqui m || loc a la ~: ala contra, ena contra, a
contrapelu loc.
contra. part contra part.
contrabandear. act contrabandeal act.
contrabandeo. m contrabandeu m.
contrabandista. com contrabandista, trasperlista com, mochileru m.
contrabando. m contrabando, trasperlu m.
contradecir. act contraizil act, contrarial-si med.
contradicción. f contraición f.
contraer. act contrael act 2 (padecer) recabal act 3 med (los músculos) refugil-si med.
contrafuerte. m ARQ estribu m.
contrapeso. m (de la romana) pilón m.
contraponer. act contraponel act.
contraria. f contra, contraria, comprisión f || fr llevar la ~: lleval la contra fr.
contrariamente. adv ala contra loc.
187
contrariar. act (llevar la contraria) contrarial act 2 med (enfadarse) trocal-si med.
contrariedad. f contrariedá f; (problema) apreva f, alegín m.
contrario, -a. adj (dicho de algo) contrariu, -a [de] adj || loc al ~o: quanti ni más, más
aína loc; de forma ~a: ala contra loc; de lo ~o: delo contrariu loc; por el ~o: manigual,
más aína adv 2 (dicho de alguien) contrariu, -a adj.
contrastar. act afielal act.
contratar. act ajustal act; (por un largo periodo de tiempo) acomoal [con] act; (ser
contratado por un largo periodo de tiempo) acomoal-si [con] med.
contratiempo. m adagiu m.
contraveneno. m contravenenu m.
contraventana. f portil, postigueti, postiguillu, tapalús m, puerta dela ventana f.
contribución. f contribución f 2 (carga) contribución f.
contrincante. m enemigu m.
control. m mandu, barajeu m || loc sin ~: a marruti loc || fr perder el ~: arrancal la
estaca fr.
controlado, -a. adj (dicho de alguien) sujetu, -a adj.
controlador, -a. adj (dicho de alguien) barajol, -ola, barajaol, -ora, dispuestu, -a,
mandanti, -a, dispuestón, -ona, dominantón, -ona, androminanti, -a adj; (acaparador)
barajón, -ona, mandantón, -ona adj.
controlador. m INFORM manejanti m.
controlar. act barajal act, hazel gavilla [de], hazel vía [de] fr; disponel act; (vigilar)
escuseal act, tenel serreti [de] fr 2 med (refrenarse) reparal-si, consideral-si, assujetal-
si med; (dicho de alguien que se controla) sujetivu, - a adj.
controversia. f controversia f.
controvertido, -a. adj (dicho de alguien) griegu, -a adj.
contumacia. f contumeria f.
conturbar. act açoral, açorilal, açorullal act.
convaleciente. adj dolenti, convalecienti adj; (que guarda cama) encamau, -á adj.
188
convencer. act convencel act; (con argumentos sucesivos) enristral act; (persuadir)
reduzil act.
convencido, -a. adj (dicho de alguien) convencíu, -a adj || fr estar ~ de: estal
convencíu [de] fr.
convencimiento. m convencimientu m.
convención. f conveniu m 2 (reunión) congressu m, assambrea, runión f.
convencional. adj (dicho de algo) corrienti adj.
conveniencia. f (conformidad) comenencia f 2 (provecho) comenencia f; (importancia)
interés, comenencia m.
conveniente. adj (dicho de algo) comenienti, aparenti, propiu, -a adj.
convenientemente. adv ala propia loc.
convenio. m (acuerdo) acordança f.
convenir. act (reunir) convenil act 2 (estar de acuerdo) convenil act 3 (ser apropiado)
convenil, prestal, interessal act.
convento. m conventu m.
conversación. f carava, conversa, palramenta, convessación f; (continua) caraveu m;
(pesada y tediosa) rutaera, rutina f; (tediosa) tracamaca f; (escuchar una conversación
ajena) atusal act; (meterse en una conversación) concurril [en] act || loc de ~: de
carava, de conversa loc.
conversador, -a. adj (dicho de alguien) caraveru, -a adj.
conversar. act caraveal, convessal act; (aficionado a conversar) caraveru, -a adj;
(conversando, en la conversación) en carava loc.
conversión. f convertimientu m, conversión f.
converso, a. adj REL conversu, -a adj.
convertir. act convertil act.
convicción. f convinción f.
convicto, -a. adj (dicho de alguien) convitu, -a adj.
convidada. f convidá f.
189
convidado. m convidau m.
convidar. act convidal act.
convite. m conviti m.
cónyuge. m cónyugi m.
cookie. f INFORM huélliga f.
cooperativa. f coperativa f.
coordinación. f cordinación f.
coordinar. act (disponer) cordinal act.
copa. f (vaso) copa f 2 BOT (parte superior de la copa del árbol) pingolla, peringolla,
pingollina, margolla, picolla, coropa, copa f, pingollu m; (moverse los animales entre las
copas de los árboles) pingolleal act.
copeo. m copeteu m || fr estar de ~: andal d’acatu, andal de copeteu fr.
copete. m copeti m; (llenar hasta el copete) acopetal act.
copetudo, -a. adj (dicho de un animal) copetúu, -a adj.
copiar. act (hacer copia) copial, acopial act 2 (imitar) copial, acopial act.
copla. f copra f || fr recitar ~s: echal copras fr.
coplero. m copreru m.
copón. m REL copón m.
copular. act metel-si [con] med; (dicho de dos perros que copulan) pegau, -á,
cachipegau, -á, alegau, -á adj.
coquetear. act tonteal act; empical-si ala gallinaça fr.
coqueteo. m tonteu m.
coqueto, -a. adj (moverse de forma coqueta) guripeal act; (mujer a la que le gusta
coquetear) fresquina f.
coraje. m reañus mpl, coragi, rigol m.
corambre. m colambri m.
corazón. m ANAT coraçón m 2 (ánimo) coraçón m 3 (centro de algo) coraçón m; BOT
190
(de una sandía) gallu m; BOT (de la nuez) migollu m; BOT (de la pera) pençón m; (de la
mazorca) troncón m 4 voc coraçón, prenda voc.
corazonada. f fr tener una ~: dal el coraçón [que] fr.
corbata. f venceju m, corvata f.
corchero, -a. adj (dicho de algo) corcheru, -a adj.
corchero. m corcheru m.
corcho. m corcha f; (inutilizable) refugu m; (menudo y fino) corcholina f; (pieza
trabajada de corcho) corchu m; (plano para tapar) tona f; (sacar el corcho del
alcornoque) descorchal act.
corcova. f córcova f; (de las bestias) piruleta f.
corcovado, -a. adj (dicho de alguien) acorcovau, -á adj.
corcovar. act acorcoval act.
corcusido. m COST corcuju, corcuñu m.
cordel. m (cuerda) cordel m, cuenda f; (golpe) cordelazu m 2 (camino) cordel m 3 GAN
cordel m; GAN (llevar al ganado por un cordel) acordelal act.
cordero. m GAN borregu m; GAN (de pocos días) corderín m; GAN (que tiene pintas)
zorrunu, -a adj; GAN (de tres a cuatro años) andoscu, -a adj.
cordobán. m cordován m.
cordobillano, -a. adj GENT cordovillanu, -a, cordovillentu, -a adj.
cordón. m (para ceñir) cordón m, cuenda f 2 (del zapato) cabeti, herreti, ataeru m,
majolera f; (punta del cordón) latilla f.
cordoncillo. m (de oro) grillón m.
cordura. f acordura f, assientu m; (con cordura) acuerdu, -a adj.
coreano, -a. adj GENT coreanu, -a adj; (del Norte) coreanu, -a del norti adj; (del Sur)
coreanu, -a del sul adj.
coriano, -a. adj GENT corianu, -a adj.
corito, -a. adj HIPOC coritu, -a adj.
191
cormorán. m ZOOL patu negru m.
cornada. f corná, escorná f, corneazu, cornazu m.
cornamenta. f ZOOL escorná f; ZOOL (nacimiento de la cornamenta) escorná f.
córnea. f ANAT cornia f.
cornear. act corneal act; quinchoneal, marral act.
cornejo. m BOT cornizuelu m.
córner. m DEP corni m.
corneta. f MÚS turuta f.
corniabierto, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) corniabiertu, -a adj.
cornicabra. f BOT cornicabra f.
cornigacho, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) cornigachu, -a, paru, -a adj.
corniquebrado, -a. adj GAN (dicho de una res) corniquebrau, -á adj.
cornisa. f ARQ cornisa f.
corniveleto, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) cornialtu, -a adj.
corniveleto, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) corniveletu, -a adj.
cornudo, -a. adj (dicho de un animal) cornúu, -a adj 2 (dicho de una persona) cornúu, -
a adj; (sin cuernos) mochu, -a adj.
coro. m (de la iglesia) tribuna f.
corola. f BOT cuencu m.
corona. f corona f.
coronel, -a. adj GENT coronel, -ela adj m MILI coronel m.
coronilla. f ANAT cotorina f.
corpulencia. f çorrumbu m; (envergadura) remuecu m; (en alguien) estofu m.
corpulento, -a. adj (dicho de una persona o un animal) corpanchúu, -a adj; amastinau,
-á adj; mostrencu, hamelochi, xergu, çamburriu m; (gordo y bruto) remocotúu, -a adj;
(grande y desaborido) frailón, -ona adj.
corral. m corral m; (amplio) corralón m; (provisional) corraleja f; (con pocilgas) corralá
192
f; (para uno o dos cerdos) hijaera f; (parte trasera) trascorral m.
corraliza. f corraleta, corralilla f.
correa. f correa f 2 (cinta) correa f 3 (pulsera) correa f.
correazo. m correazu m.
correccional. m corregional m.
correctivo, -a. adj (dicho de algo) corretivu, -a adj.
correcto, -a. adj (dicho de algo) corretu, -a adj || fr estar ~: sel corretu fr 2 (dicho de
alguien) corragiosu, -a adj.
corredera. f correera f.
corredizo, -a. adj (dicho de algo) correízu, -a adj.
corredor, -a. adj (dicho de un animal o persona) correol, -ora adj.
correhuela. f BOT carriuela f.
correlativo, -a. adj (dicho de algo) relativu, -a adj.
correo. m correu m
correoso, -a. adj (dicho de un alimento) melosu, -a, enlavazau, -á adj.
correr. act correl act; (mucho) tenel güenas alpargatas fr fam; (acción de correr)
corrimientu m || loc a todo ~: a espetacuernus, a espetahigus, a espetamohinus, a
espetaperrus, a escardaperrus, a pestahigus, a harapal sacau, a jerreti, a calçón quitau,
a hopu tendíu, a humu paja, a humu tarama, a hupa tarama, a orça, a sacacaraju, a
sacamandanga, a quebracinchas, a zancaju perdíu, a zanca tarama, a tacón de gitanu, a
zumbatarama loc; corri que te corri loc; (salir corriendo) estaramal act, salil echandu
humu, echal juncias, salil a pezuña hendía fr || fr echar a ~: pescal a correl fr 2
(apresurarse) correl, apencal act 3 (reparar el tejado) correl act 4 fam! correl-si med.
correspondencia. f correspondencia f.
corresponder. act (concertar) correspondel, casal act 2 (incumbir) pertenecel,
respondel, desimportal act.
correspondiente. adj (dicho de algo) correspondienti adj.
corretear. act çapateal, correteal act; (encima de un mueble) potreal act.
193
correteo. m correteu m.
corretero, -a. adj (dicho de alguien o de un animal) andarriegu, -a adj.
correveidile. com corrivadilis, mandaquitali, gaceta com, gaceti, galgu, ciquismiqui m,
gacetu, -a, mandileteru, -a, contarrilleru, -a adj.
corrida. f corría f 2 (de toros) torá f 3 fam! (eyaculación) corría f.
corriente. adj (de algo) corrienti, regulá adj 2 (de alguien) corrienti, mundanu, -a adj.
corriente. f corrienti amb; (de agua o aire) correntera f 2 (caudal grande de agua)
córrigu m, regolfa f; (objeto que arrastra la corriente) andarríu m; (crecer la corriente)
repuntal act.
corrientemente. adv polo regulá loc.
corrillo. m corrichi m.
corro. m colru m; (multitud en corro) colrau m.
corromper. act corrumpil act; (por completo) escorrumpil act 2 (una carne) embahial,
abafal act; (una planta) concadel-si med; (un alimento en general) concadecel-si med 3
(depravar) corrumpil, malineal act.
corrompido, -a. adj (de algo) corrumpíu, -a adj; (de un huevo o un fruto) maníu, -a adj.
corrupto, -a. adj (dicho de algo) corrutu, -a adj 2 (dicho de alguien) corrutu, -a adj.
corsario. m cossariu m.
corta. f corta f.
cortador. m cortaol m.
cortadura. f cortaúra, cortá f; javatura f.
cortafierro. m tajaera f.
cortafrío. m cortafríu m; tajaera f; (de boca semicircular) tronchaora f.
cortafuegos. m aceru m; cortafuegus m; (hacer cortafuegos) aceral act.
cortapicos. m ENT cortapicha, cortapichi, cortapiés m, estijereta, tijereta f.
cortar. act cortal act; (al ras) atezal act; (el extremo de algo) escamollal act; (de
manera irregular en trozos) acanteronal act; (con un cuchillo o similar) estaraçal act;
194
(dividir, partir) atajal act (el pelo) pelal act, pelal-si med; (cercenar) acutal act 2
(separar) cortal act 3 (impedir en un camino) atajal act.
corte. m corti m; cortamientu m; (de pelo) pelá f 2 (herida) corti m, cesura f; (profundo)
cortinchá, chinfarrá, cuchifarrá, javarría, javatá, sajá f 3 (vergüenza) corti m, corteá f 4
(salida o respuesta ingeniosa) cortazu m.
cortejar. act roneal act, hazel la ruea, andal al reol fr; arrimal-si med.
cortejo. m (acompañamiento) acompañamientu m.
cortesano, -a. adj GENT cortesanu, -a adj.
cortesino, -a. adj GENT cortesinu, -a adj.
corteza. f BOT corteça f; BOT (de pino) toña f, BOT (de encina) torruca f; (quitar la
corteza del pino) derroñal act 2 (parte externa de algo) corteça f; (del pan) corteça,
risquera f; (dura) corteçón m.
cortijero. m cortijeru m.
cortijo. m cortiju m; (conjunto) cortijal m; (para gañanes) gañanía f.
cortil. m cortil m.
cortina. f cortina f; (amplia propia de las puertas de las habitaciones) cortinón m;
(conjunto de cortinas) cortinagi m.
corto, -a. adj (dicho de algo) cortu, -a adj 2 (escaso) cortu, -a adj 3 (dicho de alguien)
cortu, -a adj 4 (tímido) cortu, -a adj 5 (tonto y sin alcances) parvolu, -a adj.
corva. f ANAT corva, corvilla f 2 AGR corvillu m.
corvejón. m ANAT corvejón m.
corzo. m ZOOL corciu m.
corzuelo. m AGR cozuelu m.
cosa. f cosa f 2 (objeto) cosa f; (inservible) relíu, retuteriu m; (pequeña) taburnaqui,
cimbiliqui, gorruñinu m; (destrozada) rocaeru m 3 (asunto) cosa f || loc o una ~ o la
otra: o una cosa o la sotra, o zorra o porra loc.
coscarse. med (percatarse) coscal-si, pical-si med.
coscoja. f BOT carrasca, coscoja f, quexíu m; argalleru m; (donde abundan) carrascal m.
195
coscorrón. m coscorrón m.
coscurro. m coscurru m.
cosecha. f AGR senara, cosecha f; AGR (conjunto de frutos de una cosecha) añalá f.
cosechar. act AGR cosechal act.
coser. act cosel act; aujal act 2 (trabajar la costura) cosel act; (de manera provisional)
cosiqueal act 3 (con grapas) cosel act.
cosida. f COST puntá f; COST (con grandes cosidas) a trancahilu loc.
cosido. m COST cosíu m; COST (mal hecho) costurañu m.
cosificar. act tratal d’ojetu fr.
cosmético. m metugi m.
cosquillas. fpl coscas, cosquillas fpl; (persona cosquillosa) cosquiña com || fr hacer ~:
hazel coscas, hazel cosquillas fr
costa. m costa f, costi m.
costado. m ANAT lau m 2 (de algo) costana f, cantu m.
costal. m costal m; (cantidad de costales que caben en un carro) costalaúra f;
(transportar en costales) costaleal act; (meter en costales) encañal act.
costalazo. m costalazu, costalón, costillazu, haldazu, halmazu, morchalazu, bendazu,
vejigazu, cimbrantazu m, costalá, costrapalá f.
costalero. m REL costaleru m.
costar. act costal act 2 (valer, tener un precio) importal, costal, estal [a] act.
costarricense. adj GENT costarricensi adj.
costilla. f ANAT costilla f 2 AGR (del yugo) cancil m.
costillar. m ANAT costillal m; (del cerdo) entricuestu m.
costra. f MED xostra, escara, cachapa, costra f, costrón, cortezón m; (de suciedad)
casqueti m; (salir costras) escarial-si med.
costroso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) costrosu, -a adj.
costumbre. f costumbri f; arregostamientu m; (mala costumbre) manguela f;
196
(costumbre reiterada) rutina, tutanera f, recutieru m || fr tener por ~: gastal fr.
costura. f costura f 2 (arte) costura f.
cotejar. act cotejal act.
cotidiano, -a. adj (dicho de algo) corrienti adj || loc de uso ~: de sonrueu loc.
cotilla. f (blusa) cotilla f 2 com (chismoso) esculleru, -a, cucharetu, -a, guisoperu, -a,
alcagüetu, -a, alcuzu, - a, alcuzeru, -a, salseru, -a, ventureru, -a, venturosu, -a, atuseru,
-a, escusau, -á, aventaol, -ora adj; mezucón, -ona, gustón, -ona adj; mezuca com;
güelipeus com fam; (mujer cotilla) alcandora, alcuza f.
cotillear. act alcagüeteal, esculleal, gaceteal, guisopeal, noveleal, novelereal, guripeal,
salseal, açafraneal, albendeal, alcuzeal, alcandoreal, escullereal, cuchareteal act;
aparpal, escullal, act.
cotilleo. m esculleu, noveleu, alcagüeteu, alcandoreu, cuchareteu, cucharabandeu m;
escullereu, salseu m.
cotizar. act ECON acotizal act.
coto. m (terreno acotado) cotu m 2 (límite) cotu m.
cotorra. f (persona habladora) cotorra, gallareta f, travucanti, tartallu m.
cotorrear. act (hablar) gallereteal act.
cotorreo. m gallereteu m.
cotovía. f ZOOL cotolía, totovía f.
covacha. f covacha, covachera, hurranchera f; (para resguardarse los peces) solapera f.
covanilla. f covanilla f.
cowboy. m vaqueru m.
coxis. m ANAT rabillu m.
coyunda. f AGR coyunda f.
coz. f coci, cuescu m; (pequeña) piruleta f.
craneal. adj (dicho de algo) cranial adj.
cráneo. m ANAT craniu m.
197
crash-dummy. m maniquín m.
creación. f criación f; criaeru m.
crecer. act crecel act 2 (desarrollarse) crecel, escachapal, engaripolal act; (aumentar)
onecel, arribal act; (medrar) pulal, apulal act; AGR (lo plantado) semental act 3 med
(envanecerse) empollinal-si, crecel-si med.
crecida. f (de un río) formientu m, trambullá, crecía f.
creciente. adj (dicho de algo) crecienti adj.
crecimiento. m crecimientu m; creceera, espigaera f; (mejora, aumento) pula f.
credibilidad. f creyera f.
crédito. m (credibilidad) creyera f; (dar crédito a) hazel fé [en] fr 2 (opinión) créditu m
|| fr no dar ~: nõ dal créditu [de] fr 3 (dinero) créditu m.
credo. m (creencia) creu m 2 REL creu m.
crédulo, -a. adj (dicho de alguien) creyeol, -ora, creyenti adj; (sin malicia) desmaliciau,
-á adj; (incauto, bobo) pahilusu, -a adj.
creencia. f creyencia f.
creer. act (opinar) creyel, creel act 2 (tener certeza) creyel act; (dar crédito a) hazel fé
[en] fr 3 (tener fe) creyel act 4 med (imaginarse) pensal-si med.
creído, -a. adj (dicho de alguien engreído) creyíu, -a, creíu, -a, encreyíu, -a adj.
crema. f unturia, pringui f, unturiu m; (comercial) crema f; (en exceso) betún m.
cremallera. f correera f; rinrán m.
crepitante. adj (dicho de una piedra caliza) peorru, -a adj.
crepitar. act (un alimento al freírlo) rechilbal act.
crepúsculo. m ASTR (matutino) estrella dela aurora f; (vespertino) pardilla, alva dela
postura f.
cresa. f ENT caresa f, pitu m; (de los embutidos o el jamón) traça f 2 APIC (del apicultor)
careta, carilla f, caretu m.
crespón. m crespón m.
198
crespúsculo. m lubricán, lubrihoscu m, lubricanus mpl || loc al ~: al lubricán, al
lubrihoscu, alos lubricanus loc.
cresta. f ZOOL cresta f; (de pelo) cresta f, gallariqui m; (de cresta achatada)
recrestellau, -á adj 2 (de roca) picachu, picu, morriachu m.
creyente. adj (de alguien) creyenti, creyeol, -ora adj 2 REL creyenti adj; rezaol, -ora adj.
cría. f cría f 2 (criatura) cría f; ZOOL (de pájaro) tripón, triponazu m; GAN (dicho de una
hembra que pierde su cría) horru, -a adj.
criada. f criá f.
criadero. m criaeru m.
criadilla. f MIC criaílla f; (lugar donde abundan) polleru m 2 fpl GAN criaíllas fpl.
criado. m criau m; (muchacho que está de criado en una casa o una finca) morrilleru m;
(subordinado al aperador) sota m.
crianza. f criancia, criança f.
criar. act crial act 2 (producir) crial act 3 (fabricar) crial act 4 (nutrir) crial act 5 (educar)
crial act 6 med (nacer y vivir) crial-si med.
criatura. f criatura f 2 (bebé) criatura f.
criba. f AGR criva, juera f, joreu, passaol m; AGR (grande) jorón m; AGR (para trigo)
crivón m; AGR (pequeña para trigo) orillu m.
cribar. act AGR crival, joreal, ahechal act; AGR (persona que criba) ahechaol m 2
(seleccionar) crival act.
crica. fam! crica fam
crimen. m crimi m.
criminal. m criminal m.
crin. f clin, enclín, esclín m, tusa n.
crío. m críu m.
criptórquido. adj GAN (dicho de un macho) manfloritu adj.
crisantemo. m BOT glisantemu m.
199
crisma. m REL crisma amb 2 (cabeza) crisma f || fr romper la ~: escalabaçal act.
crispación. f descrispamientu m.
crispar. act descrispal, enarvolal act.
cristal. m cristal m.
cristianar. act REL cristianal act.
cristiandad. f REL cristiandá f.
cristianizar. act REL acristianal act; cristianal act.
cristiano, -a. adj (dicho de algo) cristianu, -a adj 2 (dicho de alguien) cristianu, -a adj;
(que sigue rigurosamente la vida cristiana) enfrailau, -á adj; (que no la sigue para nada)
rabonatu, -a adj || expr todos moros o todos ~s: o tós borrachus o tós acordis expr.
cristiano. m cristianu m || fr hablar en ~: palral cristianu fr.
cristinejo, -a. adj GENT cristineju, -a adj.
crítica. f habrucheu m; crítica f.
criticar. act habrucheal, tupil act; critical act.
croar. act guarrapeal act; (sonido al croar) guarrapeu m.
croata. adj GENT croata adj.
cromo. m DIV santu m.
crónico, -a. adj (dicho de algo) corónicu, -a adj.
croqueta. f CUL cocleta f.
crotorar. act hazel gaspachu loc, gaspacheal, claqueal act.
crowfunding. m financiamientu coletivu m.
cruce. m cruzi amb 2 (de animales) cruza f.
crucera. f GAN cruziera f.
crucificar. act encruzijal act.
crudo, -a. adj (dicho de algo) crúu, -a adj 2 (complicado) crúu, -a adj.
cruel. adj (dicho de alguien) cruel, insensatu, -a adj.
200
crujido. m traquíu, cruxíu m.
crujiente, -a. adj (dicho de algo) coscarrientu, -a, rechinosu, -a adj; coscorrúu, -a adj.
crujir. act rugil act.
cruz. f crus f || fr hacer la ~: hazel la crus fr 2 ANAT cruzera f 3 (de una moneda) crus f
4 BOT (de un árbol) crus, gajá, gaja, trepá, horcaja f, horcu m.
cruzado, -a. adj GAN (dicho de una oveja) entrifinu, -a adj.
cruzamiento. m cruzamientu m.
cruzar. act atravessal, cruzal act 2 (alternar) catropeal, catrapeal act 3 (una especie)
cruzal act 4 med atravessal-si, cruzal-si med; (de mala manera) atassajal-si med.
cu. f (letra q) cu f.
cuacareño, -a. adj GENT quacareñu, -a, quaqueñu, -a adj; HIPOC perdonau, -á adj.
cuadra. f quaira f; (limpiar la cuadra) sacal la quaira fr 2 fig (lugar sucio) quaira f.
cuadrado. m GEOM quairau m 2 (objeto) quairau m.
cuadragésimo, -a. adj (dicho de algo o de alguien) quarenta adj.
cuadrar. act (ajustar, concertar) quadral, enquacal act 2 (poner en forma de cuadro)
quadreal, enquaqueal act.
cuadrilla. f quarilla f; (formar una cuadrilla) enquarillal act.
cuadro. m (forma) quairu m; (a cuadros, con cuadros) quaireau, -á adj 2 (obra) quairu
m 3 (espectáctulo) quairu m || expr ¡qué ~!: qué quairu! expr.
cuajada. f cuajá f.
cuajar. act quajal act; aquajaronal act; (llenar de frutos) gajal 2 med quajal-si med; (de
frutos) gajal-si med.
cuajar. m ZOOL quajareja f, quajareju m.
cuajarón. m quajarón m.
cuajo. m quaju, quaji m 2 (producto) quaju m 3 (calma) quaju m.
cualidad. f qualidá f.
cualificación. f qualificación f.
201
cualificado, -a. adj (dicho de alguien) apreparau, -á, qualificau, -á adj.
cualificar. f qualifical act.
cualitativo, -a. adj (dicho de algo) qualitativu, -a adj.
cualquiera. m (donnadie) qualquiera, qualquierina m.
cualquiera. pron qualquiera, qualisquiera pron; (apocopado) qualquiel pron.
cuándo. adv quándu adv.
cuando. part quandu, quandi part.
cuantioso, -a. adj (dicho de algo) quantiosu, -a adj.
cuantitativo, -a. adj (dicho de algo) quantitativu, -a adj.
cuanto, -a. adj (dicho de algo o de alguien) quantu, -a adj.
cuánto, -a. adj (dicho e algo o de alguien) quántu, -a adj.
cuanto. adv quantu adv || loc ~ más: contri más, contra más, entri más loc.
cuanto. part quanti, quantis part || correlat ~… tanto…: quanti(s)… tantu… || loc en ~:
quanti, quantis part, quanti(s) que, en quanti(s) que, en quantu que, enquantu que, en
quantitu que, quanti(s) quandu que, quanti(s) quanti(s) que loc.
cuarenta. adj quarenta adj.
cuarenta. m quarenta m 2 (conjunto de cuarenta porciones) quarental m 3 (grafía)
quarenta f 4 DIV (en las cartas) quarenta fpl || fr cantar las ~: cantal la pavana, cantal
las quarenta, cantal un retamoneu, soltal el ruchu fr.
cuarentena. f dieta, quarentena f, quaresmau m.
cuaresma. f REL quaresma f.
cuarta. f (palmo) quarta f; (larga) quartá f.
cuartanas. fpl MED quartanas fpl.
cuartear. act quarteal act 2 (la tierra) quarteal act 3 med (agrietarse) quarteal-si med.
cuartel. m quartel m.
cuarterón. m (cantidad) quarterón m 2 (de una ventana o una puerta) quarterón m.
cuartilla. f quartilla f, caxinitu m 2 (de papel) quartilla f.
202
cuartillo. m (medida) quartillu m 2 AGR quartilla f, quartillu m.
cuarto, -a. adj (dicho de algo o alguien) quartu, -a, quatru adj.
cuarto. m (parte, cantidad) quartu m; (largo) quartau m; (hacer cuartos) quarteal act 2
ZOOL (miembro) quartu m; GAN (trasero de la caballería) ancas fpl 3 AGR quartu m 4
(habitación) quartu m; (pequeña) quartichi m 5 pl (dinero) quartus mpl.
cuartón. m (madero) quartón, quartu m; (colocar cuartones) enquartonal act.
cuartón. m quartón m
cuartucho. m quartichi, hurrinchi, abitoqui m.
cuasimodo. m REL quasimodu m.
cuatralbo, -a. adj GAN (dicho de una caballería) quatralvu, -a adj.
cuatreño, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) quatreñu, -a adj.
cuatro. adj quatru adj.
cuatro. m quatru m.
cuatrocientos, -as. adj (dicho de algo o alguien) quatrucientus, -as adj.
cuatrocientos. mpl quatrucientus mpl.
cuatrola. f DIV quatrola, catrola f.
cuba. f cuba f.
cubano, -a. adj GENT cubanu, -a adj.
cubata. f cacharru, pirulu, lapi, vasu m.
cubierta. f cobierta, covija f; (de paja) covija f 2 (de una rueda) cobierta f.
cubil. m (de fieras) cubil m.
cubo. m calderu, cubu m; (de metal) caldereta, calderilla f 2 (de la rueda del carro)
maça, boquilla f, cubu m.
cubrición. f cubrición f.
cubrir. act (tapar) cubril act; AGR (una planta para que no se la coman los animales)
xalvegal act 2 (ocupar) cubril act 3 GAN (copular) pisal, saltal act; (el cerdo a la cerda)
tapal, cubril act; (el caballo a la yegua) castal act 4 med cubril-si med; (el cielo de las
203
nubes) enfundal-si, acenagal-si, encenagal-si med.
cuca. f ENT coca f.
cucaña. f DIV cucaña f.
cucaracha. f ENT cocaracha f.
cuchara. f cuchara f; (receptáculo para cucharas) cuchaeru, cuchareru m; (comer con la
cuchara) cuchareteal act || TIP cuchara de holata f (|| la que es de hojalata); cuchara
herreña f (|| la empleada para hacer migas); cuchara de palu f (|| la que está hecha
de madera); cuchara de cuernu f (|| la que está hecha de cuerno).
cucharada. f cuchará f.
cucharero. m cuchaeru, cuchareru m.
cucharilla. f cucharina f.
cucharón. m cucharón, apartaol, repartiol m.
cuchichear. act cuchicheal act.
cuchicheo. m cuchicheu m.
cuchilla. f cuchilla f.
cuchillada. f pinchá f.
cuchillejo. m BOT cuchilleju m.
cuchillo. m cuchillu m; (golpe dado con el cuchillo en la mano) tairi m || MATAN ~
matancero: cuchifarru matarifi m.
cuchitril. m cuchitril, hotril, cosicri m; (antro) guangu m.
cuclillas. fpl loc de ~: de croca, de croquilla loc; en ~: en croca, en croquilla loc; (poner
en cuclillas) acrocullal act.
cuclillo. m ZOOL cucu m; (cantar el cuclillo) cuqueal act.
cuco, -a. adj (dicho de algo) lindu, -a, bonitu, -a adj; (dicho de alguien listo) cucu, -a adj.
cuco. m ZOOL cucu m.
cudrío, -a. adj AGR cuiríu, -a adj; (terreno cudrío) cuirial m.
cuello. m ANAT pescueçu m; gambeti m; (de una vasija o botijo) gañoti, golleril m;
204
(persona o animal de cuello largo) cirigaita f; (que tiene el cuello inclinado) çombu, -a
adj; (estirar el cuello) espescoçal act; (para ver mejor o cotillear) gaiteal, agañotal act;
(de manera desafiante) agañotal act; (coger por el cuello) acogotal, apergollal, amoñal,
apergoçal act; (dejar el cuello dolorido por forzarlo o por una mala postura)
descogochal act 2 (de una camisa) cuellu m.
cuenco. m cuencu m || TIP cacipla f (|| cuenco de pequeño tamaño); cuencarrón m (||
el de gran tamaño); recuéncanu m (|| el de madera).
cuenta. f cuenta f 2 (razonamiento) cuenta f || loc a ~ de: a cuentu de, a ró de loc; a
fin de ~s: al repetibli, ala finitiva loc; en resumidas ~s: en resumías cuentas loc; por ~
propia; pola cuenta de [alguien] loc || fr darse ~: dal-si cuenta [de] fr, acordal act,
reparal-si [de], acordal-si [de] med; tener en ~: echal en cuenta fr 3 (explicación,
argumento) cuenta f, discuentu m 4 (cálculo) cuenta f 5 (hoja con cálculos) cuenta f 6
(de un collar) cuenta, cuenda f.
cuentagotas. m contagotas f, goteru m.
cuentakilómetros. m contaquilometrus m.
cuentista. com cuentiña com, alicantineru, -a, tatreru, -a, istoriaol, -ora adj.
cuento. m (relato) cuentu m || fr venir a ~: venil a cuentu fr 2 (fábula) cuentu, refrán
m, alicantiña f 3 (embuste) cuentu m || fr tener ~: tenel alicantiña, tenel cuentu fr.
cuerda. f cuerda f; (de la peonza) rabiça f; (para agarrar o retener) agarraera f 2 MÚS
cuerda f; MÚS (de resonancia) zimbra f; MÚS (que tensa) apretaera f.
cuerdo, -a. adj (dicho de alguien cabal) acordi, assentau, -á, sanu, -a, establi adj.
cuerna. f cuerna f; (para llevar pimentón) pimentera f; (para llevar aceite) aziteru m.
cuernecillo. m BOT cornejón m.
cuerno. m ZOOL cuernu m; (pequeño) cuernichi m || fr poner los ~s: ponel los aziterus,
ponel los cuernus fr 2 (recipiente) cuernu m 3 (persona poco competente) cuernu m.
cuero. m cueru m; (tira de cuero) rabinchi m || loc en ~s: en corapatu, en coratu, en
coretis, en peloti, en porreta loc, encueru, -a, encoretu, -a, encuerapatu, -a, escoratu, -
a, empeloti adj; MATAN (del cerdo) gorapatu m 2 (trabajado) material m; (donde se
llevan dulces) celanda f.
205
cuerpo. m cuerpu m; (corpulento) corpachu m 2 (cadáver) cuerpu m 3 (volumen)
cuerpu m 4 (corporación) cuerpu m.
cuervo. m ZOOL cuervu, guarru m.
cuesco. m fam (ventosidad) pruma f fam.
cuesta. f ANAT cuesta f || loc a ~s: alas cuestas, alas costillas, alas sincuestas, a
borriqui, en burriqueta loc 2 barrera, cuesta f; costana f; (pequeña) cuestu m; (muy
pronunciada) cuestarría f; (con cuestas) barrerúu, -a adj; (poner en cuesta) embarreral
act || loc en ~: en barrera loc; ~ arriba: barrera parriba, ~ abajo: barrera pabaxu loc.
cuestión. f (pregunta) custión f 2 (tema, asunto) custión f.
cuestionar. act (poner en duda) custional act 2 med custional-si med.
cueto. m tesu, cotorru m.
cueva. f cueva f; covanchera f.
cuévano. m covanillu m; (para fruta) cubileti m; (conjunto de doce cuévanos) fanga f.
cuezo. m cueçu m.
cuidado. interj cudiau, ábati interj.
cuidado. m cudiau m 2 (atención) cudiau m; (esmero) curiosidá f; (sin cuidado, sin
preocupación) ala birlonga, con procupación loc || loc con ~: con cudiau, con tiendu loc
|| fr tener ~: tenel cudiau fr.
cuidadoso, -a. adj (dicho de alguien) cudiosu, -a adj; fabulosu, -a adj 2 (atento) curiosu,
-a, mirau, -á adj.
cuidar. act cudial act, miral por loc 2 (asistir) cudial act; (mimando) teclal, ateclal,
aclical, atalayal, aturrutal act 3 med cudial-si med.
cuido. m cudiu m.
cuitado, -a. adj (dicho de alguien) cutau, -á adj.
culada. f culá, culatá f, culazu, culatazu, hopazu m.
culantrillo. m BOT colantrillu m.
culebra. f ZOOL culebra f || ZOOL ~ bastarda: bestardu m; ~ de agua: gaitera f; ~ de
herradura: alicanti m.
206
culebrear. act culebreal act.
culmen. m fuga f, ardil, pinu m.
culminar. act arrematal act; (acabar, madurar) llegal a higu maúru act.
culo. m ANAT culu, assientu m; (con el culo caído) culibaxu, -a adj || loc con el ~ al
aire: col culu al airi, col culu ala güespa, col culu alas canalis, col culu alas goteras loc ||
fr fam dar por ~: dal por culu fr fam! 2 (parte inferior) culu m.
culón, -a. adj (dicho de alguien) culón, -ona, culeju, -a, culandrón, -ona adj.
culpa. f culpa f.
culpable. adj (dicho de alguien) culpabli adj.
cultivador. m AGR cautivaol m.
cultivar. act cautival act.
culto, -a. adj (dicho de alguien) leyíu, -a adj.
culto, -a. adj (dicho de un terreno) cultu, -a adj 2 (de alguien) leyíu, -a, cultu, -a adj.
cultura. f coltura, escoltura f || casa de la ~: casa de coltura.
cultural. adj (dicho de algo) coltural adj.
culturizar. act cautival act.
cumbre. f cumbri f, camochu m; cumbrera, cimá f || loc en la ~: ala cimá loc 2
(reunión) congressu m, assambrea f.
cumbreño, -a. adj GENT cumbreñu, -a adj; HIPOC atravessau, -á, totolu, -a adj.
cumpleaños. m cumpriañus m; (felicitar) dal las felicidais, dal los añus fr, felicital act.
cumplido, -a. adj (dicho de alguien) cumpríu, -a, aquellaol, -ora adj.
cumplido. m cumpríu m.
cumplimentar. act arrellenal act.
cumplir. act (realizar) cumpril act; (no cumplir) fallal act 2 (hacer lo necesario) cumpril
[con] act 3 med cumpril-si med.
cúmulo. m regojá f.
cuna. f cuna f, briçu m; (de corcho) panaera f 2 (origen) naceru m, nacencia f.
207
cuña. f cuña f; AGR (del arado) pescola f, treveju m; (lugar donde se coloca la cuña del
arado) trevejera f; (hacer cuña) cuñal act; (dejar puesta las cuñas) encuñal act.
cuñada. f cuñá f.
cuñado. m cuñau m.
cundir. act rehundil, arrehundil act; repelal act; (que cunde) arrehundíu, -a adj.
cuneta. f (desagüe) regatera f.
cuño. m cuñu m.
cuota. f cota f.
cupo. m (porcentaje) cupu m.
cúpula. f BOT (de la bellota) cascabullu, capuchu, capullu, cascabel, cuencu, garipullu
m; (granujos de la cúpula) granujinu m.
cura. f cura f; (dicho de alguien sin cura) incurabli adj 2 REL m cura m; (despectivo)
curata m; (grupo o reunión de curas) cureu m; (cosas propias de curas) cureu m.
curandero. m curanderu, veol m.
curar. act cural act 2 (remediar) cural act; (acción continua) curaeru m 3 (una carne o
embutidos) cural act 4 med cural-si med; (al aire) oreal-si med.
curativa. f curativa f.
curativo, -a. adj (dicho de algo) curabli, curanderu, -a adj.
curcusilla. f ANAT corcusilla f; (dañar la corcusilla) escorcusillal act.
curda. f (borrachera) turda, turuntera, tuta f.
curia. f curia f.
curiana. f ENT coriana f.
curiosear. act escusereal, escuseteal, escusandeal, escusal, guteal, jeteal, salseal act;
atisbal, alufral act.
curioseo. m escusereu, escuseteu, escusandeu m.
curiosidad. f (interés, motivación) golienda f, huricheu m.
curioso, -a. adj (dicho de alguien) hurón, -ona, huricheru, -a, gutu, -a adj;
208
(entrometido) agoleol, -ora, azafraneaol, -ora adj; mochileru, -a, azafraneru, -a,
cuchipanderu, -a, agualoxeru, -a, escopeteru, -a adj; escusetu, -a, lapu, -a adj.
currar. act fam currelal act fam, echal un revezu fr.
curro. m fam currelu, curreli m fam.
curruca. f ZOOL totonega f, azituneru m.
cursi. adj (dicho de alguien) repipi, rechillau, -á, redichu, -a, repiponciu, -a adj.
cursillo. m (curso de formación) cussillu m.
curso. m (trayecto) cussu m 2 (de estudios) cussu m 3 MED (diarrea) cursus mpl.
curtido, -a. adj (dicho de alguien) curtíu, -a, percuíu, -a, percutíu, -a adj.
curtidor. m curtieru m.
curtiduría. f tenería f.
curtir. act (aderezar pieles) curtil act 2 (endurecer la piel) curtil, percuíl 3 (adquirir
experiencia) curtil-si, percuíl-si, abatanal-si med.
curva. f retortuña f, retortuñu, tortigañu m; curva f; (con muchas curvas) retortuñau, -
á, tortigañau, -á adj.
curvatura. f gracia f.
curvo, -a. adj (dicho de algo) corvu, -a adj.
cúspide. m pericocha f.
customizar. act ponel al gustu [de] fr.
cúter. m cuchilla f.
cutis. f cuti f.
cuy. m ZOOL cuín m.
cúyo, -a. pron cúyu, -a adj.
cuyo, -a. pron/adj que adj.
cyborg. m cibu m.
209
D
daca. loc de toma y ~: de tumba i damba loc.
dación. f damientu m.
dádiva. f dávida f.
dadivoso, -a. adj (dicho de alguien) daón, -ona, rajosu, -a, davidosu, -a, abondanti adj.
dama de noche. f BOT frol-dela-luna f.
dama. f dama f.
damajuana. f damajuana, garrafa f.
damasceno, -a. adj BOT (dicho de una ciruela) almacenu, -a adj.
dañar. act (lastimar) endañal, heril act.
danés, -a. adj GENT danés, -esa adj.
daño. m dañu m; dañá f.
dañoso, -a. adj (dicho de algo) dañibli, dañosu, -a, dañinu, -a adj.
danzarín. m danciqui m.
dar. act (entregar) dal act || fr ir a ~: dil a paral fr 2 (ofrecer) dal act; (cosa dada) datu,
doti, dau m.
dardo. m rehileti, estileti m.
dátil. m BOT dati, dátili m.
dato. m datu m || expr ojo al ~: oju al pratu expr.
de. f (letra) de f.
de. prep (desde) de prep 2 (durante) de prep 3 (pertenencia) de prep 4 (acerca de) de
prep, a tentu de loc.
deambulante. adj (dicho de alguien) cambolanti, cambolanteru, -a adj.
debajo. adv embaxu adv; debaxu adv; (de debajo) dembaxu adv; (por debajo) por baxu
loc, porbaxu adv || loc ~ de: debaxu de loc.
210
deber. act (estar obligado a) devel [de] act 2 (tener deuda) devel act.
deber. m devel m.
débil. adj (dicho de algo) froxu, -a, debi adj 2 (dicho de alguien) froxu, -a, vanu, -a,
agostau, -á adj; topinosu, -a adj 3 (tirillas) tagarnina, timbirimba com.
debilidad. f froxera, gajera f; (hambre) soluta f.
debilitado, -a. adj (dicho de alguien) transíu, -a, contusu, -a, rengu, -a adj; destanganíu,
-a, aborrongau, -á, acarcanau, -á, acholau, -á, ahorrachau, -á adj; goyoría f; (estar muy
débil) nõ poel cona angarilla de güessus fr fam.
debilitar. act debilital, trinçal act; rengueal act; (hacer debilitar) abarrancal, arrestal
act; (por completo) estanganillal, estralijal act 2 med debilital-si med; abarrancal-si,
ahongal-si med; (mucho físicamente) entecal-si, afinal-si med.
debilucho, -a. adj (dicho de alguien) leúu, -a adj.
débito. m débitu m.
decadencia. f (ruina) descadencia f.
decaer. act descael, escael, escaecel act; (agobiar, abrumar) achombal act.
decaído, -a. adj (dicho de una persona o un animal) descaíu, -a, escaecíu, -a adj; (con
bajón) embaxonau, -á, amorríu, -a, arrutau, -á, assimplau, -á adj.
decaimiento. m descaimientu, escaimientu, escaecimientu m; ruinera f; encaimientu,
encaecimientu m.
decantarse. med remiral [por] act.
decapitar. act descabeçal, escogollal act.
decencia. f decencia f.
decentar. act MED encetal act 2 med MED encetal-si med.
decente. adj (dicho de alguien) decenti adj.
decentemente. adv decentimenti adv.
decepción. f dececión f.
decidero, -a. adj (dicho de algo) dizieru, -a adj.
211
decidido, -a. adj (dicho de alguien) aterminau, -á, arrestau, -á adj; zuteru, -a adj.
decidir. act (tomar una decisión) decedil, decidil act 2 med (resolverse) aterminal-si,
decedil-si, decidil-si, arrancal-si [a], atajal-si [a], avoluntal-si med.
décimo, -a. adj dezenu, -a adj.
decimocuarto, -a. adj catorzenu, -a adj.
decimoquinto, -a. adj quinzenu, -a, quinzi adj.
decimosexto, -a. adj sezenu, -a adj.
decimotercero, -a. adj trezenu, -a, trezi adj.
decir. act izil, dizil act; (con brusquedad) desencartal act; (en segundo lugar) segundal
act 2 (poner, indicar) izil, dizil act 3 (llamar) izil, dizil act; (pronunciarse, conocerse)
tenel nombri fr.
decisión. f dezisión f.
declamación. f decramación f.
declamar. act decramal act.
declaración. m declaramientu m 2 JUD declaración.
declarar. act (manifestar) declaral act 2 med declaral-si med.
declive. f barrera f; (con declives) barrerúu, -a adj.
decolorar. act descoloreal act.
decorar. act adornal act.
decorativo, -a. adj (dicho de algo) decorativu, -a adj.
decrecer. act decrecel act.
decrecimiento. m decrecimientu m.
decrépito, -a. adj (dicho de alguien) cancón, -ona adj.
dedal. m deal m.
dedicación. f dedicación f.
dedicar. act dedical act 2 med dedical-si med.
dedicatoria. f vessu m.
212
dedil. m deíl m.
dedillo. m loc al ~: al deíllu loc.
dedo. m ANAT deu m; (grande) deánganu m; (golpe dado con un dedo) papiloti m || fr
chuparse el ~: çugal-si el deu, chupal-si el deu fr; meter el ~ en la llaga: metel los
perrus nel caçaeru fr; tener dos ~s de frente: tenel dos deus de luzis fr || TIP deu del
meyu m (|| dedo corazón); deu gordu m (|| pulgar); deu mocosu, mocosu m (|| dedo
índice); deu coraçón m (|| dedo corazón); deu nulal, nulal m (|| dedo anular); deu
meñicli m (|| dedo meñique); deu nicli, moñicli m (|| dedo meñique); deu chicu m (||
dedo meñique); peçuñu m (|| dedo gordo del pie).
deducción. f dedución f.
deducir. act (obtener consecuencia) deduzil act 2 (concluir) deduzil act.
deductivo, -a. adj (dicho de algo) dedutivu, -a adj.
defecar. act obral, regil, ensuzial, borral act, dal de vientri fr; hincal la estaca fr fam
defecto. m falta f; defeutu, defetu m.
defectuoso, -a. adj (dicho de algo) maleju, -a adj; (estar defectuoso) tenel falta fr.
defender. act defendel act; (proteger) afial act.
defensa. f defendimientu m, defensa f; (un animal a la defensa) envilortal-si med.
defensiva. f fr estar a la ~: salil al rechaçu fr.
defensor, -a. adj (dicho de alguien) defendeol, -ora adj.
deferente. adj ANAT conducto ~: vincis mpl.
definición. f definición f.
definir. act (delimitar) definil act 2 (explicar) definil act.
definitiva. f loc en ~: ala finitiva, ala finiquita loc.
definitivamente. adv definitivamenti adv, en assolutu loc.
deflagrar. act deflagal act.
deforestar. act desarvolal act.
deformar. act disformal act; (dando comba) acucharral act.
213
deforme. adj (dicho de algo) disformi adj; (dicho de alguien) acucharrau, -á adj.
defraudar. act (frustrar) defraudal act 2 (engañar un pago) defraudal act.
degeneración. f degeneración f.
degenerado, -a. adj (dicho de alguien) perdíu, -a, degenerau, -á adj.
degenerar. act (corromper, disminuir en calidad) degeneral act.
degradar. act (envilecer) acochambral act.
degüello. m degüellu m.
dehesa. f hesa, desa, dehesa f; (finca con cortijo) alixal m, hesa, desa, dehesa f.
dejación. f dexación f.
dejadez. f dexadés f.
dejar. act (soltar) dexal act 2 (dejar en un sitio) queal act; encampal act 3 (de
determinada manera) dexal act 4 (abandonar) dexal, queal act 5 (prestar) dexal,
emprestal act 6 med (abandonarse) dexal-si med.
deje. m (entonación) caía, recaía f, dexi m.
dejo. m (caída) dexi m, caía, recaía f.
delantal. f mandil m; (capacidad que hace un delantal doblado) mandilau, rehaldu m;
AGR (del segador) çamarra f, entripechu, antepechu m.
delante. adv delantri, delanti adv; (justo delante) delantinu, alantinu, alantitu,
alantrinu, alantritu adv; (muy adelante) alantoti, alantroti, alantrón, alantrota adv ||
loc ~ de: delantri de, delanti de loc; por ~ de: por frenti de loc || fr ponerse ~: ponel-si
delantri, echal la lanta fr.
delantera. f delantera, lanta f.
delantero, -a. adj (dicho de algo) delanteru, -a, lanteru, -a adj
delatar. act (traicionar) gañoteal, assobornal act 2 med declaral-si, descubril-si med.
delegado. m (representante) mandileti, espolichi m.
deleitar. act relambial-si, deleital-si [de] med.
deleitoseño, -a. adj GENT litoseñu, -a adj; HIPOC matacán, -ana adj.
214
deletrear. act letreal act.
deletreo. m letreu m.
deleznable. adj (dicho de alguien) delesnabli adj.
delgadez. f delgaúra f.
delgado, -a. adj (dicho de alguien) delgau, -á adj; (apreciativo) delgaininu, -a adj; (por
comer poco) engalicau, -á, faroti, a adj; (de formas delgadas) emprensau, -á, escuetu, -
a, escurríu, -a, espilrabau, -á adj; agalgau, -á adj; filuriqui, -a, filuteru, -a adj; alambrinu,
alambriqui m, figurín n; (extremadamente delgado) ahilau, -á, espirituau, -á, estericau,
-á, escuchumiçau. -á adj; (débil) lígrimu, -a, englengli, englengui adj.
deliberado, -a. adj (de algo intencionado) entencionau, -á adj, adredi, aposta adv.
deliberar. act delibral act.
delicadeza. f delicaeza f.
delicado, -a. adj (dicho de algo) delicau, -á adj 2 (dicho de alguien) delicau, -á adj; (en
el comer) miscanderu, -a, miscleru, -a, endelri, endescutibli adj.
delicioso, -a. adj (dicho de algo) deliciosu, -a adj.
delimitación. f deslindi, arrayu m.
delimitar. act deslindal, cortal, arrayal, mojoneal, ahital act; (para levantar una pared)
atajal act 2 (definir) ahital, deslindal, cortal act.
delincuente. m delincuenti m.
delinear. act destraçal act.
delirar. act delirial, eslirial act.
delirio. m deliriu, esliriu m.
delito. m delitu m.
demacrado, -a. adj (dicho de alguien) empercuíu, -a, encancinau, -á adj; acochambrau,
-á adj; esperecíu, -a, escarabujentu, -a adj.
demacrar. act encancinal act.
demanda. f demandança f 2 DER (judicial) demanda f.
215
demarcación. f distritu m, socampana, demarcación f.
demás. adj demás adj || expr los ~: los sotrus, los demás, los restantis expr
demasía. f demassía f || loc en ~: en demassía loc.
demasiado. adv demasseau, masseau adv, bien de más, de más [de] loc.
demolición. f derribación f.
demonio. m demoñu, demoniu m 2 REL demoñu, demoniu m.
demonios. interj demoñu interj.
demontre. interj demonchi, montri interj
demora. f tardança f.
demorar. act tardal, recachal act; invernal act 2 med tardal, recachal act; (mucho)
tardal los quirius, dal los quirius, dal los quirilisonis fr.
demostración. f demostración f; mostración f.
demostrar. act (enseñar) demostral act 2 (verificar) demostral act.
demudado, -a. adj (dicho de alguien) desemblantau, -á, esmorecíu, -a adj.
demudar. act (cambiar la expresión) dessemblantal-si med, esmorecel act.
dengoso, -a. adj (dicho de alguien) endebli, hedionderu, -a adj.
dengue. m (melindre) dengui m 2 (esclavina) dengui m.
denigrar. act habrucheal act.
dentadura. f dentaúra, molienda f 2 (postiza) dentaúra f.
dental. m AGR dental m.
dentellada. f dentellá f.
dentición. f quajación de dientis expr.
dentista. com dientista com.
dentro. adv drentu, entru, endrentu, adv || loc ~ de: drentu de, endrentu de, en
drentu de loc.
dentudo, -a. adj (dicho de alguien o un animal) dientúu, -a, dientón, -ona adj; (que
tiene los dientes hacia afuera) picón, -ona adj.
216
denuncia. f denunciu m, denuncia f.
denunciar. act adenuncial act; denuncial act.
deparar. act (proporcionar) deparal act.
depender. act dependel [de] act.
depilar. act despelal, despelechal act.
deporte. m deporti m; ginansia, ginasia f || fr practicar ~: hazel ginansia fr.
deposición. f deposición f.
deposición. f deposición f 2 (de vientre) pussu m, pitorra f; (líquida) prestolá, prestoliná
f; (de un bebé) ceroti m.
depositar. act deposital act.
depósito. m depósitu m; (de desperdicios) vazi m; MOL (de aceite en el molino) truxal
m; ENO (donde se echa la uva desde el carro) pisaeru m.
depravado, -a. adj (dicho de alguien) perversu, -a adj.
depresión. f (en un terreno) hondigón, hondirigón m, hoyala f 2 (anímica) apressión f.
deprimido, -a. adj (dicho de alguien) aprimíu, -a adj.
deprimir. act aprimil act 2 med aprimil-si, amontural-si med.
deprisa. adv depriessa, corriendu, ligeru adv, de priessa loc; (ir deprisa como
adelantando) avantal act.
depurado, -a. adj (dicho de algo) purau, -á, espurechu, -a adj; (dicho de un líquido)
finu, -a adj.
depurar. act pural, espurechal act; (refinar) cernil act.
derbi. m DEP encuentru m.
derecho, -a. adj (dicho de algo recto) derechu, -a, tiessu, -a adj 2 (que va en una sola
dirección) derechu, -a, diretu, -a adj; (rápido) zuteru, -a adj.
derecho. m (lo que se debe pedir) derechu m 2 (obligación) derechu m 3 (justicia)
derechu m.
derechura. f loc en ~: de hechu loc.
217
derivar. act (proceder) dimanal [de], salil [de] act.
derrame. m MED derrami m.
derrengado, -a. adj (dicho de alguien) rengau, -á, rengochu, -a adj.
derrengar. act rengal act; derrengal act; (hacer derrengar) arranal, arrengal, arromanal
act; (por completo) derrengajal, esconchavillal act; (acción concreta) derrengón m.
derretir. act derretil act.
derribar. act derribal, cael, aballal [con], arronjal act
derribo. m derribación f.
derrochador, -a. adj (dicho de alguien) desbalagaol, -ora, derrotaol, -ora, hundiol, -ora,
derribaol, -ora, desparramaol, -ora act; estrochón, -ona, hundilón, -ona, trochón, -ona
adj; trunfu m.
derrochar. act desbalagal, estrochal, trunfal act.
derroche. m desbalagu, desbalagui, derrotu, derroti, trunfu m; (situación de derroche)
desbalagaeru, derrocheru m.
derrotar. act (abatir) hollal act; (causar derrota) ahollal, amancornal act.
derruido, -a. adj (dicho de algo) farrungosu, -a adj.
derruir. act esbandangal, esbandungal act; derruíl act; arronjal act.
derrumbamiento. m derrumbamientu m.
derrumbar. act farrungal, esbarrungal act; (hacer caer) arrumbal, ahongal, arrunal act;
(de arriba abajo) derrumbal act; (por completo) xarrumbal act; (dejar derrumbado)
embarrumbal act 2 (moral o anímicamente) arrumbal act 3 med arrumbal-si,
derrumbal-si, farrungal-si, arrunal-si med 4 (rendirse, venirse abajo) arruñal-si med.
desaborido, -a. adj (dicho de algo insípido) dessabríu, -a, saboríu, -a adj 2 (dicho de
alguien) dessabríu, -a, saboríu, -a, murciu, -a adj.
desabrido, -a. adj (dicho de alguien) rísperu, -a, siesu, -a, desamoragau, -á, endigestu, -
a, murciu, -a adj; salmerón, -ona adj; (que influye mucha seriedad) respetuosu, -a adj;
(sosainas) sossera, singracia com.
desabrochar. act desbrochal act; desabrochal act; desabotonal act; (los pantalones y
218
dejarlos caídos) desaperal act.
desacato. m desacatu m.
desacelerar. act amacigual act; (aflojar) afroxal act; (algo acelerado) desaceleral act.
desacierto. m desatinu m.
desacostumbrar. act desempical, desacostumbral act.
desacotar. act desacotal act.
desacreditar. act desacredital act; desdizil act.
desaforado, -a. adj (dicho de alguien) desaforíu, -a, desaforau, -á, descuendau, -á,
desencuendau, -á adj; aforigau, -á adj.
desaforarse. med desaforal-si med.
desafortunado, -a. adj (dicho de alguien) desdichau, -á, infortunu, -a, dessafortunau, -á
adj; desgovernau, -á adj.
desafuero. m desaforamientu m 2 (acto violento) desafueru m.
desagitadera. f APIC sitaera f.
desagradable. adj (dicho de algo o de alguien) desagradabli adj; contumeriu m; (dicho
de alguien molesto) bervajeru, -a adj.
desagradecido, -a. adj (dicho de alguien) desagralecíu, -a, desagraecíu, -a adj.
desagregar. act desagregal act.
desagüe. m desagüi, arroyu m; sobraeru m.
desaguisado. m (lío, destrozo) desaguisu, desavíu m.
desahogadamente. adv desafogámenti, desahogámenti adv.
desahogar. act (liberar) desafogal act 2 med desafogal-si med.
desahuciado, -a. adj (dicho de un enfermo) desauziau, -á adj.
desahuciar. act (desesperanzar) desauzial act 2 (expulsar) desauzial act.
desahucio. m desauziu m.
desajustado, -a. adj (dicho de algo) repiau, -á adj.
desajustar. act (cruzar, torcer) entripetal act.
219
desajuste. m desajusti m.
desalabear. act salabeal act.
desalar. act dessalal, desensalal act.
desalentar. act desvenal, estutanal act 2 med renegal-si med.
desaliñado, -a. adj (dicho de alguien) desliñau, -á, esgalichau, -á, desaharapau, -á,
esfarraguau, -á, desfarraguau, -a, desbraguiñau, -á, desmanotau, -á, desfarfollau, -á
adj; galochu, -a, farragutu, -a adj; farochón, -ona, harón, -ona, trochón, -ona adj;
trapaceru, -a, trapajosu, -a, pelandruscu, -a, vorás adj; (persona desaliñada) farragua,
farramalla, harrampla, jarramanta, pelahustrán, alfarnati, andacapairi, arrastrapastus
com, mantarrastru m.
desalmado, -a. adj (dicho de alguien) incompresibli adj.
desalojar. act (objetos) desavallal, destravessal, despolijal, despojal act.
desamorar. act desamoral act.
desamortización. f desmortición f.
desamparar. act desarvolal, desamparal act; (dejar sin defensa) desafial act.
desamueblar. act desmoblal act; desamoblal act.
desangrar. act dessangral act 2 med dessangral-si med.
desanimado, -a. adj (dicho de alguien) amorrau, -á, amancornau, -á, aborrongau, -á,
apolismau, -á adj.
desanimar. act desvenal, desanimal, estutanal act 2 med desanimal-si med.
desánimo. m desánimu m, apressión, derrengueta f.
desapacible. adj METEOR (dicho del tiempo) pertegueru, -a adj.
desaparecer. act desparecel act; desaparecel act.
desaparecido, -a. adj (dicho de alguien o de un animal) desaparecíu, -a adj.
desaparición. f desaparición f.
desaprensión. f desminción f.
desarmar. act (quitar las armas) desarmal act 2 (desmontar) desarmal, desconestal
220
act; (causando algún desperfecto) desconchavillal, desentanguilal, estrangulal,
descanguillal act.
desarraigar. act (una planta) desprantal act 2 (una persona) desenrazal act.
desarreglado, -a. adj (dicho de alguien) descompuestu, -a, desarmau, -á, desaschisclau,
-á adj; molanu, -a, marotu, -a adj; (con todos los faldones por fuera) desatacau, ,
desfarrigau, á adj; ropassuelta com.
desarreglar. act (descomponer, desasear) esbandangal, descanguillal act.
desarreglo. m (desconcierto) atuendus mpl.
desarrollado, -a. adj (dicho de alguien) rehechu, -a adj; (dicho del animal poco
desarrollado) runatu, -a, escafurríu, -a adj.
desarrollar. act desenreoal, desenroal act 2 med (crecer) desempelechal, engaripolal
act; (precozmente) adelantal-si med; (no desarrollarse) engurruñal act.
desarrollo. m (crecimiento) espigaera f; (mejora) pulu m.
desarropar. act desarropal act; desarrebujal act.
desaseado, -a. adj (dicho de alguien) desassajau, -á, desaguisau, -á, espessu, -a adj.
desasir. act desasil, desagarral act.
desasosegar. act remusgal act.
desasosiego. m aginamientu, açogamientu m; (continuo) aginaeru, açogaeru m; (al
arrepentirse por no hacer algo) postema f.
desastrado, -a. adj (dicho de alguien) desmeligrau, -á, achiscrau, -á, apercochau, -á,
desfarfallau, -á adj; desastrosu, -a, pingajosu, -a adj; (que va desastrado) pinganderu, -
a adj; farraguas, çarrampla, andarríu com.
desastre. m dislatri, disastri m.
desatar. act desatal act.
desatascador. m desatrancaol m.
desatascar. act (hacer desatascar) desatrancal act; desabural act; (lo que estaba
atascado) desentrancal, desentrapal, desentapal act.
desautorizar. act desdizil act.
221
desavenencia. f desavenencia f.
desavenirse. med desavenil-si med.
desaviar. act (descaminar) despical act 2 (abastecer) desavial act.
desaviso. m desavisu m.
desayunar. act almorzal, almozal act.
desayuno. m almuerzu, almuezu m.
desbancar. act (echar) desculal act.
desbandada. f desbandá f.
desbarajuste. m desembarajusti m; (situación caótica) potiosi f.
desbaratar. act faratal, esfaratal, desfaratal act; desfandufal, esbandujal act; (tirar por
tierra) farrungal, esbandangal, enchamborcal act.
desbarrar. act (errar) farral, desbarral act.
desbastar. act (una madera) falqueal act.
desbocado, -a. adj (dicho de un animal) esbocau, -á adj.
desbordar. act desbordal act 2 med (un río) avental-si, vental-si med.
desbriznar. act desbresnal act.
desbrozar. act atochal, desguazal act.
descabezar. act descabeçal, escogollal act 2 AGR despiojal act.
descaderado, -a. adj (dicho de alguien) desquadrilau, -á, esquadrilau, -á adj.
descalabradura. f escalabraúra f 2 (cicatriz) escalabraúra, pitera f.
descalabrar. act escalabral, escelebral, escamollal, esmotolal act; escastañal act fam 2
med escalabral-si, escelebral-si, escamollal-si, esmotolal-si med.
descalabro. m escalabru m; (que produce descalabros) escalabrosu, -a adj.
descalzadora. f descalçaora f.
descalzar. act descalçal act.
descalzo, -a. adj (dicho de alguien) descalçu, -a adj.
222
descambiar. act desmual, descambial act.
descangallar. act escangallal act.
descansar. act descansal act 2 (aliviarse, parar) resolgal act.
descansillo. m (de una escalera) escalerón, sobraíllu m; (a la puerta de una casa en una
calle en cuesta) reútu m.
descanso. m descansu m; (en un trabajo) humaíta f.
descarado, -a. adj (dicho de alguien) sueltu, -a, desacotau, -á, salpicau, -á, ahotau, -á,
arriscau, -á adj; sópitu, -a, harochu, -a, adj; (chulo) cácarru, -a, flamencu, -a, relambíu, -
a adj; (persona informal y muy descarada) saltimbanqui, sátiru m; (persona fresca y
muy descarada) tíu-catorzi m; (persona descarada al hablar) alicantina com; (mujer
descarada) pescueça f.
descargar. act descargal, decargal act 2 INFORM descargal act.
descariñado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) desenquerau, -á adj.
descariñarse. med descapechal-si [de] med.
descarnar. act descarnal act.
descarriar. act descarrial, escarrial act 2 med descarrial-si, desmarrial-si, destinal-si,
escarrial-si med.
descarrilado, -a. adj (dicho de alguien alocado) descarrilau, -á adj.
descarrilar. act descarrial, escarrilal act 2 med descarrial-si, escarrilal-si med.
descartar. act descartal act, estal por descartau fr.
descascarar. act escascaral act.
descascarillar. act cascarillal, escascarillal, descascaral, escarcavozal act; (un esmalte)
desborcellal act; (estar descascarillando) cascareal act 2 med cascarillal-si med.
descastado, -a. adj (dicho de alguien) descastau, -á adj.
descendencia. f descendencia, nacencia f 2 (origen) descendencia n.
descendencia. f familia f.
descender. act (proceder) descendel act.
223
descendiente. m descendienti m.
descendimiento. m descendimientu m.
descentrado, -a. adj (dicho de algo) repiau, -á adj.
descerrar. act desfechal act.
desclavar. act desencraval act.
descojonarse. med fam! descoxonal-si med fam
descolgar. act descolgal act 2 (teléfono) cogel, desenganchal act 3 med descolgal-si,
rescolgal-si med.
descollar. act (sobresalir) escollal, descollal act.
descolocar. act desacolocal, tracamundeal, tracamundal act; (revolver) envilortal act.
descolorar. act descoloreal act.
descolorido, -a. adj (dicho de alguien) desbrancuçau, -á, descoloríu, -a adj.
descomponer. act descomponel act 2 (deshacer) desbandangal, desbandungal,
desbandingal, deborujal act; descagarrucial act 3 (poner nervioso) aborullal act;
descomponel act 4 med descomponel-si med 5 (ponerse alterado) descomponel-si,
aborullal-si, desbandundal-si med.
descomposición. f descomposición f.
descompostura. f descompostura f 2 (nerviosismo) descompostura f 3 (diarrea)
descompostura, soltura f.
descompuesto, -a. adj (dicho de alguien nervioso) descompuestu, -a adj 2 (con diarrea)
descompuestu, -a adj.
descomunal. adj (dicho de algo) descomarcau, -á adj.
desconcertado, -a. adj (dicho de alguien perplejo) desconcertau, -á, desmentau, -á adj;
(alterado) esparavanau, -á adj.
desconcertante. adj (dicho de algo inquietante) enquietanti adj.
desconcertar. act (turbar) aturdil act.
desconchadura. f pitera f, espostillón, desconchón, desollón, esbarrondón, farrondón,
postillón, esconchavón m.
224
desconchar. act cascarillal, desconchinchal, desconchaval, desollal, despostillal act;
(agujerear) apiteral, forical act 2 med escascarillal-si, cascarillal-si med.
desconchón. m despostillón, desollón, santu, conchón, esbarrondón, farrondón,
postillón, esconchavón m, pitera f.
desconfiado, -a. adj (dicho de alguien) desconfiau, -á, malpensau, -á adj; (receloso)
salpicau, -á, atentón, -ona adj.
desconfianza. f desconfiança f; (que suscita desconfianza) estrañabli adj.
desconfiar. act desconfial-si [de], salpical-si med; (persona que se desconfía) ropa-
suelta com.
desconformidad. f abernunciu m.
descongelar. act descongelal act.
desconocer. act desconocel act.
desconocimiento. m desconocencia f.
desconsideración. f desconsideración, desminción f.
desconsideradamente. adv guarramenti adv, a rajatabla loc.
desconsiderado, -a. adj (dicho de alguien) desconsiderau, -á, desmincionau, -á adj 2
(insolente) descorregibli adj; (inmoral) mendingu, -a adj.
desconsolar. act desconsolal act 2 med desconsolal-si med.
desconsuelo. m desconsuelu m 2 (tener hambre) desconsuelu m.
descontar. act descontal act.
descontrolado, -a. adj (dicho de algo o alguien) sin dominiu loc; (que hace muchos
movimientos) escaramujau, -á, pilriáticu, -a adj.
descontrolar. act (perder los nervios) encabrital-si med.
descorazonar. act (desazonar) descorasnal act.
descorchador. m descorchaol m.
descorchar. act descorchal act.
descorderado, -a. adj GAN (dicho de una hembra) descorderau, -á adj.
225
descornar. act escornal act
descoyuntar. act descoyuntal, escangallal act.
descrédito. m desimportancia f.
descuajar. act AGR descuajal, arrancal act; (por completo) descastal act.
descuajaringar. act escuajaringal, descuajaringal act.
descuartizar. act acachinal act; MATAN (al cerdo) eschangal act.
descuartizar. act quarteal act.
descubrimiento. m descubrimientu m.
descubrir. act (destapar) descubril act; levantal la liebri fr 2 (encontrar) encontral act.
descuidadamente. adv ala descudia loc.
descuidado, -a. adj (dicho de alguien en el vestir) desmanotau, -á, descudiau, -á,
fiscallosu, -a, ñacarru, -a adj; (sucio) morruciu, -a adj.
descuidar. act descudial act 2 med descudial-si, encantal-si med.
descuido. m descudiu m.
desde. prep dendi, endi, desdi prep; enda prep || loc ~ que: des que, dendi que loc.
desdecir. act desdizil, desesprical act 2 med desdizil-si med.
desdeñoso, -a. adj (dicho de alguien) esquivu, -a adj.
desdentado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) molanu, -a, moleju, -a adj.
desdicha. f desdicha f.
desdichado, -a. adj (dicho de alguien) desdichau, -á adj; (conmiserativo) cutau, -á adj.
desear. act deseal act; (vivamente) alamplal, alampal [por], galgueal act, alucinal-si
[con] 2 (tener ganas) deseal act 3 (expresar deseos) deseal act.
desechable. adj (dicho de algo) desechabli adj.
desechar. act desechal, ahondeal act; (dejar de usar) aborrecel act 2 (un cierre)
desechal act.
desecho. m refugu, desechu m, escarpicias fpl.
desembarazar. act desenreal, desencangal, desenverijal, desançolal act 2 med
226
desenreal-si, desançolal-si, desengurdil-si med.
desembocadura. f GEO boca f.
desembocar. act abocal [con] act.
desembolso. m (importante) sacaeru m.
desembrollar. act desenlial, desembeleñal, desenvilortal act.
desembuchar. act (desvelar) desbrochal, debrochical, desbuchal, arrempuxal [con] act.
desembuche. m desbrochi m.
desempeñar. act (quitar una deuda) desempeñal act 2 (hacer) hazel act
desempleo. m paru m; (época de desempleo) parola f; (mucho desempleo) parolera f.
desempolvar. act despolval act.
desemponzoñar. act desempoçoñal act.
desencajar. act (lo que está encajado) desencaxal act 2 (descomponer) desvencijal act.
desencaminado, -a. adj (dicho de alguien) descaminau, -á adj; destinau, -á adj.
desencaminar. act dal malus passus fr.
desencantado, -a. adj (dicho de alguien) renegau, -á adj.
desencantar. act (chafar) desmaginal act 2 med desmaginal-si med.
desencanto. m desencantu m.
desenfadadamente. adv frescamenti adv.
desenfadado, -a. adj (dicho de alguien) frescu, -a, retrecheru, -a adj.
desenfrenado, -a. adj (dicho de alguien o de algo) desesfresnau, -á, esbocau, -á adj.
desengañar. act desengañal act; (desencantar) desmaginal act 2 med desengañal-si
med; desmaginal-si med.
desenganchar. act desenganchal act.
desengaño. m desengañu m.
desenhebrar. act COST desenebral act.
desenredar. act desenreal act.
227
desenrollar. act desenroal act.
desenroscar. act desenroscal act.
desentenderse. med desaculal-si [de] med; desacredital-si [de], desanuncial-si [de],
desimportal-si [de] med; açorongueal-si, azorrongueal-si, desurdil-si [de], amochal-si
med, levantal manu fr; (echarse atrás en lo dicho) rechiflal-si med; (echar en el olvido)
descadecel-si [de] med.
desenterrar. act desenterral act.
desentumecer. act desentumil act 2 med desentumil-si med.
desenvoltura. f desenvolvimientu m 2 (agilidad) involtura, soltura f.
desenvolver. act (quitar lo que envuelve) desarrebujal act 2 (agilizar) desengolvel act 3
med desengolvel-si, rehollal-si med.
desenvuelto, -a. adj (dicho de alguien) apañosu, -a, desengüeltu, -a adj; (trabajador)
árdigu, -a, ardilosu, -a adj, ardila com.
deseo. m deseu m; (vehemente) ansión m 2 (apetito) deseu m.
deseoso, -a. adj (dicho de alguien) alucinau, -á [con] adj.
desequilibrar. act desiquilibral act.
desequilibrio. m desiquilibru m.
deserción. f deserción f.
desespaldado, -a. adj (dicho de alguien) despaletau, -á adj.
desesperación. f desespera, desesperación f.
desesperanza. f desesperación, desesperança f.
desesperar. act desesperal act 2 med desesperal-si med.
desestabilizar. act cambaleal, camballeal act.
desfachatez. f cinismu m, poca-vergüença, alicantina f.
desfalco. m desbarcu m.
desfallecer. act escaecel, esmorecel act; (de hambre) esgalamecel-si med.
desfigurar. act desfigural act.
228
desfilar. act desfilal act.
desfile. m desfili m.
desfondar. act desculal, deshondal, deshondonal act.
desfragmentar. act INFORM arremangal act.
desgajar. act esgajal act; (partir) escachal, estronchal act.
desgana. f desganu m, singana f.
desganado, -a. adj (dicho de alguien sin hambre) desganau, -á, desganíu, -a adj;
(emperezado) aperreau, - á, embarraganau, -á adj; (por la enfermedad) encalmau, -á
adj; (persona que hace mal las cosas por desgana o porque le cuesta) rastru m.
desganar. act desganal act 2 med desganal-si med; (emperezarse) aparramplal-si med.
desganchar. act AGR esganchal act.
desgañitarse. med desgañital-si, desgañotal-si med.
desgano. m desganu m.
desgarbado, -a. adj (dicho de alguien) desgalichau, -á, desgarbau, -á adj; calandrán, -
ana adj; hilandón, -ona adj; (alto y desgarbado) palancoti, -a adj.
desgarrar. act esgarral act; janchal act; (por completo) esgarranchal act.
desgarro. m esgarru m.
desgarrón. m esgarrón m; (por completo) esgarranchón m; (que presenta desgarrones)
rajonau, -á adj.
desgastado, -a. adj (dicho de un tejido) lefi, falíu, -a, lassu, -a, raíu, -a, ralu, -a,
abatanau, -á adj.
desgastar. act desgastal act; revenil, hollal act, metel huella fr.
desgaste. m desgasti, desgastamientu m; (de una prenda) trapíu m; (físico o mental)
trapíu m 2 (erosión) raspafilón m.
desgobernar. act desgorvernal act.
desgoznar. act desgonçal act.
desgracia. f (calamidad, infortunio) desgracia f; platerías fpl; (percance) adagiu,
229
antuyón, assuntu m; (pérdida) estravíu m.
desgraciado, -a. adj (dicho de alguien) desgraciau, -á, espenau, -á adj; (físicamente)
descongraciau, -á adj 2 (conmiserativo) cutau, -á adj.
desgraciar. act desgracial, espenal act 2 med desgracial-si med.
desgranar. act desbagal, degranal act; (panojas) desbagal, escachapal act;
(herramienta para desgranar uva) desgranaera f.
desgreñado, -a. adj (dicho de alguien) peluscu, -a, lechuzu, -a adj.
desguarnecer. act esguarnacal act.
desguazar. act desguazal act.
deshabitar. act desabital act.
deshabituar. act desempical act.
deshacer. act deshazel act 2 (descomponer, romper) farrugal, eschapazal, deborujal act
3 (disolver) insolvel act 4 med (desechar) acumulal act.
deshambrido, -a. adj (dicho de alguien) deshambríu, -a, eshambriau, -á adj.
desharapado, -a. adj (dicho de alguien) desfarrapau, -á, desfarraguau, -á, harrapau, -á,
enrajonau, -á adj; mangajosu, -a adj.
deshecho, -a. adj (dicho de algo) deshechu, -a adj.
deshelar. act descongelal act; deselal act.
desheredar. act desereal act.
desherrar. act desherral act.
deshidratación. f desidración f.
deshidratar. act desidratal act.
deshierbar. act desyerval act.
deshilachar. act deshilachal, despelechal act; hilaral act; (descomponer) deslavazal act;
(trozo de tela deshilachado) hilangru m; (prenda deshilachada) despelorchau, -á adj.
deshilado. m COST deshilau m.
deshilar. act deshilal act.
230
deshilvanar. act COST deshilvanal act.
deshojar. act desojal act; (una hortaliza) descamochal act.
deshollinadera. f deshollinaera f.
deshollinador. m deshollinaera f.
deshollinar. act deshollinal act.
deshonesto, -a. adj (de alguien) desonestu, -a adj 2 (de una acción) desonestu, -a adj.
deshonor. m desonol m.
deshonra. f desonra f.
deshonrar. act desonral act.
deshuesar. act desgüessal act.
desidia. f galvana, pereza f.
desidioso, -a. adj (dicho de alguien) desidiosu, -a, dexau, -á adj.
desierto, -a. adj (dicho de un lugar) desiertu, -a adj.
desierto. m desiertu m.
designar. act assinal act.
designio. m desinu m; (intención) revesinu m.
desigual. adj (dicho de algo) desigual adj.
desigualdad. f desigualdá f; COST (en el vuelo de un tejido) pierna f.
desilusión. f desilusión f.
desilusionado, -a. adj (dicho de alguien deprimido) auguau, -á, aguau, -á, alicortau, -á
adj; (triste) murriu, -a adj.
desilusionar. act desilusional act 2 med desilusional-si med.
desimpresionar. act desmaginal act 2 med desmaginal-si med.
desinflar. act desinflal act.
desintegrar. act estutanal act; (por completo) desquajarrandajal, desquaranjal act.
desinterés. m manguela f || fr mostrar ~: tenel manguela fr.
231
desistir. act desestil, desistil, negal-si act, perdel el píu fr; (persona propensa a desistir)
negón, -ona adj.
deslavar. act deslaval, deslavazal act.
deslavazado, -a. adj (dicho de una comida) lavau, -á adj.
desleal. adj (dicho de alguien) bocúu, -a adj.
desleír. act desleíl act.
deslenguado, -a. adj (dicho de alguien) desbocarrau, -á, passanti adj.
desliar. act desalial act; desatortajal act; (lo que está liado) desenlial act; desenvilortal
act; (un nudo complicado) desenrelial act.
desligado, -a. adj (dicho de alguien) assolutu, -a solutu, - a adj.
desligar. act (ser independiente) endependel act.
deslindar. act deslindal, arrayal act; (poner mojones) mojoneal act.
deslinde. m deslindi, arrayu m.
desliz. m quema f.
deslizadero. m refalaera, revalaera, jorratera f.
deslizante. adj (dicho de algo) escurriçu, -a adj.
deslizar. act eslicial, esvaral, esbalizal act; licial act; (pasar rozando) lambel act 2 med
eslicial-si, esbalizal-si med; (hacia abajo) jorreal, ajorral act.
deslomar. act (quitar los lomos) eslomal act 2 (despaldar) eslomal, estroncal act.
deslucir. act desluzil act.
deslumbramiento. m desalumbramientu m.
deslumbrar. act desalumbral, descandilal act; (de manera momentánea la visión)
fissojal act; (hacerlo de manera momentánea) afissojal act.
deslustrar. act percuíl, percudil, deslustral act; empercochal act; (perder la frescura un
producto) ahonguinal-si med.
desmadejado, -a. adj (dicho de alguien) desmaejau, -á, tirulencu, -a adj.
desmadrado, -a. adj (dicho de una persona o un animal huérfano) desmadrau, -á adj.
232
desmadrar. act (perder el control) arrancal la estaca fr.
desmamonar. act AGR (olivos) destallal, choponal act.
desmañado, -a. adj (dicho de alguien) desmañau, -á adj.
desmano. m loc a ~: a trasmanu, a desmanu loc.
desmayado, -a. adj (dicho de alguien) desmayau, -á, esmarriau, -á adj.
desmayo. m (mareo, indisposición) alicorniu m.
desmedido, -a. adj (dicho de algo) desmedíu, -a adj.
desmedrado, -a. adj (dicho de alguien) agostizu, -a adj.
desmejorado, -a. adj (dicho de alguien) escancaníu, -a, esbolillau, -á, espeleríu, -a adj;
maletu, -a adj; acochambrau, -á adj; rengui adj.
desmejorar. act (notable) escuajaral act 2 med ahilal-si, afinal-si, alicranal-si med.
desmembrar. act desbiembral, perdel un biembru, perdel un remu fr.
desmemoriado, -a. adj (dicho de alguien) desmemoriau, -á adj.
desmentir. act desmentil, desdizil act.
desmenuzar. act esmenuzal, desmenuzal, espiscal act, hazel borra fr.
desmigar. act esmiajal act.
desmochar. act escamochal, esmochal act.
desmolado, -a. adj (dicho de alguien) desmuelau, -á adj.
desmontar1. act (quitar maleza y monte) AGR descotorral act.
desmontar2. act (lo que está montado) desmontal act 2 (desarmar) desconestal act.
desmoralizar. act esbarrucal act 2 med esbarrucal-si med.
desmoronamiento. m esboronamientu, desboronamientu m.
desmoronar. act esboronal, desboronal, esboxigal act 2 (derrumbar) esbarrucal act.
desnivel. m (en un terreno) zimbarón, vallau, abitanti m.
desnivelado, -a. adj (dicho de un terreno) abombau, -á adj.
desnucar. act esnocal, esnucal act.
233
desnudar. act (dejar desnudo) empelotal, empeletal, encoratal, encorotal act;
(desvestir) denual, esnual act.
desnudo, -a. adj (dicho de alguien) empelotu, -a, empeloti, -a, peloti, -a, peleti, -a,
corotu, -a, desnúu, -a adj; peloturriu, -a adj; (completamente desnudo) empeletusu, -a
adj; (de forma desnuda) empeloti, empeleti adv, en peliboti, en pelota loc.
desnutrido, -a. adj (dicho de alguien) destragau, -á, disnutríu, -a, atraspellau, -á adj;
farotu, -a, cansecu, -a, pelihincau, -á, cutri adj.
desobediente. adj (dicho de alguien) malencaxau, -á, bienmandau, -á adj; (niño
desobediente) peúñu, cafri m.
desobstaculizar. act destravessal act.
desobstruir. act desentrapal act.
desocupación. f desacupación f.
desocupado, -a. adj (dicho de algo) desacupau, -á adj 2 (dicho de alguien) desacupau, -
á, vaganti adj; (sin oficio) desoficiau, -á adj.
desocupar. act (vaciar) desagural, desacupal act; devacual act 2 (desembarazar)
desacupal, descruíl act 3 (desemplear) desacupal act 4 med (liberarse) desenreal-si,
descruíl-si, desacupal-si med.
desodorante. m desodoranti m.
desolar. act (afligir) escongojal act.
desolladura. f dessollamientu m; raspaúra f.
desollar. act dessollal act.
desorden. m disloqui, barullu, desordin m, tracamundina f; desparpaju, timbirimbau,
eschiji m, malandanga f; (mezcla) envoltoriu m; (lugar desordenado) milanera f.
desordenadamente. adv al rebullón, al torteruelu, al trasteruelu, a torromorrón loc; al
retorteru loc.
desordenado, -a. adj (dicho de alguien) barcatrochu com.
desorganización. f (desorden) tracamundina f.
desorganizar. act descabalal act; (liar, confundir) abarullal act.
234
desorientado, -a. adj (dicho de alguien) desorentau, -á, esnortau, -á, arrutau, -á adj;
descordelau, -á adj; (perdido) ennortau, -á, desnortau, -á adj.
desorientar. act desorental, esnortal, desambiental act; (confundir) amorgañal act 2
med desorental-si, esnortal-si, desambiental-si med.
despabilar. act espabilal act, quital el mocu fr.
despachar. act (atender, trabajar) espachal act 2 (despedir, echar) despachal act.
despachurrar. act espachurral, estripal, espiparral, desborrifal, achorchal act.
despacio. m despaciu m.
despaldar. act eslomal, espaletal, espaletillal act.
despaldillar. act despaletillal act.
despalmar. act (un casco de caballería) despalmal act.
despanchurrar. act estripal, achorchal, espachurral act.
despancijar. act espançurral, espachurral act.
despanzurrar. act espançurral, esbandujal act.
desparpajar. (un material) esparpajal act.
desparpajo. m esparpaju, desparpaju m.
desparramamiento. m esparramamientu m.
desparramar. act esparramal, escarramanal act; (lugar por donde se esparce algo)
esparramera f; (cosas desparramadas) parramera n.
despatarrar. act espatarral, esparratacal, espaturral act 2 med espatarral-si,
espatarracal-si, espaturral-si med; empaturral-si med.
despearse. med haspeal-si, espeal-si, aspeal-si med.
despectivo, -a. adj (dicho de algo) despetivu, -a adj.
despedazar. act espeaçal act; retoral act; acachinal act.
despedida. f despeía, despedía f; arrancaera f.
despedir. act despeíl, despedil act 2 (echar) despeíl act 3 (en un trabajo) despeíl act;
volal, arrehutal act, dal la patá fr fam; (ser despedido) trael la tarama atá fr.
235
despegado, -a. adj (dicho de alguien) espegau, -á adj.
despejado, -a. adj (dicho de algo claro) descapachau, -á, descracau, -á, despejau, -á adj
2 (dicho del cielo) despejau, -á, emparigíu, -a adj.
despejar. act (aclarar) despejal, clareal act. 2 METEOR levantal, abril act; (comenzar a
despejar) clareal act.
despellejar. act espellejal, despellejal, escoral act 2 med despellejal-si, escoral-si med;
(por el sol, una quemadura, etc.) pelal-si med.
despeluzado, -a. adj (dicho de alguien) espeluçau, -á, espeluciau, -á, peluchu, -a,
pelurdu, -a, pelandruscu, -a adj; pelujardu m.
despeluzar. act espeluçal, espelucial, despelucal, despelujal act; respeluzal act.
despeñadero. m despeñaeru m.
despensa. f dispensa f; aljazena, alazena f.
despercudir. act (una prenda) despercuíl, despercudil act; hopeteal act.
desperdiciar. act esperdicial, desperdicial act.
desperdicio. m esperdiciu, desperdiciu, descorroçu m; jorrija, riza n; fanfurrias fpl; AGR
(que se deja porque no se puede alcanzar) rabera, rabujera n, raberu m.
desperdigar. act esperdigal, desperdigonal act; (dejar desperdigado) arrelval act.
desperezarse. med esperezal-si med.
desperezo. m espereçu m.
despertación. f dispertación f; (continua) dispertaera f.
despertar. act dispertal act; acordal, aballal act; recordal act 2 med dispertal-si med;
acordal-si med; (a media noche) reballal act.
despezar. act espeçonal act.
despiadado, -a. adj (dicho de alguien) incompresibli adj.
despierto, -a. adj (dicho de una persona o un animal) dispiertu, -a adj 2 (advertido)
dispiertu, -a, bichaol, -ora adj; (espabilado) orejivivu, -a adj.
despilfarrador, -a. adj (dicho de alguien) trochón, -ona, desbalagaol, -ora adj.
236
despilfarrar. act desbalagal, derribal, derrotal, destroçal, estroçal, espiparral act.
despilfarro. m desbalagu, desbalgui, espiparru, espiparri, escorroçu, derrotu m;
desbalagamientu m; (situación de despilfarro) desbalagaeru m.
despintar. act despintal act.
despiojar. act despiojal act.
despistado, -a. adj (dicho de alguien) descontrau, -á, atónitu, -a, ennortau, -á adj;
boloniu, -a adj; (persona despistada) çalacatrán m.
despistar. act despital act 2 med despital-si med; roel la soga fr.
despiste. m despiti m; (estado de distracción) alondrera f.
desplazar. act (hacer mover) aballal, arrexurdil act; (hacia abajo) jorreal act; (del
centro) sosquinal act; (echar) desculal act.
desplegar. act desenroal act.
desplomado, -a. adj (dicho de alguien) apromau, -á adj.
desplomar. act despromal act 2 (cansar) apromal act 3 med despromal-si med;
(venirse abajo, decaer) apromal-si, apranal-si, arrengal-si, arruñal-si med 4 (caer)
despromal-si med.
desplome. m (decaimiento, abatimiento) apromación f, apromamientu m.
desplumado, -a. adj (dicho de alguien arruinado) espelusau, -á, esperrillau, -á,
espurruchau, -á, lambíu, -a adj; (en el juego) arruchau, -á, apau, -á, apón, -óna adj.
desplumar. act espeluchal, despelechal, desprumal act 2 (arruinar) espeluchal,
arruchal, apelusal, atusal act; (en el juego) arruchal, apal act.
despoblar. act despuebral act.
despojar. act (desproveer) esmangajal act.
despojo. m MATAN (del cerdo) marraná f.
desportillar. act desportillal, esbordillal act.
desposorio. m fr hacer los ~s: tomal los dichus fr.
despotricar. act espotrical act.
237
despreciable. adj (dicho de algo o de alguien) despreciabli adj; (persona despreciable)
mala-sombra, piltraca, piltrafa com, currutracu m.
despreciado, -a. adj (dicho de alguien) despreciau, -á, desmirau, -á adj.
despreciar. act desprecial act, hazel despreciu [de], hazel un desairi fr; (ser
despreciado) lleval-si hozicás, lleval-si sartenazus fr fam.
desprecio. m despreciu m; (gesto) despreciu, desairi m; (gesto al despreciar) filimusía f.
desprender. act desprendel act 2 med desprendel-si med 3 (abandonar) quital act.
desprendido, -a. adj (dicho de algo) despresu, -a adj; (suelto, roto) descontraíu, -a adj;
(trozo desprendido de algo) prendijón m 2 (dicho de alguien) desprendeol, -ora adj.
desprendimiento. m desprendimientu m.
despreocupado, -a. adj (dicho de alguien) desprocupau, -á adj; (dejado) landrúu, -a,
mangalochanu, -a adj.
desprevenido, -a. adj (de alguien) desapreveníu, -a, desavisau, -á, desacusau, -á adj.
desproporcionado, -a. adj (de algo) despalmau, -á adj 2 (de alguien) mochuelu, -a adj.
despropósito. m azurdimientu m.
desprotección. f (falta de defensa) desafíu m.
desproteger. act desaprotegel act 2 (quitar la defensa) desafial act.
desprotegido, -a. adj (de alguien) desaprotegíu, -a adj 2 (sin defensa) desafiau, -á adj.
desproveeer. act esvalijal act.
después. adv dispués adv; endispués adv; (a continuación) adispués, aspués adv;
dempués adv, de empués, den pues, de en pues loc; (luego) aluspués adv, alú espués
loc; (poco después) dispuesinu, endispuesinu adv || loc ~ de: dispués de loc; ~ de que:
dispués que adv || fr estar ~ de: sel alogu de fr.
despuntar. act (quitar la punta) despuntal act 2 (sobresalir) despuntal, repuntal act;
(comenzar a despuntar) pespunteal act
desquerido, -a. adj (dicho de una persona o un animal) desenquerau, -á adj.
desquiciar. act desquicial act.
desrabotar. act GAN desrabal act; raboteal act; (acción) raboteu m.
238
desriñonar. act esriñonal, desrabillal act; (dejar desriñonado) arriñonal act.
destacar. act destacal, senifical act; destacal-si, señalal-si med; (un color) restrallal act.
destajo. m destaju m; (que trabaja a destajo) destajeru, -a adj || loc a ~: astaju adv, a
tantu, a destaju, a estripapellejus, a rompigüessu, a reventacincha, a quitapellejus, a
matacavallu, a matahogazu, a rebientaombris loc; (un obrero) a tantu loc.
destapar. act destapal act 2 (descubrir, abrir) destapal act.
destartalado, -a. adj (dicho de algo) destartaleau, -á, destartalau, -á adj.
destazar. act MATAN destaçal act.
destello. m candilá, luzá f, candilazu m.
desteñir. act desteñil act 2 (por acción del sol) descomel act.
destensado, -a. adj (dicho de algo) abambau, -á adj.
desternillar. act descancanillal, descandillal act 2 med (de risa) descancanillal-si,
descandilal-si, esternillal-si med.
desterrado, -a. adj (dicho de alguien) descritu, -a adj.
desterrar. act descrevil act.
destete. m desteti m 2 (tiempo del destete) desteti m.
destinar. act (asignar un destino) destinal act.
destino. m sinu m.
destitución. f destitución f.
destituir. act destituíl act.
destornillador. m tornillaol m.
destral. m destrala, destralina, macheta, petalla f.
destreza. f albeliá, abelía, maña f, talandangu m || loc con ~: en horma loc.
destrío. m AGR estríu m.
destripador. m estripaol m.
destripar. act esbandujal act.
destripaterrones. m estripaterronis m.
239
destroncar. act estroncal act.
destrozador, -a. adj (dicho de alguien) desgalaçaol, -ora adj; trochón, -ona adj.
destrozar. act desgalaçal, deshalaçal, descorroçal, esgalaçal, esbolichal, alardeal,
estroçal, eschavazal, espetrazal act; (hacer trozos) acachinal, acachonal, hacheal act;
(algo al paso de un animal) xabardeal act; (rajar) menguilal act; (romper todo lo que
toca) tenel manus de salación fr 2 (disipar) descorroçal, rambleal, espichacal act.
destrozo. m desgalaçu, degüellu, descorroçu, escorroçu, esgalaçu, estrullu, alal, alalzi,
desaliñu, aliñu, destroçu m, ricia n; (situación de destrozo) eschavazaeru m; (de
chacharros) testarrina f.
destrucción. f destruición f.
destruir. act destruil act 2 (echar abajo) farrungal, barrungal, barrundil act.
desubicar. act descabalal act.
desuncir. act AGR desenganchal, desencangal, desuñil, soltal, desaparejal act.
desunir. act desunil act; (desajustar) descolal act 2 med desunil-si med; (salirse,
desajustarse) descolal-si med.
desurdir. act desurdil act.
desusar. act desusal act.
desuso. m desusu m || fr estar en ~: nõ estal al usu fr.
desvalijar. act esvalijal act.
desván. m doblau m, riba, ripia f; desván m.
desvanecer. act esvanecel act 2 med esvanecel-si med 3 esvanecel-si med.
desvanecimiento. m esvanecimientu m.
desvariación. f desvariamientu m.
desvariar. act desvarial, fareal act.
desvarío. m esliriu m.
desvelar. act trasvelal, desvelal act; (inquietar) destalantal act 2 med trasvelal-si,
desvelal-si, destalantal-si med.
240
desvelo. m trasvelación f, trasvelu m.
desvencijar. act descondingal, desverijal, descuajaringal, desguanchinchal, escangallal,
escandongal, estrangallal, esguacharnal, desmanganillal act; (hecho por completo)
eschangarral act.
desvergonzado, -a. adj (dicho de alguien) lambíu, -a, despechau, -á adj.
desvergüenza. f disvergüença, disvergoña, poca-vergüença, poca-vergoña f; fresca,
frescura f.
desvestir. act desvestil, debardal act 2 med desvestil-si, debardal-si med.
desviar. act desvial, desfial act; (torcer) estribal act 2 (apartar) desapartal act; (lo que
está perpendicular) cerchal act 3 med desvial-si med; (perder el rumbo) destinal-si med.
desvío. m desvíu m 2 (carretera, camino) desvíu m; (en una carretera) apartaera f.
desvirtuar. act desvirtual act 2 med desvirtual-si, concadecel-si med
desvivirse. med desvivil-si med.
detalladamente. adv detallámenti adv.
detallar. act (referir con detalle) detallal act.
detalle. m (parte) detalli m 2 (obsequio) detalli m; (gesto de aprecio) fineza f.
detallista. com detallista com; (perfeccionista) compretivu, -a adj.
detector. m detetol m.
detención. f detención f.
detener. act detenel act 2 med detenel-si med; echal la galga, pisal el pie fr.
detenimiento. m detenimientu m.
detergente. m saquitu m, polvus pala lavaora loc; (líquido) tergenti, detergenti m.
deteriorar. act çaleal act; desmanganillal act 2 med çaleal-si med; (con el tiempo)
envejal act; (volverse de mala manera) acochambral-si med.
deteriorar. act deterioral act 2 med deterioral-si med.
deterioro. m deterioru m.
determinación. f (disposición, entereza) enderezera f.
241
determinante. adj (dicho de algo) terminanti adj.
determinar. act (delimitar) determinal act 2 (fijar, prescribir) enseñalal act 3 (ordenar)
mandal act 4 (decidir) aterminal act 5 med (decidirse) aterminal-si, determinal-si,
arrancal-si, arrocinal-si, arromanal-si, avoluntal-si med.
detestable. adj (de algo o de alguien) detestabli adj; (persona detestable) pies-
quemaus m.
detestar. act detestal act; (resultar destestable) hedel act.
detrás. adv detrás adv, de tras loc || ~ de: tras de, detrás de loc.
deuda. f deuda f, débitu m; pagarina f; dita f; mojatra f; (adquirir deudas) empeñal,
atrampal act; (sacar de una deuda) desempeñal act; (pagar a plazos una deuda)
acoquinal a la dita fr; (adquirir una deuda) empeñal-si med; (salir de una deuda)
desempeñal-si med.
deudor, -a. adj (dicho de alguien) amorosu, -a adj.
devanadera. f devanaera f; (aspadera) naspaol m.
devanar. act devanal, adevanal act 2 (discurrir) devanal act.
devoción. f devoción f.
devolver. act degolvel act; (entregar de vuelta) repetil act; (dicho de algo que no puede
devolverse) inrepetibli adj 2 (vomitar) degolvel act.
devorar. act devoral act.
devoto, -a. adj (dicho de alguien) devotu, -a adj.
deyección. f (deposición) pussu m, pitorra f.
día. m día m 2 (horas de luz) día m; (festivo) dissantu m; (un día uno y otro día otro) a
tornadía loc || expr buenos ~s: güen día, güenus días, alos güenus días expr; ~ de
perrus: día de perrus, día de matal perrus expr; hoy en ~: ugañu adv, oi día expr || loc
al ~ siguiente: al sotru día, al otru día loc; durante un ~: de por día loc; un ~ y otro: un
día con sotru loc || fr pasar todos los ~s: passal ca dos días i el del meyu fr 3 (clima,
ambiente) día, orilla; (que no sale claro) sol de zorra f; (fresco) gaspacheru, -a adj.
diabetes. f MED açuca, diabeti f.
242
diablo. m diabru m.
diablura. f diabrura, diabruría f.
diabólico, -a. adj (dicho de algo) diabrosu, -a adj.
diábolo. m DIV diavolu m.
diabrótica. f ENT alfilerillu m.
diagnosticar. act MED sacal act.
diagonal. adj (dicho de algo) apescolau, -á adj; (poner en diagonal) apescolal act.
diagonalmente. adv de punta pescola loc.
dialecto. m LING dialetu m.
diálisis. f MED diálisi f.
diálogo. m diálogu m.
diámetro. m diametru m.
diariamente. adv diariamenti adv.
diario, -a. adj (dicho de algo) diariu, -a adj; (consecutivo) conseguíu, -a adj.
diarrea. f MED cagueta, soltura, caguetilla, çurretilla, cagancia, vaziá, zangarriana f;
diarrea f, dil-si de varilla fr.
dibujar. act pintal, debujal act 2 med (aparecer) señalal-si med.
dibujo. m debuju m.
diccionario. m dizionariu, izionariu, dicionariu m; (local) parabreru m.
dicha. f dicha f.
dicho, -a. adj (dicho de algo) dichu, -a adj || expr ~ y hecho: dichu i hechu expr.
dicho. m dichu m; (corriente) dicharru m; (descarado) descarti m; (cosa que se dice o
pronuncia) relati m.
dichoso, -a. adj (dicho de alguien) dichosu, -a adj.
diciembre. m diziembri, deziembri m.
dictamen. m setencia f.
243
dictar. act (ordenar) mandal act.
didáctico, -a. adj (dicho de algo) didáticu, -a adj.
diecinueve. adj dezinuevi adj.
dieciocho. adj deziochu adj.
dieciséis. adj dezisseis adj.
diecisiete. adj dezissieti adj.
diente de león. m BOT lechuguinu m.
diente. m ANAT dienti m; (descolocado) trigueru, -a adj; (con los dientes deformados)
dientistrañu com; GAN (conjunto de piezas dentales) molagi, molaera m || ~s de lechi:
dentaúra lechal f 2 BOT (de ajo) dienti m, pierna f.
diestramente. adv en horma loc.
dieta. f régimi m || loc a ~: a régimi, a pran loc; fr hacer ~: estal de régimi fr; ponerse a
~: ponel-si a régimi, cortal el rumiu fr 2 (comida) dieta f; (sin incluir la dieta) a secu loc.
diez. adj diés adj.
difamador, -a. adj (dicho de alguien) levantaol, -ora adj.
diferencia. f deferencia f.
diferenciar. act deferencial, destinguil act 2 med deferencial-si, destinguil-si, destacal-
si, destrepal-si med.
diferente. adj (dicho de algo o de alguien) deferenti adj.
difícil. adj (dicho de algo) difici adj.
difícilmente. adv (apenas) malamenti, remotamenti adv.
dificultad. f dificultá f; (engorro, problema) garronchu, matamueru m, apreva,
trapatunda f || loc con ~: a trancas i barrancas loc.
dificultar. act engorral act.
dificultoso, -a. adj (dicho de algo) dificultosu, -a, enteosu, -a, enreosu, -a, haleosu, -a
adj; (pesado) molondrón, -ona, molondroscu, -a, molondru, -a adj; (dicho de alguien
que hace las cosas de manera dificultosa) atravessau, -á adj.
244
difteria. f MED diteria f.
difteria. f MED garrotillu m, diteria f.
difundir. act (divulgar) difundil, esparigil, esperdigal act, dal policía fr.
difunto, -a. adj (dicho de alguien) defuntu, -a adj.
difunto. m defuntu m.
difuso, -a. adj (dicho de algo) difussiu, -a adj.
digerir. act digeril act.
digestión. m digestión f || fr cortarse la ~: cortal-si el rómiu, cortal-si el rúmiu fr; hacer
la ~: hazel la digestión fr.
digital. f BOT dealera f.
digitalizar. act ponel en degital act.
digno, -a. adj (dicho de alguien) dinu, -a adj 2 (dicho de algo) dinu, -a adj.
dilapidar. act (derrochar) escabechal act.
dilema. m dismán, dilema m.
diligencia. f (prontitud) diligencia, agencia, consicuencia f; espabili m.
diligenciar. act aligencial act.
diligente. adj (dicho de alguien) consicuenti, afrujenti, diligenti adj; dispuestu, -a,
cuciosu, -a, listu, -a, afanau, -á, cossariu, -a adj; (trabajador) ardilosu, -a, árdigu, -a adj;
(que busca trabajo u ocasiones) bicheaol, -ora adj; (persona diligente pero poco eficaz)
tarea com.
diluir. act diluíl act.
diluvio. m desluviu m.
dimanar. act dimanal act.
dimensión. f demensión f.
diminutivo, -a. adj LING (dicho de una palabra) diminutivu, -a adj.
diminuto, -a. adj (dicho de algo) diminutivu, -a adj.
dimisión. f demissión f.
245
dimitir. act demitil, arrenuncial act.
dinamita. f dinamita f.
dinamo. f adinamu f.
diñar. act fam diñal, endiñal act fam.
dineral. m dineral m.
dinero. m dineru m, perras fpl; huncia f; (abundancia) pescola, hornija f; (dicho de
alguien que le gusta el dinero) perreru, -a adj; (dicho de alguien que busca el lucro)
perrilleru, -a adj; (estar sin dinero) nõ tenel ni peba fr; (quedarse sin dinero) queal-si a
ruchi, queal-si ala quarta pergunta fr; (tener mucho dinero) tenel maneju, tenel hornija,
tenel remanenti fr.
dintel. m ARQ toça f, cargaeru, barral m; (piedra) toça, volandera f.
dioptría. f MED diotría f.
dios. m dios m.
diputación. f deputación f.
diputado. m deputau m.
diputar. act deputal act.
dirección. f dereción, direción f 2 (domicilio) señas fpl; (indicar la dirección) aseñal,
conseñal act
direccionable. adj (dicho de algo) enderezabli adj.
direccionamiento. m endereçu m.
direccionar. act endereçal act 2 (encaminar) ahilal act.
directamente. adv derechamenti, diretamenti adv, a derechu, a hechu, de hechu loc.
directo, -a. adj (dicho de algo) derechu, -a adj; diretu, -a adj 2 (dicho de alguien) diretu,
-a, claridosu, -a adj.
director. m diretol m.
dirigir. act derigil, regil act 2 (conducir) derigil, encarrefilal act 3 (dedicar) derigil act.
discapacitado, -a. adj (dicho de alguien) descapacitau, -á adj.
246
disciplente. adj (dicho de alguien) socochón, -ona, malencaxau, -á adj.
disciplina. f diciplina f.
disciplinar. act metel en domu fr.
discípulo. m alunu m; dicípulu m.
disc-jockey. m MÚS pinchadiscu m.
disco. m discu m || ~ compacto: discu m.
disconforme. adj (dicho de alguien) desconformi adj.
discordia. f discordia f.
discreto, -a. adj (dicho de algo) discretu, -a adj 2 (dicho de alguien) discretu, -a adj.
discriminación. f descriminación f.
discriminar. act descriminal act.
disculpa. f disculpa f.
disculpar. act dispensal, disculpal act 2 med dispensal-si, disculpal-si med.
discurrir. act (fluir) discurril act 2 (pensar) discurril, regil act.
discurso. m discurrimientu m 2 (razonamiento, pensamiento) discurrimientu,
discurrieru m 3 (transcurso) discussu m 4 (hablado) discussu m.
discusión. f discutimientu, discutiniu m; relatamientu, relatiju m; (prolongada) relateu
m; (intensa) relatiña f.
discutir. act relatal, descutil act; recateal act; (que discute mucho) relataol, -ora adj.
disecar. act dissecal act.
diseminar. act esperrial, estorrial act.
diseño. m inseñu m.
disensión. m (conflicto) polvoreu m.
disfraz. m disfrás m; (de carnaval) mamarrachu m; (de mamarracho) mantullu, -a adj.
disfrazar. act revestil act; (para los carnavales) vestil-si de máscara, antrojal-si,
revestil-si fr.
disfrutar. act desfrutal act; (situación de disfrute) desfrutaeru m.
247
disgregador, -a. adj (dicho de alguien) desajuntaol, -ora adj.
disgregar. act espurreal, esperrial, desajuntal act.
disgustar. act disgustal, desazonal act; aquellal act; enojal act 2 med disgustal-si,
desazonal-si med; repelal-si med; aquellal-si med; enojal-si, aginal-si med; dal-si un
sofocón med.
disgusto. m disgustu, descalientu, rescalientu, lovau m, desazón f; amargancia f;
(enfado) arregañu m || fr estar a ~: estal a disgustu, estal en pena fr.
disimuladamente. adv con desimulu loc; a sombra-páxaru loc.
disimular. act desimulal act.
disimulo. m desimulu m.
disipar. act dessipal act 2 (despilfarrar) rambleal 3 med dessipal-si med; (una bebida)
dessipal-si, safal-si med 4 (los nublados, la niebla) retiral-si med.
dislocación. f MED arrecalcón m.
dislocado, -a. adj MED (dicho de un miembro, un hueso o un músculo) rehuíu, -a adj.
dislocar. act arrecalcal, dislocal act 2 MED relaxal act 3 med MED (una articulación)
relaxal-si, arrecalcal-si med.
disminución. f deminución, desminuición f.
disminuir. act deminuíl, desminuíl act; (ir a menos) amenuíl, menuíl act; (hacer
disminuir) amenual act; (encoger) enxeril act.
disoluto, -a. adj (dicho de alguien) manganti, -a adj; (sexual) furracañu, -a adj.
disolver. act insolvel, dessolvel act.
disparar. act tiral act; desparal, disparal act.
disparatar. act desparatal act.
disparate. m disparatá f, antrueju m; (que dice muchos disparates) disparatosu, -a adj.
disparo. m (con un arma automática) tiru m; (con un palo, una flecha, arma blanca,
etc) lançá f, tiru m.
dispensación. f dispensa f.
248
dispensar. act (otorgar) dispensal act 2 (librar) dispensal act 3 (perdonar) dispensal act
disperso, -a. adj (dicho de alguien) escarriau, -á, esperriau, -á adj; (dicho de algo mal
ubicado) estontoriau, -á adj.
displicente. adj (dicho de alguien) reveníu, -a, revejíu, -a adj.
disponer. act (preparar) disponel, avial, governal act; arrequicial act; (dejar dispuesto)
emparamental, enrangual, enxalmal, enhatijal act; (de forma rápida) enhatijal act.
disponible. adj (dicho de algo) oportunu, -a, disponibli adj 2 (dicho de alguien)
oportunu, -a, disponibli adj.
disposición. f (preparación) disposición f, avíu m 2 (aptitud) disposición f; (de ánimo)
hebra f; (voluntad) afición f 3 (apariencia) lanci m.
dispositivo. m aparatu, cacharru m.
dispuesto, -a. adj (dicho de algo) dispuestu, -a adj 2 (dicho de alguien) dispuestu, -a
adj, en paragi de loc; (no estar dispuesto, no estar preparado) nõ tenel arti [pa] fr.
disputa. f peltrera, disputa f.
disputar. act (litigar) letigal act.
disquete. m INFORM disqué m.
distancia. f distancia f.
distanciado, -a. adj (dicho de algo) despaciosu, -a adj.
distante. adj (dicho de un lugar) desviau, -á adj; (dicho algo que ocurre distante en el
tiempo) despaciau, -á adj 2 (dicho de alguien) despegau, -á adj.
distar. act (estar lejos) cael largu fr, campeal act.
distinción. f destinguimientu m, destinción f 2 (postín, categoría) alumbraeru m.
distinguir. act destinguil act 2 med destinguil-si med; (sobresalir) destacal-si med.
distinto, -a. adj (dicho de algo o de alguien) destintu, -a adj; sotru, -a adj.
distracción. f distraición, distración f; (en el desarrollo de una actividad) entritenga f;
(estado de distracción) alondrera f.
distraído, -a. adj (dicho de alguien) apabau, -á, alunau, -á, atontolinau, -á adj;
empabau, -á, empapirolau, -á adj.
249
distribución. f destribución f.
distribuir. act destribuíl act.
distrito. m destritu m.
diurno, -a. adj (dicho de algo) diurniu, -a adj.
diversificar. act diversifical act.
diversificar. act enramal act.
diversión. f diversión f.
divertido, -a. adj (dicho de algo) divertíu, -a, entriteníu, -a adj 2 (dicho de alguien)
divertíu, -a, cadongu, -a adj.
divertimento. m divertimientu m; reholgueu, reholgueteu m.
divertir. act divertil act 2 med divertil-si, rebullil-si med.
dividir. act dividil act 2 (partir, generalmente en dos) gajal act; (dejar a la mitad o
dividir una tarea) amedial act 3 MAT dividil act.
divieso. m MED nacíu, diviessu m.
divinamente. adv divinamenti adv.
divinizar. act endiosal act.
divisa. f (marca, señal) divisa f 2 GAN divisa f.
divisar. act (ver) devisal, hereal, atisbal act.
divorciado, -a. adj (dicho de alguien) desapartau, -á adj 2 (vivir juntos, pero sin casarse)
arrejuntau, -á adj.
divorciar. act desapartal, descasal act 2 med desapartal-si, descasal-si med.
divorcio. m descasamientu, divorciu m.
divulgar. act esparigil, venteal, apregonal act, dal policía fr.
doblado. m COST dobraíju, dobraízu m 2 (almacén en la planta alta) doblau m.
dobladura. f doblés f.
doblamiento. m dobración f.
doblar. act doblal act; (en espiral) repial act; (una esquina) retorzel act; (acción
250
continua de doblar) dobraíju m 2 med (ceder, perder la erección) estrincal act.
doble. adj (dicho de algo) dupli, dobli adj.
doble. adv dobli adv.
doble. m dupli, dobli m.
doblegado, -a. adj (dicho de alguien) suavi adj.
doblegar. act acachinal, acogotal, doblegal act; ensuavecel act; (no doblegar) pinchal
en güessu fr 2 med doblegal-si med.
doblez. f doblés, priegui f 2 (falsedad) doblés f 3 (despilfarro) nõ tenel doblés fr.
doce. adj dozi adj.
docena. f dozena, ozena f.
dócil. adj (dicho de una persona o un animal) doci adj; (obediente) prudenti adj.
docto, -a. adj (dicho de alguien) leíu, -a, letrau, -á, luchu, -a, entendíu, -a, entronau, -á,
dotu, -a adj.
doctor. m dotol m 2 (médico) dotol m.
doctrina. f dotrina f.
documentación. f decumentación, documentación f.
documentado, -a. adj (dicho de algo) decumentau, -á, documentau, -á adj 2 (dicho de
alguien) decumentau, -á, documentau, -á, impuestu, -a, enterau, -á adj.
documental. m decumental, documental m.
documentar. act decumental, documental act 2 med (informarse) imponel-si med.
documento. m decumentu, documentu m; (en papel) cartapaciu m.
dólar. m dola m.
dolencia. f dolencia f.
doler. act (padecer dolor) dolel, dolecel, dolorecel act 2 (sentir dolor) dolel, heril act;
(por alguien) dolecel [de] act (de manera reiterada) redolel act 3 (pesar) dolel, heril act
4 med dolorecel-si med.
doliente. adj (dicho de alguien) dolenti adj; adolecíu, -a adj.
251
dólmen. m ARQ lancha, anta f; dolmin m.
dolor. m (padecimiento) dolol m; (repentino) dolíu m; (intermitente de cabeza) estallíu
m; (estomacal) padrejón m; (sentir dolor) adolecel-si med; (tener un dolor fuerte)
desadolal [de] act 2 (sufrimiento) dolol m.
dolorido, -a. adj (dicho de alguien) doloríu, -a adj; esconchavau, -á, eschangurrau, -á
adj; aportillau, -á, adj; (en un miembro) desgarvillau, -á, doloríu, -a adj; (muy dolorido)
agarrapatau, -á adj 2 (dicho de un miembro) doloríu, -a adj; (sin poder moverse alguien
por el dolor) empalochau, -á adj.
doloroso, -a. adj (dicho de algo) dolorosu, -a adj.
doloso, -a. adj (persona dolosa) rosca com.
domar. act domal, dominal act; manuseal act; (acción continua) domaeru m 2 (un
calzado) domal act.
dombenitense. adj GENT dombenitensi adj; HIPOC calabaçón, -ona adj.
domeñar. act dominal, manuseal act.
domesticar. act dominal act.
dominante. adj (dicho de alguien) dominanti, -a adj; (mujer dominanta) çaragallanta f.
dominar. act (someter) barbeal, apergollal act, hazel vía [de] fr; cogel la huélliga
branda fr.
domingo. m domingu m || ~ de Carnaval: domingu de Carnaval, domingu gordu m; ~
de Cuasimodo: domingu de Quasimodu m; ~ de Resurrrección: domingu de Láçaru,
domingu de Pascua m; ~ de Ramos: domingu de Ramus m.
dominguero, -a. adj (dicho de algo) domingueru, -a adj
dominicano, -a. adj GENT dominicanu, -a, dominiqués, -esa adj.
dominio. m (mando) dominiu m; (poderío) potestá, podencia f 2 (territorio) dominiu m.
dominó. m dominó m.
doña. f doña f.
donación. f donación f.
donaire. m garbu m.
252
donar. act donal act 2 (órganos) donal act.
donativo. m ofertiju m 2 (caritativo) donativu m.
doncella. f (criada) criá, donzella f.
donde. adv ondi, andi, aondi adv; (de donde) dondi, dandi adv; (hacia donde) pandi,
paondi adv; (por donde) pondi adv.
dondequiera. adv ondiquiera, andiquiera adv; (hacia dondequiera) pandiquiera adv.
dondiego de noche. m BOT periquitu, dompedru m, dama-de-nochi f.
donnadie. m naidi, qualquierina m.
dopaje. m DEP endrogamientu m.
dopar. act DEP endrogal act.
doquier. adv loc por ~: pondiquiera adv, a diestru i siniestru loc.
dormidero, -a. adj (dicho de algo) dormilón, -ona adj.
dormidero. m dormía f.
dormilón, -a. adj (dicho de alguien) dormilón, -ona adj.
dormir. act dormil act; (de mala manera) malcornal-si med; (que le gusta dormir)
dormileru, -a adj 2 (pasar la noche) dormil act 3 med dormil-si med.
dornajo. m GAN dornaju, cucharru, barrañón, molejón, caçolón m, camelleja f.
dornillo. m dornillu m.
dorsal. adj (dicho de algo) dossal adj || ANAT espina ~: espina dossal f.
dorso. m ANAT (de la mano) xuabanilla f.
dos. adj dos adj; (ir de dos en dos) doseal, adoseal act || loc ~ y ~: a dos a dos loc; de ~
en ~: en dos en dos, a dos a dos loc; cada ~ por tres: ca dos por tres, a tres ca ná loc.
doscientos, -as. adj dozientus, -as adj.
dosificación. f goteu m.
dosificar. act goteal act; sumenistral act.
dosis. f gotera f.
dote. f (ajuar) doti f 2 (calidad) doti f.
253
dragón. m dragu, dragón m. drag-queen. m reinona f.
drapear. act COST drapeal act.
drenaje. m MED renagi m.
driver. m INFORM manejanti m.
drogadicción. m (de pastillas) pastilleu m; (por vía intravenosa) pinchaera f.
drogadicto, -a. adj (dicho de alguien) drogaditu, -a adj.
drogar. act endrogal act 2 med endrogal-si med.
dubitativo, -a. adj (dicho de alguien) suspensu, -a adj.
ducentésimo, -a. adj dozientus, -as adj.
ducha. f ducha f; (continua) duchaeru m 2 pl (sitio de las duchas) duchaeru m.
duchar. act duchal act 2 med duchal-si med.
ducho, -a. adj (dicho de alguien) luchu, -a adj.
dúctil. adj (dicho de algo) langaruchu, -a adj.
duda. f dua, duda f.
dudar. act dual, dudal act; (estar indeciso) açabucal, dual, dudal act.
dudoso, -a. adj (dicho de alguien) andúu, -a, apeau, -á adj 2 (de poco fiar) estrañabli
adj 3 (dicho de algo) duosu, -a adj.
duelo. m duelu m.
duende. m duendi m; (hembra) duenda f.
dueño. m amu, dueñu m.
duermevela. f dormivela f.
dulce. adj (dicho de algo) duci adj.
dulce. m duci m; (golosina) dulçaina, chupandina f; (tarde donde se preparan los dulces
previos a un festejo) fritoriu m.
dulzor. m aluçón m.
dulzura. f dolçura f.
254
dumper. f ratona f.
duodeno. m ANAT aduenu m.
duplo. adj (dicho de algo) dupli adj.
duración. f duración f, duramientu m.
duradero, -a. adj (dicho de algo) duraeru, -a adj.
duramente. adv (con excesivo esfuerzo) a hincapelleju loc.
durante. prep duranti, por prep.
durar. act dural act; (un producto) añejal act.
durazno. m BOT durasnu m.
dureza. f durés, dureça f; (rigor) asperés f 2 (callo) dureça f.
durmiente. m ARQ durmienti m.
duro, -a. adj (dicho de algo) duru, -a adj 2 (dicho de alguien) duru, -a adj; (resistente)
duru, -a, herrau, -á, doloríu, -a adj.
duro. m (moneda) duru m; peurniu m.
255
E
e. f (letra) e f.
e. part i part.
ebrio, -a. adj (dicho de alguien) tragueau, -á, achispau, -á, ahumau, -á, calamocanu, -a,
amonau, -á, amoñau, -á, amorrau, -á adj.
ebullir. act hervel act; (entrar en ebullición) aballal act.
eccehomo. m ceomu m.
eccema. m MED fogá, escema, ecema f; (que padece eccemas u otras enfermedades
epidérmicas) pelujientu, -a, peluzientu, -a adj; (cubrirse de eccemas) empijal-si med.
echar. act (tirar) echal, jechal act; (acción de echar) echança f 2 (soltar) echal act 3 med
(tumbarse) echal-si med; tiral los tocinus fr fam; (echarse hacia atrás) trincal-si, echal-si
med 4 (la duración de un trayecto) echal act 5 (meterse a) tiral-si [a] act.
eclipsado, -a. adj (dicho de alguien) clissau, -á adj.
eclipsar. act clissal act 2 med (evadirse) clissal-si med 3 med (dormirse) clissal-si med.
eclipse. m clissi m.
ecológico, -a. adj (dicho de un producto) natural adj.
ecologista. com ecologista com.
economista. m económicu m.
economizar. act condural, conduchal act; aconduchal act; encondural act; aconomizal
act; (en comida o gastos de la casa) recortal el piensu fr fam.
ecosistema. m engranagi natural m.
ecuatoriano, -a. adj GENT equatorianu, -a adj.
edad. f edá f; tiempu m || fr ser de la misma ~: del mesmu tiempu fr 2 (época) edá f.
edema. m MED elema f.
edicto. m bandu m.
edificar. act edifical act.
256
edificio. m edificiu m; (de mala presencia) tronera f.
edredón. m adredón m.
educación. f educación f 2 (modales) educación f.
educar. act enseñal, endilgal act 2 (adoctrinar) educal act.
efe. f (letra) fe, efi f.
efectivamente. adv efetivamenti adv; sí á loc adv.
efectividad. f efeutu m; güen avíu m || fr tener ~: dal güen avíu fr.
efectivo, -a. adj (dicho de algo) fetivu, -a, efetivu, -a adj 2 (de alguien) árdigu, -a adj.
efecto. m efeutu, efetu m || ~ invernadero: efeutu d’invernaéru m || loc en ~: en
efetu loc || fr hacer ~: obral act 2 (impresión) efeutu, efetu m 3 (artificio) efeutu, efetu
m 4 (movimiento) efeutu, efetu m.
efervescente. adj (dicho de algo) ecervescenti adj.
eficaz. adj (dicho de algo) potenti adj 2 (dicho de alguien) potenti adj.
egipcio, -a. adj GENT egiciu, -a adj.
egoísta. com esuísta, apañista com; agoísta com.
eh. interj e interj; (preguntando) ein, en interj; (para llamar la atención) heu, yeu, hai,
hei, hau, híu interj.
eje. m lexi m; MOL (del molino) arvu m.
ejecución. f (acción) operación f.
ejecutor. m executol m.
ejemplo. m exempru, soponel, ponel m || loc por ~: un soponel, un ponel, por
exempru loc.
ejercer. act (trabajar) exercel act.
ejército. m exércitu m 2 (colectivo formado) exércitu m.
ejido. m lexíu m.
él. pron él pron.
elaborar. act lavoral, lavoreal act.
257
elástico. m lásticu m.
ele. f (letra) eli f.
elección. f elegimientu m; eleción f 2 pl (políticas) elecionis fpl.
electricidad. f lús, eletricidá f.
electricista. com luzeru m, eletricista com.
eléctrico, -a. adj (dicho de algo) dela lús loc, elétricu, -a, eletrinu, -a adj.
elefante. m ZOOL alifanti m.
elegancia. f alegancia f; (dar elegancia) armal act.
elegante. adj (dicho de alguien) pinchu, -a, pinchi, -a, figurín, -a, elegantosu, -a adj;
empaquetau, -á, rescudiau, -á, rescuciau, -á, alçaponau, -á adj; aleganti adj.
elegir. act (nombrar por elección) elegil act 2 (seleccionar) escogel act 3 (preferir,
tomar en elección) elegil act.
elepé. m MÚS discu [de vinilu] m.
elevación. f elevamientu m 2 (lugar elevado) testalera f.
elevado, -a. adj (dicho de algo) altu, -a adj.
elevar. act eleval act.
eliminación. f eliminación f.
eliminar. act eliminal act; aborral act; hundeal [con] act.
élite. f éliti f.
eljano, -a. adj GENT eljanu, -a adj; HIPOC lagarteiru, -a, çarabatu, -a adj.
ella. pron ella pron.
elle. f (letra) elli f.
ello. pron ellu pron.
elogiar. act realçal, aponderal act.
elucubrar. act avelillal, cavilal act.
eludir. act eludil act.
258
e-mail. m INFORM messagi, mensagi, correu m; correu eletrónicu m.
emanación. m MED (curativa) vaporis mpl.
emancipación. f emancipación f.
embadurnar. act embarduñal act; encremal act.
embajada. f embaxá f.
embalaje. m forru m; pelleju, arrebuju m.
embalsar. act embalsal act.
embarazada. adj (dicho de una mujer) preñá, embraçá, aviá adj.
embarazar. act (entorpecer) empataratal, engorral, apeal act 2 (dejar encinta) preñal
act; embraçal, empreñal, encargal act; (quedarse encinta) cogel vientri fr.
embarazo. m (carga) xaqui m 2 (estado de gestante) embraçu m.
embarcar. act embarcal act.
embargar. act (dificultar) embargal, empataratal, engorral act 2 DER embargal act.
embargo. m embargu m || loc sin ~: sin embargu, sin bargu loc.
embarrado, -a. adj (dicho de algo) embarretau, -á adj.
embarrar. act (llenar de barro) barreal, barraqueal act; embarrizal act 2 med barreal-si,
barraqueal-si med.
embarrar. act embarruzal, embarral act.
embastecer. act embastecel act.
embaucador, -a. adj (dicho de alguien) retoliqueru, -a adj.
embaucar. act camanduleal act.
embaular. act embaulal act.
embeber. act embebel. asorbel act 2 (contener) embebel act 3 (encoger) embebel act
4 med embebel-si med.
embedded. m INFORM igu encustrau, código encustrau m.
embelecar. act engamonital act.
embelesar. act (aturdir) embelesal act 2 (cautivar) embelesal, engamonital,
259
engaripolal act.
embeleso. m embelesu m.
embellecer. act (adecentar, arreglar) encopetal act.
emberrenchinarse. med emberrinchinal-si, emberrequinal-si med; avexinal-si,
aperrangal-si med; cogel un berri, hormal un berri fr.
embestida. f arremetía f.
embestir. act arremetel [contra], arremetel [con] act; (un animal con los cuernos)
trompal act; (sin cuernos) tiral-si med; (adquirir la posición de embestida) escudal-si
med; (dicho del animal que embiste) pegón, -ona, pegosu, -a, pegochu, -a adj.
embobar. act embobalical act.
embolia. f MED ambolia f.
embolsar. act (ahorrar) embuchetal act; (llevar, robar) embolsical, embuchal,
embuchetal act.
emborrachar. act empipal, emborrachal act; apipal, alpistal act; hateal, pistoleal act 2
med empipal-si, emborrachal-si med; apipal-si, alpistal-si, acastañal-si, alumbral-si,
amoscal-si, apiporral-si, atajinal-si, atisbal-si med; hateal-si, ahurreal-si med.
emborronar. act emborronal, emborraganal act; garrapateal act.
embotar. act (volver romo) preal, breal act; (dejar romo) embotal act.
embozo. m emboci m.
embravecer. act amontal act 2 med amontal-si med.
embravecido, -a. adj (dicho de una persona o animal) abraviau, -á adj.
embrear. act breal act.
embriagar. act embriagal act 2 med embriagal-si med; achispal-si, amoñal-si, amonal-
si, apipal-si, atajal-si med.
embriaguez. f alumbraúra f.
embrollado, -a. adj (lioso) reliosu, -a adj.
embrollador, -a. adj (de alguien) enreaol, -ora adj; rebujón, -ona adj; marrulleru, -a adj
260
embrollar. act borullal, lial, borucal, marahollal, amoragal, antussaneal, reurdil act;
(dejar embrollado) emborrullal, embolal, embeleñal, enmarajollal, engarrabuñal act.
embrollo. m borullu, borucu m, liaera, antussana, ñuarrera, ciminicera f.
embrujar. act embruxal act.
embrutecer. act embellotal-si med.
embuchar. act enfusal, embuchal act.
embudo. m em, embúu, embúi, fonil m; (de cuerno) cornicha f; (de metal) cornata,
corquiña f; (llenar con embudo) embuíl act.
embuste. m caroca, camama, fulla, relatiña, alilalla f, titulillu, embusti m; alajaris mpl;
(acción de contar embustes) tracamandangueu m.
embustero, -a. adj (dicho de alguien) fulleru, -a, fuleru, -a, trampaceru, -a, trapaleru, -
a, alicantineru, -a, embusteru, -a adj; çarrichuelu, -a adj; (que gusta de embustes y
pretextos) lilalleru, -a, farulleru, -a adj.
embutido, -a. adj (dicho de alguien con la ropa ajustada) embuhacau, -á adj.
embutido. m MATAN imbutíu, embutíu m; pringui f.
embutidora. f MATAN noqui m.
embutir. act (en tripa) tupil, embuchal, llenal, embuchetal, imbutil act; (máquina para
picar y embutir) máquina, embutiora f 2 (llenar con embudo) embuíl act.
eme. f (letra) emi f.
emergencia. f urgencia, emergencia f.
emerger. act emergel act.
emeritense. adj GENT meritensi adj; HIPOC romanu, -a adj, pechulata com.
emigración. f emigración f.
emigrar. act emigral act.
emiratense. adj GENT miratensi adj.
emotividad. f emoción f.
empachar. act embargal, empazinal, empanzinal, empalagal, engujal, engujil act 2 med
261
embargal-si, empazinal-si, empanzinal-si med; acogestional-si med.
empacho. m (indigestión) empachu m, entripá f.
empachoso, -a. adj (dicho de alguien) empachosu, -a, empacinau, -á, enfastiosu, -a,
pajosu, -a, pejeñu, -a adj; estomaganti adj.
empadronar. act apadronal, assental act 2 med apadronal-si, assental-si med.
empalagar. act empalagal, engujal, engujil act.
empalagoso, -a. adj (dicho de un alimento) empalagosu, -a adj 2 (dicho de alguien)
empalagosu, -a, empachosu, -a adj; pegostón, -ona adj; pegajiçu, -a, pegaiçu, -a,
socotraju, -a adj; (actuar de manera empalagosa) çalameal act.
empalar. act (poner entre palos) empalal act.
empalidecer. act desclarecel act.
empalmar. act (ensamblar) empalmal act 2 fam! (poner el pene erecto) emporral act
fam! 3 med fam! (empalmarse un hombre) emporral-si, emburral-si med fam!
empalme. m empalmi m.
empantanar. act (un terreno) empandinal, empandurral act.
empapar. act empapal act, ponel pingandu, ponel pingueandu fr; (por completo)
empapujal act; (un terreno) enchapinal-si med; lagal-si, atripal-si med; (de barro)
acharcal, acharpal, encharcal act; (estar empapado) hileal, chorreal, lagareal act.
empapelar. act empapelal act 2 (de un chorizo con la tripa despegada) empapelau adj.
empaquetar. act (envolver) arrelial act.
emparedar. act emparelal act.
emparejar. act (hacer parejas) encolleral, emparejal, arrejuntal act; acolleral act 2
(congeniar) emparejal act 3 med (ennoviarse) emparejal-si, arreglal-si med.
emparentado, -a. adj (dicho de alguien) emparentau, -á adj.
emparrado. m BOT parralera f, emparrau m.
emparvar. act emparval act.
empecinarse. med encalabacinal-si, empecinal-si med.
262
empedrado, -a. adj (de una superficie) enrollau, -á, empierau, -á, empedrau, -á adj.
empedrado. m enrollau m.
empedrar. act empieral, empedral, engorronal, ajorizal act; (con ruejos) enrollal act.
empellar. act envencijal, astibal act.
empellicar. act empellizal act.
empellón. m vencijón m || loc a ~es: a rehollaeru loc.
empeñar. act (dar en prenda) empeñal act 2 med (endeudarse) empeñal-si med 3
(insistir) empeñal-si, empecinal-si med.
empeño. m (prenda) empeñu m 2 (tesón) empeñu m.
empeorar. act desempeoral, malingral, empeoral act; (ir para atrás) arreculal act.
empercudir. act empercuíl act.
emperezar. act emperezal act 2 med emperezal-si med; aperreal-si, aperral-si,
aperranal-si, aburrancal-si, agalvanal-si, assolanal-si med; agüeval-si med.
emperifollar. act emperifollal act 2 med emperifollal-si med.
emperramiento. m (enojo) penterri m.
empesgar. act empesgal act.
empétigo. m MED empigi m.
empezar. act escomençal, empeçal, esmençal, prencipial, peçal act; (con desgana)
emperchal act; (dejar empezado) encetal, decental, entricetal, entercetal act.
empiece. m escomiençu, empieci m.
empinado, -a. adj (dicho de un terreno) repinau, -á adj.
empinar. act empinal act; (hacer empinado) repinal act 2 med empinal-si med 3
(ponerse de puntillas) empenical-si, empeninal-si, empinal-si, assompinal-si med.
empiolar. act CINEG engarronal act.
emplastar. act emplastal act.
emplasto. m emplastu m, cataplasma f.
empleado. m trebajaol, empreau m; (por turnos) turneru m.
263
emplear. act (dar trabajo) empreal act 2 (usar) gastal, empreal act 3 (merecer)
empreal act 4 med empreal-si, envertil-si med.
empleo. m empreu m 2 (trabajo) empreu m.
empobrecer. act emprobecel act.
empobrecimiento. m emprobecimientu m.
empollar. act ZOOL engoral, engüeral, ennial, empollal act.
empolvar. act enharinal act 2 med (maquillarse) enharinal-si med.
emporcar. act emporcal, acochambral, enguarrinal act; empringal act.
empreñar. act empreñal act.
emprendedor, -a. adj (dicho de alguien) ententol, -ora adj.
emprender. act (acometer) emprendel act, metel manu fr.
empresa. f endustria, impresa f 2 (lugar) impresa f.
empresario. m impresariu m.
empujar. act empuxal, envencijal act; astibal act; (presionar) puxal act.
empujón. m envencijón, empuxón m; vencijón, metíu, meneu m; revencijón, remetón,
remetijón m; achuchón m; (proyección) hondeón m; (al columpiar) tran, remezón m;
(golpe) hipíu, ñoñu m.
empuñadura. f puñu m; mancera f 2 AGR (del arado) mancera f; AGR (de la guadaña)
muleta f.
empuñar. act (sostener en el puño) apuñal act; (guardar en el puño) empuñal act.
enagua. f (falda) naguas fpl.
enaguachar. act enguachinal act.
enaguazar. act enguachinal act; (hacer que se enaguace) aguachinal act; (terreno que
se enaguaza) ojeru m; (propenso a enaguazarse) ojerosu, -a adj; (lugar enaguazado)
enguachineru, aguachineru m.
enajenado, -a. adj (dicho de algo) desajenu, -a adj.
enajenar. act desajenal act.
264
enalbardar. act albardal act.
enamorar. act enamoral act 2 med enamoral-si med; (atolondrar) embobalical-si med.
enamoriscarse. med enamoriscal-si, engamonital-si med.
enano, -a. adj (dicho de alguien) nanu, -a adj; nanequi, -a adj.
enardecer. act acendel act; (pasión) rehervel act 2 med acendel-si, fogareteal-si med.
encabestrar. act encabrestal act 2 med encabrestal-si med.
encabezar. act (ir en cabeza) encabeçal act.
encajar. act (ajustar) encaxal act; enchavillal act; fechal, retoral act; (hacer que quede
ajustado) afechal, apechal act; (entre dos cosas) entrincaxal act; (incrustar, encolar)
encassal, encaxal act; (cuadrar, adaptar) enquacal act 2 (una puerta o similar) encaxal,
encallal act 3 med encaxal-si, fechal-si med; (por el óxido) enchavillal-si med.
encaje. m encaxi m 2 COST encaxi m.
encajonamiento. m trancu, encaxetamientu m.
encajonar. act encaxetal act.
encalar. act encalal act; (acción de encalar) encaliju m.
encallar. act encallal act 2 med encallal-si med.
encallejonar. act encallejonal act.
encaminar. act envereal, ahilal act 2 med envereal-si med.
encandilar. act encandilal, engamonital, pilral act 2 med encandilal-si, engamonital-si
med; abombillal-si med.
encañonado, -a. adj (dicho de una corriente) acañonau, -á adj.
encantado, -a. adj (dicho de algo o alguien hechizado) encantau, -á, cantau, -á adj.
encantador, -a. adj (dicho de alguien) arriscau, -á, salau, -á, encantaol, -ora adj.
encantador. m encantaol m.
encantar. act (hechizar) encantal act 2 (gustar) encantal act.
encanto. m (hechizo) encantu m 2 (gusto) encantu m.
encaprichado, -a. adj (dicho de alguien) engolosinau, -á adj.
265
encapricharse. med encaprichal-si [de], enamoral-si [de] med.
encaramar. act engaripolal, engarrafal, empingorotal, encaramal act; aturral act 2 med
engaripolal-si, engarrafal-si, empingorotal-si, encaramal-si med.
encarar. act (poner de frente) encaral act 2 med encaral-si med; (enzarzarse) encaral-
si, enfrascal-si [con] med.
encarcelar. act engayolal, enchiqueral act.
encarecer. act encaral act 2 med encaral-si med.
encargado. m (de una empresa, establecimiento, etc.) governichi, encargau m; AGR
(capataz) capatás, operaol m; (de una cuadrilla) manigeru m.
encargo. m mandau m.
encariñar. act encariñal act 2 med encariñal-si med, cogel lei fr.
encarnar. act encarnal act.
encarrilar. act (poner en carril) encarrefilal act 2 (encauzar) encarruchal act.
encasquetar. act (endosar) encarcujal, angarial, emprumal act.
encasquillar. act encasquillal act 2 med encasquillal-si med 3 (cuando hablamos)
encasquillal-si med.
encastar. act encastal act.
encauzadamente. adv polos sus tenoris loc.
encauzar. act encauçal act 2 (encaminar, domeñar) encarruchal, encauçal, encarrefilal,
enhormal, cordinal act.
encelado, -a. adj (dicho de un animal o de una persona) envarracau, -á adj.
encelar. act encelal act 2 med encelal-si med.
encella. f cinchu, acinchu m.
encementar. act ALB acimental, cimental act.
encendajas. fpl encendaja, taramasca n, esgarraeru m; acendajas fpl.
encendedor. m mecheru, encendeol m; (del coche) tizón m.
encender. act (prender) acendel, emprendel, encendel act 2 (conectar) acendel,
266
encendel act 3 (exaltarse) encendel-si med, dil-si comu yesca, cargal-si d’airi fr.
encendido. m acendíu m; encendíu m.
encentar. act MED encetal act 2 med MED encetal-si med.
encerar. act aceral act 2 (coger fuerza un fuego) enceral act.
encerrar. act (poner bajo cierre) encerral act 2 (guardar) encerral act 3 (albergar)
encerral 4 (recluir) encerral, ençonchal, alobal act 5 med (enfrascarse) encerral-si med.
encestar. act encestal act.
encharcado, -a. adj (dicho de un lugar) aguachinau, -á, auguachinau, -á adj.
encharcar. act empantanal, enchabarcal, enchorchal act; acharcal act.
enchiquerar. act GAN achiqueral act.
enchufar. act (conectar) enchufal, enganchal act.
enchufe. m cravilla f, enchufi m 2 (influencias) agarris mpl, agarraeras, aldabas fpl.
encía. f ANAT enziva, gengiva, engiva f.
enciclopedia. f ciclopedia, ciclopeya, enciclopeya f.
encierro. m incierru m 2 GAN incierru m.
encima. adv encima adv; (justo encima) encimita adv; (por encima) por cima loc,
poncima, porcima adv; (hacia encima) pancima adv; (estar encima) encimal act.
encimera. f encimera f; (de la cocina) poyu dela cozina m, poyeta f.
encimero, -a. adj (dicho de algo) encimeru, -a adj.
encina. f BOT enzina, anzina f; BOT (pequeña) enzinu, carrascu m, carrasca f; BOT
(espesa) matorral m; BOT (corteza de encina) turraca f; BOT (tocón viejo) turraca f; BOT
(mancha de encinas en un terreno) manchón m, mongía f.
encinar. m BOT enzinal m.
encismar. act (irritar) enchismal, encismal act.
enclaustrar. act (encerrar) emburacal act.
enclavar. act encraval act.
enclenque. adj (dicho de alguien) englengli, englengui, encrenqui, emperníu, -a,
267
escacharrau, -á, acarrascau, -á, guarníu, -a adj; pestosu, -a, topinosu, -a adj; (pequeño)
concuminu, -a, gurruminu, -a adj; (persona enclenque) minguina com.
encoger. act encogel act; acogutal act; (dejar pequeño) enchical act; (volver pequeño)
enchiquecel act 2 med encogel-si, revenil-si med; (por el miedo, la vergüenza, el frío,
etc.) enrutal-si, encorujal-si, engajeral-si, enconchaval-si, mancornal-si med; (hacer
encoger por el miedo, la vergüenza, el frío, etc.) arrisqueal-si, arrutal-si, acoquinal-si
med; (al dormir en posición fetal) hazel-si un sieti fr; (replegarse) acogutal-si med;
(agacharse) achapaçal-si med.
encogido, -a. adj (dicho de alguien por el frío o la enfermedad) arrutau, -á adj;
encambullau, -á adj; (poco desarrollado) agarrapatau, -á adj.
encolar. act (dejar atascado) encaxal, embochal, embarcal act; (entre dos cosas)
entrincaxal act. 2 med encaxal-si, embarcal-si med.
encolerizado, -a. adj (de alguien) condenau, -a, despropositau, -á, pelihincau, -á adj.
encolerizar. act encuajinal act; (hacer que se ponga colérico) aperreal act, hazel ravia fr
2 med encuajinal-si med; emperral-si, emperrecel-si, empelihincal-si med; ahincal-si,
amontal-si, aperreal-si med; regolvel-si las higaeras, tenel la sangri nel oju fr.
encomendar. act encomendal act 2 med encomendal-si med.
enconar. act enconal act 2 med (una herida) emberrinchinal-si, emberrenchinal-si,
enconal-si, emperreal-si med.
encoñarse. med fam encoñal-si med fam
encono. m malaenconía f, regañu m.
encontrar. act (dar con) atopal, encontral act 2 (pensar) encontral act 3 med (física o
anímicamente) encontral-si med, andal act 4 (de golpe con alguien) acontronal-si med.
encontrón. m encontronazu, mochazu m.
encontronazo. m encontronazu, mochazu m; (tener un encontronazo) acontronal act.
encorchar. act encorchal act.
encorvado, -a. adj (dicho de alguien) engarvau, -á, encorvau, -á, encucharatau, -á adj;
agachinau, -á, agaivau, -á adj.
encorvar. act engarabatal, encorval act; agavillal, engarvillal act; quarteal act 2 med
268
acarval-si med.
encrespar. act encrispal, empelihincal act; ZOOL (que lleva las plumas de la cabeza
encrespadas) enmoñau, -á adj 2 med (el pelo por alguna reacción) encrispal-si med;
(enfurecer) encrispal-si med.
encrucijada. f cruzijá f.
encuartar. act (enganchar) enquartal act.
encubridor, -a. adj (dicho de algo o alguien) incubriol, -ora, tapaol, -ora [de] adj.
encubrimiento. m incubrimientu m.
encubrir. act incubril act; tapal act.
encuentro. m encontrança f, encuentru m; (ir al encuentro de) aculcal act.
endeblez. f endeblés f 2 (dicho de algo o alguien) endebli adj.
endendajas. fpl acendajas, cendajas fpl.
endentecer. act dentecel act.
enderezar. act enderezal, entangal act.
endeudado, -a. adj (dicho de alguien) entrampau, -á adj; atrampau, -á adj.
endeudar. act empeñal, entrampal, atrampal act 2 med empeñal-si, entrampal-si,
endital-si med; atrampal-si med.
endilgar. act (endosar) encargal, encarcujal, engambulal, endilgal act.
endiñar. act fam endiñal act fam.
endosar. act (endilgar) empurral, encarcujal, engargajal, enxaretal, engambulal,
enrejal, angarial act.
endrina. f BOT andrina, cirgüela montesina f
endrino. m BOT andrinu m.
endulzar. act enduçal act 2 (las aceitunas) enduçal act.
endurecer. act endurecel act; 2 med endurecel-si med; (ponerse prieto) refugil-si med;
AGR (el suelo por el clima) apelmazal-si, apotronal-si med.
endurecido, -a. adj (dicho de algo reseco) recuéscanu, -a adj.
269
endurecimiento. m endurecimientu m.
ene. f (letra) eni f.
eñe. f (letra) eñi f.
enebro. m BOT ginebru m.
enema. f MED lavativa f.
enemigo, -a. adj (dicho de alguien) enemigu, -a adj.
enemigo. m enemigu m.
enemistad. f enemistá f.
enemistado, -a. adj (dicho de alguien) enemistau, -á adj.
enemistar. act enemistal act; (enzarzar) ençarçal act.
energía. f energía f; (proporciona energía al comer) alimentu m 2 (afán, tesón) ardil m.
enérgico, -a. adj (dicho de alguien o algo) enérgicu, -a adj; (dicho de alguien) viru, -a,
adj; (con inquietudes) enarvolaol, -ora adj.
enero. m heneru, jeneru, eneru m.
enervar. act (tranquilizar) calmal 2 (poner nervioso) descrispal, engalopital act.
enfadadizo, -a. adj (dicho de alguien) enfaón, -ona adj.
enfadado, -a. adj (dicho de alguien) ahumau, -á, enfadau, -á, aireau, -á, atufau, -á,
aupau, -á adj; xeringosu, -a, hartu, -a, coruncu, -a adj; renegau, -á adj; (con gesto torvo
o de enfado) trompúu, -a, hozicúu, -a, moñúu, -a, retorcíu, -a, amorrajúu, -a adj;
(tristón) amoñau, -á adj.
enfadar. act (ponerse enfadado) enfadal, embahal, enfarruscal, enfurruscal, caldeal
act; (hacer que se enfade) afuscal, enfuscal, abruñal, amachulal, amogonal, amulal,
arregañal, arrenegal act; rescalental assaúras fr; (hostigar) ençalamal, perreal, fogueal
act; (acción continua) enfadaera f 2 med enfarruscal-si, embahal-si, encojonal-si,
enfurruñal-si med; ahumal-si, abruñal-si, amachulal-si, amulal-si, amogonal-si, amoñal-
si, amontonal-si, amorcal-si, amorronal-si, aupal-si, amorrongal-si, amoscal-si,
arregañal-si, arrenegal-si, atufal-si med; hollinal-si, raleal-si, tufal-si, upal-si med;
fogueal-si med; (ponerse con gesto de enfado) ponel moñus, azeal-si el bacalau fr.
270
enfado. m enfadu m; humaeru, arregañu, morru m; (pasajero) cabriolá f, burrijonzinu
m; (continuo) enfadaera f; (manifestar externamente el enfado) desencaxal-si med.
enfadoso, -a. adj (dicho de alguien) tuciqui, -a adj.
enfangar. act ençanguanal, ençambanal, enfanganal, enfandangal act.
énfasis. m hincaera f; énfasi m.
enfatizar. act asseñalal, resaltal act; ensistil, arrecalcal, apetallal act.
enfermar. act cael malu fr, enfermal act; adolecel act, mancornal-si, malcornal-si med,
cogel-si un percuxu fr; (un animal) amantujal-si, amontural-si med; GAN (una criatura
en época de lactancia) torcel-si med.
enfermedad. f malura, enfermedá, malotía, maleza f; gambernia f; (leve) andanciu m,
andancia f; (exteriorizarse en la piel) afrochal act.
enfermizo, -a. adj (dicho de alguien) delicau, -á adj; (en su aspecto) malempelau, -á,
pelibotu, -a, pelihincau, -á, tropicau, -á, xaruchón, -ona adj.
enfermizo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) enfermizu, -a adj.
enfermo, -a. adj (dicho de alguien) enfermu, -a, malatu, -a, maletu, -a, molotu, -a,
maleju, -a, adolececíu, -a adj; (tirando a enfermo) malencu, -a, maluscu, -a, oleau, -á
adj; (por virus) encocau, -á, pochu, -a adj; (que no evoluciona ni mejora) entriquedenti,
incapás, lestinosu, -a adj; (que empieza a padecer los síntomas de una enfermedad)
atacau, -á adj; (caer enfermo) adolecel act.
enfielar. act afielal act.
enfilar. act encarrefilal, enfilal, enringlal, envereal act.
enflaquecer. act enfracal, engaretal act, empegal-si, enxeril-si, amoxamal-si med.
enflaquecido, -a. adj (dicho de alguien) empegau, -á adj.
enfocar. act focal act; enfocal act.
enfoscar. act (enfadar) enfurruscal, enfuscal, enfuñal, enfuñil act 2 med enfurruscal-si,
enfuñal-si, enfuñil-si med.
enfrascar. act (meter en un frasco) enfrascal act 2 med (encerrarse) ençurronal-si,
ençonchal-si med 3 (absorberse) ençurronal-si, ençonchal-si med.
271
enfrenar. act enfresnal act.
enfrentado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) afrentau, -á adj.
enfrentar. act enfrental, enfrontilal act 2 med enfrental-si, afrental-si [con] med;
(hacer frente) repechal act; (rebelarse) repuchal-si med.
enfundar. act enfundal act.
enfurecer. act calental la sangri, freyil la sangri, ponel comu’l caldu delas havas fr 2
encabrital-si med; cargal-si d’airi fr; ponel-si en venti uñas fr.
enfurruñarse. med enfurruñal-si, enfuñal-si, enfuñil-si, enfurruscal-si med.
engalanado, -a. adj (dicho de alguien) arriscau, -á, peripuestu, -a, rescudiau, -á,
garrocheru, -a, repichuescu, -a, recrestillau, -á, achiscau, -á adj.
engalanar. act enarvolal, encopetal, engaripolal, emperejilal act; achiscal act; (con
exceso) entopetal act 2 med emperejilal-si med.
engallarse. med engallital-si med.
engañabobos. m matatías m.
engañador, -a. adj (dicho de alguien) engañosu, -a, engañaol, -ora adj; (que usa del
arte de la palabra) plamáticu, -a adj.
engañapastores. m ZOOL capachu, capachi, engañabobus, engañapastol, engañamoçu,
engañaniñu m.
engañar. act engañal act; (estafar) trampal act; (timar, tomar el pelo, ilusionar)
engardillal, engarital, engolondrinal, enchambal act; galgueal, ratoneal, bandoleal act;
(con falsas promesas) embolismal act.
enganchar. act enganchal act; (con un gancho) engarabatal; (quedar enganchado)
engarranchal act 2 med (en una pelea) enganchal-si, encangal-si, enfrascal-si med.
enganchón. m (rasgadura) esgarranchá f.
engangrenar. act MED encangrenal act.
engaño. m engañu, engañiju m; quecu m; (total) engañina f; (cosa con la que se
engaña) engañu m 2 (treta, ardid) martingala f.
engañoso, -a. adj (dicho de algo) engañosu, -a adj.
272
engarce. m engarci m.
engargantar. act engargantal act.
engarnio. m engarñu m.
engarrotar. act engarañal, engarrotal act.
engatusar. act engatusal, engamonital, engargolal, embulal act; (hacer creer)
engargotal act.
engendrar. act engendral act.
engendro. m (cría) engendru m 2 (monstruo) bichu m.
englutir. act engutil, engullil act.
engolliparse. med agollipal-si med; engollipal-si med.
engolosinar. act (apetecer) engolosinal act.
engordar. act engordal act, ponel quilus act; arrocinal act; acipotal-si, atortuñal-si
med; (de manera que se formen cúmulos de grasa en ciertas partes del cuerpo)
agorullal-si med; (de manera que se vuelva torpe en sus movimientos) atarugal-si med.
engorro. m cancón, garronchu, engorru m; (trabajo) castañera f; (asunto engorroso)
catalina, castaña, pescocera f.
engrandecer. act engrandal act.
engranujarse. med engranujal-si med.
engrasar. act engrassal act.
engreído, -a. adj (dicho de alguien) creíu, -a, estirajau, -á, trincau, -á adj; airosu, -a,
importanciosu, -a, estoriau, -á adj; delanteru, -a, repotenti adj.
engrifar. act (rizar) engrifal act.
engrosar. act embastecel act 2 (un cuerpo) embastecel act.
engrudo. m engrúu m.
enguachinar. act enguachinal act.
engullir. act embuyil, engutil, aparpal act.
engurrado, -a. adj (dicho de algo) engurríu, -a adj; engurriosu, -a adj.
273
engurrar. act engurrial, engurril, engurdil, engorruñal act.
engurruminar. act engorrumiñal act.
engurruñar. act engorruñal, enruñal act.
enharinar. act enharinal act 2 (rebozar) enharinal act.
enhebrar. act enhilal, ahilal, enebral act.
enhestar. act enhestal act 2 (poner firme) hincal act.
enhiesto, -a. adj (dicho de algo) inhiestu, -a adj.
enhorabuena. f noragüena f || fr dar la ~: dal el parabién fr.
enhornar. act enhornal act.
enhuerar. act engüeral act.
enigmático, -a. adj (dicho de algo) misteriosu, -a adj.
enjabelgar. act embarral act.
enjabonadura. f enxabonaúra f.
enjabonar. act enxabonal act.
enjaezar. act enjaezal act.
enjalbegar. act embarral, enxalvegal, enfaldegal act.
enjalbegar. act xalvegal act; (acción continua) xalvegueu m; (mujer que enjalbega)
xalvegaora f.
enjalma. f ALBARD enxalma, xalma f, enxalmu, xalmón m; sobrixalma f.
enjalmar. act ALBARD enxalmal act.
enjambrar. act APIC enxambral act; xambral act 2 (plagar) enxambral, engafal act;
xambral act.
enjambrazón. f APIC enxambración, xambración f.
enjambre. m enxambri m, pregui, gomia f 2 APIC (de abejas) enxambri, ganau m; APIC
(aprovechable) piña f; APIC (de un año) revejón m; APIC (de tercera o cuarta cría)
xabardillu m; APIC (pequeño) garutu, -a adj.
enjoyado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) alahau, -á adj.
274
enjuagar. act enxuagal, enfagal, enfalagal, xalagual act; (acc. discontinua) enxuagón m.
enjugador. m enxugaol m.
enjugar. act enxugal act; xugal act.
enjulio. m enxullu m.
enjundia. f enxundia, xundia f 2 (materia) enxundia, xundia f.
enjuto, -a. adj (dicho de una persona o un animal) enxutu, -a, pesquiván, -ana,
acurracau, -á adj; encartonau, -á, enteleríu, -a adj; (persona enjuta) acalcaol m.
enlace. m enlaci m 2 INFORM atillu, atiju m.
enlaciar. act alacial act 2 med alacial-si med.
enlodar. act empantanal, encenagal, envarbascal act; achabarcal, acenagal, loal act.
enloquecer. act dislocal-si med; averial-si med.
enloquecido, -a. adj (dicho de alguien) dislocau, -á adj.
enloquecimiento. m disloqui m.
enlucido. m ALB luzíu m.
enlucir. act ALB luzil act.
enlutar. act enlutal act 2 med enlutal-si med.
enmadrado, -a. adj (dicho de alguien) enmadrau, -á adj.
enmadrar. act enmandilal act 2 med enmandilal-si med.
enmangar. act mangal act.
enmarañado, -a. adj METEOR (dicho del cielo) embarañau, -á adj; abarañau, -a,
amorgañau, -á adj; toloneru, -a adj.
enmarañar. act barañal act; embarañal act 2 (liar) embilortal act 3 med METEOR
abarañal-si med; embarañal-si, amorgañal-si med; barañal-si med.
enmaromar. act maromal act.
enmascarar. act encarantoñal act 2 med encarantoñal-si med.
enmelar. act CUL amielal act; CUL enmelal act.
enmendar. act almendal act 2 med almendal-si med.
275
enmudecer. act enmuecel act.
ennegrecer. act ennegrecel act, ponel renegríu fr.
ennegrecido, -a. adj (de algo) renegríu, -a, tisnau, -á adj; (tirando a negro) anegrentau,
-á, ennegrentau, -á adj.
ennoviarse. med ennovial-si, arreglal-si med, ponel-si noviu fr.
enojadizo, -a. adj (dicho de alguien) respelosu, -a adj; mulón, -ona, amolón, -ona,
amulón, -ona, enfaón, -ona adj; endómitu, -a, reñicu, -a adj; (persona enojadiza)
fusquiña, furguiña, furriña, raviquija com.
enojado, -a. adj (dicho de alguien) encoraginau, -á, amurriñau, -á, oleau, -á adj; rabúu,
-a, remoñúu, -a adj; (que está siempre enojado) furreru, -a, adj.
enojar. act encoraginal, encorajal act; (hacer enojar) enfuscal act 2 med encoraginal-si,
encorajal-si, entripal-si, repunteal-si, rescozel-si med, verbeneal act; afuscal-si med.
enojo. m gentina, luzina f; (enfado) regañu, arregañu m.
enojoso, -a. adj (dicho de algo) perreosu, -a adj.
enorgullecido, -a. adj (dicho de alguien) empechau, -á adj.
enorme. adj (dicho de algo) enormi adj; (descomunal) descomarcau, -á adj.
enrabiado, -a. adj (dicho de alguien) enraviau, -á adj.
enrabiar. act enravial act.
enrabietar. act enravietal, emperral, emperreal act; aperrengal act, dal un perrengui
fr; (propenso a enrabietarse) perrengosu, -a adj.
enraizado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) enrazau, -á adj.
enraizar. act BOT prendel, agarral act; (dicho de la planta enraizada) presu, -a adj.
enramar. act enramal act.
enrarecido, -a. adj (dicho de algo) ralientu, -a adj.
enredadera. f BOT enraera, enreaera f.
enredador, -a. adj (dicho de alguien) enraol, -ora, enreaol, -ora, enreíqui, -a, barulleru,
-a, mangaluteru, -a, trastendosu, -a, andromineru, -a, çaranguteru, -a adj; bolicheru, -a
adj; (cotilla) lambeteru, -a, xalapucheru, -a adj; (persona enredadora) enrea, maria-
276
enrea, hurgandilla com.
enredar. act enreal, embilotal act; xalapucheal act; (entretenerse) enreal, raneal, juñil
act; (sin un propósito firme) ganeal act; (ir de un lado para otro sin solucionar nada)
maquileal act; (accion continua) enreíju m 2 (confundir) embarullal, boleal act 3 med
enreal-si med; AGR (una planta por acción el viento) atravancal-si med.
enredo. m enreu m 2 (engaño) enreu m, farulla, trampulina f; (fábula, excusa)
alicantina, alicantiña, antussana f, pinganillu, relicariu m.
enredoso, -a. adj (dicho de algo) enreosu, -a, enteosu, -a, entriquedenti adj.
enrejado. m enrejau m.
enrejar. act AGR enrejal act.
enrevesado, -a. adj (dicho de algo) enliosu, -a, enrevessinau, -á adj.
enripiar. act ALB ripial act.
enriquecer. act enriquecel act; (medrar) refrorecel, pulal act 2 med enriquecel-si med;
refrorecel-si med.
enriquecimiento. m enriquecimientu m.
enristrar. act enristral, enhilal, enrestrahilal act.
enrojecer. act ponel colorau act 2 med ponel-si colorau fr, abexinal-si med.
enrollado, -a. adj (dicho de alguien) arrollau, -á adj.
enrollar. act enrolal, enroal act 2 (liar) enlial, embolal, empapirolal act 3 med (una
pareja) enrebujal-si med.
enroscar. act roscal act; (dejar enroscado) enroscal act; (dejar medio enroscado)
entrirroscal act 2 (liar) roscal act.
enrutar. act encaminal, envereal, empuntal act.
ensalada. f CUL ensalá f; (de tomate) picaíllu, rinrán, almorraqui m, pipirigaña,
meriñaca f.
ensalmar. act ensalmal act.
ensalzar. act aponderal act.
ensamblamiento. m machihembreu, machihembrau m.
277
ensamblar. act machihembral, conestal act.
ensanchar. act enanchal, desanchal act, dal una anchuridá [a] fr.
ensangrentado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) ensangretau, -á adj.
ensartar. act ensartal, ensartalal act 2 (unir, enlazar) ensartal act.
ensayar. act (probar) ensayal act 2 (practicar) ensayal-si med, platical act; (hacer
ensayar) ensayal act.
ensayo. m ensayu m, plática f.
enseguida. adv denseguía, desseguía, enseguía, escapau, alogu adv, den seguía, de
seguía, en seguía, aná que, quanti que loc.
enseñar. act (mostrar) enseñal act 2 (indicar) enseñal act 3 (instruir) enseñal, aprendel
act; (acción continua de enseñar o indicar) señaeru m; (cosa que se puede enseñar)
enseñaeru m.
enser. m (útil) aperu, achiperri m.
ensobear. act AGR ensobeal act.
ensoberbecido, -a. adj (dicho de alguien) soberbiu, -a, soberbión, -ona adj.
ensoñación. f insueñu m; (estado de ensoñación) entrissueñu m; (tener ensoñaciones)
entrissoñal-si med.
ensuciar. act (dejar sucio) ençalamal, enluxal, ensuzial act; encochinal, enguarral,
enguarrecel act; (crear suciedad en algo) apercochal act; (manchar, llenar) loal,
percochal act; preal, xareal, guarreal, varraqueal act; guarreteal act; (una prenda)
percuíl, percudil act; (revolver) enchovallal act; (propenso a ensuciar o ensuciarse)
guarretosu, -a adj; guarreru, -a adj 2 med ençalamal-si, enluxal-si, ensuzial-si med,
ponel-si confundíu fr; loal-si, preal-si med.
ensueño. m insueñu m; (tener ensueños) ensoñal-si med.
entablado. m ARQ (de un techo) tilla n, tilli f.
entablar. act (liarse, formarse) hormal-si, apreparal-si med.
entalladura. f ALBARD (del yugo para la collera) pergollu m.
entallecer. act BOT tallecel act.
278
entelerido, -a. adj (dicho de una persona o un animal) enteleríu, -a adj.
entenado. m entenau m.
entendederas. fpl entendeeras fpl || fr ser corto de ~: sel una verea borrá fr.
entender. act entendel act; pescal, apescal, caçal, apapal act || fr darse a ~: esprical-si
med 2 (pensar) entendel act 3 (asimilar) semilal act 4 med (concordar) entendel-si,
endonal-si med.
entendido, -a. adj (de alguien) entendíu, -a [en], entronau, -á [en], puestu, -a [en] adj.
entendimiento. m entendimientu m 2 (juicio, razón) conocimientu m, conocencia f;
(falto de entendimiento) faltungu, -a adj.
enteramente. adv remotamenti, tristimenti adv
enterar. act (informar) enteral act 2 med enteral-si, imponel-si, acatal-si med 3
(comprender) enteral-si med; (quedarse sin enterarse de algo) queal-si a esprés fr.
enteritis. m VETER torçón m.
enterizo, -a. adj (dicho de algo) enterizu, -a adj.
enternecer. act enternecel act.
entero, -a. adj (dicho de algo) enteru, -a adj 2 GAN (dicho de un macho) enteru, -a adj.
enterrador. m enterraol m.
enterrar. act enterral act; (cubrir de tierra) enterragal act; aterragal act; (echar la
tierra) terral act.
entibiar. act (moderar) amoderal act.
entierro. m intierru m; (de un niño) repiqueti m.
entonación. f caía, recaía f.
entonces. adv (en ese momento) entocis, antoncis, entoncis adv || loc por aquel ~: por
aquel entocis loc 2 part (consecuencia) entó, entocis, antoncis, entoncis adv.
entontecer. act entontecel, entontal act; abotargal act.
entornar. act (una puerta) entornal, estropellal act 2 (los ojos) entornal act.
entorpecer. act embilmal, entrompeçal, entorpecel act; apeal act.
279
entorpecimiento. m entorpecimientu m.
entrada. f (efecto de entrar) entrá f; (lugar por donde se entra) entrá f; (acción de
entrar) entraeru m.
entraña. f mamaluta f 2 pl assaúras, entrañas fpl.
entrar. act (en un sitio) entral act 2 (caber) cogel, entral act.
entre. prep entri prep; (de entre) dentri prep; (al medio) entrimedias adv.
entreabierto, -a. adj (dicho de algo) entriabiertu, -a, entijeretau, -á adj; en tijereta loc;
(dejar entreabierto) entijeretal act.
entrecejo. m ANAT ceñu, entriceju m.
entredós. m COST entridós m.
entrega. f entriega f 2 (cosa entregada o que se entrega) entriega f 3 (dedicación,
afición) empiqui, ceviqui m.
entregar. act entriegal, entregal act; (de vuelta) repetil act 2 med entriegal-si med.
entremezclar. act entrimesclal act.
entrenador. m DEP estrenaol m || ~ personal: estrenaol propiu m.
entrenar. act DEP estrenal act 2 med DEP estrenal-si med.
entrepierna. f ANAT entripierna f; ANAT (cara interior del muslo) espernaquera f.
entrerriense. adj GENT entrirriensi adj; HIPOC tamborreñu, -a adj.
entresijo. m entrissiju m; (quitar el entresijo) desentrissijal act.
entresurco. m AGR cerru m.
entretelas. fpl entritelas fpl.
entretener. act (distraer) entretenel act 2 (demorar) entretenel, enrabal, engorral,
envinculal act 3 med (distraerse) entretenel-si, embaíl-si, enreal-si [con] med, lampreal
act; (en el desarrollo de una actividad) tenel entretenga fr 4 (demorarse) entretenel-si,
enrabal-si med.
entretenido, -a. adj (dicho de un periodo de tiempo) passaeru, -a adj.
entrever. act sonvel act.
280
entreverado, -a. adj (dicho de algo) entriverau, -á, contrapeau, -á adj.
entreverar. act entriveral act; calabreal act.
entrevista. f entrevista f.
entrevistar. act entrevistal act.
entrinero, -a. adj GENT antrineru, -a adj.
entristecer. act (poner triste) entristecel act; (hacer que alguien se entristezca) atristal,
apantujal act; (caer en estado depresivo o de melancolía) cael la mangria fr 2 med
entristecel-si med; atristal-si, ahincal-si, apantujal-si, amochal-si, amontural-si,
amurrial-si, aquellal-si med.
entrometerse. med mezuqueal, cucharoneal, cuchipandeal, mechuleal, açafraneal act.
entrometido, -a. adj (dicho de alguien) metichi, -a, metereti, -a adj; mezucón, -ona,
mezuqueru, -a, cucharón, -ona, cuchipandón, -ona, mergollón, -ona adj; caçoleteru, -a,
potajeru, -a, mechoteru, -a, mechuleru, -a, betuneru, -a, mechulanti, -a adj;
lamberuzu, -a, entrépidu, -a adj; (persona entrometida) catacaldus com.
entruchar. act (engañar) entruchilal, engardillal act.
entuerto. m (agravio) entuertu m.
entumecer. act entumil, encorchal act 2 med entumil-si, encorchal-si med.
entumecido, -a. adj (dicho de un miembro) entumíu, -a, encorchau, -á adj; çopu, -a adj;
(por un fuerte dolor) amortecíu, -a, arrecalcau, -á adj.
entumecimiento. m entumición f, encorchamientu m; (situación) encorchaeru m.
enturbiar. act (el agua) enturvial, enchaguazal act; arregolvel act; (con varbasco)
envarbascal act; (con torvisco) entorviscal act.
entusiasmo. m entusiasmu m.
entusiasta. com (dicho de alguien) entusiasmeru, -a adj, entusiasta com 2 (dicho de
alguien aficionado) encevicau, -á adj.
enumerar. act numeral act.
envalentonado, -a. adj (dicho de alguien) embraguetau, -á, gallúu, -a adj.
envalentonar. act echal cogoti fr.
281
envanecer. act (engreír) empollinal act 2 med (engreírse) empollinal-si, empingorotal-
si med; crecel-si med; arriscal-si, agüecal-si med.
envarbascado, -a. adj (dicho del agua) embuau, -á, envarbascau, -á adj 2 (dicho de un
pez) embuau, -á adj.
envarbascar. act (el agua) envarbascal, encocal act.
envasador. m envasaol m.
envasar. act envasal act.
envejecer. act (ponerse viejo) envejal, enviejal act; (hacerse viejo) avejental act 2 med
(un producto) añejal-si med.
envenenar. act envenenal act.
envergadura. f remuecu m.
envés. m envessu m.
enviar. act (mandar) mandal act 2 (dirigir) empuntal act; (orientar) endilgal act.
enviciar. act encevical [a], [en], envicial [a] act 2 med encevical-si [a], [en], envicial-si
[a] med, cogel la tutanera de fr.
envidia. f envidia, higa f; (en niños) pelusa, pelusina, repelusa f; (persona envidiada por
sus cualidades) pegujal m.
envidiable. adj (dicho de algo) envidiabli adj.
envidiar. act envidial act.
envidioso, -a. adj (dicho de alguien) envidiosu, -a adj; (comido por la envidia)
recorcomíu, -a adj.
envilecer. act (degradar) acochambral act.
enviscar. act enviscal, apichal act.
enviudar. act enviudecel act.
envoltorio. m rebujón, arrebujón m; (de un caramelo, etc.) pelleju m; (envoltorio
descuidado) rebujeti m.
envoltura. f rebujina f; (muy liada) liaera f 2 (del niño de pecho) axualillu m.
282
envolver. act enrebujal, arrebujal, rebujal, engolvel, regolvel act; (forrar) apellejal act;
(forma de rollo) enrolal act; (de mala manera) involucral, esgoruñal, arrebujonal act.
envuelto, -a. adj (dicho de algo) engüeltu, -a adj.
enyesar. act enyessal act.
enzarzar. act (liar entre zarzas) ençarçal act 2 (enemistar) ençarçal act 3 med
(encararse) enfrascal-si [con] med.
enzima. f fomentu, formientu, fermentón m.
enzina. f BOT enzina, anzina f; BOT belloteru m.
epidemia. f MED andanciu m, andancia f; pidemia f.
epidémico, -a. adj MED (dicho de algo) pidémicu, -a adj.
epífisis. f ANAT epífisi f.
epilepsia. f ANAT epilessia f.
epiléptico, -a. adj (dicho de algo) epiléticu, -a adj || ataque ~: ataqui epiléticu m.
episodio. m LITER epissodiu m.
epizootia. f VET morriña f; piçopia f.
época. f fecha, epoca f, tiempu m.
equilibrio. m equilibru m.
equilicua. interj equiliquatru interj.
equipaje. m cargamenta n 2 (para un viaje) endilgu, maletagi m.
equiparación. f equiparación f.
equiparar. act equiparal act.
equipo. m equipu m 2 (de vestir) equipu m 3 (de música) máquina cantaora f.
equis. f (letra) equis, xequi f.
equivalencia. f equivalencia f.
equivaler. act equivalel act.
equivocar. act equivocal act 2 (confundir) trocal act 3 med equivocal-si med 4
(confundirse) trocal-si med.
283
equívoco. m equivocu m.
era1. f AGR era f; AGR (trabajador en las eras) moreru m.
era2. f (tiempo) era f, tiempu m.
ere. f (letra) eri f.
erección. m (tener una erección) envergal act, armal-si med; (perder la erección)
estrincal act.
erecto, -a. adj (dicho de algo) tiesu, -a, empinau, -á, peneni, -a adj; (ponerse el pene
erecto) empiolal-si med.
erguido, -a. adj (dicho de algo) peneni, -a adj 2 (dicho de alguien) tiesu, -a, trincau, -á,
ruchu, -a adj; (no mantenerse erguido) esquadrilal-si med.
erial. m AGR eral, erial, eriazu m.
erigir. act estruíl, entangarillal act, ponel en pie fr 2 (enderezar) empinal act.
erisipela. f MED disipela f.
eritrea. f BOT hiel-dela-tierra f.
eritreo, -a. adj GENT eritreu, -a adj.
erizar. act (el vello) repial act.
erizo. m ZOOL erizu, orizu m, erizu escarcheru m || ~ común: erizu m 2 BOT (de las
castañas) erizu, orizu, espinu m 3 (persona retraída) erizu m.
ermita. f ermita, armita f.
ermitaño. m ermitanu m.
erosión. f raspafilón m.
erosionar. act (una corriente de agua) hozal, arregajal act.
erradicar. act (exterminar) desterminal act.
errante. adj (dicho de algo o de alguien) descabrijau, -á, erranti adj.
errar. act (vagar) descabrijal act 2 (confundir, fallar) erral, marral act.
erre. f (letra) erri f.
erre. m loc ~ que ~: herri que herri loc.
284
erróneo, -a. adj (dicho de algo) erróniu, -a adj.
error. m falta f, marru, errol m.
eructar. act irutal act; hazel un provechu fr; (continuamente) iruteal act.
eructo. m irutu, irutíu m; (continuo) iruteu m; torinu m infant.
erudito, -a. adj (dicho de alguien) leíu, -a adj.
erupción. f MED irución f 2 GEOL irución f.
esbelto, -a. adj (dicho de alguien) cencíu, -a adj.
escabeche. m CUL escabechi m.
escabechina. f (masacre) escachapina, escabechina, salvagina f.
escabrosidad. f asperés f.
escabroso, -a. adj (dicho de un terreno o de algo) escalabrosu, -a, escabriosu, -a,
cambrizu, -a, rísperu, -a adj; (insuave, áspero) garraspúu, -a adj
escabullir. act escambullil act 2 med escambullil-si, escolijal-si med; apeal-si med; dil-si
pola rinconeta fr.
escachar. act (hacer cachos) escachal act; (por la boca o los lados de algo) esborcical
act; (por completo) escachurral, escachuflal act.
escacharrar. act (romper por completo) escacharral, escachurral, escachifollal,
esgañifal act; (en fragmentos pequeños) escachinal act 2 (averiar) changal, eschangal,
escacharral act 3 med (averiarse) changal-si, eschangal-si, escacharral-si med.
escalar. act gateal, agateal, aturral act.
escaldar. act escaldal, escalfal act; ensacochal act; (ablandar) amollental act.
escalera. f escalera f; AGR (tosca) trepaera f; (móvil para blanquear) gradilleru m.
escalerilla. f escalerilla f.
escalfar. act CUL escalfal act.
escalofriante. adj (dicho de algo) calafrianti adj.
escalofrío. m calafríu, arrepíu, rehilachi, retembríu m; (sobresalto) estrépiti m.
escalón. m calahansu, escalón m, grá f.
285
escalonia. f BOT cebolla escalona f.
escama. f ZOOL escama f 2 (objeto en forma de escama) escama f.
escamar. act (quitar las escamas) desescamal act 2 (escarmentar) escaldal act 3
(recelar) escameal act 4 med (recelarse) escamal-si, escameal-si med
escamondar. act (limpiar) escamondal, escaluñal act.
escamotar. act (hurtar) escamoteal act.
escampado, -a. adj METEOR descampau, -á, campau, -á adj.
escampar. act METEOR descampal act.
escampo. m METEOR (momentáneo) aclarón m.
escandalizar. act escandalizal act.
escandallo. m escandallu m; (persona que lo hace) escandalleru m.
escándalo. m (alboroto) escándalu, escapoteu, espoliu, hotreu, toreu, saineti, barajeu,
contumeriu m, escandalera, estaforea, torá, çacatana f.
escaño. m (banco) escañu m.
escantillón. m escantillón m.
escapada. f (evasión, fuga) huitiva, hurtiva f || loc de ~: de huitiva, de huya loc.
escapar. act escapal, çapeal act 2 med escapal-si, çapeal-si med, echal-si ala jita fr.
escaparate. m (especie de alacena) escaparati, chineru m 2 (de una tienda) escaparati,
mostruariu m.
escapatoria. f huía f || fr no haber ~: nõ avel huía fr.
escapatoria. f salieru m.
escape. m loc a ~: ascapi adv, a escapi, a uñas, ala uña loc.
escaquearse. med safal-si, urdil-si med; juegal la güebra, urdil la güebra fr.
escarabajear. act (hormiguear) escarabajeal, escarbajeal act.
escarabajo. m ENT escarabaju, agüelu m || ~ minotauro: rempegota f; ~ pelotero:
agüelón, agüelu-pelota, rondu-cagajoneru m; ~ sanjuanero: calenturón m.
escaramujo. m BOT rosal bravíu, escaramuju, pisperu m; BOT (fruto) rebentabueis m.
286
escarbadura. f escarvaúra f, hochíu m; (al hozar) hozaúra f.
escarbar. act escarval act; escaravital act; (superficialmente) escaruñal act; (lugar
escarbado) escarvaera f.
escarcha. f METEOR escarcha f, carambanu m.
escardar. act AGR escardal, desempoçoñal act; (tiempo de escardar) escarda f; (acción
continua) escardeu m 2 (escarmentar) escardal act 3 (esfuerzo grande) escardón m.
escardillo. m AGR escardinchi, escarabullu m, çachuela f.
escarificador. m AGR calificaol m.
escarificar. act AGR califical act.
escarlata. adj (dicho de algo) escarletín, -ina adj.
escarmentar. act esprimental, escardal act 2 (castigar) hupeal act.
escarmiento. m escardón m.
escarnecer. act acuqueal act.
escarnio. m bulreta f || fr hacer ~ de: hazel bulreta [de] fr.
escarola. f BOT escarola f.
escarpia. f escarpia, alcayata f.
escarrancharse. med escachaparral-si, escarrapachal-si, escarrapatal-si, escarrapichal-
si, escarranchal-si med.
escarza. f GAN escarcia f.
escasamente. adv escassamenti adv.
escasear. act escasseal act, estal faltu [de] fr.
escasez. f escassés, escasseá f.
escaso, -a. adj (dicho de algo) escassu, -a adj; (corto, que no lleva ni mucho ni poco)
raneru, -a adj || fr estar ~ de: estal escassu de, estal a patas de fr 2 (dicho de una
prenda) escassu, -a adj 3 (cabal) escassu, -a adj; guarreru, -a, guarretosu, -a, guarripeu,
-a, rabochu, -a adj.
escay. m escai m.
287
escayola. f escayola f 2 MED escayola f.
escenario. m ecenariu, templeti m.
esclarecer. act desclarecel act.
esclava. f (pulsera) escrava f.
esclavina. f escravina f 2 (tipo de capa) sobricapa f.
esclavitud. f escravitú f.
esclavizar. act escravitual act.
esclavo, -a. adj (dicho de alguien) escravu, -a adj; (vivir como un esclavo) escravitual-si
med 2 (dicho de algo) escravu, -a adj.
esclavo. m escravu m.
escoba. f ramaju m, escoba f; escobaju m; (de heno) ceacillu m; (de lentisco o tamuja)
escobaera f; (manojo de ramas para barrer) çumaja f; (para barrer el horno) barreeru,
barrenderu m, limpiaera f; (para pintar) escobeta, ceacina f; (para deshollinar) escobón
m; AGR (para la era) escobón m.
escobajo. m BOT (de un racimo) escobaju, pençón, raspaju m.
escobazo. m escobazu m.
escobilla. f escobeta f; (del váter) brocha f.
escocedura. f escoziúra f.
escocer. act (irritar) escozel act 2 (enojar) escozel act 3 med escozel-si med.
escofina. f escorcina f.
escoger. act descogel act; escogel act; escancial act.
escolar. act (pasar por una estrechez) escolal act.
escolar. act escolal act.
escolarizar. act ponel a escuela fr.
escolta. com escorta com.
escoltado, -a. adj (dicho de alguien) escortau, -á adj; (sin escolta) descortau, -á adj.
escoltar. act escortal act.
288
escombrera. f escombrera f.
escombro. m escombriu m; cascaju, torruscu m.
escoñar. act fam! escoñal act fam 2 med fam escoñal-si med fam
esconder. act escuendel, ascondel, escondel act; (resguardar) assobacal act; (ocultar)
axabardal act.
escondida. f loc a ~s: a escuendías, a escondichas, a escondillas, a escondijina,
d’escuendías, d’escondías, d’escondillas loc; a sobaqueras loc.
escondidizo, -a. adj (dicho de alguien) escuendíu, -a, escondíu, -a adj.
escondimiento. m escuendimientu, escondimientu m.
escondite. m escuendichi, escondichi, esconderichi, escondicheru m, cachiuela f 2 DIV
(juego) escuendichi, escondichi, esconderichi, esconderiti m.
escondrijo. m escuendrichera, escondrichera, melguera, furruqueira f, escuendicheru,
escondicheru m.
escopeta. f escopeta f.
escopetear. act escopeteal act.
escopladura. f escoplaúra f.
escoplo. m escoplu m.
escoración. f MED (en los dedos) pargañera f.
escoria. f escoria n, mocu m; (herramienta para quitar la escoria) escariaol m.
escorpión. m ENT arraclán, alacrán m; (enfermar por picadura de escorpión) alacranal-
si med || TIP araol m (|| cierto tipo de escorpión).
escorrentía. f correntía f, escorrentíu m; (surco de la escorrentía) vallau, lavaeru m.
escotado, -a. adj (de una prenda) descotau, -á adj; (de alguien) despechau, -á adj.
escote. m (prorrata) escoti m || loc a ~: a escoti loc.
escotero, -a. adj (dicho de una persona o una bestia) escoteru, -a adj || loc al modo ~:
d’escoteru loc.
escozor. m escozol, rescozol m; (comezón) usura f.
289
escribano. m escrevanu m 2 ZOOL escreviera, escreviora, colmenera, páxara
perdiguera f || ENT ~ del agua: mairi-del-augua f.
escribir. act arrayal, escrevil act.
escriño. m escriñu m; escriña f; (capacidad) escriñau m.
escritor. m escrevienti m.
escritura. f escreviúra f; escrevimientu m; (oficio, dedicación, arte) escrevanía f.
escrófula. f MED escrúfula f.
escroto. m ANAT bolsa f.
escrupuloso, -a. adj (dicho de alguien) escupulosu, -a, ascurientu, -a adj; (en exceso)
pamplinosu, -a, rechupolosu, -a adj; (al comer) escolumiau, -á adj.
escrutar. act (examinar, ver con cuidado o interés) pisteal act.
escuadría. f esquadría f.
escucha. f escucha f || loc a la ~: a escucha loc, ascucha adv.
escuchar. act ascuchal, escuchal act.
escuchimizado, -a. adj (dicho de alguien) escuchumiçau, -á, lambrín, -ina adj.
escudar. act escudal act 2 med escudal-si med.
escudete. m AGR loc de ~: a escueti loc.
escudilla. f esculla, cuenca f, calapachu m.
escudillar. act escullal act; (con frecuencia) esculleal act.
escudo. m escúu m.
escudriñar. act escudriñal act.
escuela. f escuela f || fr estar en la ~: andal ena escuela fr; ir a la ~: dil pala escuela fr
2 (establecimiento donde se imparte cualquier conocimiento) escuela f 3 (doctrina)
escuela f.
esculcar. act (examinar, registrar) esculcal act.
esculpir. act escoltal, tallal act.
escultura. f escoltura f.
290
escupidera. f escupieru, escupiera, escupiol m.
escupir. act escupil act; (continuamente) escupiteal act; (acción intensa de escupir)
escupiña, escupitiña f; ZOOL (el sapo) escominal act.
escupitajo. m gapu, galipu, escupiñaju m, escupiñá f; pollu, pavu m.
escuraliense. adj GENT escuralegu, -a adj; escuralensi, -a adj; HIPOC chiquinu, -a adj,
usía m.
escurraja. f escurrajas, escurriajas fpl.
escurreplatos. m lozeru, escurriol, escurripratus m.
escurridizo, -a. adj (dicho de algo, una persona o un animal) escurriçu, -a adj; (dicho de
alguien) escurriçu, -a, correosu, -a adj.
escurridor. m escurriol m.
escurridura. f escurrajas, escurriajas fpl, escurriúra f.
escurrir. act (deslizar) escurril, escurrigil, escurrecil act 2 (enjugar) escurril, escurrigil;
(un trapo, una bayeta o una prenda) retorcel, torcel act 3 med (escabullirse) escolijal-
si, escurrigil-si med.
escusa. f GAN escusa f.
escusabaraja. f escusabarajas f.
ese, -a, -o. pron essi, essa, essu pron; (ese de acá) aquessi, aquessa, aquessu pron.
ese, -a. adj essi, essa adj; (ese de acá) aquessi, aquessa adj.
ese. f (letra) esi (|| s), essi (|| ss, s) f.
esencia. f miajón m; essencia, pátima f; (quitar la esencia de algo) escuajaral act.
esencial. adj (dicho de algo) essencial, sencial adj || expr lo ~: lo sencial expr.
esférico, -a. adj (dicho de algo) bolúu, -a, rebolúu, -a, rebolondu, -a adj.
esforzado, -a. adj (dicho de alguien) afanosu, -a adj; de marca mayol loc.
esforzar. act eshorçal-si, esforçal med; aforçal-si, ahincal-si med, ahopeal act, hazel un
poel fr; (al máximo) frochigal act, echal el quilu, acachal las costillas fr; (en algo inútil)
empringal-si med; (hacer algo de manera esforzada) varraqueal, verraqueal act.
291
esfuerzo. m eshuerçu, esfuerçu m || loc con ~: a mataeru loc; sin ~: cona minga loc 2
(paliza, trabajo) hopeu, peletau, julepi m, carena, folía f.
esfumar. act humal, fumal act 2 med (irse) humal-si, fumal-si med.
esguardamillar. act esguadramillal act.
esguince. m MED arrecalcón, arrecançón, deslinci m.
eslabón. m (de una cadena) deslavón m 2 (del pedernal) deslavón m.
eslizón. m ZOOL delavón, hurapastus, deslizón, lisu m.
eslogan. m lema m.
eslovaco, -a. adj GENT eslovacu, -a adj.
esloveno, -a. adj GENT eslovenu, -a adj.
esmerado, -a. adj (de alguien) esmerau, -á adj; (poco esmerado) socochón, -ona adj.
esmerarse. med esmeral-si med.
esmeril. m molaera f.
esmero. m curiosidá f, esmeru m.
esmirriado, -a. adj (dicho de alguien) esmilriau, -á, mirrau, -á, espichurríu, -a adj.
esmoquin. m esmoquin m.
esnifar. act aspiral act.
esófago. m ANAT canutu m.
espabiladeras. fpl espabilación, espabilaera f.
espabilado, -a. adj (dicho de alguien) espabilau, -á adj; (persona muy espabilada)
perrigalgu m, alcendra com; (niña espabilada) pinçoleta f.
espabilar. act (quitar el pabilo) espabilal, avelillal act 2 (avivar) espabilal, avelillal 3
med (darse prisa) espabilal-si med 4 (resabiarse) picardeal-si med.
espaciar. act (poner un espacio) espaceal act.
espacio. m terrenu m; espaciu m; (reducido) reútu m; (no ocupar espacio) comel
terrenu, nõ comel pan fr.
espacioso, -a. adj (dicho de algo lento) despaciosu, -a adj.
292
espada. f espá f; (luchar con espadas) espadeal act.
espadaña. f BOT bayón, bayuncu m, tabúa, atabúa f; bayonera f.
espadar. act (el lino) espaillal act.
espadilla. f espaílla f, espaínchi m.
espadillera. f espaillera f.
espalda. f ANAT espalda f, espaldas fpl; (lastimarse la espalda) torcel-si med; (doler
mucho la espalda) tenel un perru agarrau, estal tó abardau fr fam; || loc a la ~: a
recuestas loc; de ~s: col culu güeltu loc || fr dar la ~: golvel el culu [a] fr.
español, -a. adj GENT español, -ola adj.
español. m (idioma) castillanu, castellanu m; español m.
españolización. f españoleu m.
espantada. f espantá f, rehustri m.
espantadizo, -a. adj (de un animal o una persona) espantaízu, -a, espantajizu, -a adj.
espantado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) espantau, -á, espantizau, á adj.
espantapájaros. m AGR espantaju, payassu, payazu m.
espantar. act espantal act 2 (oxear) espantal, rehusal act 3 med (asustarse) rehusal-si,
espantal-si med.
espanto. m espantu m; (que tiene espanto) espantibli adj
espantoso, -a. adj (dicho de una persona, un animal o una cosa) espantosu, -a adj.
esparadrapo. m esparatrapu m.
esparaván. m VET esparaván m.
esparavel. m ALB esparavel m, trolla f 2 PESC tarrafa f.
esparcimiento. m esparrami m 2 (recreo) espaceamientu, esparambeu m.
esparcir. act esparramal, esparceal, desparramal, desparcil act 2 (recrear) esparigil,
espaceal, espolvoreal act 3 med (recrearse) esparigil-si, espaceal-si, esparceal-si,
pilrongueal-si, espolvoreal-si med; dal un esparambeu fr.
esparragalejano, -a. adj GENT esparragalejanu, -a adj; HIPOC guácara adj.
293
espárrago. m BOT (planta) esparraguera f 2 BOT (parte comestible) espárragu m,
vareta f; (coger espárragos) esparragueal act, cogel espárragus fr.
espárrago1. m BOT espárragu m, vareta f; BOT (grueso) macheti m; BOT (fino) mocosu
m; CUL (guiso de espárragos) esparragá f. || ~ blanco: espárragu brancu m; ~ triguero:
espárragu negru, espárragu trigueru m; (espigado) margarita f || fr fam irse a freír ~s:
dil-si a espigal fr fam; mandar a freír ~s: mandal a hilal fr fam.
espárrago2. m MEC espárragu m.
esparragoseño, -a. adj GENT esparragoseñu, -a adj; HIPOC zorreru, -a adj.
esparragoseto, -a. adj GENT esparragosetu, -a adj.
esparraguero. m esparragueru m.
esparrancarse. med espernacal-si, esperrancanal-si, aperrangal-si med.
esparto. m BOT espartu m 2 (fibra) espartu m; (artesano que trabaja el esparto)
esparteru m.
espasmo. m MED pasmu, espasmu m.
especia. f CUL especii f; (vendedor ambulante de especias) comineru m.
especial. adj (dicho de algo) especial adj || loc en ~: mayolmenti adv.
especie. f especii f.
especiero. m herrá, tarrilla f.
especificar. act especifical act.
espectacular. adj (dicho de algo) espetaculal act.
espectáculo. m espetáculu m.
espectador, -a. adj (dicho de alguien) espetaol, -ora act.
especulación. f ECON juegu m.
especular. act (pensar) cavilal, avelillal, traginal act 2 ECON juegal [con] act.
espejo. m espeju m.
espejuelo. m ALF espejuelu m.
espera. f aspera, espera f.
294
esperanza. f esperança f; confiança f || loc con la ~ de: a tencias que loc || fr tener la
~ de: tenel l’afición de fr.
esperanzado, -a. adj (dicho de alguien) consentíu, -a adj.
esperanzar. act aficional act.
esperar. act (tener esperanza) esperal act 2 (aguardar) asperal, esperal act; (con
paciencia y calma) estal ala recacha fr 3 med (aguardarse) asperal-si, esperal-si med.
esperma. m simienti, perma f.
esperpéntico, -a. adj (dicho de alguien) escarramaneru, -a adj.
espesar. act (hacer espesar) espesseal act 2 (ponerse espeso) espesseal act 3 (tardar
en comprender o en expresar las cosas) abotargal act.
espeso, -a. adj (de algo) espessu, -a adj; (de un líquido) gordu, -a; (de un caldo) sopúu, -
a adj; (poco espeso) ralu, -a adj 2 (apretado) espessu, -a adj 3 (sucio) espessu, -a adj.
espesura. f (del monte) pessina, trafaguera f.
espetado, -a. adj (dicho del pelo) pinchu, -a, pichau, -á, espetau, -á adj.
espetar. act (atravesar) espetal act 2 (decir, soltar descaradamente) escalfoteal act.
espetera. f espetera, petera, tabla espetera f.
espetón. m (asador) espetu, espeti, pinchoti, assaeru m; (de la fragua) espetón m.
espía. com escusa com; espía com.
espiamiento. m escusación f.
espiar. act escuseal, escusal act; escuchal act; espial act; (estar al acecho) acelal act.
espichar. act fam! espichal act fam || fr fam ~la: espichal-la fr fam
espiche. m espichi m.
espiga. f BOT espiga f; AGR (mermada) barbilla f; AGR (espigas que se dejan tras la
siega en el rastrojo) espigajera n; BOT (a punto de formar espiga) acañonau, -á adj;
AGR (segar la espiga de un cereal) despigochal act.
espigado, -a. adj (dicho de un joven) engarillón, -ona, gabatón, -ona, vareaoti, -a adj.
espigar. act BOT espigal act; BOT (demasiado) envirotal, subil act; AGR (ciertas plantas
295
de la huerta) espigochal act; (que ha espigado demasiado) espigón, -ona, espigochu, -a
adj. 2 AGR espigal act 3 (seleccionar) espigal, froreal, pindongueal, escogollal, espumal,
esmotical act.
espigón. m (del quicial) pruma f.
espina. f BOT espina f, pinchu m 2 ZOOL espina f 3 ANAT (columna vertebral) espina,
verga, espina dossal f 4 (molestia) espina f || fr dar mala ~: dal fatu, dal mala espina fr.
espinaca. f BOT espinaca, verdura f; (gran cantidad de espinacas) espinacá f.
espinar. act espinal act.
espingarda. f espingarda f 2 fig (persona alta) espingarda f, espingardu m.
espinilla. f ANAT canilla, pinilla f.
espinillazo. m espinillazu m.
espino. m BOT espinu m; BOT (mata) espineru m; BOT (majuelo) galaperu, espinu,
majuelu m.
espinoso, -a. adj (dicho de algo) espinosu, -a adj.
espiralado, -a. adj (dicho de algo) encaracolau, -á adj.
espirar. act espiral act 2 (morir) espiral act.
espíritu. m REL espíritu m 2 (arte, ánimo) ruchi, espíritu m.
espita. f canilla, espita, espicha f; (agujero donde va la espita) canilleru m; (madera con
que se cierra) tapina f.
esplandor. m fachón m, lumbri f.
espléndido, -a. adj (dicho de alguien) desprendeol, -ora, espléndulu, -a adj; (persona
espléndida) hidalgu m.
esplendor. m (lustre) viciu, lustri m, frorencia f; (estar lleno de esplendor) avicial act.
espliego. m BOT aljuzema f.
espolada. f espolicazu m.
espolear. act espoliqueal act.
espolique. m espoliqui m.
296
espolón. m ANAT espolón m, puya f.
espolvorear. act despolvoreal, espolvoreal act 2 GAN (las gallinas) espolvoreal act.
esponja. f ZOOL esponja f 2 (de baño) esponja f.
esponjar. act (ablandar) esponjal act 2 (mostrar lozanía) esponjal-si med.
esponjoso, -a. adj (de algo tierno) hongosu, -a adj 2 AGR (de un terreno) mollal adj.
espontaneidad. f espontanidá f.
espontáneo, -a. adj (dicho de algo) espontaniu, -a adj 2 (de alguien) espontaniu, -a adj.
espontáneo. m espontaniu m.
esporádicamente. adv de cientu, una vés adv.
esportón. m esportón m; (capacidad) esportoná f.
esposa. f mugel f.
esposo. m ombri, maríu m.
esprint. m DEP acelerón, apretón m.
espuela. f espuela f || BOT ~ del caballero: espuela-del-señol f.
espuerta. f espuerta f || loc a ~s: a espuertas loc; (pequeña) esportilla f; (grande)
esportón m.
espulgar. act espurgal, esculcal act.
espuma. f espuma f; (gran cantidad de espuma) espumeríu m 2 (en una corriente de
agua) verrón m 3 (de jabón) labaça, espumaraju, espuma f, verrón m 4 (del animal)
verraquera f, verrón m.
espumadera. f CUL llana, paleta, espumaera f.
espumar. act espumal act.
espumarajo. m espumaraju m; verraquera f, verrón m; (escupido) escupiñaraju m.
espundia. f VET espundia f.
esputo. m escupíu m, escupía, escupichina, pava f; (que arroja esputos con mucha
frecuencia) gajientu, -a adj.
esquela. f (carta) esquela f 2 (esquela mortuoria) esquela f.
297
esqueleto. m ANAT escletu m.
esquila1. m GAN (campanilla) esquila f.
esquila2. f GAN motila f.
esquiladero. m GAN esquilaeru m.
esquilador. m GAN pelaol, esquilaol m; (a órdenes de un manijero) estijera, tijera m.
esquilar. act GAN pelal, esquilal, motilal act.
esquileo. m GAN pela, motila f.
esquilmar. act esquilmal act.
esquilmo. m AGR esquimu m.
esquina. f esquina f.
esquinar. act sosquinal act.
esquivar. act arrehuíl [de] act; hazel la vaquilla fr.
esquivo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) esquivu, -a, escambrizu, -a, hurziu,
-a, rabiscu, -a, mogón, -ona, hurruchu, -a adj; (alguien desentendido) retrecheru, -a,
zorrongón, -ona adj.
estabilidad. f assientu m; equilibru m, resistencia f; (aplomo) teremeñu m.
estabilizar. act assental act 2 med assental-si med.
estable. adj (dicho de algo) assentau, -á adj; establi adj.
establecer. act ponel, assental, avallal act; establecel, estituíl act 2 med assental-si,
avallal-si, establecel-si med.
establecimiento. m establecimientu m 2 (puesto) estalachi m; (donde está todo
revuelto) tendereta f.
establo. m GAN pensaeru m.
estaca. f estaca f; (grande) estacón, estalonchu, estalenqui m; (que se coloca a la caja
del carro para aumentar la capacidad) angarillón, estalonchu m.
estacada. f estocá f.
estacazo. m estacazu m; estaconazu, taramazu m 2 (quiebra) estacazu m.
298
estación. f (época) tiempu m; estación f || ~ de servicio: gasolinera f.
estado. m (modo, circunstancia) estau m; (natural) sinu m || loc en ~: en estau loc; ~
civil: estau civil loc || fr volver a su ~: golvel al su sinu fr 2 (país) estau m 3 (embarazo)
estau m || estar en ~: estal en estau de güena esperança fr; quedarse en ~: queal-si en
estau, queal-si embraçá, queal-si preñá fr.
estadounidense. adj GENT estauniensi adj.
estafa. f elegía, piruga, eregía f, sacadineru m.
estafar. act (en cuestiones de dinero) estafal act.
estallar. act estallal, estumpil act 2 (reventar, explotar) estrumpil, estoral, rebental act,
pegal un rebentón fr; (partir) achorchal, estronchal act.
estallido. m estallíu, estumpíu, estampíu m.
estallo. m estallina f.
estambre. m BOT estambri m.
estampa. f estampa f; (cromo) santu m.
estampado, -a. adj (dicho de un vestido) ralu, -a adj.
estampar. act (chocar) estampanal, estampal act.
estampida. f estrumpía f || loc de ~: d’estrumpía loc.
estampido. m estampíu, estumpíu, estrumpíu m.
estancamiento. m estancamientu m.
estancar. act (detener) estancal act; (el agua) entrancal act.
estanco. m (tienda) estancu m.
estándar. adj (dicho de algo) normal adj.
estaño. m QUÍM estañu m.
estanque. m estanqui m; peirera, alverca, anverca f; (pequeño) estanquillu, noqui m.
estante. m balda, tabla, andana f; (a modo de repisa) repisina f.
estantería. f estandería f; (de piedra) toça f.
estaquero. m AGR (del carro) estaqueru m.
299
estaquilla. f estaquilla f 2 AGR (del carro) estaquilla f.
estar. act estal act 2 (hallarse) estal act.
estatua. f estauta f.
estatura. f altura f; estatura f.
este, -a, -o. pron esti, esta, estu pron; (este de aquí) aquesti, aquesta, aquestu pron;
(intensivo) velaquí esti, velaquí esta, velaquí estu loc.
este, -a. adj esti, esta adj; (este de aquí) aquesti, aquesta adj.
este. m (punto cardinal) esti, salienti m 2 (dirección Este) esti, salienti m.
estepa. f BOT xara rosa, xarastepa, xaricepa, ardivieja f, xogarçu m || BOT ~ negra:
ardivieja f.
estera. f estera f, sentón, assentón, serillu m; (basta a modo de albarda) esterón m;
(sacos de estera cosidos) esterau m.
estercoladura. f esterqueu m.
estercolamiento. m esterqueu m.
estercolar. act AGR estercal, vicial act; (con gallinaza una planta) receval act; GAN
(cambiando la majada) amajalal act.
estercolero. m esterquera f; escusau, monturiu m.
estéril. adj (dicho de una hembra) machorra adj; (quedarse estéril) amachorral-si med
2 (dicho de un terreno) zangosu, -a adj.
esterilizar. act (una hembra) machorral act.
esternón. m ANAT güessu del’alma m.
esterquero. m esterquera f.
estertor. m boqueá, olla f, gorgollu m; (tener los estertores cercanos a la muerte) tenel
el gorgollu m.
esteva. f AGR mancera, esteva f, estevón m; (de dos varales) mancera patera f.
estiércol. m istiercu, viciu m; (de cabra) polisu m; (de gallinaza) recevu m.
estilarse. med estilal-si med.
300
estilizar. act afinal act.
estilo. m (modo) estilu m || loc por el ~: astilu de, de estilu de loc.
estimación. f valoreu m.
estimar. act (valorar) valoreal act; (evaluar) valual act.
estimulación. f ahinchonamientu m, estimulación f.
estimular. act ahinchonal, ahotal, pinchal, hurgal, estimulal act; (dar prisa) harreal act.
estipendio. m prebenda f; (en especie) rama f.
estirado, -a. adj (dicho de alguien) estirantau, -á, estirajau, -á, palotúu, -a adj.
estirar. act destiral, estiral, estirantal act; (más de la cuenta) restiral act; (por
completo) estirancal, estirajal, destirajal act; (a partir de algo) destirantal act;
(adecentar) arriscal act 2 med (desperezarse) estirantal-si med.
estirón. m estirantón, estirancón m 2 (desarrollo veloz) estirantón, estirancón,
estirajón, crecijón m.
estirpe. f casta, raza f.
estofado. m CUL papas cozías fpl; CUL (con callos) patorrillu m.
estolón. m BOT (de la fresa) vuembri m.
estomagar. act estomagal act.
estómago. m ANAT estómagu, estógamu m; andorga, baldra f, papu m; GAN (del
cerdo) caracu m; GAN (del cordero) libritu m.
estonio, -a. adj GENT estoniu, -a adj.
estonio. m (idioma) estoniu m.
estopa. f estopa f 2 (tela hecha de estopa) estopa f.
estoque. m estoqui m.
estor. m (cortina) estor m.
estorbar. act estorval act 2 (importunar) estorval act.
estorbo. m estorvu, embilmu, enxalmu, probosti, ataeru m, espetera f; (en el
desarrollo de una actividad) entritenga f.
301
estorninero, -a. adj GENT tornileru, -a adj.
estornino. m ZOOL tordu, tordallu m.
estornudar. act estarnual, destarnual, esternual act.
estornudo. m estarnúu, esternúu m; (continuo) estarnuaeru, esternuaeru m.
estrábico, -a. adj (dicho de alguien) revirau, -á, travilariu, -a, tortavilu, -a, ojitrancu, -a
adj; ojus-alunaus com.
estrado. m estrau m.
estrafalario, -a. adj (dicho de alguien) lunancu, -a, estrafalariu, -a adj; (al vestir)
arrumacu, -a adj; payassu, payazu, pimpáxaru m.
estrago. m destragu, desgalaçu m, derriza f || fr causar ~s: arratonal act.
estrambótico, -a. adj (dicho de alguien) repiau, -á, trambóticu, -a adj.
estramonio. m BOT yerva-envenenosa f, antimoniu m; BOT (fruto) erizu, repegón m.
estrangular. act esgañotal, ahorcal act.
estraperlo. m trasperlu m; trasperleu, estrasperlu m || loc de ~: de trasperlu loc,
trasperlamenti adv.
estrechez. f estrechura, estrechés f 2 (económica) apretura, gurrumina f.
estrecho, -a. adj (dicho de algo) estrechu, -a adj; estricau, -á adj. 2 (ajustado) entallau,
-á, recinchau, -á, cisti adj; (muy estrecho, especialmente una prenda) requíticu, -a adj;
(apretado) retacau, -á adj.
estrecho. m (lugar estrecho) entalli m; entritallaeru m.
estregadero. m refregaeru, resfregaeru, refregau m.
estregamiento. m refreguiju m.
estregar. act refregal, resfregal act.
estregón. m resfregón, refregón m.
estrella. f ASTR estrella f || ~ Polar: estrella del norte, estrella relogial, estrella polal f 2
(signo) estrella f.
estrellado, -a. adj (del cielo) estrellau, -á adj 2 GAN (de una res equina) estrellau, -á adj
302
estrellar. act (chocar) estrellal, estampal, estampanal act 2 med estrellal-si, estampal-
si, estampanal-si med.
estremecer. act estremecel act; (sobresaltar) entricogel act 2 med estremecel-si med;
entricogel-si med.
estremecimiento. m estremeçón, rehilachi, relenti m.
estreñido, -a. adj (dicho de alguien) dureru, -a, ceñíu, -a, atrancau, -á adj.
estrépito. m estrumpíu, estrebejil, estrapaluciu m.
estrés. m aginu, trebejil, estrebejil, hotril m; aginación f; (continuo) açogaeru,
ahogaeru, hotreu, hotrileu m.
estresado, -a. adj (de alguien) aginau, -á, entribejilau, -á adj || fr estar ~: trael un
trebejil fr.
estresante. adj (dicho de algo) aginanti adj.
estresar. act aginal, hotreal, assobardal act.
estribar. act (consistir) pendel act.
estribillo. m caidilla f.
estribo. m estribu m.
estricote. m loc al ~: al estricoti, al retorteru loc.
estricto, -a. adj (dicho de algo) estritu, -a adj 2 (dicho de alguien) estritu, -a adj.
estropajo. m fregón, estropaju, enxalmu m; fregançu m; (sitio para dejar el estropajo)
fregoneru m.
estropeado, -a. adj (dicho de algo que ha dejado de funcionar) eschangau, -á, changau,
-á, escoñau, -á adj 2 (dicho de un alimento) emperníu, -a, rebeníu, -a, ahilau, -á adj;
(dicho de un fruto) maleau, -á adj.
estropeador, -a. adj (dicho de alguien) çaleón, -ona adj.
estropear. act çaleal, estropeal, changal, preal act, echal a perdel act; (por completo)
escachapurral, escacharral, esçaleal, desçaleal, destropeal, estropicial act; (dejar
estropeado) ençaleal act 2 (pudrir) empochal, preal act; alicranal act; empochecel act;
(un fruto por acción del frío o el calor) aberrinal act 3 (romper) eschangal, eschanguetal
303
act; tenel manus de salación fr 4 med estropeal-si med; (pudrirse) empochal-si med;
empochecel-si, emputecel-si med; avicial-si med; (comenzar a estropearse) repunteal-
si med; (el vino) pasmal-si, tumbal-si, assomal-si med, dil-si el vinu fr.
estropicio. m estrumpiciu, esgalaçu m, larzina f; facatúa, çaracatúa f.
estructura. f (distribución) estrutura f 2 (esquema, armadura) estrutura f.
estructurar. act (segmentar) estroncal act.
estruendo. m estrebejíu, esperríu, estruéndalu, rebumbíu, troníu, trastalíu m,
estróndiga f.
estrujar. act estruchal, estruxal act 2 (aplastar) estripal, aplastal act.
estrujón. m estruxón m.
estuche. m cartuchera f, prumín m.
estudiado, -a. adj (dicho de alguien) estudiau, -á, leíu, -a adj.
estudiante. adj (dicho de alguien) estudianti adj.
estudiar. act (aprender) estudial, estuyal act 2 (cursar estudios) estudial act.
estudio. m estudiu, estuyu m; estudiamientu m.
estufa. f estufa f; (eléctrica tipo brasero) braseru m.
estupendo, -a. adj (dicho de algo) estupendu, -a, fabulosu, -a adj 2 (dicho de alguien)
estupendu, -a adj.
estupidez. f (dicho estúpido) gansá, gaspachá f.
estúpido, -a. adj (dicho de alguien) guillau, -á, estupendosu, -a, alquiribiqui, -a adj.
esturar. act estural act; estureal act.
esturrear. act estorrial act.
etapa. f etapa f.
etcétera. expr i assín, i más, i tolo más, i las cosas, loc; i tola pesca loc; et cetera loc.
eternidad. f eternidá f.
eterno, -a. adj (dicho de algo) eternu, -a adj.
etíope. adj GENT etíopi adj.
304
etiqueta. f loc de ~: de pitiminí loc.
étnico, -a. adj (dicho de algo) étnicu, -a adj.
eucalipto. m BOT ucalitu, nogalitu m; (semilla) cachumbitu m.
eucaristía. f REL ucaristía f 2 REL (misa) ucaristía f.
eucarístico, -a. adj REL (dicho de algo) ucarísticu, -a adj.
eufemismo. m ensuavecimientu m.
eufórico, -a. adj (dicho de alguien) descuendau, -á adj.
euro. m (moneda) ebru, euru m.
europeo, -a. adj GENT uropeu, -a adj.
eutanasia. f MED utanasia f.
eutrofizado, -a. adj (dicho del agua) languiñosu, -a adj.
evacuación. f MED (diarrea) vazeal m.
evacuar. act (defecar) regil act || fr ~ el vientre: regil de vientri, hazel de vientri fr.
evadido, -a. adj (dicho de alguien) clissau, -á, distraíu, -a adj.
evaluación. f valoreu m; valuación f.
evaluar. act valoreal act; avalual, valual act.
evangelio. m REL evangeliu m.
evangelista. m REL evangelista m.
eventual. adj (dicho de algo) ventual, aventual adj 2 (de un trabajador) aventual adj.
eventualmente. adv ventualmenti adv.
evitación. f evitación f.
evitar. act evital act; (rehuir) ahuíl act.
evolución. f volución f.
ex profeso. m aziamenti adv.
exabrupto. m essabrustu m.
exactamente. adv essatamenti adv; (completamente) tristimenti adv.
305
exactitud. f essatitú f; (con exactitud) a hilu loc.
exacto, -a. adj (dicho de algo) essatu, -a adj || fr ser ~: sel matemáticu fr 2 (preciso,
justo) críticu, -a adj.
exacto. interj velaí, velaquí, eó interj.
exageración. f dessageración f.
exagerado, -a. adj (dicho de alguien) dessagerau, -á adj; (que es propenso a exagerar)
dessageraol, -ora, aumentariu, -a, espantujarreru, -a adj 2 (dicho de algo) dessagerau, -
a adj; (dicho de un gesto) despampananti adj.
exagerar. act dessageral act; (sobresaltando) alarmal act; (sobre lo que se habla)
ambelgal, aponderal, dessageral, aumental act.
examen. m (indagación) dessami m 2 (prueba) dessami m.
examinación. f dessaminación f.
examinar. act (indagar) dessaminal, esculcal act; (con la mirada) alambiqueal act 2
(reconocer) espulgal, pisteal act 3 (testear) dessaminal, bruxuleal act 4 med
dessaminal-si med.
exasperar. act desesperal, desquicial, enconal act; (impacientar) despaciental act.
excavación. f escavación f; (somera) escavochu, escavochi m.
excavadora. f escavaora f.
excavar. act escaval act; escarval act; (superficialmente) escavochal act.
excedente. m correntaúra f.
exceder. act acedel, colal, sobripassal act 2 med colal-si, sobripassal-si med.
excelente. adj (dicho de algo) escelenti adj.
excéntrico, -a. adj (dicho de alguien) atrabilariu, -a adj.
excepción. f esceción f || loc con ~ de: más que loc, quitanti, sacanti part 2 (cosa
exceptuada) esceción f.
excepcional. adj (dicho de algo o alguien) semejanti adj; (ser alguien excepcional) sel
una medalla fr.
excepto. part menus, desquitandu, escetu, sacanti, quitanti part, más que loc.
306
exceptuar. act desquital, escetual act.
exceso. m demassía f, cessu, acessu, escessu m || loc en ~: en demassía loc; con ~ de:
a escessu de loc || fr tener ~ de: tenel acessu de fr.
excitación. f (agitación) citación, escitación f 2 (inquietud) hurgoneu m; (sexual)
verriondera f 3 (estímulo) hurgoneu m.
excitado, -a. adj (dicho de alguien perturbado) citau, -á, escitau, -á adj; (alterado)
aherventau, -á, achispau, -á adj.
excitador, -a. adj (dicho de alguien) citaol, -ora, escitaol, -ora adj.
excitante. adj (dicho de algo) citanti, escitanti adj.
excitar. act (agitar) empendolal act 2 (provocar) cital, escital, hurgoneal, ahinchonal,
abravial, armal act; GAN (el ganado vacuno) xolivial act 3 (poner nervioso) cital act 4
(sexualmente) potreal, recalental act; enrital act 5 med cital-si, abravial-si med.
exclamar. act escramal act.
excluido, -a. adj (dicho de algo o alguien) descruíu, -a adj.
excluir. act descruíl act.
exclusivamente. adv escrusivamenti adv.
exclusivo, -a. adj (dicho de algo) escrusivu, -a adj 2 (dicho de alguien) escrusivu, -a adj.
excrecencia. f MED (mucosa) puxu m.
excremento. m privenda, mierda, lorza f; cagajón m; busera, perdigachera f; (de oveja)
moñiga m, moñigueru m; (de paloma) palominu m; (excremento pequeño) cagaluta,
mojicu m; (persona encargada de recoger los excrementos animales) cagajoneru m.
excusa. f propuesta, proposición f, testu, titulillu m; mampara f || fr dar una ~: ponel
una proposición fr; (que pone continuamente excusas) testosu, -a adj.
excusar. act (eximir) escusal act; (poner excusas) proponel act.
exentar. act dessental act.
exento, -a. adj (dicho de algo) dessentu, -a adj.
exhalación. f essalación f 2 (rayo) essalación f.
exhalar. act essalal act.
307
exhibicionista. com empelotón, -ona adj.
exhortar. act apuchal act
exhumar. act desenterral act.
exigencia. f dessigencia f; (traba) enconvencia f.
exigente. adj (dicho de alguien) dessigenti adj 2 (dicho de algo) dessigenti adj;
(situación exigente) sacaeru m.
exigir. act dessigil act.
exiguo, -a. adj (dicho de alguien) mangurrinu, -a adj; (cantidad exigua) mencalá f.
exiliar. act dessilial act.
exilio. m dessiliu m.
eximir. act dessimil act 2 med dessimil-si, descruíl-si med; desaculal-si, desengurdil-si
med; açorongueal-si med.
existencia. f essestencia, essistencia f.
existir. act essestil, essistil act; (dejar de existir) dessestil act.
éxito. m çucessu, déssitu m; (hacer algo sin conseguir éxito) alfañiqueal act || fr tener
~: tenel çucessu, tenel déssitu fr.
éxodo. m huía f.
expandir. act destendel, desestendel act.
expatriado, -a. adj (dicho de alguien) foraxíu, -a adj.
expectativa. f espetativa f || loc a la ~: ala espetativa, ala que salta loc.
expectoración. f MED esgarru m.
expectorar. act MED esgarral act.
expedito, -a. adj (dicho de alguien) descotau, -á, dessempeditu, -a adj.
expeler. act espuntal, avental act; (los gases) avental act.
expensa. f loc a ~s de: a tencias de, al braçu de loc.
experiencia. f esperencia f 2 (vivencia) vivencia, esperencia f.
experimentación. f esprimentación f.
308
experimentado, -a. adj (dicho de alguien) esprimentau, -á adj; capoteau, -á, toreau, -á
adj; (receloso) galgueau, -á adj; (entendido, preparado) luchu, -a, puestu, -a [en] adj.
experimentador, -a. adj (dicho de alguien) esprimentaol, -ora adj.
experimental. adj (dicho de algo) esprimental adj.
experimentar. act (probar) esprimental, tenteal act 2 (científicamente) esprimental act
experimento. m esprimentu m.
experto, -a. adj (dicho de alguien) alvertíu, -a adj.
explanada. f praná f; mesa f; (pantanosa) mesón m.
explicación. f espricación f; espricaera f; espriqui m.
explicaderas. fpl espricaera f.
explicar. act (expresar un pensamiento) esprical act 2 (aclarar) esprical, descontal; (de
forma reiterada) espricoteal act 3 (justificar) esprical act 4 med (darse a entender)
esprical-si med.
explicotear. act espricoteal act.
explicoteo. m espricoteu m.
explosión. f estrumpíu, estumpíu, estampíu, esplotíu, estrumpiciu m; peu m.
explosionar. act estrumpil, estumpil act; pegal el peu fr.
explotación. f esplotiju m.
explotador, -a. adj (dicho de alguien que abusa) esplotaol, -ora adj.
explotar. act estumpil, estrumpil act, pegal un esplotíu fr 2 (abusar) esplotal act; sacal
la pringui fr.
exponer. act esponel act 2 (presentar) esponel act 3 med esponel-si med.
exposición. f esposición f.
expósito, -a. adj (dicho de alguien) pilu, -a, pilongu, -a, piloti, -a, hallau, -á, hallaítu, -a,
espicianu, a adj; niñu-de-pila m.
expremijo. m esprimiju m.
exprés. adj (dicho de algo) espressu, -a adj.
309
expresado, -a. adj (dicho de algo) espressu, -a adj.
expresamente. adv dehechamenti, liquiamenti adv, de hechu, a hechu loc.
expresar. act espressal act 2 med espressal-si med.
expression. f espressión f.
exprimir. act esprimil act 2 (apretar, reducir) estripal, esprimil, asprimil act; (agotar,
obtener) ordeñal act.
expropiación. f despropiación f.
expropiar. act despropial act 2 (dicho de una planta) despropial, perdel, espropial act.
expulsado, -a. adj (dicho de algo) espulsu, -a adj.
expulsar. act (de un sitio) espulsal, escardenchal act; (echar, botar) avental, tiral,
hopeal act; (despedir, mandar) empuntal act.
exquisito, -a. adj (dicho de una comida) imponenti adj.
extasiar. act clissal, estesial, estasial, engaripolal act 2 med clissal-si, estesial-si,
estasial-si, engaripolal-si med.
extender. act destendel, desestendel, tendel act; (ocupar una envergadura) envergal
act; (por los lados) aparral act; (cosas extendidas por el suelo) tendera n 2 med tendel-
si, destendel-si, desestendel-si med.
extensión. f destensión f.
extenuación. f tártagu m || fr llevar hasta la ~: lleval a morieru fr.
extenuadamente. adv a hincapelleju loc.
extenuado, -a. adj (dicho de alguien) cefrau, -á, magau, -á, privau, -á, atransíu, -a adj;
morimundu, -a adj; (debilitado) esvalijau, -á, abarrancau, -á adj.
extenuar. act acovardal, deshondonal act; (moral o físicamente) empercuíl, empercudil
act 2 med escalfal-si med, dal-si un sofocón med.
exteriorizar. act mostral act; echal pahuera fr.
exterminación. f desterminación f.
exterminador. m desterminaol m.
310
exterminar. act desterminal act.
externo, -a. adj (dicho de algo) d’ahuera loc, esternu, -a adj.
extertor. m boqueá f || fr dar los ~es: dal la boqueá, dal las papeás fr.
extinguir. act (acabar con algo) destinguil act 2 (apagar) afogal act.
extinto, -a. adj (dicho de algo o de un animal o especie) destingu, -a adj.
extracto. m estratu m 2 (documento) estratu m.
extralimitarse. med traslimital-si med.
extrañar. act (sentir como extraño) estrañal act, salil d’ojus fr 2 (echar de menos)
estrañal act 3 med estrañal-si med; encalaminal-si med.
extranjero, -a. adj (dicho de algo o de alguien) estrangeru, -a, folasteru, -a adj.
extranjero. m (sitio extranjero) estrangeru m.
extranjis. m loc de ~: d’estrangi, de trasperleu loc.
extraño, -a. adj (dicho de alguien) estrañu, -a adj; (misterioso) místicu, -a adj 2 (dicho
de algo) estrañu, -a adj 3 (raro) estrañu, -a, impropiu, -a adj.
extraordinario, -a. adj (dicho de algo o de alguien) estrordinariu, -a adj; (cosa
extraordinaria y escasa) rareza f.
extraterrestre. adj (dicho de algo o de un ser) estraterrestri adj.
extravagante. adj (dicho de alguien) cuchifaltu, -a, antrojeru, -a adj; (que viste de
forma extravagante) antrojeru, -a, arrumacu, -a adj; (persona extravagante)
pintarruecas com.
extravertirse. med entrimetel-si, estrasvertel-si med.
extraviado, -a. adj (dicho de alguien) descordelau, -á, destinau, -á, estraviau, -á adj.
extraviar. act destravial, travincal, trasconejal act; (dejar extraviado algo) emputecel
act 2 med despical-si, tracamundeal-si, travincal-si med.
extravío. m estravíu m.
extremar. act estremal act.
extremaunción. f REL estrema f, señol m || fr REL dar la ~: dal el señol fr.
311
extremeño, -a. adj GENT estremeñu, -a adj.
extremeño. m (lengua) estremeñu m; (también llamado) castú, castúu m.
extremo, -a. adj (dicho de algo que está en la punta) punteru, -a adj.
extremo. m cabu, raberu m; punta f; (de un embutido) moñu m, peçolera f;
(desprendido de algo) peçolera f 2 (borde) cantu, cirati, acirati m
extrovertido, -a. adj (dicho de alguien) entrimetíu, -a adj; ahechón, -ona adj.
312
F
fábrica. f fábrica f.
fábula. f (cuento, historia) acertón, acertajón m 2 (enredo) alicantina, alicantiña f.
fabulador, -a. adj (dicho de alguien) antussaneru, -a adj.
fabular. act antussaneal act, levantal un testu fr.
fabulista. com (embaucador) retoliqueru, -a, tatreru, -a adj; (cuentista) albenderu, -a,
istoriaol, -ora adj.
fabulosamente. adv fabulosamenti adv.
faca. f alfaca, faca f.
facción. f fación f 2 pl (del rostro) facionis fpl.
facha. f (traza) facha, percha f, pelagi, pelitascu m.
fachada. f fachá, puerta f 2 (apariencia fingida) aparencia f.
fachenda. f (vanidad) fachenda f.
fachendoso, -a. adj (dicho de alguien) fachendosu, -a adj.
fácil. adj (dicho de algo) faci adj.
facilitar. act facilital act 2 (proporcionar) facilital, ofrecel, brindal act.
fácilmente. adv facimenti adv.
factura. f fatura, fastura f.
facultad. f facultá f || loc en plenas ~es: acordi, acuerdu, -a, arrulau, -á adj.
faena. f lavol, faena f, acarretu m 2 (mala pasada) facatúa, judiá f.
faenar. act (trabajar, afanarse) bregal, navegal act.
faja. f faxa f, tubulal m; (que lleva faja) faxau, -á adj.
fajamiento. m faxau m.
fajar. act faxal act.
fajo. m fardu m; (que cabe en una mano) manija f.
313
falda. f saya, halda, falda f; (que arrastra) faldumentu m; (de una camilla) naguas,
nagüillas, sayas fpl, vestiúra f; (capacidad de una falda plegada) haldá f; (moverse la
falda al bailar o moverse con gracia) revoleal act; (inflarse por el viento) arrevolal act;
(movimiento que hace al bailar) revoleta f.
faldón. m harapal, harapalín, harrapil m, pañoleta, pañalera, pañaleta, halda,
harapaleta f; (sacar los faldones) desatacal act; (meter los faldones) atacal, arriscal,
farrigual act; (que tiene los faldones por fuera) desaharapau, -á, desfarrigau, -á,
españaletau, -á adj.
fallar. act fallal act; (dar fallos) falleal act.
falleba. f falleba f.
fallecer. act espenal act.
fallo. m fallu m || fr dar ~s: falleal act; fallencia f.
falsario, -a. adj (dicho de alguien) falsanti adj.
falsear. act falseal act.
falsedad. f falsedá f, falsu m.
falsete. m (puerta) falseti m.
falsificación. f falseu m, falsificación f.
falsificar. act falseal, falsifical act.
falso, -a. adj (dicho de algo fingido) falsu, -a adj 2 (mentira) falsu, -a adj 3 (dicho de
alguien) falsu, -a adj 4 GAN (dicho de una caballería) falsu, -a, cingu, -a adj 5 ARQ
(dicho de una pieza) falsu, -a adj.
falta. f falta f || expr faltaría más: estaría güenu, pa chascu [que] || fr hacer ~: hazel
falta, sel mestel fr; (necesidad) faltina f 2 (error, omisión) falta, falencia f.
faltar. act (carecer) faltal act 2 (no estar presente) faltal act 3 (ser necesario) faltal act 4
(transgredir) faltal act 5 (ofender) faltal act.
falto, -a. adj (dicho de alguien) faltu, -a adj; a esprés de loc.
faltón, -ona. adj (dicho de alguien) faltón, -ona, faltosu, -a, faltucón, -ona adj;
malqueda com.
314
faltriquera. f faldiquera f; (capacidad) faldiquerá f.
fama. f nombraía, trascendencia, fama f || fr tener ~: nombral-si muchu fr 2 (rumor)
sonaja f.
famélico, -a. adj (dicho de una persona o un animal) traspellau, -á adj, hamelgu m.
familia. f familia f; (encariñado con la familia) familieru, -a adj; (atención familiar)
familieu m.
familiar. adj (dicho de algo) familial adj 2 (dicho de alguien) familial act.
famoso, -a. adj (dicho de algo o alguien) sonau, -á, nombrau, -á, anombrau, -á,
famosu, -a adj; (resultar famoso por) queal nombrau por fr; (ser famoso por) sel
nombrau por fr.
fan. adj (dicho de alguien) encevicau, -á adj; (admirador) almiraol, -ora adj.
fanático, -a. adj (dicho de alguien) fanáticu, -a adj.
fanboy. m fanáticu m.
fanega. f AGR hanega, fanega f; (excedida) fanegón m.
fanfarria. f fanfarria f.
fanfarrón, -ona. adj (dicho de alguien) fanfarrosu, -a, fantesiosu, -a, fantásticu, -a,
folletón, -ona adj; fanfarria com, fanfarriu m.
fanfarronada. f balandroná f.
fanfarronear. act regenteal, rebumbal act; fantesial act, tenel mucha música fr.
fanfarronería. f malandroná f.
fangirl. f fanática f.
fango. m barru m.
fantasioso, -a. adj (dicho de alguien) fantásticu, -a, fantesiosu, -a adj.
fantasma. m pantasma, fantasma f 2 (fanfarrón) petati, petuscu m, cupletista com.
fantasmagoría. f fantesía f.
fantástico, -a. adj (dicho de algo genial) estupendu, -a adj.
fantoche. m bitocu m, farfolla, cupletista com.
315
faralá. m faralal m.
farándula. f farándula f.
fardar. act fardeal, flamenqueal, regenteal, rebumbeal, zorreal act.
fardel. m fardel, fardiel m, farracu, talegu m.
fardo. m fardu m.
fárfara. f BOT algaria f.
farfolla. f farfolla n.
farfulla. com farfalla com.
faringe. f ANAT tragaeru, farangi m, tragaera f.
faringitis. f MED farangiti f.
farmacéutico. m boticariu m.
farmacia. f botica, farmancia f
farol. m farol m 2 (engaño) farol m; (que cuenta faroles) faroleru, -a adj, farolista com.
farola. f farola f.
farolero, -a. adj (dicho de alguien) noveleru, -a adj.
farolillo. m candeloriu m.
farra. f farria, farrandanga f; (persona a la que le gusta la farra) farrandaca com; (ir de
farra) farreal act.
farruco, -a. adj (dicho de alguien) farrucu, -a, flamencu, -a adj || fr ponerse ~: ponel-si
farrucu, ponel-si toreru fr.
fascinar. act maravillal act 2 med (abstraerse) clissal-si, embolismal-si med.
fastasía. f fantesía f.
fastidiar. act (molestar) encojonal, rehundil, xeringal act, dal faterna, dal tormentu fr;
(entorpecer) hazel la pirula fr 2 med amolal-si, amajuelal-si med.
fastidio. m (saciedad) fastíu m, hartura f 2 (molestia) enteu m, carga f.
fatal. adj (dicho de algo) fatal adj.
fatal. adv fatal adv.
316
fatiga. f (cansancio) fatiga f, tartagón m.
fatigado, -a. adj (dicho de alguien) transíu, -a, enguallau, -á, guarníu, -a adj.
fatigar. act (extenuar) acovardal act; (agobiar) esmanchonal act 2 med açoral-si med;
dal-si un güen xabón med fam.
fatigoso, -a. adj (dicho de algo) fatigosu, -a adj.
fatuidad. f pentellu m.
fatuo, -a. adj (dicho de alguien) repotenti adj.
fauces. fpl hoci m.
favicon. m INFORM santinu de página m.
favor. m (ayuda) favol m; (beneficio) esmola f || loc a ~ de: en favol de loc; por ~: pol
favol loc, has el favol fr || fr hacer un ~: hazel un favol fr.
favorable, -a. adj (dicho de algo) derecheru, -a adj 2 (dicho de alguien) favoritu, -a adj.
favorecer. act favorecel act, hazel el favol fr 2 (sentar bien) favorecel act.
favorecido, -a. adj (de alguien con influencias) apaniaguau, -á, aparapetau, -á adj.
favorito, -a. adj (dicho de algo) favoritu, -a adj 2 (dicho de alguien) favorecíu, -a adj.
fax. m fas m.
fe. f (confianza) f 2 REL f.
fealdad. f feúra f.
febrero. m hebreru, febreru m.
febril. adj (dicho de alguien) acalenturau, -á adj; encalenturau, -á, enfebrecíu, -a adj;
(sin la temperatura normal) destemplau, -á adj; (en estado febril) acalentural-si med.
fecha. f fecha f.
fechoría. f hechuría f || fr hacer una ~: hazel algu que hieda fr.
fecundar. act cubril, pisal, preñal act; (dejar fecundado) empreñal, encastal act.
fecundo, -a. adj (dicho de la tierra o un animal) parieru, -a adj.
feedback. m reabastecimientu m.
felicidad. f felicidá f.
317
felicitar. act felicital act, dal el parabién fr; (felicitación) felicidais f; (el cumpleaños) dal
los añus fr, felicital act.
feligrés. m REL filigrés m.
feliz. adj (dicho de una persona o un animal) felís adj.
felpudo. m serillu m.
fenecer. act enfenecel act.
fenomenal. adj (dicho de algo asombroso) fenómenu, -a adj.
fenomenalmente. adv fenómenamenti adv.
fenómeno. m (prodigio) fenómenu m 2 (monstruo) fenómenu m.
feo, -a. adj (dicho de alguien) feu, -a adj; (poco agraciado) engratu, -a, figurosu, -a adj;
(mujer fea) tanga f.
féretro. m feretru m.
feria. f (de ganado) feria f 2 (fiesta) feria f; (amigo de ferias) ferieru, -a adj.
feriante. adj (dicho de alguien) ferianti, feriegu, -a adj.
fermentado, -a. adj CUL (dicho del pan) ludiu, -a, luíu, -a, fintu, -a adj; (dicho de una
masa mal fermentada) leúu, -a adj.
fermentar. act fomental, ludial act; aludial act; (el vino) hervel, cozel act; (el pan)
ludial, fintal, fomental act.
fermento. m fomentu, formientu, fermentón m.
feroz. adj (dicho de un animal o una persona) ferós adj.
férreo, -a. adj (dicho de algo) herreñu, -a adj 2 (dicho de alguien duro) herreñu, -a,
herrau, -á, herrizu, -a adj.
ferretería. f cerretería, herretería f.
fértil. adj (dicho de un terreno) ricu, -a, ferti adj; (en época fértil) en sazón loc.
festejar. act festejal act; (alegrarse) rumbal act.
festejo. m festeju, rehuíju m; (dicho de algo de mucho festejo) festil adj.
festivo, -a. adj (dicho de algo) festil adj 2 (dicho de alguien) rumbosu, -a adj.
318
festivo. m (día festivo) dissantu m.
fetidez. f heol, apestol m.
fétido, -a. adj (dicho de algo o alguien) hediondu, -a adj.
feto. m gaçapinu, gaçapu, meriñaqui m; (mal formado) mostru, bichu m.
fiabilidad. f lei f.
fiable. adj (dicho de alguien) fiabli, herriçu, -a adj.
fiador. m ALBARD fiaol m, uniera f.
fiambrera. f ciambrera f; (metal) merendera, ortera f; (corcho) tarru m; (casera)
tortera f.
fiar. act (dar fiado) fial act 2 med fial-si [de] med.
fibra. f BOT bença, vena f.
fibroso, -a. adj (dicho de algo duro) palúu, -a adj.
ficción. f (cosa o acción fingida) simulacru m.
ficha. f ficha f.
fichado, -a. adj (dicho de alguien al que se tiene fijeza) señalau, -á adj.
ficus. m BOT cicu m.
fidelidad. f lei f || fr tener ~: tenel lei [a] fr.
fideo. m CUL fideu m.
fiebre. f MED calentura f || ~ mediterránea: calentura dela Marta f; ~s tercianas:
tercianas fpl.
fiel. adj (dicho de una persona o un animal) fiel adj.
fiel. m (de la balanza) revijuela f, fiel m.
fiera. f fiera f || fr ponerse hecho una ~: ponel-si hechu una fiera, ponel-si hechu un
basiliscu fr 2 (persona violenta) fiera com.
fiereza. f fiereza f.
fiero, -a. adj (de un animal o un elemento natural) bravíu, -a, bravu, -a, fieru, -a adj.
fiesta. f fiesta f; (reunión) peronia f 2 (día de fiesta) fiesta f, dissantu m; (con ganas de
319
fiesta) adissantau, -á 3 pl (periodo de fiestas) fiestas fpl.
fiestero, -a. adj (dicho de alguien) festeru, -a, albenderu, -a adj.
figura. f (forma) figura f 2 (objeto figurativo) figurita f 3 (persona de valía) figura com.
figuración. f (imaginación, suposición) figuracionis fpl.
figurante. m (actor) artista com.
figurar. act (actuar) trebajal, trabajal act 2 (aparecer, rezar) rezal, enfirmal act 3 med
(imaginarse) enfundil-si, pensal-si, figural-si, afigural-si med.
fijación. f fixación f; (manía) marcagi m.
fijamente. adv fixamenti adv.
fijar. act fixal act 2 (clavar) fixal, hincal, hirmal, assental act; (quedarse en un sito)
graval-si med 3 (asegurar) fixal act 4 med (advertir) fixal-si med, echal el guipu [a],
echal el oju [a] fr; (gustar) metel pol sentíu fr.
fijeza. f fixeza f.
fijo, -a. adj (dicho de algo) fixu, -a adj; (seguro) de fixu loc; (sin moverse) a pie quietu
loc 2 (laboralmente) acomoau, -á, fixu, -a adj; de fixu loc.
fila. f carrefila f; (poner en fila) ahilal act; (ir en fila) ahilal act || loc en ~: en fila, al hilu
loc; en ~ india: de refilera, en carrefilera loc.
filamento. m bença, brenca, arista f, pelu, pelinu m; (del trigo) porreta f; (conjunto de
filamentos) froncia n; (de la mazorca de maíz) mocu m.
filete. m CUL fileti m || fr darse el ~: dal-si el fileti fr 2 ALBARD (embocadura) fileti m.
filfa. f (engaño) filfalla, filfa f.
filigrana. f (zigzag) filimusía f.
filipino, -a. adj GENT hilipinu, -a adj.
filmación. f gravación f, gravamientu m.
filmar. act graval act.
filme. m penícula f.
filo. m (borde afilado) filu m 2 (decorativo) filu m.
320
filosofar. act filosofeal act.
filoxera. f fam (borrachera) filossera f.
filtrar. act citral act 2 (pasar, introducir) escambullil act.
filtro. m citru m.
fin. m fin, acabiju m, terminación f; acabaeru m; amén m || loc al ~: al fin, pol fin loc;
al ~ y al cabo: al fin i ala postri, al repetibli loc; en ~: en fín loc; por ~: pol fin loc.
final. adj (dicho de algo o alguien) acaberu, -a, final adj.
final. m final amb || loc al ~: pol fin, al final, ala final, a fin loc; pala postri loc.
finalidad. f fin amb.
finalización. f acabamientu, acabaeru, términu m.
finalizar. act acabal, arrematal, terminal act; hazel obra fr.
finca. f finca f; (pequeña y de poca calidad) fincaju m; (poco productiva) bandurrial m;
(de mil fanegas) millal m.
finés, -a. adj GENT finlandés, -esa, finés, -esa adj.
fineza. f fineza f.
fino, -a. adj (dicho de algo delgado) finu, -a adj; (dicho de una planta débil) ahusau, -á
adj 2 (suave) finu, -a adj; (ni fino ni basto) entrifinu, -a adj.
finta. f (ademán) rebilla f 2 (regate) rehurtu m, barrerita f.
firma. f firma f.
firmamento. m firmamentu m.
firmar. act firmal act; (dejar firmado) enfirmal act.
firmemente. adv a mantenienti loc.
firmeza. f firmeza f.
fiscalía. f fiscalía f.
fisgar. act hurgal, lambuzeal, fiscal act.
fisgón, -ona. adj (dicho de alguien) golusmón, -ona, alcuzón, -ona adj; gambetu, -a adj;
noveleru, -a adj; repileñu, -a adj.
321
fisgonear. act alcuzoneal act.
físico. m (constitución) físicu m 2 (facciones) físicu m.
fisioterapia. f MED fisoterapia f.
fisonomía. f filosía f.
fitosanitario. m cura f.
fiyiano, -a. adj GENT fiyianu, -a adj.
flaco, -a. adj (dicho de alguien) fracu, -a, garetu, -a adj; GAN (dicho de una hembra por
amamantar) mamaíza adj.
flacucho, -a. adj (dicho de alguien) fracuyentu, -a adj.
flagrante. adj loc en ~: en fraganti loc.
flamante. adj (dicho de algo) framanti adj.
flamenco, -a. adj (dicho de alguien chulo) flamencu, -a, entrincau, -á adj.
flamenco. m MÚS flamencu m; (acción de tocar, bailar u oír flamenco) flamenqueu m;
(acción de disfrutar con rumbas y flamenco) rumbeteu m.
flan. m CUL fran m.
flap. m aleta f.
flaquear. act (debilitarse, hundirse) amulal-si med.
flash. m luzá f.
flauta. f MÚS frauta f; MÚS (tradicional extremeña) gaita, frauta f; MÚS (de mala
calidad) tirurí m; MÚS (música que emiten las flautas pastoriles) birimbau m.
flecha. f frecha f.
fleco. m frecu m.
flema. f cachaça, panarria f 2 MED frema f; (con flema) afremau, -á adj.
flemático, -a. adj (dicho de alguien) pastosu, -a, recacheru, -a adj; cachaçúu, -a adj;
pandorgu, -a, pachuchu, -a, pachochu, -a adj; (persona flemática) alilalla com.
flemón. m MED fremón, solapu m.
flequillo. m frequillu m, meninis mpl; tusa n.
322
flexible. adj (dicho de algo) langaruchu, -a adj; zimbreanti, zimbreón, -ona adj.
flexión. f fressión f 2 DEP fressión f.
flexionar. act fressional act; (al poner lánguido) langarucheal act.
flirtear. act roneal, tonteal act.
flirteo. m roneu, tonteu m.
flojear. act froxeal act.
flojedad. f froxera, froxedá f; (debilidad) gajera f; (inestabilidad, temblor) telerengui m.
flojo, -a. adj (dicho de algo) froxu, -a adj; (muy flojo) froxindongu, -a adj; (holgado)
folgón, -ona, holgón, -ona, holgaíu, -a, anchu, -a adj; (quedar flojo) holganeal act 2
(dicho de alguien) froxu, -a, laciu, -a, apacentau, -á adj.
flor. f BOT frol f 2 (lo mejor de algo) frol, huerça f.
florecer. act frorecel, afrorecel act; enfrorecel act 2 (prosperar) afrorecel act.
florecimiento. m frorencia f.
floreo. m froreu m.
florero. m froreru, búcaru m.
floripondio. m froripón, froripondiu m.
floritura. f froreu m.
florón. m frorón m.
flotar. act frotal act.
flote. m froti m || loc a ~: a froti m.
fluir. act fruíl, dimanal act; (una corriente) fruíl, anal act.
flujo. m fruxu m 2 MED (menstrual) fruxu m 3 (de vientre) escurribanda f.
foca. f ZOOL foca f.
focalizar. act enfocal act.
fofo, -a. adj (dicho de algo) bofu, -a, pachuchu, -a, hongu, -a, hongón, -ona, ahongau, -
á adj 2 (dicho de alguien) bofu, -a adj; (torpe) halduón, -ona, cholón, -ona adj.
fogarada. f hogará f.
323
fogata. f foguera, fogarera, forracachera, hoguera, hogarera, tolvina, candeloria,
lumbretá, lumbrerá, lumbrarata f.
fogón. m hornilla, lumbri f, fogón m.
fogonazo. m luzá f.
fogosidad. f hervol m.
fogoso, -a. adj (dicho de alguien impetuoso) polvorilla com.
folio. m priegu m.
folklore. m foclori m.
folla. f fr tener mala ~: tenel lechi gatena, tenel mala lechi fr.
follaje. m BOT follagi m; BOT (estar repleto de follaje) avicial act.
follar. act fam! furraqueal, herral, mangal, traginal act, echal un hierru fr fam
folleto. m folletu m.
follón. m farfollu, folletu, follín, pelagartal, revoleu m.
fonda. f fonda f.
fondo. m fondón, hondón m; (de una silla) hondón, sentón m; (de la parte del fondo)
hondoneru, -a adj 2 (miseria, desánimo) hundieru m 3 pl (dinero) fondeu m.
fonil. m fonil m.
fontana. f hontana f; (pequeña) hontanilla, fontanilla f.
fontanela. f ANAT molleja f.
fontanés, -a. adj GENT fontanés, -esa adj; HIPOC gossalu, -a, inu, -a, bacalón, -ona adj.
fonteño, -a. adj GENT fonteñu, -a adj; HIPOC zorru, -a adj.
footing. m correl m || fr hacer ~: salil a correl fr.
forastero, -a. adj (dicho de alguien o de algo) folasteru, -a, foraxíu, -a, foreru, -a adj;
(afluencia de forasteros) folasteríu m.
forcejear. act forcejeal act.
forcejeo. m forcejeu m.
forense. m (médico) forensi m.
324
forja. f (taller) forja f 2 (obra) forja f.
forjador. m forjaol m.
forjar. act fragual act.
forma. f (silueta) horma, forma f, hechuras fpl; (disposición) lanci m || fr estar en
buena ~: estal correol fr 2 (molde) horma f, moldi m 3 (manera, modo, estilo) horma,
forma f; (de ser) arti f || los de todas “s: de tolas maneras, de toas hormas loc.
formación. m (educativa) maestrança f.
formal. adj (dicho de algo) hormal, formal adj 2 (dicho de alguien) hormal, formal,
hundamental, fundamental, netu, -a, aparenti, compatenti adj.
formalidad. f formalidá f, rigol m.
formar. act (dar forma) hormal act 2 (desarrollar) quajal act.
formica. f (tipo de papel) fornica f.
formidable. adj (dicho de algo) formidabli adj.
fornicador, -a. adj (dicho de alguien) hodeol, -ora, traginaol, -ora adj fam!
fornicar. act traginal, engamonital act.
fornido, -a. adj (dicho de alguien) fornúu, -a, follúu, -a adj.
forraje. m AGR forragi m; (sembrado de forraje) forrajal m; (que sirve de forraje)
forrageru, -a adj; (lleno de forraje) aforrajau, -á adj.
forrar. act forral act; (por completo) forrajal act; (con un envoltorio) apellejal act.
forro. m (cubierta) forru m.
fortalecer. act (recuperar, calmar) endonal act 2 med (una planta) apoderal-si med.
fortalecido, -a. adj (dicho de algo) refortíu, -a adj.
fortaleza. f (física) fortaleza f 2 (moral) fortaleza f.
fortificación. f castillu m.
fortuito, -a. adj (de algo) fortuítu, -a adj; (situación o cosa fortuita) simbúscalu m.
forzar. act (obligar) aforçal, ahorçal, enforçal act; esforçal act 2 (violar) aforçal act.
forzoso, -a. adj (dicho de algo necesario) forçosu, -a adj.
325
forzudo, -a. adj (dicho de alguien) horçúu, -a, forçúu, -a adj.
fosa. f focha f.
fosadura. f desgargaeru m.
fósforo. m QUÍM fósforu m 2 (cerilla) mistu, cerillu, fósforu m.
fotografía. f retrataúra f, retratu, afotu m.
fotografiar. act retratal act.
fotografiar. act retratal, arretratal act, tiral un retratu fr.
fotógrafo. m retratista com, fotografu m.
fracasar. act frascassal act.
fracaso. m frascassu m.
fractal. m MAT frastal m.
fractura. f MED rotura f.
frágil. adj (dicho de algo) escarchizu, -a, fresnosu, -a, fragi adj.
fragmentación. f escachamientu m.
fragmentar. act escarchal, escachal, corteçal act.
fragmento. m cachu m; (de vasija) cacu, cachu m; (de algo que se rompe) añiscu m.
fragoseño, -a. adj GENT fragoseñu, -a adj.
fragoso, -a. adj (dicho de un terreno) rísperu, -a adj.
fragua. f faragua, fragua f.
fraguar. act fragual act.
fraile. m REL fraili m.
frambuesa. f BOT frangüesa, mora d’India f.
francachela. f furriona f.
francamente. adv francamenti adv || fr hablar ~: habral cona ralidá fr.
francés, -a. adj GENT francés, -esa adj.
francés. m (idioma) francés m.
326
francotirador. m (dicho de alguien incendiario y aislado) lumbreru m.
frangollar. act (hacer algo rápido y mal) afarfallal, amoragal, ahurragal, aborullal,
alobal, apercochal, apergollal act; farfollal act; (ensuciando) acochambral, acerutal,
açurullal act; (continuamente) sococheal, zuteal, farfolleal, farfalleal, cochocheal,
xabardeal act; (a trompicones) atrompallal, atrompical, atropillal act.
franja. f faxa, franja, vera f 2 AGR haça f.
franjar. act listal act.
franjear. act listal act.
franqueza. f ralidés f.
frasco. m frascu m; (pequeño de cristal) frasqueti m; (grande) frasca f.
fratás. m ALB fratasal m.
fratasar. act ALB frataseal act.
fraude. m defraudi m 2 (fiscal) defraudi m.
frecuentar. act (un sitio) raceal, ramajeal, arraceal act.
freelance. adj (dicho de alguien) utónomu, -a, dissentu, -a adj.
fregado. m freguiju m; (accón discontinua) fregón m; (rápido y enérgico) fregotón m;
(somero y descuidado) fregonazu, galdropeu m.
fregadura. f fregaúra f.
fregar. act fregal act; (acción de fregar) freguiju m.
fregona. f fregona, algofifa, gofifa f; fam guarrona, mocha f fam.
freiduría. f frituría f.
freír. act friyíl, frital act; (en exceso) rechilbal act; (acción de freír) fritimientu m.
frenada. f fresná f.
frenar. act fresnal act 2 (moderar, contener) fresnal act.
frenazo. m fresnazu m.
frenético, -a. adj (dicho de alguien) fresnéticu, -a adj.
freno. m fresnu m; (del rodezno) paraera f 2 (contención) fresnu m.
327
frente. adv frenti adv || loc ~ a: frenti a, de frenti a loc; de ~ a: frenti de, en frenti de;
en ~ a: en frenti a loc.
frente. f ANAT frenti f || fr poner de ~: enfrental act; tener dos dedos de ~: tenel dos
deus de luzis fr 2 m (grupo) frenti m 3 m (coalición) frenti m 4 MIL frenti m.
fresar. act CUL hazel ludia fr.
fresca. f (dicho de algo desvergonzado) fresca, frescala, coxetá f || fr decir una ~: soltal
una fresca, soltal una frescala fr.
frescales. com frescachón, -ona adj.
frescamente. adv frescamenti adv.
fresco, -a. adj (dicho de algo) frescu, -a adj; (tirando a frío) friascu, -a adj 2 (recién)
frescu, -a adj 3 (dicho de alguien desvergonzado) frescu, -a, salpicau, -á, despechau, -á
adj; rompirraja com; (al responder) revirotu, -a, sacuíu, -a adj.
fresco. m frescu m; (frescor) frescu m; (lugar fresco) fresquinal m, fresquinera f.
frescor. m frescança f; (a primeras o últimas horas del día) fresca f.
fresnedoseño, -a. adj GENT fresnedoseñu, -a adj; los de Usía loc.
fresno. m BOT fresnu m.
frexnense. adj GENT frexenaleru, -a adj; fresnensi adj; HIPOC panchurru, -a adj.
frialdad. f frialdá f 2 (indiferencia) frialdá f.
fricción. f roceu m, ressovaúra f.
friccionar. act ressoval act.
friega. f frega f.
frigidez. m frialdá f.
frigorífico, -a. adj (dicho de algo) figoríficu, -a adj.
frigorífico. m figoríficu m, nevera f.
friki. m bitocu, antrojeru m; revirigüelta com 2 (aficionado) enviciau, -á, empicau, -á,
encevicau, -á adj.
frío, -a. adj (dicho de algo) fríu, -a adj 2 (dicho de alguien áspero) fríu, -a, friolentu, -a
328
adj 3 (carente de fogosidad) friolentu, -a adj.
frío. m fríu m; (intenso) créspanu m; (que hace que se encorve el cuerpo) garroteru, -a
adj || fr hacer ~: hazel fríu fr; arrascal act 2 (sensación) birugi, fríu m; (ambiente frío)
friínu m || fr tener ~: tenel fríu, estal arrezíu fr.
friolero, -a. adj (dicho de alguien) arrezíu, -a, friolentu, -a, acioneru, -a adj; agua-nievi f.
frisa. f frisa f.
fritada. f fritança, fritanga f; (gran cantidad) fritolá f, fritoleu m.
fritanga. f fritanga f.
frito, -a. adj (dicho de un alimento) fritu, -a, fritíu, -a adj 2 (de alguien) fritu, -a adj.
frito. m CUL fritu, friti m.
fritura. f fritanga f, friti, fritiñu m.
frívolo, -a. adj (dicho de alguien) galanderu, -a adj.
frondoso, -a. adj (dicho de alguien) reluzíu, -a, trepollúu, -a, repolíu, -a adj 2 (dicho de
un árbol) rehorcu, -a adj.
frontal. adj (dicho de algo) frontal adj.
frontal. m frontal, frontil m 2 ALBARD frontera f.
frontera. f raya, frontera f, arrayu m.
fronterizo, -a. adj (dicho de algo) linderu, -a adj.
frontil. m ALBARD frontil m.
frotar. act frotal act; (la ropa con jabón) arrollal act; (enérgicamente) estezal act 2
(limpiar) fletal act 3 med (contra algo o alguien) rexostral-si med.
frotar. act resfregal, refregal, fregal act; (enérgicamente) estezal act.
frote. m fleti m.
fructífero, -a. adj (dicho de un terreno) viciosu, -a adj.
fruncir. act frunzil act.
fruslería. f gurrumina, gurruminá, gaspachá, ñoñería f, alegín m, marabajas fpl.
frustrante. adj (dicho de algo) amarganti adj; reneganti adj.
329
frustrar. act renegal act 2 (chafar) alicortal 3 med renegal-si, frustal-si, augual-si med.
fruta. f fruta n; (picada por los pájaros) picaraça n 2 (pieza de fruta) fruta f; (que se
ablanda sin madurar) concadecíu, -a adj.
frutal. adj (dicho de un árbol) frutal adj.
fruto. m BOT frutu m; BOT (el que nace pegado a otro) pituchu m; BOT (conjunto de
frutos de un árbol o una planta) garulla n; BOT (conjunto de frutos secos) garulla n; AGR
(gran cantidad de frutos) cachimbá f; AGR (frutos caídos bajo el árbol) parva, encamá,
parramera, solá f; AGR (frutos extendidos en una superficie) tendalina f; (huero por
dentro) encorchau, -á adj; (a punto de madurar) hinchón, -ona adj; AGR (dicho del
árbol que presenta exceso de fruto) aparvau, -á, emparvau, -a; AGR (dicho del árbol que
no da fruto) arvolariu, -a adj; (parte no aprovechable de un fruto) escamochu m; BOT
(salir el fruto a partir de la flor) albortal act; AGR (recoger el fruto sin dejar atrás)
corrical, acorrical act.
fucsia. adj fuchina adj.
fucsia. f BOT fussia f.
fucsina. f fuchina f.
fuego. m (de chimenea) lumbri, candela f, fachu m; (del color del fuego) llamaratau, -á
adj; (que arde mal por tener la leña esparcida) achoçau, -á adj; (ahogado) apolismau, -
á adj; (hacer que no arda debidamente) afogonal act || fr dar ~: dal lumbri fr; CUL
poner al ~: ponel ala lumbri fr; CUL quitar del ~: apartal dela lumbri fr; tener ~: dal
lumbri fr 2 (incendio) huegu, fuegu, inciendu m; (descontrolado) fogueríu m 3 (ardor,
pasión) huegu, fuegu m.
fuelle. m huelli, fuelli amb.
fuente. f huenti, fuenti f 2 (para comer) açafati m; (comer de una fuente) comel a
gamellón fr 3 (origen) huenti, fuenti f || exp ~ de recursos: matu m 4 (tipográfica) tipu
m, letra f.
fuentecanteño, -a. adj GENT fuentecanteñu, -a adj; HIPOC pepineru, -a adj.
fuentelarqueño, -a. adj GENT fuentelarqueñu, -a adj.
fuera. adv huera, fuera, ahuera, afuera adv.
330
fuera. interj hopu, hunca interj
fuerte. adj (dicho de una persona o un animal) huerti, fuerti adj 2 (resistente) rehuerti,
huerti, fuerti adj 3 (vigoroso) huerti, fuerti adj 4 (poderoso) huerti, fuerti adj 5 (grave)
huerti, fuerti, seriu, -a adj 6 (dicho de un sabor) huerti, fuerti, reziu, -a adj.
fuerza. f huerça, fuerça f; (descomunal) huerçarra f || loc a ~ de: a huerça de, a puru
de loc; a la ~: ala huerça, ala fuerça loc; por ~: por huerça, por fuerça, de por huerça,
de por fuerça loc 2 (fortaleza, resistencia) huerça, fuerça f 3 (esfuerzo) fayanca f; (hacer
el esfuerzo) hazel fayanca fr.
fuga. f huitiva, fuga, huía f.
fugarse. med hugal-si, amontal-si, fugal-si med.
fugaz. adj (dicho de algo) hugás, huitivu, -a adj.
fugitivo, -a. adj (dicho de alguien) huitivu, -a, ahuitivu, -a, foraxíu, -a adj.
fulana. f (puta) furraca, bigarda, pindonga, pitraca, pinga, pingocha f.
fulano. m hulanu, fulanu m 2 (tipo, cualquiera) fulandariu m.
fulero, -a. adj (dicho de alguien) fuleru, -a adj.
fullería. f tranfulla f.
fullero, -a. adj (dicho de alguin) tranfulleru, -a adj; tranfulla com.
fulminante. adj (dicho de algo) fulminanti adj.
fumador, -a. adj (dicho de alguien) humaol, -ora adj; (compulsivo) humón, -ona adj;
(dicho del joven que fuma asiduamente) humarrichi, -a, fumarrichi, -a adj.
fumar. act humal act; (incesantemente) humeteal act; (acción continua de fumar)
humeteu, cigarreu m; humaera f; (adicción a fumar) humaera f, humiju m; (acción
continua de gustar fumar) cigarreu m.
fumigación. f desfumigación, desfuñigación f.
fumigar. act desfumigal, desfuñigal act.
función. f (capacidad) hunción, función f 2 (tarea) hunción, función f || loc en ~de: en
cuenta de loc 3 (representación) hunción, función f.
funcionamiento. m enhuncionamientu, enfuncionamientu m; (poner algo en
331
funcionamiento) enringlal act.
funcionar. act enhuncional, enfuncional act 2 (marchar) enhuncional, enfuncional,
furrulal, furulal, rehilal, hirgal act 3 (consistir, ir) pajeal act.
funda. f funda f; vaina f; (de la almohada) almojadón m.
fundamental. adj (dicho de algo) hundamental, fundamental adj.
fundamentar. act hundamental, fundamental act.
fundamento. m hundamentu, fundamentu m.
fundar. act (crear) hundal, fundal; enhundal, enfundal act.
fundición. f hundición f 2 (lugar donde se funde) hundición f.
fundir. act (derretir) hundil act 2 (dar forma) hundil act 3 (despilfarrar) hundil act.
furcia. f furraca, furriaca, furcia f.
furgoneta. f forgoneta f; decaúvi f.
furioso, -a. adj (dicho de alguien) emperruçau, -á, aporrillau, -á, emporrillau, -á adj.
furor. m (arrebato) arrepíu m.
furry. m carantoña f.
fusible. m havín m.
fusilamiento. m afusilamientu m.
fusilar. act afusilal act.
fusta. f vergaju m.
fuste. m fusti m.
fustigar. act ahostigal act.
fútbol. m DEP fubu, fulbu m || ~ sala: fubitu, fulbitu m.
futuro. m (porvenir) huturu, hoturu, futuru m.
332
G
gabacho, -a. adj despect (dicho de alguien) gavachu, -a adj.
gabán. m gabán m; duga f.
gabardina. f gabarda f.
gabinete. m gabiné m.
gabón. m gabinardu m.
gabonés, -a. adj GENT gabonés, -esa adj.
gaceta. f gaceta f.
gachas. fpl CUL puchas, papuchis fpl.
gacho, -a. adj (dicho de algo) gachu, -a adj.
gadget. m INFORM estreveju m.
gafa. f gafa f, gafas fpl.
gafado, -a. adj (dicho de alguien) encenizau, -á adj.
gafe. m cenizu, zahoril m.
gag. m escena cómica f.
gago, -a. adj (dicho de alguien) gagaruzu, -a, gagu, -a adj.
gaita. f MÚS gaita f 2 fam (cabeza) gaita f, güitu m.
gajo. m (de un fruto) gallu, gomu, cilleru, gallitu, grillu, migollu m, pierna f || loc a ~s: a
gallu, a gomu loc 2 (de uvas) gancha, ganchá, esquila, escaria f, esquilón m.
galamperna. f MIC galipiernu, gallipiernu m.
galano, -a. adj (de alguien) galán, -ana, galanu, -a adj 2 GAN (de una res) galanu, -a adj.
galante. adj (dicho de alguien) arrexaqui adj.
galantear. act roneal act.
galanura. f galanura f, repeñicu m; (adorno que resalta) galandaina f; (que lleva
galanuras) galanderu, -a adj.
333
galápago. m ZOOL galápagu m.
galbana. f (pereza) galvana, carpanta f, pértigu m.
galbana. f galvana f.
galería. f ARQ galería f 2 (exposición) galería f.
galga. f (del carro) galga f.
galgo. m ZOOL galgu m; ZOOL (cruzado con otra raza) regalgu m; (persona que cuida
galgos) galgueru m; CINEG (persona que caza con galgos) galgueru m.
galimatías. m arrebujeti, galimatea m.
galisteño, -a. adj GENT galisteñu, -a adj.
galladura. f gallaúra, engallaúra, niaja f.
gallardo, -a. adj (dicho de alguien) arrexaqui, reherti, -a, cachiclanu, -a, carra adj.
gallareta. f ZOOL gallereta f, margullón m.
gallego, -a. adj GENT gallegu, -a adj.
gallego. m (idioma) gallegu m.
galleta. f CUL galleta f.
gallicresta. f BOT caricresta f.
gallina. f ZOOL gallina f; (sin plumas) gaitana adj; (que tiene la cola para abajo o no
tiene) culica adj || DIV ~ ciega: tapau, tapaíllu m || fr ponerse la piel de ~: estal
pelihincau fr.
gallinaza. f gallinaça f.
gallinero. m gallineru m 2 (de un teatro o similar) gallineru m.
gallineta. f ZOOL çamargullón, tapaculu m.
gallinuela. f ZOOL pitorra f.
gallipato. m ZOOL marraju m.
gallipava. f gallipava f.
gallito, -a. adj (dicho de alguien) gallinu, -a, gallúu, -a, gallarucu, -a adj.
gallo. m ZOOL gallu m; (pequeño de pelea) gallariqui m; (de pelea de más de dos años)
334
haca f; (de pelea, pero con las puyas tapadas) mona f; (sin plumas) gaitán, -ana adj.
gallocresta. f BOT gallicresta f.
gallofero. m panaeru m.
galocho, -a. adj (dicho de alguien) galochu, -a, maltés, -esa adj.
galón. m (cinta, cordón) galón m.
galopar. act galopeal act.
gamberrada. f salvagina f.
gamberro, -a. adj (dicho de alguien) galaparullu, -a, çamangarullu, -a adj, malara com,
xaramugu m.
gambiano, -a. adj GENT gambianu, -a adj.
gambusia. f ZOOL gambusia f, barrigón m.
gamella. f GAN camella f 2 AGR (del yugo) camella, palizá f; (para una sola bestia)
camellín m.
gamitadera. f CINEG gamita, gamitera f.
gamón. m BOT gambonitu, gamón m, gamona f; BOT (flor) hachá f; BOT (sitio donde
abundan) gamonal m.
gamoncillo. m ZOOL gamonita f.
gamusino. m ANTR gambusinu, gamussinu, maimón m.
gamuza. f trapu m.
gana. f gana f || loc con ~s: con ganas loc || fr dar ~s: dal ganas [de] fr; dar la ~: dal la
gana [de] fr; tener ~s: tenel ganas [de] fr.
ganadería. f GAN ganaería f.
ganadero, -a. adj (dicho de algo) ganaeru, -a adj.
ganadero. m GAN ganaeru m.
ganado. m GAN ganau m; ganaeríu m; bichus mpl.
gañán. m AGR gañán m.
ganancia. f ganancia f; (gastar pronto las ganancias) estripal, estronchal act; quemal el
335
rabu fr 2 (provecho) granillu m, ventaja f.
gañanía. f AGR gañanía f.
ganapán. m ganapán m.
ganar. act (conseguir) ganal act 2 (vencer) ganal act; (en el juego y en general, perder
todo) ruchal act, estal a ruchi fr.
ganchillo. m COST ganchillu m || fr hacer ~: hazel picu, hazel ganchillu fr.
gancho. m ganchu, garabatu, garranchu, gorruñatu m; (para cazar lagartos) garroncha
f 2 DIV (del aro) ganchu, ganchillu m.
gandul, -a. adj (dicho de alguien) gandul, -ula, gandongu, -a, magallán, -ana,
perritrancu, -a adj, gandumba, zangamandanga com.
gandul, -a. adj haragán, -ana, holgacián, -ana, zangón, -a adj, camándula, chiquichanga
com; (aprovechado) camastrón, -ona adj.
gandulear. act holgacianeal, camanduleal, ganseal act; gandingueal, mendingueal,
mondongueal, zangoneal act.
gandulería. f gandulería f.
ganés, -a. adj GENT ghanés, -esa adj.
ganforro, -a. adj (dicho de alguien) ganforru, -a adj.
ganga. f (oportunidad) bicoca f.
ganglio. m ANAT gangriu m 2 (linfático) gangriu m; MED (infectado) torondón m.
gangoso, -a. adj (dicho de alguien) gangosu, -a, ganguillosu, -a, fañinu, -a, hañosu, -a
adj; (hablar con voz gangosa) gangoseal act.
gangrena. f MED cangrena f.
gangrenar. act MED acangrenal act 2 BOT med malingral-si med.
ganguear. act hengoseal act.
gañil. m ANAT gañil, gañiferu, gañafil m.
gañote. m ANAT gañu, gañón, gañoti, tragaera m; (dulce típico) gañoti m.
gansada. f (memez) gansá, gaspachá, garutá, gavachá, palitrocá, vergajá f.
336
ganso, -a. adj (dicho de alguien necio) gansu, -a, gansarullu, -a adj; (dicho de alguien
tardo) gansúu, -a adj, mamajón m.
garabato. m (al escribir) garabatu, garrapatu, ringurrangu, paturrangu, furrangañu,
reguñatu m 2 (para colgar) algarabita f, garabatu, garrapatu m; (dotar de garabato)
algarabital act.
garaje. m (particular) cochera f, paraol, garagi m.
garantía. f segurança f 2 (técnica) galantía f.
garantizar. act assegural, segural act; galantiçal act.
garapito. m ENT mairi-del-augua f, meicu m.
garbanza. f BOT garvança f.
garbanzo. m BOT garvançu, graviel, garavullu, nonu m; BOT (planta) garvancera f; (sin
pellejo) sandruneju m; (duro que cuesta comerlo) balín m; (negro) torinu m, baca,
tolina f; (tostado) tostón, tostau m; AGR (sembrado de garbanzos) garvançal m; CUL
(que queda duro tras su cocción) arenosu, -a adj.
garbayuelo, -a. adj GENT garvayuelu, -a adj.
garbeo. m garveu, hilván m || fr dar un ~: dal un garveu, dal un hilván fr.
garbino, -a. adj GENT garvinu, -a adj.
garbo. m garvu, espeldi m.
garboso, -a. adj (dicho de alguien) garvosu, -a, xaquetón, -ona adj.
garcieño, -a. adj GENT garcieñu, -a adj.
garcilla. f ZOOL (bueyera) picabuei, espulgabuei m.
gardenia. f BOT gardenia f.
garduña. f ZOOL papalvilla, patialvilla f, garduñu m.
garete. m fr irse al ~: dil-si al careti fr.
garfio. m garabatu, garabatillu m, garabata f; (empleado por los herreros) grifa f.
gargajear. act gargajeal act.
gargajo. m galipu, gapu, gargaju, gárgaru, sipiaju m.
337
gargaligueño, -a. adj GENT gargaligueñu, -a adj.
garganta. f ANAT garganta f; gajera f; (que padece de la garganta) agañonau, -á adj;
(apretar la garganta) agañotal act; (hacer sonidos con la garganta sin poder respirar)
garganteal act 2 (lugar estrecho) entalli, hoci m.
gargantada. f gorgoçá f; (lanzar gargantadas) gorgoçal act.
garganteño, -a. adj GENT (natural de Garganta la Olla) garganteñu, -a adj; HIPOC
leñaol, -ora adj; (natural de La Garganta) garganteñu, -a adj; HIPOC paporru, -a adj.
gargantilla. f gargantilla f.
gargantillano, -a. adj GENT gargantillanu, -a adj.
gárgara. f gárgara f, gorgoritu m.
gárgola. f BOT gárvula f 2 ARQ bocarrúu, traganti m.
gargüereño, -a. adj GENT gargüeñu, -a adj.
garita. f garita f.
garito. m tasca f.
garlar. act galral act.
garliteño, -a. adj GENT garliteñu, -a adj.
garlito. m galru, galritu m.
garrafa. f garrafa f; (pequeña) garrafu m; (grande) çamburriu m; (de plástico) tarra f;
pipota f.
garrafina. f DIV garrafina f.
garranchazo. m garranchón m, garranchá f.
garrancho. m pitronchu, garranchu m; (semilla que se adhiere a la ropa) xaragüellu m.
garrapata. f ENT garrapata f, rosnu, ruesnu, resnu m.
garrapiñar. act (asir) agarrapiñal act 2 med agarrapiñal-si med.
garrote. m garroti m, garrapata f; (grueso) garrota f; (dirigir de garrote) garroteal act.
garrotillo. m MED garrotillu m.
garrovillano, -a. adj GENT (natural de La Garrovilla) garrobillanu, -a adj; (de Garrovillas
338
de Alconétar) garrobillanu, -a adj; HIPOC cutaínu, -a, llorón, -ona, maníu, -a adj.
garrulo, -a. adj (dicho de alguien) garrulu, -a adj.
garza. f ZOOL garça f.
garzo, -a. adj (dicho de los ojos) garçu, -a adj.
gasa. f gasa f.
gaseosa. f gasiosa f.
gaseoso, -a. adj (dicho de algo) gasiosu, -a adj.
gasolina. f gasolina f.
gastable. adj (dicho de algo) gastabli adj.
gastadero. m gastaeru m.
gastador, -a. adj (dicho de alguien) gastón, -ona adj.
gastar. act (consumir) gastal act; (más de lo que se tiene o debe) tiral de largu fr 2
(dinero) gastal act.
gasto. m gastu m; (continuo) gastaeru, sangraeru m; (excesivo) tiraeru m.
gastoso, -a. adj (dicho de alguien) estrochón, -ona, gastosu, -a adj.
gastritis. f MED gastriti f.
gata. f ZOOL gata f || loc a ~s: a gatas loc || fr andar a ~s: gateal fr.
gatear. act (andar a gatas) gateal act 2 (hacia arriba) agateal, gateal, auñal act 3
(hurtar) agateal, auñal act.
gateño, -a. adj GENT gateñu, -a adj; HIPOC matanchín, -ina adj.
gatera. f gatera f.
gatero. m gateru m.
gatillo. m gatillu m.
gato. m ZOOL gatu m; (cría) gatinu m; (conjunto de gatos) sapera f || ZOOL ~ clavo o
lince: gatu cravu; ~ salvaje: gatu montés m 2 (herramienta) gatu m.
gatuña. f BOT argatuna, agatuna, gatuna f.
gatuno, -a. adj (dicho de algo) gatunu, -a adj.
339
gatuperio. m batuperiu m.
gavia. f gavia, grajuela, rangüera f.
gavilán. m ZOOL gavilán m.
gavilla. f AGR gavilla f, gavejón m; AGR (hacer las gavillas) agavillal, engavejonal act;
AGR (juntar las gavillas) acopal act.
gay. adj (dicho de alguien) tochu adj.
gayadura. m gajaúra f.
gayo. m ZOOL gayu, gayu bravu, gayu campu, gayu del monti, gayu real m.
gayola. f fam! macoca, gardenia, gayola f fam.
gazapera. f (trifulca) engaçapina f.
gazapo. m ZOOL gaçapu, gaçapinu m; láparu m 2 (equivocación) gaçapu m.
gazmoño, -a. adj (dicho de alguien) gasmoñu, -a adj.
gaznápiro, -a. adj (dicho de alguien) gasnápiru m.
gaznate. m gargueru, gargüeru, gañafil, gañiferu, gañutu, gañón, gasnati m, gargüela f.
gazpacho. m CUL gaspachu m; (vasija para gazpacho) cuenca, caçuela f; (vidriada)
gaspachera f || TIP carajamandanga f (|| que lleva mucho aceite); escarapuchi m (||
con peces fritos); trincalla f (|| que lleva mucho pan y aceite); peci-de-güerta m (|| con
judías verdes rebozadas y engazpachadas).
gazuza. f gaçuça, cachucha, gusa f, rebañaeru, arreguñaeru m.
ge. f (letra) gue, ge f.
geco. m ZOOL saltarrostru, saltacara, saltaojus m.
gel. m gel m.
gema. f gema f.
gemido. m gemíu m; (sollozo) himplíu, himplu m.
gemir. act gemil, puxil act; (gimotear) gimeal, aguarreal act; (sollozar) himplal act.
gen. m geni m.
generación. f generación f 2 (quinta) generación f.
340
general. adj (dicho de algo) general adj; (global) mundial adj || loc en ~: en general, i
tolo más loc; por lo ~: en general loc.
generalmente. adv generalmenti adv.
generar. act (crear) general act 2 (producir) general act.
género. m (tipo) géneru m; (de buen género) especial adj 2 (sexual) géneru m.
generoso, -a. adj (dicho de alguien) generosu, -a adj; (dadivoso) abondanti adj.
genial. adj (dicho de algo excelente) maníficu, -a, estupendu, -a adj; rechiflanti adj.
genio. m (ánimo) jeitu, geniu m; (dicho de alguien con genio) genial adj; (dicho de
alguien con mucho genio) geñosu, -a adj || loc de mal ~: geñúu, -a, lecheru, -a adj.
genitales. mpl (en las mujeres y hembras) natura f.
gente. f genti f; (que va de un lado a otro intranquila) traqueteu m 2 (clase) genti f 3
(familia) genti f 4 (mucha gente) que de almas ai fr.
gentío. m gentereu, genteríu, grimeril m, gentiña f.
gentualla. f gandalla, gentuaria n; (vivir como la gentualla) gandalleal act.
gentuza. f gentucia, gentuña, gentina f.
georgiano, -a. adj GENT georgianu, -a adj.
geranio. m BOT geraniu m; (maceta de geranio) pescau m.
germen. m simienti m; germin m.
germinar. act BOT pulal act; (no germinar por falta de humedad) almidonal-si med.
gestante. adj (dicho de una mujer) aviá adj.
gesticular. act (que gesticula demasiado) esparavaneru, -a adj.
gesto. m (exagerado) esparaván m; (ridículo) filigrana, monería, pantomina f; (con el
rostro) geitu m.
giba. f giba, horoba f.
giboso, -a. adj (dicho de alguien) horobón, -ona, horobúu, -a adj.
gigantesco, -a. adj (dicho de algo) temerosu, -a, impropiu, -a, imponenti adj.
gilipollas. com despect tíu-pelleju, imbeci, gelipolla m despect.
341
gimnasia. f ginasia, ginansia f.
gimnasio. m ginasiu, ginansiu m.
gimoteador, -a. adj (dicho de alguien) mohiqui, -a adj.
gimotear. act himplal, repuchal act; gimeal, mohiqueal act.
gimoteo. m himpleu, escaramuju, mohiqueu m.
gin. m ginebra f.
gingivitis. f MED gengiviti f.
girar. act (hacer dar vueltas) dal güeltas fr; (dar vueltas) repial, arrepial act 2 (torcer)
regolvel, giral act 3 med (darse la vuelta) canteal-si med.
girasol. m BOT (planta) mirassol, tornassol m 2 (flor) mirassol, tornassol m || pipa de
~: pipa de mirassol f.
giro. m giramientu, giru m.
gitano, -a. adj (dicho de alguien) gitanu, -a adj 2 (dicho de algo) gitanu, -a adj.
gitano. m gitanu m; (multitud de gitanos) gitaneu m; (acción de ser o portarse como los
gitanos) gitaneu m.
gladiolo. m BOT gradiolu m.
glande. m ANAT bolu, garapetu m.
glándula. f ANAT (salivar) landrilla f; MATAN castañeta f.
global. adj (dicho de algo general) mundial adj.
globo. m grobu m.
glóbulo. m MED órbulu m.
gloria. f (fama) groria f 2 (placer) groria f || fr dar ~: dal groria fr; estar en la ~: estal
ena groria fr 3 REL groria f.
glorioso, -a. adj (dicho de algo o alguien) groriosu, -a adj 2 (espléndido) groriosu, -a adj
3 REL groriosu, -a adj.
glotón, -a. adj (dicho de alguien) tragulón, -ona, ansiosu, -a, çampón, -ona, lobu, -a,
buchón, -ona adj; andoba com.
342
gluglutear. act gluteal act.
gnomo. m nomu m; (persona pequeña) repión, regoju m, repiola, requena f.
gobernador. m governaol m.
gobernante. m governanti m.
gobernar. act (regir) governal act 2 (dirigir) governal, agovernal act 3 (administrar)
almenistral, governal act.
gobierno. m (de regimiento) goviernu m; (de dirección) govierna, governança f 2
(político) goviernu m.
golfa. f (ramera) cachipanda, perigalla, perigarta, perillana, pindonga, tulipanda, tirá f.
golfo, -a. adj (dicho de alguien) golfanti, tunanti adj; pelara-viva com.
golfo. m (sinvergüenza) golfanti, furracu, guripa, pelara-viva, tirau m.
gollizo. m golliçu m.
golondrina. f ZOOL andorina, golondrina f || ZOOL ~ zapadora: golodrina portuguesa f.
golondrino. m MED golondrinu m.
golosina. f golosá, rafería, lambuzería, calacería, chupandina, garguería, golimbrería,
gutería, golosina f, golimbri m; huroneu, goloseu m.
golosinear. act lambuzeal, golimbeal, golipeal, guteal, huroneal, rafeal, rafereal,
calaceal, galuseal act.
golosineo. m golimbeu, lambuzeu, rafereu m.
goloso, -a. adj (dicho de alguien) lambón, -ona, hurón, -ona, golimbrón, -ona adj;
raferu, -a, piqueru, -a, calaceru, -a, golimbreru, -a, dengueru, -a, gargueru, -a,
rabazeru, -a, aziteru, -a adj; galusu, -a, golosu, -a, melindrosu, -a, lambuzu, -a, halusu, -
a adj; golimbu, -a, gutu, -a, quincu, -a, gargu, -a, lambruziu, -a, lagumán, -ana,
çongolotinu, -a, golipa adj.
golpe. m golpi m; (suave) golpetinu, çumiqui m; (brusco) golpetazu, chocazu, ñascazu
m; (seco) quecu m, mitria f; (fuerte) çamarríu, castañetíu m; (dado con la mano) cistíu
m; (caída) charpazu, çarpazu, harmazu, moiti m; CINEG (dicho de un golpe dado desde
cerca) juru a juru loc 2 (situación embarazosa) que golpi m’á estau fr || loc de ~: de
343
golpi, de golpi i porrazu loc.
golpeado, -a. adj (dicho de algo) agolpau, -á adj.
golpear. act (pegar, atizar) harreal, hateal, mantunteal, surqueal act; amollental,
avental act; (dando una paliza) anegralal act; (a alguien improvisadamente y con
cautela) amaitinal act; (con los dedos a un fruto para saber su madurez) pisporotal act.
goma. f (sustancia) goma f; (persona que se dedica a comprar y modificar goma usada)
gomeru m 2 (elástica) goma f, lásticu m 3 (de borrar) goma f, borraol m.
gorda. f (moneda) gorda, perra gorda f.
gordal. adj AGR (dicho de una aceituna) gordal adj.
gordo, -a. adj (dicho algo) gordu, -a adj 2 (dicho de alguien) gordu, -a adj; butucu, -a,
toronju, -a, retortollú, -a, perronillu, -a, perrunillu, -a adj; (persona gorda) tassaju m;
(ser gordo) tenel muchu roeu fr 3 (dicho de algo ancho) gordu, -a adj.
gordo, -a. adj GENT gordeñu, -a adj.
gordolobo. m BOT varbascu, estolaqui, pan-de-lagartu, guardilobu m.
gordura. f (tejido adiposo) gordura f.
gorgojo. m ENT gorgoju m || ENT ~ de las semillas: mordihuyi m.
gorgorito. m gorgoritu m; (hacer gorgoritos) gorgoriteal act.
gorigori. m gori-gori m.
gormar. act golmal act.
gorra. f gorra f || loc de ~: de gañoti, de gañu loc || fr ir de ~: gañoteal act, dil de tubu,
dil de gañoti fr.
gorriato. m ZOOL pardalinu, guarrilatu m; (en edad de volar) volanda f.
gorrinada. f gorriná f.
gorrino. m GAN gorringu m.
gorrión. m ZOOL pardal, gorriatu m.
gorro. m gorru m.
344
gorrón, -a. adj (dicho de alguien) gañoteru, -a, triperu, -a adj; garguerón, -ona,
rexostrón, -ona, gorreru, -a adj, gañotista, gorrista, gañoti com.
gorrón. m (piedra) gorrón m.
gorronear. act repegoneal act.
gorroneo. m gorreu m.
gota. f gota, pinga f.
gotear. act goteal, pingueal act; pinganeal act; pingal act; reçumil act; (resto en una
superficie por haber goteado en ella) berretera f; (algo o alguien mojado) estal
pingandu, estal pingueandu fr.
goteo. m goteu m; pinganeu m; (continuo) hilín-hilín m; (riego por goteo) goteu m.
gotera. f gotera f, estellu m.
goterón. m goteón m.
goteru. m goteru m.
gotoso, -a. adj MED (dicho de alguien) gotosu, -a adj.
gozar. act gozal, regorçal act 2 med gozal-si, regorçal-si med.
gozne. m perniu m; (de la cancilla) agarra f.
gozo. m gozu m.
gozoso, -a. adj (dicho de alguien) gozosu, -a adj.
grabación. f gravamientu m 2 (cosa grabada) gravación f.
grabar. act graval act.
gracia. f (don) gracia f 2 (arte, salero) gracia f 3 pl gracias || loc ~ a que: gracias que,
agraleciu que loc; dá que loc || fr dar las ~s: estal agraleciu, dal las gracias fr.
gracioso, -a. adj (dicho de alguien) engraciau, -á adj 2 (divertido) graciosu, -a adj; (que
provoca mucha risa) risoriu, rieru, reideru m; (jocoso) candongu, -a, cachondu, -a adj.
gracioso, -a. adj (dicho de alguien) graciosu, -a adj 2 (dicho de algo) graciosu, -a adj.
gracioso, -a. adj (dicho de alguien) graciosu, -a adj; (resultar gracioso) congracial-si
med 2 (dicho de algo) graciosu, -a adj.
345
grada. f (peldaño) grá f 2 AGR grá f.
gradar. act AGR gradeal, agradeal act.
gradilla. f ALB graílla f 2 (para blanquear) gradilleru m.
grado. m (puesto) grau m 2 (térmico) grau m.
grafito. m (inscripción) rayau m.
grajilla. f ZOOL guarrilla, cuerveta f.
grajo. m ZOOL graju, cuervu m, graja f.
grama. f BOT grama f || ~ de boticas: grama perruna f; ~ del norte: grama perruna f.
gramil. m CARP gramil m.
grana. f grana f.
granada. f BOT (fruto) graná f.
granadino, -a. adj GENT (natural de Granada) granaínu, -a adj; (natural del país de
Granada) granaínu, -a adj.
granado. m BOT granal amb, granati m.
granar. act granal act.
grande. adj (dicho de algo) grandi adj; (muy grande) granderón, -ona, cimpampanu, -a
adj || fr venir ~: nõ estal pa mis uñas fr 2 (dicho de alguien) grandi adj; (mayor) grandi
adj; (una cosa grande) menumentu m.
grandeza. f grandeza f.
grandilocuente. m prosa com fam.
grandor. m grandol m.
grandullón, -ona. adj (dicho de alguien) grandillón, -ona, mingarrón, -ona adj,
potrancu, almorchón m, çambarca f; (desgarbado) garfán, -ana, garfiloti, -a adj.
granero. m graneru m.
granete. m (punzón) graneti m.
granillo. m MED barru m.
granítico, -a. adj (dicho de una piedra) de granu loc, morreñu, -a adj.
346
granito. m granu m; (piedra) piera de granu m, canisca f.
granizada. f METEOR granizá f 2 (bebida) granizá f.
granizar. act METEOR granizal act.
granizo. m METEOR granizu m; (que ha sufrido golpes del granizo) engranizau, -á adj.
granja. f granja f.
granjeño, -a. adj GENT (natural de Granja de Torrehermosa) grangeñu, -a adj; (natural
de La Granja) grangeñu, -a adj; HIPOC lechuguinu, -a, cebollinu, -a adj.
granjeo. m vitu m.
granjero. m grangeru m.
grano. m bagu m; (diferentes granos) bagu d’açuca, bagu de trigu, bagu d’arrós, bagu
d’arena; (conjunto de granos) bagueríu m; (dicho de algo en grano) engranujau, -á adj
2 AGR (conjunto de cereal) granu m 3 MED granu m; espundia f.
grañuela. f AGR garañuela f.
granuja. com perigallu m, artista, ficha, randa, pruma, raspa, laña, randrilla, vasija,
pelara-viva com.
granujería. f fr ir de ~: granujeal act.
granujo. m granujinu m.
granulado, -a. adj (dicho de una superficie) garapiteau, -á adj.
granzas. f AGR grancias fpl.
granzón. m AGR granción m.
grapa. f laña, cebica, garapa f.
grapar. act cebical, grapal act.
grasa. f (tejido adiposo) gordura f 2 (del motor, etc.) grassa f, sebu negru, tisni, pringui
m 3 (del pelo) grea f.
graso, -a. adj (dicho del cabello) greosu, -a adj.
gratinar. act CUL gratineal act.
gratis. adv de baldi, de momiu loc; a gastus pagus loc.
347
gratuitamente. adv de baldi loc, gratitamenti, grati adv.
gratuito, -a. adj (dicho de algo) de baldi loc, gratitu, -a adj.
grava. f grava f; (menuda) almendrilla f; (terreno con mucha grava) gravosu, -a adj.
gravar. act (hacer grave) agraval act.
grave. adj (dicho de algo) gravi, seriu, -a adj 2 (dicho de alguien enfermo) gravi adj 3
MÚS (dicho de un sonido) broncu, -a, gordu, -a adj.
graznar. act gañil, guarreal act.
graznido. m gañíu m; (de aves como el alcaraván) galrorón m.
greda. f grea f.
gredoso, -a. adj (dicho de la tierra) greosu, -a, greízu, -a adj.
gremio. m setol m.
greña. f greñas fpl; (revuelta y sucia) melencheras fpl.
gresca. f griesca f, hollín m; (alboroto) tallisca f || fr tener ~: tenel títari, tenel
timbirimba, tenel timbana fr.
griego, -a. adj GENT griegu, -a adj.
griego. m (idioma) griegu m.
grieta. f grieta f; (hendidura) hienda, rechihenda f.
grifa. f (llave) grifa f.
grifo. m (llave) grifu m.
grill. m parrilla f.
grillado, -a. adj (dicho de alguien) guillau, -á, arrepiau, -á, crivau, -á, ahilau, -á,
arrematau, -á adj; bilondru, -a adj.
grilladura. f guillaúra f.
grillera. f grillera f.
grillete. m grillu m.
grillo topo. m ENT rallu, rallu-dela-tierra, rallu-real m.
grillo. m ENT grillu m; (cantar el grillo) grilleal act || ~ topo: grillu cebolleru m 2 BOT
348
(de la patata) tallu m.
grimaldeso, -a. adj GENT grimaldesu, -a adj.
gris. adj (dicho de algo) gris adj 2 (apagado, triste) gris, mortanzinu, -a adj; (dicho del
cielo) pançaburru, -a adj.
gris. m (viento frío) gris m.
gritar. act grital, escarpil act, dal gritíus fr.
griterío. m algazara f, barajeu, grilleríu m.
grito. m gritíu, guarríu, gaspullíu, gurrupíu m.
grogui. adj (dicho de alguien) roqui adj || fr quedarse ~: queal-si roqui fr.
gromo. m (yema) grumu m.
grosero, -a. adj (dicho de algo tosco) grosseru, -a adj 2 (dicho de alguien) grosseru, -a,
insussu, -a, porreru, -a adj.
grosor. m canchu, canchol m, grossura f.
grúa. f grúa f.
grueso, -a. adj (dicho de algo) canchúu, -a adj; (dicho de un dedo) amorcillau, -á,
porrillúu, -a adj 2 (dicho de alguien) canchúu, -a, abombau, -á adj; (corpulento)
corpanchúu, -a, cantúu, -a adj; abotellau, -á adj; (de buen ver) lustrosu, -a adj; (dicho
de un bebé rollizo) pepón, -ona adj; (niño o mozo grueso) zangaliporru m; (mujer
gruesa) xerga f.
gruir. act grulleal act.
grulla. f ZOOL grulla, gruílla, gurulla f.
grumo. m borullu, gorullu, remuñón, torondón m; (de la grasa del cerdo) landrilla f;
(que tiene grumos) agorullau, -á adj.
gruñido. m gruñíu, reguñíu m.
gruñir. act regruñil, reguñil, gruñil act; (el cerdo cuando tiene hambre) gurral act.
gruñón, -ona. adj (dicho de alguien) gruñilón, -ona, regruñosu, -a, regruñón, -ona adj.
grupo. m grupu m; (de personas) corrupela f; (en movimiento) recova f; (de persona de
un mismo oficio o condición) juntería f.
349
gruta. f lapa f.
gua. m DIV guá m.
guadajireño, -a. adj GENT guaxireñu, -a adj.
guadalperalense. adj GENT guadalperalensi adj.
guadalupense. adj GENT guadalupensi adj.
guadaña. f AGR guaña f.
guadañador. m AGR guañaol, guañín, guañinu, coritu m.
guadañar. act AGR guañal act.
guadañero. m AGR guañaol, coru m.
guadañil. m AGR guañín, guañinu m.
guadapero. m BOT guaperu, aguaperu, galaperu, perejón m.
guadianero, -a. adj GENT guadianeru, -a adj.
gualda. f BOT giralda f.
gualdrapa. f gualdaju m.
gualdrapero, -a. adj (dicho de alguien) mangalochanu, -a adj.
guantada. f guantá f; guantón m || fr dar ~s: guanteal act.
guantazo. m guantón, moquetón, zumbíu, guantazu, tortazu m, guantá, centolla,
lambiúra, guama f.
guante. m AGR (del segador) manija f.
guapo, -a. adj (dicho de alguien) lindu, -a, guapu, -a, preciosu, -a adj; (muy guapo)
repolíu, -a adj.
guapura. f guapura f.
guarda. com guarda com || ~ rural: guarda-roal, roal m.
guardapiés. m guardapié m.
guardapolvo. m ART guardapolvu m.
guardar. act (vigilar) guardal 2 GAN (el ganado) guardal act 3 (ocultar) guardal, ahundil
act; (con celo) guardiñal act; (cosa que se guarda) guardu m.
350
guardés. m caseru m.
guardia. f guardia f || loc en ~: en guardia loc 2 com guarda com || ~ civil: guardia-
civil, civil com.
guarecer. act acovijal, arrial act; (hospedar, atender) agasajal act 2 med acovijal-si,
agasajal-si, arrecogel-si med.
guareñense. adj GENT guareñeru, -a, guareñeju, -a adj; guareñensi, -a adj; HIPOC
piporru, -a adj.
guarida. f çurronera, guaría f; (resguardo) arriaeru m 2 (madriguera) hura, hulera f;
hurrinchi m, hurronera f.
guarnicionería. f albardonería, albardería, guarnicionería f.
guarra. f fam! (furcia) guarra, guarrifonda f fam!
guarrada. f guarrá f.
guarrear. act (berrear) aguarreal act.
guarrería. f guarrería f.
guasearse. med guaseal-si med.
guasón, -ona. adj (dicho de alguien) guasón, -ona, moflón, -ona adj.
guata. f guata f; (que presenta guata) guateau, -á adj; (lleva guata) enguatau, -á adj.
guatemalteco, -a. adj GENT guatemaltecu, -a adj.
guau. m bau m.
gubia. f guvia f.
guedeja. f gueja f; (dicho de un ave que tiene la guedeja caída) guejúu, -a adj.
guerra. f (discordia) guerra f 2 (lucha) guerra f.
guerrero, -a. adj (dicho de alguien) guerreru, -a, luchaol, -ora adj 2 (dicho de un niño)
ruosu, -a, guerreru, -a adj.
guía. f guía f; DIV (del aro) manilla f 2 (persona que dirige) guía com 3 (manual) guía f.
guiar. act guial act 2 med guial-si med 3 (conducir) guial act.
guijarreño, -a. adj GENT guijarreñu, -a adj; HIPOC puchereru, -a adj.
351
guijarro. m guijarru m; ripiu m; (llenar de guijarros) enchinal act.
guijeño, -a. adj GENT (natural de Guijo de Coria) guijeñu, -a adj; (natural de Guijo de
Santa Bárbara) guijeñu, -a adj; golosu, -a adj.
guijeño, -a. adj GENT guijeñu, -a adj.
guijiteño, -a. adj GENT guijiteñu, -a adj; HIPOC harrutu, -a adj.
guillarse. med sopral-si med.
guiñapo. m farussel, guiñapu, hiñapu m.
guiñar. act enguiñal, guiñal, ñisclal, remingal act.
guinda. f BOT guinda f.
guindilla. f BOT guinda f.
guindo. m BOT guindu m, guindera f, guindal amb.
guineano, -a. adj GENT (natural de Guinea) guineanu, -a adj; (natural de Guinea-
Bissau) guineanu, -a adj; (natural de Guinea Ecuatorial) guineanu, -a equatorial adj.
guiño. m guiñu, guiñotazu m, contrasseña f.
guirigay. m garagai m.
guisa. f (modo, manera) guisa f.
guisado, -a. adj (dicho de un alimento) guisíu, -a adj.
guisado. m guisiju m.
guisantal. m BOT arvillal m.
guisante. m BOT arvilla f; (fruto grande y menos sabroso) guisanti m; (planta del
guisante) guisantera f.
guisar. act CUL guisal act; (continuamente) guisoteal act.
guiso. m guisu, guisíu m; guisiju m; (continuo) guisoteu m.
guita. f guita f || fr fam soltar la ~: afroxal la gandalla, afroxal la tela fr.
guitarra. f MÚS quitarra, viuela f; (grande de seis cuerdas) quitarrón m || ~ eléctrica:
quitarra elétrica f.
guitarrear. act quitarreal act.
352
guitarrero. m quitarreru m.
guitarrista. m quitarreru m.
guizque. m guisqui m.
gurumelo. m MIC gurumelu, cogumelu m.
gusano. m ENT cocu, gusanu m; (que se encuentra en los excrementos) lombrizis fpl,
lesni m; (del estiércol) gallina ciega, gallinaça f; (del jamón) calessa f; (que se come las
raíces de las plantas) alfilerillu m || ~ blanco: gallinita ciega f.
gustar. act gustal [de], aquacal act 2 med (sentir atracción) gustal-si med.
gusto. m (facultad) gustu m; (dicho de alguien de buen gusto) gustosón, -ona adj;
(dicho de alguien de gustos raros) impropiu, -a adj 2 (sabor) gustu m 3 (satisfacción)
gustu m, satisfación f; (con gusto) agustu, agustamenti adv || loc a ~: a gustu loc,
agustamenti adv 4 (opinión, valoración) gustu m.
gustoso, -a. adj (dicho de un alimento o una comida) gustosu, -a adj, d’acatu loc 2
(dicho de alguien) gustosu, -a, gozosu, -a, prazenteru, -a adj.
gutapercha. f butapercha f.
guyanés, -a. adj GENT guyanés, -esa adj.
353
H
haba. f BOT hava f; (arrugada) havachu m; (pequeña) havilla f; (de poca calidad) havín
m; (planta) havera f; (semilla) grañón m 2 VET pargañera f 3 (pie grande) hava f.
habado, -a. adj (dicho de un animal) havau, -á adj.
habar. m haval m; AGR (vigilante de habares) havaleru, guardahavas m.
habeño, -a. adj GENT haveñu, -a adj.
haber. act avel act 2 (auxiliar) bel act 3 mpl averis, teneris, ayeris mpl.
habichuela. f BOT havichuela, havachuela f.
habichuelo. m BOT havachuelu m.
hábil. adj (ser hábil) tenel uñas [pa] fr.
habilidad. f abeliá, albeliá f || loc con ~: en horma loc || fr tener ~: tenel abeliá, dal-si
maña, dal-si güen jeitu, tenel güen tranci fr.
habilidoso, -a. adj (dicho de alguien) abeliosu, -a, amañau, -á, amañegu, -a, abeliau, -á
adj; (persona habilidosa) alfayati m; (no ser habilidoso) tenel mal tranci fr.
habilitar. act avial, apreparal, ponel act; abilital act.
hábilmente. adv en horma loc.
habitación. f quartu m, abitación f; abitança f; (sin ventanas) cilleru m; (sin muebles)
harnal m; (desordenada) hulera, hurgonera, hurranchera, xergonera, lobera, leonera f,
lupanal m; (de mala apariencia o mal hecha) hulerón, jorrunchi m.
habitáculo. m quartón m.
habitante. m abitanti m.
habitar. act abital act.
hábito. m (costumbre) empiqui, ábitu m, bitoquera f; (repetitivo) taravilla f; (raro)
tracamaca f 2 REL ábitu m.
habituar. act empical act 2 med empical-si med; abitual-si [en] med.
habla. f palra, fala, habra, habla f; palraera f, habraeru, hablaeru m.
354
hablador, -a. adj (dicho de alguien) palraol, -ora, palreru, -a adj; (locuaz) palrón, -ona,
cascanti adj; (indiscreto) cascón, -ona, galritu, -a, cascaruletu, -a, rajosu, -a adj;
(monótono y pesado) rutaera f; (ser muy hablador) tenel muchu repertoriu fr.
habladuría. f palrauría, habrauría, hablauría f; run-run m.
hablante. adj (dicho de alguien) palranti, falanti adj.
hablar. act palral, falal, habral, hablal act; (de manera desafiante) galliteal act; (de
manera almambicada) habral con políticas fr; (de manera que comete anacolutos)
habral entribolau fr; (chillar al hablar) cacarequeal act; (sobre algo) mental [de], palral
[de], habral [de] act; (con malas formas) habral con rengui fr; (con mucha indiscreción)
boqueal act; (comerse los sonidos al hablar) atajal act; (de quien habla de manera que
es difícil comprenderla) istoriaol, -ora adj; (persona que al hablar confunde las palabras
o las desordena) çacabuchi m || expr ni ~: ni mental-lu, qué montri! expr.
habón. m (bulto) hava f.
hacendoso, -a. adj (dicho de alguien) árdigu, -a, hazendosu, -a, cossariu, -a adj.
hacer. act (fabricar) hazel act; (bien hecho, por completo) infecional act; (con mucha
perfección) aconfecional act 2 (preparar) hazel, avial act 3 (obrar) hazel, rezal act; (de
manera paulatina) ronroneal act 4 (portarse) hazel act.
hacha1. f segureja, segu, hacha f; (grande) destral, segurejón m; (pequeña) destrala
hachuela f, segureju m; (pequeña y manejable) hachilla f; (para descuartizar) segureta
f; (para quitar vástagos de olivo) ramonera f; (trabajar con el hacha) hacheal act.
hacha2. f (antorcha) fachu m, hacha f; (persona que porta hachas) hacheru m.
hachazo. m hachazu m.
hache. f (letra) ha, hachi f.
hachero. m hacheru m.
hacia. prep pa prep; hazia prep.
hacienda. f (obra, acción) hazienda, hazencia f 2 (finca) hazienda f 3 (ganado) hazienda
f 4 (bienes) hazienda f.
hacienda. f (propiedad) hazienda n; fincalidá f.
hacimiento. m hazencia f.
355
hacina. f AGR hacina f; AGR (mas grande) barraca f; AGR (amontonar las hacinas)
enhacinal act.
hacinar. act hacinal, remangal act; ahacinal act; (amontonandolas) enhacinal,
arremangal act.
hada. f hada f.
haitiano, -a. adj GENT haitianu, -a adj.
hala. interj hala interj
halagar. act halagal, halal act; dal xabón [a] fr.
halago. m (arrumaco) zorru-clocu m; (mimo) apopu m.
halcón. m ZOOL halcón m.
halda. f halda f.
hall. m entrá f, çaguán m.
hallar. act (encontrar, descubrir) hallal act; atinal [con] act; dal con el hallascu fr 2 med
(estar) hallal-si med 3 (encontrarse) hallal-si med.
hallazgo. m hallaúra, encontrança f, hallascu m; (cosa hallada) hallascu m.
halo. m cercu m.
hamaca. f gandula, maca f.
hambre. f hambri f; (continua) hambrina, soluta f; (padecer hambre) hambreal act,
estal a matahambri fr || fr tener ~: tenel hambri fr; tenel arrebañaeru tripas, tenel
arreguñeru fr 2 (sensación de hambre) hambri f 3 (escasez de alimentos) hambri f.
hambriento, -a. adj (dicho de alguien) esgalamíu, -a, esgalamecíu, -a, hambrinu, -a,
hambrientu, -a adj; desgalguíu, -a, desgalríu, -a, embambajau, -á, espragau, -á, dañau, -
á, desmayau, -á adj || fr estar ~o: lampal de hambri fr; hazel lumbri conas quexás fr.
hambrón, -ona. adj (dicho de alguien) hambrón, -ona adj.
hamburguesa. f CUL aburguesa f.
handicap. m apreva f; trapatunda f.
haragán, -a. adj (dicho de alguien) haragán, -ana adj.
356
haraganear. act haraganeal act.
haraganería. f haragandina f.
harapiento, -a. adj (dicho de alguien) desfarragallau, -á, espingajau, -á adj; pingardu, -a
adj; (lleno de harapos) harrapillosu, -a, harraposu, -a adj; (que va harapiento a todos
sitios) xarpilleru, -a adj.
harapo. m farrapu, harrapu, harapu, farusel, harrapil, harpil, harmagallu m; (hacer
harapos) esfarrapal, farrapal, harrapal act.
haraposo, -a. adj (dicho de alguien) harraposu, -a adj.
harbar. act harbal act.
hardware. m INFORM aparatagi m.
harina. f harina f; fariña f; (la extraída de la segunda cernida) tercerina f.
harmonizar. act combinal act.
harnal. m MOL harnal m.
harnero. m AGR haneru, harnal m.
harón, -a. adj (dicho de alguien) harón, -ona, haroti, -a adj.
harpía. f fig (mujer terrible) peçolera f.
hartada. f hartá, hartucá, himplá, templa, hupa, pellejá, templá f, hartón m.
hartar. act (de comer o beber) hartal act; empipal, apipal, apiporral act 2 med hartal-si,
hupal-si med; empipal-si, apipal-si, templal-si, amorral-si, aparpal-si, apiporral-si med;
(persona que se harta) hartón, -ona adj 3 (cansar, fastidiar) hartal-si med; (persona que
cansa) hartibli adj.
hartazgo. m hartalga, hartanga, tupitá, tunda f, hartuciu, pançón, desatondu m.
hartera. f ahitera, pançá, hartera f 2 (hartazgo, cansancio) hartera f.
harto, -a. adj (dicho de alguien saciado) tupíu, -a, hartu, -a adj; paniaguau, -á, retacau,
-á, apaniaguau, -á, alebrunau, -á adj; GAN (dicho de la oveja harta de pienso y agua)
fosau, -á adj 2 (sin más paciencia o aguante) hartu, -a, assau, -á adj.
hartura. f hartura f.
hasta. prep ata, hata, hasta prep.
357
hastiado, -a. adj (dicho de alguien) fastiosu, -a, haldúu, -a, ahitu, -a adj.
hastial. m hastial m 2 (contorno de puertas y ventanas) hastial m.
hastiar. act enfastial, enhastial act; estomagal act 2 (hartar, aborrecer) emburril act;
(por comer o beber siempre lo mismo) enrazinal act 3 med enfastial-si, enhastial-si
med; (por comer o beber siempre lo mismo) enrazinal-si med.
hastío. m enfastiu, fastíu m; (que causa hastío) enfastiosu, -a adj.
hatajo. m GAN hataju, hatu m; (pequeño de ovejas o vacas) punta f 2 (grupo de
personas o cosas) hataju, hatu m.
hatear. act hateal act.
hatería. f AGR hatá, hatería f, hatu m; (lugar donde se guarda la hatería) hatu m; PAST
(dar la hatería) hateal act.
hatero. m AGR hateru m.
hatillo. m hatu m.
hato. m hatu m; ataeru m.
haz. m haci m; (montón de haces) hacina f; trasnal, hascal m; (de jara) faciña f; (de
leña) gavillu m; (hacer haces) haceal act; (encargado de lanzar los haces) haceru m 2
(montón) haci f.
haza. f AGR haça f.
hazaña. f hazaña f; florón m.
he. adv loc ~ aquí: velaquí, veloquí, velequí, vequí part; ~ ahí: velaí, veloí, veleí, veí
part; ~ allí: velallí, velollí, velellí part.
hebilla. f hevilla f.
hebra. f hebra f; hila, hilaúra f; BOT (del melón) tripas fpl.
hecatombe. f (mortandad) catombi f.
hechicera. f hechizera, encantaora f.
hechizar. act encantal act.
hechizo. m encantu m.
358
hecho, -a. adj (dicho de algo) hechu, -a adj || loc (aclarando) de ~: más adv, lo que és
que loc 2 (cocinado) hechu, -a adj; (muy hecho) recochu, -a adj; (poco hecho) calloncu,
-a, çorollón, -ona adj.
hecho. m hechu m; (a lo grande) hechuru m; (mal realizado) hechuscu m || loc a ~: a
tiru hechu, a hechu, de rotabatía loc; de ~: más adv.
hechura. f hechura f; (mala) hechucu m 2 (pinta) hechura f.
hectárea. f ectaria, estaria f.
heder. act hedel, cheral, fateal act; (una carne al corromperse) avental act.
hediondez. f hediúra f.
hediondo, -a. adj (dicho de algo) hediondu, -a, pestosu adj.
hedor. m heol, cheru, apestol m; (a carne corrupta) bufi, bufu, gahín m.
helada. f METEOR pelá, pelona, pelúa, pelandrusca, barbúa, herriza, parpalla, gelá,
yelá, pardala f; (intensa) macarena f; (superficial y de color oscuro) terriza f.
helado, -a. adj (dicho de algo) agelau, -á, gelau, -á adj.
helado. m CUL gelau m; polu m; (picado de hielo) raspau m; (de cono) picoruchu,
picoruchi m.
helar. act gelal act.
helechal. m BOT helechal m.
helechaleño, -a. adj GENT elechaleñu, -a adj.
helecho. m BOT helechu m; (lecho a base de helechos) reholliju m || ~ macho: helechu
machoti m.
helechoseño, -a. adj GENT elechoseñu, -a adj.
hélice. f rehileti m.
helicóptero. m alicóteru m.
hembra. adj (dicho de un ser vivo) hembra adj 2 (dicho de un aparato o similar)
hembra adj.
hembra. f hembra f; GAN (que no pare desde hace tiempo) amachorrá adj; GAN (parir
más hembras que machos) hembreal act.
359
hemipléjico, -a. adj MED (dicho de alguien) aireau, -á adj.
hemorragia. f MED morragia f; (interna) estallina f.
hemorrágico, -a. adj MED (dicho de algo) morrágicu, -a adj.
hemorroide. m MED almorrana f.
henal. m AGR henera, henal f.
henchir. act xenchil, enchil act.
hender. act hendel act.
hendido, -a. adj (dicho de algo) hendíu, -a adj.
hendidura. f hienda, raja, rehendija, rejandura, rehienda, talla f; (lugar estrecho)
tallisca, tallera f.
henil. m AGR henera f.
heñir. act heñil, alçal act.
heno. m BOT henu m 2 (pasto) pastu, henu m.
hepático, -a. adj MED (dicho de algo) páticu, -a adj.
herbazal. m BOT yervazal m.
herbero. m ANAT yerveru m.
herboristería. f arvolería f.
heredar. act (suceder) ereal act 2 (recibir en herencia) ereal act.
heredero, -a. adj (dicho de alguien) ereeru, -a adj.
hereje. m eregi m.
herencia. f erencia f 2 (cosa heredada) erencia f || fr repartir la ~: hazel las ijuelas fr.
herida. f hería f; heriúra f; (pupa, herida leve) çocostru m, pitera f; (profunda) xabarría,
rajeta, surcarrá, tarascá f; (sangrante) sangraúra f; (en la planta del pie al clavarse
algo) hincaúra f; (producida por el roce) mataúra f; (producida por rascarse) arrascaera
f; (hacerse heridas por rozamiento) matal-si med.
herido, -a. adj (dicho de una persona o un animal físicamente) heríu, -a, herrau, -á adj;
(emocionalmente) sentíu, -a adj.
360
herido. m (persona herida) heríu, herrau m.
herir. act heril act; (en la nuca con un arma) escachetal act; (malherir, dañar)
esmaturral, malcornal act; (de muerte) malacabal act; (levantar la piel) farrondal act.
hermafrodita. adj (dicho de alguien) machihembrau, -á adj.
hermafrodita. com manfrorita com, manfroritu m.
hermana. f ermana f; (hermana menor) ermanina f.
hermanamiento. m ermanamientu m.
hermanar. act ermanal act; (acordar, convenir) entripelal act 2 med ermanal-si med.
hermanastra. f ermanastra f.
hermanastro. m ermanastru m.
hermandad. f ermandá f 2 (afinidad) ermandá f.
hermano, -a. adj (dicho de algo) ermanu, -a, germanu, -a adj.
hermano. m ermanu m; (hermano menor) ermaninu m; (hermano mayor que hace las
veces de padre) pairitu m; (medio hermano) entrermanu m || ~ de leche: ermanu de
lechi m 2 (espiritual) ermanu m.
hermoso, -a. adj (de algo) bonitu, -a, lindu, -a, repolíu, -a, especial adj 2 (de alguien)
bonitu, -a, lindu, -a, hermosu, -a adj; (bien formado) formidabli adj; especial adj.
hermosura. f lindura, hermosura f.
hernanpereño, -a. adj GENT herrampereñu, -a adj; HIPOC conejeru, -a adj.
hernia. f MED quebrá, quebraúra f.
herniado, -a. adj MED (dicho de alguien) quebrau, -á adj.
herniaria. BOT rompipiera, rompipiedra f.
herniarse. med MED quebral-si med.
héroe. m euri m 2 LIT (protagonista) protagonista com.
herpes. m MED culebru, culebrón m.
herpil. m AGR (red) barzina f.
herradero. m herraeru m.
361
herrador. m herraol m; alveita m.
herradura. f (efecto de herrar) herraúra f 2 (que va en los cascos) herraúra f.
herramienta. f (útil, instrumento) achiperri f 2 (de un oficio) herramienta f.
herrar. act (guarnecer de hierro) herral act 2 (un caballo, etc.) herral act 3 (marcar)
herral act.
herrén. m AGR herrén m.
herrenal. m AGR herrenal m.
herrereño, -a. adj GENT (natural de Herrera de Álcantara) herrereñu, -a adj; (natural
de Herrera del Duque) herrereñu, -a adj.
herrerillo. m ZOOL herrerichi, caganchín, charquín chicu, renchi m, tocaina f.
herrero. m herreru, fragüeru m, turrahierru n.
herrete. m herreti m.
herrumbre. f rehumbri, herrumbri f.
herrumbroso, -a. adj (dicho de algo) rehumbrosu, -a, herrumbrosu, -a, forrinchosu, -a
adj; herrugientu, -a, herrumbientu, -a adj; herreñu, -a adj; herrúu, -a adj.
hervasense. adj GENT ervasensi adj; HIPOC aguilillu, -a, judíu, -a adj.
herventar. act hervental act.
hervidero. m hervieru m.
hervir. act hervel act; (estar hirviendo) herveteal act; (comenzar a hervir) aballal,
arrancal act 2 (irritarse) hervel act 3 (estar inquieto) hervel, herveteal act.
hervor. m hervol, herventau m.
hervoroso, -a. adj (dicho de alguien) hervosu, -a, hervorosu, -a, herveteol, -ora adj.
hez. f hes f 2 (de la uva) hes f.
hibridar. act ametalal act.
híbrido, -a. adj (dicho de algo) ametalau, -á adj.
hidalgo. m hidalgu m.
hiedra. f BOT yeira f.
362
hiel. f hiel f || BOT ~ de la tierra: hiel-dela-tierra f 2 (amargura) hiel f.
hielo. m gielu, yelu m.
hierba callera. f BOT sanalotón m.
hierba de San Juan. f BOT árnica f, te morunu m.
hierba mora. f BOT yerva mora f.
hierba turmera. f BOT yerva-dela-criaílla f.
hierba. f BOT yerva f || BOT ~ cana: cubitu m; BOT ~ golondrinera: cirigüeña f; malas
~s: fusca, ricia n; BOT (lugar poblado de malas hierbas) xaramagal m; BOT (que tiene
malas hierbas) xaramagosu, -a adj 2 (medicinal) yervas fpl.
hierbabuena. f BOT presta, artolana, yervagüena f.
hierbajo. m BOT yervulaju, yervaju, yervazu, xaramagu m.
hierbaluisa. f BOT luisu m; (flor) luisa f.
hiero. m BOT yeru m.
hierro. m QUÍM hierru m 2 (cosa de hierro) hierru m; (trozo de hierro) posta f; (hierro
para marcar) repega f 3 (quien trabaja el hierro) turrahierru n.
hígado. m ANAT hígau m.
higiene. f igieni f 2 MED igieni f.
higiénico, -a. adj (dicho de algo) igiénicu, -a adj.
higo. m BOT higu m; (coger higos) apañal higus fr; (dejar sin fruto una higuera)
deshigueral act || fr de ~s a brevas: de higu a breva, de higus a caracolis fr || TIP higu
añigal, higu ñegal m (|| higo doñegal); higu bodel, higu pedral m (|| el de color negro y
buen tamaño); higu çaragili, higu coriegu, higu breval m (|| el de cierta variedad); higu
chombu, higu chumbu m (|| higo chumbo); higu malnombri m (|| el que es de final de
la cosecha y es solo para comer, no se pasan); higu passu m (|| higo pasado).
higuera. f BOT higuera f.
higueral. m figal m.
higuereño, -a. adj GENT (natural de Higuera de Albalá) iguereñu, -a adj; (de Higuera de
la Serena) iguereñu, -a adj; (de Higuera de Llerena) iguereñu, -a adj; (de Higuera de
363
Vargas) iguereñu, -a adj; (de Higuera la Real) iguereñu, -a adj.
hija. f ija f; (única) solegia f.
hijo. m iju m; (único) solegiu m || expr ~ mío: mijo, mija voc 2 BOT (retoño) iju m.
hijuela. f ijuela, partija f.
hila. f hila f.
hilacha. f hilarcha, hilacha f, perigallu, penachu m.
hilachoso, -a. adj (dicho de una prenda) hilachosu, -a adj.
hiladillo. m hilaíllu m.
hilado. m COST hiliju m.
hilandera. f hilandera f.
hilar. act hilal, ahilal act; (las guindas, etc.) rehilal act.
hilera. f carrefilera, refilera, hilera, liña, terrefila, ristri f; AGR (de plantas) lindón m; (de
árboles) liniu m; (de animales o personas) recua f; (de caballerías atadas) reata f.
hilo. m hilu m; (de cáñamo) liza f; (alambre) hilambri m 2 (de una telaraña) hilu m 3
(telefónico) hilu m 4 (corriente) hilu m || fr perder el ~: perdel el hilu fr.
hilván. m COST hilván m.
hilvanar. act COST hilvanal act.
himno. m inu m.
himpar. act himplal act; (reiteradamente) himpleal act; (que himpa) himplón, -ona act.
hincadura. f hincaúra f; hinqui m.
hincar. act (clavar) hincal, tranchal act; (hacer hincar) ahincal act 2 (fijar) hincal act.
hincha. f (encono) incha f 2 DEP (que anima a su equipo) incha com.
hinchado, -a. adj (dicho de algo abultado) hinchón, -ona adj; verrinchonchu, -a adj;
(dicho de algo lleno de aire) güecu, - a adj; (dicho de un dedo) aceporrillau, -á adj.
hinchar. act hinchal act; (los carrillos) inflal, rehinchal act 2 (aumentar) aupal, hinchal
act 3 med hinchal-si med.
hinchazón. m hinchación f, hinchanzu, torteru, tarambullu m; potestá f; (que causa
364
hinchazón) verrinchonchu, -a adj.
hinojal. m BOT cinojal, acinojal m.
hinojaliego, -a. adj GENT inojaliegu, -a adj; HIPOC gatitu, -a adj.
hinojo. m BOT cinoju, acinoju, hinoju m.
hipar. act hipal act; (continuamente) hipeal act 2 (resollar el perro) hipal act.
hiperactivo, -a. adj (dicho de alguien) desinquietu, -a adj; imperastivu, -a adj.
hipérico. m BOT árnica f, té morunu m.
hipnosis. f nosi f.
hipnotizar. act notizal act 2 (embelesar) clissal act; (pasmar) engoral act.
hipo. m hipu, hipi m.
hipocorístico. m moti, nombreti m.
hipócrita. adj (dicho de alguien) mordajustu, -a adj; zorru-clocu m; (estar solapado)
templau, -á adj
hipoteca. f impoteca f.
hipotecar. act impotecal act.
hipotetizar. act soponel act.
hiscal. m biscal m; (atar con hiscal) abiscalal act; (soltar un hiscal) desabiscalal act.
hisopar. act guisopal act.
hisopazo. m guisopazu m.
hisopo. m guisopu m; (asperjar con el hisopo) enguisopal act.
histérico, -a. adj (dicho de alguien) estéricu, -a adj.
historia. f (narración) estoria f 2 (hechos) estoria f 3 (historieta) estoria f, avíu m.
histórico, -a. adj (dicho de algo) estóricu, -a adj 2 (antiguo) estóricu, -a adj.
historieta. f estoria, alicantina, alicantiña, angulema f; (manida) rebilistraju m;
(chascarrillo) acertajón m.
hito. m hincón, hitu, pinoti, ponchiti, tantu m, penicota, parcera f; (de piedras)
peninerri m.
365
hocicada. f hozicazu m.
hocicar. act hozical, ahozical act.
hocico. m ANAT hozicu m; trompa f; (conjunto del hocico) hozicá f; GAN (que tiene el
hocico negro y el resto del cuerpo blanco) bornicegu, -a adj; GAN (que tiene solo el
hocico negro) boceru, -a adj 2 (gesto de enfado) hozicu, trompu, burciu m.
hocicudo, -a. adj (dicho de un animal) hozicúu, -a, morrúu, -a adj.
hocino. m hozinu m.
hociquear. act hoziqueal act.
hockey. m DEP hockey, hoquei m.
hogaño. adv ugañu, ugañazu, ogañu adv.
hogar. m (fuego) fogal, hogal m; (piedra donde se hace el hogar) hogal m; (hogar
pequeño) fogaril m 2 (sitio, casa, domicilio) casa f; cábila f; (lugar donde se habita)
abitança f.
hogar. m fogal m.
hogareño, -a. adj (dicho de alguien) caseru, -a adj.
hogaza. f hogaza f.
hoguera. f foguera, hoguera f; fogará f; humeru m; (muchos rescoldos) borrajil,
borrajeríu m.
hogueril. m fogaril, fogueril, hogueril m.
hoja. f BOT oja f; (conjunto de hojas que caen de un pino) olliza f; (primera hoja del
cereal) maoju m; (que envuelve la mazorca) camisa, pendindia; (de maíz para rellenar
colchones) ojatu m f 2 (folio) oja f 3 AGR (división de una parcela) oja f 4 (objeto en
forma de hoja) oja f; (conjunto de hojas) ojau m 5 (de una puerta) oja f; (superior)
quartón m.
hojalata. f holata, aholata, lata f; (pedazo de hojalata) holatón m; (recipiente de
hojalata) holata f, holatu m.
hojalatería. f holatería f.
hojalatero. m lateru, holateru, aholateru m.
366
hojarasca. f follarasca, farfolla, horasca n, moligaju m; (gran cantidad) farfollá f; (la
acumulada tras podar) monti m; (ruido al pisar hojarasca) horasqueu, raspajeu m.
hola. interj heu, hei, hau, ola, ale, amus interj, amus allá loc.
holanda. f (tipo de lienzo) olanda f.
holandés, -a. adj GENT olandés, -esa adj.
holgado, -a. adj (dicho de algo) folgón, -ona, holgón, -ona adj; (de una prenda) holgau,
-á, holgaíu, -a, anchu, -a, ampriu, -a adj; (dicho de alguien que viste ropa de más talla a
la que le corresponde) haldón, -ona adj 2 (dicho de alguien) holgau, -á adj, de vagal loc
holgadura. f anchón m.
holganza. f holgancia f.
holgar. act holgal act, estal de vagal fr 2 (descansar, distraerse) holgal act.
holgazán, -a. adj (dicho de alguien) holgacián, -ana, holgacianu, -a, holgaçán, -ana adj;
reholgón, -ona, pijorrón, -ona, pellejón, -ona, perrandalón, -ona adj; mendingu, -a,
zanquiperru, -a, zanquivanu, -a, gandongu, -a, mendinganti adj; faldiquerúu, -a,
gandingueru, -a adj; gandallu, maltés m, gallofa, mangana, rompixergas, rajanalgas,
vagatela com.
holgazanear. act holgacianeal, camanduleal, ganseal act; gandingueal, mendingueal,
mondongueal, zangoneal, manganteal act; señoreal-si med 2 (remolonear) recachal act
holgazanería. f haronería f.
holgón, -ona. adj (dicho de algo) holgón, -ona adj.
holguerano, -a. adj GENT olgueranu, -a adj; HIPOC barrigón, -ona adj.
holgura. f holgura f; (anchura) anchuridá f; (entre dos piezas haciendo que se muevan)
retorteu m.
holladura. f ahollaúra f.
hollar. act (pisar) ahollal, hollal act; (lugar donde se holla) hollaeru m.
holleca. f ZOOL holleca f.
hollejo. m BOT solleju m, folleca f, sentonis mpl.
hollín. m hollín m; (cubrir de hollín) enhollinal act; (mancha de hollín) estudianti m.
367
hombre. m (ser humano) ombri m 2 (varón) ombri m; (corpulento) ombrón m 3 (varón
que entra en edad adulta) ombri m 4 (marido) ombri m.
hombrera. f ombrera f.
hombría. f ombradía f.
hombro. m ANAT ombru m; (mover los hombros por tener alguna molestia) cosqueal-si
med; (echar hacia atrás los hombros) espandetal act; (estirarse echando hacia atrás los
hombros) espandetal-si, esperezal-si med || loc a ~s: en trucha, en truchi, a concu, en
burriqueta, a reconqui, a crúsculis, a peleta, en pendulina, en pericuti, a pileta, a
tronchina, a truquiti, a cogotillus, al capitoriu loc.
hombruno, -a. adj (dicho de algo) machorrón, -ona adj 2 (dicho de una mujer)
machorrona, machungona, pingorra, morococha adj, pericu m.
homenaje. m omenagi m.
homicidio. m omiciliu m.
hominicaco. m monicacu, mojicacu, rapacuescu, pilri m.
homosexual. adj (dicho de alguien) marussu, -a, bujarrón, -ona; tochu adj.
homúnculo. m ombrinu m.
honda. f honda f.
hondaliza. f hondaliza f.
hondear. act (lanzar) hondeal act.
hondo, -a. adj (dicho de algo) hondu, -a adj.
hondón. m hondón, fondón m; hondonera f.
hondonada. f hondaliza, hoyá, hondoná, hondonera f, hondalizu, hondalizón,
hondigañu, hondigón, hundilicón, gambullu m; hornu m.
hondura. f hondura f; (en un río) pozeta, pozata f.
hondureño, -a. adj GENT hondureñu, -a adj.
honestamente. adv rálidamenti adv.
honestidad. f ralidés, sanidá, umilf.
368
honesto, -a. adj (dicho de alguien) rálidu, -a, onestu, -a, umildi adj; (formal) téntigu, -a,
especial, herrizu, -a adj.
hongo. m MIC hongu, m || TIP galipiernu m, hongarra f (|| tipo de hongo venenoso);
hongarru, gurumelu m, gallipierna f (|| hongo voluminoso) 2 MED hongu m.
hongoso, -a. adj (dicho de algo) hongosu, -a adj.
honor. m (reputación) onol m || loc en ~ a: por prep 2 (moral) onol m.
honra. f (estima) onra, honra f 2 (reputación) onra f 3 (honestidad) onra f.
honradamente. adv onrámenti, honrámenti adv.
honradez. f onradés, honradés f.
honrado, -a. adj (dicho de alguien) onrau, -á, honrau, -á adj; especial adj (bonachón)
sanoti, -a adj.
honrar. act onral, honral act 2 (enaltecer) onral act.
honroso, -a. adj (dicho de algo) onrosu, -a, honrosu, -a adj 2 (dicho de alguien) onrosu,
-a, honrosu, -a, ralidosu, -a adj.
hopo. m ZOOL hopu m; (mover el hopo) hopeal act.
hoque. m (regalo) hoqui m.
hora. f ora f || loc a buenas ~s: al cabu de vendimia loc; a la ~ de: al tiempu de loc; en
mala ~: malaora, noramala interj 2 (momento) ora f.
horadar. act fural, hural act.
horado. m (agujero) hurau, hulambri m; (profundo) çarambucu m.
horca. f AGR horca f; (grande para echar) horcau m; (de palo con dos dientes) horcón
m; (palo de la horca) tranca f 2 (para colgar al reo) horca f.
horcadura. f horcaúra f.
horcajada. f horcajá f || loc a ~s: a espernacachón, a espenacachonis, a
escarrapachonis, d'espernacachón loc || fr montarse a ~s: escarranchal-si,
escarrapichal-si med || fr ponerse a ~s: ahorquillal-si med.
horcate. m AGR horcati, horcaju m.
horchata. f orchata f.
369
horizonte. m orizonti m.
horma. f ZAP (del zapato) horma f.
hormiga. f ENT hormiga f || ~ alada: hormiga alona, hormiga alúa, hormiga d’alas,
hormiga de sementera f; (la de gran tamaño) hormigón m.
hormiguear. act hormigueal act.
hormigueo. m hormigueu m, hormiguilla f.
hormiguero. m hormigueru m 2 (lugar concurrido) hormigueru m, coquera f.
hormiguillo. m (comezón) hormiguillu, hormigueu m 2 (nerviosismo) hormiguillu m,
hormiguilla, hurguiña f.
hornachego, -a. adj GENT hornachegu, -a adj.
hornacina. f hornichi m, hornaja, lazena, alazena, bulancra, aljazena f; (para colocar
piporros) piporrera f.
hornada. f horná f.
hornazo. m hornazu m.
hornera. f hornera f.
hornero. m horneru m.
hornija. f hornija, hornaja n; (depósito) hornijeru m.
hornilla. f (hueco en una pared) hornilla, hornaja f, hornichi m.
hornillo. m hornillu, anafri, anafi. hogarín m; (de paja) tarambucu m.
horno. m hornu m; (para hacer carbón) bolichi m 2 (alfarero) hornu m (sacar del
horno) desenhornal act 3 (de cocina) hornu m 4 (lugar caluroso) hornu m.
horquilla. f AGR horquilla f 2 (del pelo) horquilla f, pisapelu m.
horrible. adj (que horroriza) orrorosu, -a, orribli adj.
horro, -a. adj GAN (dicho de un animal) horru, -a adj; (quedarse horra una hembra)
ahorral-si med.
horroroso, -a. adj (dicho de algo) orrorosu, -a adj.
hortaliza. f artoliça f, sementijas fpl;(conjunto de hortalizas de un huerto) pranta f.
370
hortelano, -a. adj (dicho de algo) artolanu, -a adj.
hortelano. m artolanu, güerteru m.
hortera. adj (dicho de alguien) xariegu, -a adj.
hosco, -a. adj (dicho de algo) foscu, -a, hoscu, -a adj 2 (dicho del gesto) torçúu, -a adj 3
(dicho de alguien) embuheau, -á, ginetu, -a adj.
hospedar. act agüespedal, agasajal act.
hospiciano, -a. adj (dicho de alguien) pilu, -a, espiciau, -a, pilongu, -a, hallau, -á adj.
hospicio. m espiciu m 2 (estado de hospiciano) espiciu m.
hospital. m espital, ospital, residencia m.
hostia. f REL ostia f 2 fam! (golpe, tortazo) ostia f, ostiazu m.
hostia. interj ostia interj.
hostigado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) harreau, -á adj.
hostigador, -a. adj (dicho de alguien) hostigaol, -ora adj.
hostigamiento. m hostigu, hostigui m.
hostigar. act ahostigal, hostigal act 2 (pegar) ahurreal, harreal act 3 METEOR (el viento
o el sol) harreal act.
hostil. adj (dicho de alguien rencilloso) repelusu, -a adj || loc de manera ~: a
ahotaperrus loc.
hostilizar. act engalopital, hostigal act.
hostilmente. adv a ahotaperrus loc.
hoy. adv oi adv || expr tal día como ~: por oi loc || expr ~ en día: ugañu, ogañu adv.
hoya. f hoya f 2 (cadozo) hundilón m.
hoyar. act afonchal, açonchal act.
hoyo. m hoyu m; fonchi, hochi m; (grande) hoyancu, hondigón, hondirigón m; AGR
(para plantar) hondiqui m, hoya f; (hacer hoyos) hocheal act; ahoyal, ahocheal act;
AGR (para sembrar) ahocheal act; (meter en un hoyo) embochal, afonchal act 2
(sepultura) hoyu, hoyancu m || fr ir al ~: dil pal hoyu fr.
371
hoyuelo. m (en el rostro) hoyinu m.
hoz. f AGR hoci f.
hozar. act (un animal) hozal, hozical, ahozinal act; (lugar donde hoza) hozaeru m.
hucha. f bucheta, borcheta, alcancía, alcançúa f.
huebra. f AGR güebra, uebra f.
hueco, -a. adj (dicho de algo) güecu, -a, uecu, -a adj 2 (vacío) güecu, -a adj.
hueco. m güecu, uecu m; (espacio, lugar para sentarse) güecu, ranchu m 2 (sepultura,
nicho) güecu || fr hacer ~: hazel un ranchu fr.
huelagano, -a. adj GENT uelaganu, -a adj.
huelga. f huelga f; reholgueu m 2 (laboral) huelga f || fr hacer ~: encasquillal-si med,
ponel-si encasquillau fr, ponel-si en huelga fr.
huelgo. m huelgu m 2 (espacio de holgura entre dos cosas) huelgu m.
huella. f huélliga, fuélliga, hólliga, huella f 2 (rastro) huellu m, huélliga, fuélliga, huella
f; AGR (tras la recolección) pateu m 3 (huella dactilar) dealá f.
huérfano, -a. adj (dicho de alguien) güérfanu, -a adj 2 (desamparado) güérfanu, -a adj.
huero, -a. adj (dicho de un huevo) güeru, -a adj 2 (dicho de algo vacío) güeru, -a adj.
huerta. f güerta, uerta f.
huerto. m AGR güertu, uertu m; AGR (pequeño) pozera f, henal m.
hueso. m ANAT güessu, uessu m; (grande) zangarrón, güessarrancu, tabajón m;
(desplazado de su sitio) padrejón m; (del jamón) pesguñu m; (raído y sin carne)
güessarañu m; (golpe recibido en un hueso) taravillazu m; (de huesos anchos) güessúu,
-a adj || loc en los ~s: enos güessus loc, encanillau, -á, encanillentu, -a adj|| fr ser un
saco de ~s: sel un zangarru fr 2 (de un fruto) güessu, pipu, m, pipa f.
huésped. adj (dicho de alguien) güéspedi, uéspedi adj.
huesudo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) güessúu, -a, uessúu, -a adj.
hueva. f güeva, ueva n.
huevera. f güevera, uevera f.
372
huevo. m ZOOL güevu, uevu m; (fecundado) cucu, -a adj; (huero) güeru, -a adj; (en
fárfara) güevu de tela m || loc a ~: a güevu, a peu burra loc 2 (óvulo) güevu m 3
(testículo) güevu m, tomati m fam!, perendenguis mpl
huida. f huía, huya, huyía, ahuía, rehuía f 2 (fuga) huitiva, huía f.
huidizo, -a. adj (dicho de alguien) escambrizu, -a, suíçu, -a adj 2 (dicho de una persona
o un animal) huitivu, -a adj.
huir. act huíl, huyil act; dehuíl act 2 (irse, marcharse) ahuyil, ahuíl act; (rápidamente)
auñal, zutal act, dil de zuta, dal la hopá fr; (de una situación desagradable) rabituteal
act, salil ahumau, salil de hipa fr; (que huye de manera recelosa) zorreau, -á adj.
hule. m uli m.
humanidad. f umanidá f.
humano, -a. adj (dicho de alguien) umanu, -a adj.
humar. act çahumal, humal act.
humarada. f çahumeriu, dessahumeriu m.
humareda. f humaera, humarda, humera, humá, humarandina f, humeril m; (poco
densa) humeru m; (muy densa) zorrera f.
humazo. m humazu, humeón m, humera f 2 APIC çahumeriu, humazu m.
humeante. adj (dicho de algo) humeón, -ona adj.
humear. act humeal act.
humedad. f umedá f; (del suelo al rezumar) reçumi m 2 (ambiente húmedo) umedá f.
humedal. m (terreno bajo) baén m.
humedecer. act umedecel act.
húmedo, -a. adj (dicho de algo) úmidu, -a adj; (de algo que moja) mojón, -ona adj.
humero. m humeru m.
humildad. f umildá f.
humilde. adj (dicho de alguien) umildi adj 2 (sumiso) umildi adj.
humillación. f abaxamientu, achicu m.
373
humilladero. m millaeru m.
humillado, -a. adj (dicho de alguien) achicau, -á adj.
humillante. adj (dicho de algo) umillanti, baxu, -a, engajau, -á adj 2 (dicho de alguien
que humilla) umillanti adj.
humillar. act abaxal, achical, cipoteal, umillal act, queal achicau fr; embaxal act 2 med
abaxal-si, engajal-si, achical-si med.
humo. m humu m; (poco denso) humillu m; (muy denso) zorrera f; (golpe de humo)
chumarrera f 2 (vapor) humu m.
humor. m ANAT xugu, umol, assientu del cuerpu m; (purulento) sangraça f 2 (humor,
jovialidad) umol m; (mal humor) mala lechi f; (bajar la cabeza por estar de mal humor)
amorral-si, enmorral-si act.
humoso, -a. adj (dicho de algo) humosu, -a adj.
hundimiento. m hundimientu m; hundieru m 2 (de un terreno) çambullu m.
hundir. act hundil act 2 (deformar) ahundil, abangal, ahonguillal act; acoal act 3
(humillar) hundil, abaxal act.
hungarina. f (gabán) anguarina f.
húngaro, -a. adj GENT úngaru, -a adj.
hura. f (madriguera) hura, hurra, hurrera, hulera f; huria f.
huracán. m METEOR huracán m.
huracanado, -a. adj METEOR (dicho de un viento) huracanau, -á adj.
huraño, -a. adj (dicho de alguien) escuru, -a, buhíu, -a, buhu, -a, hurón, -ona, hurañu, -
a, embuheau, -á, ensotau, -á, hurzanu, -a, hurzeñu, -a, mordajustu, -a, rabiherreñu, -a,
remajiegu, -a adj; somormuju m.
hurdano, -a. adj GENT hurzanu, -a adj.
hurgar. act hurgal, huricheal, huruchal, hinchoneal act; ahurgal act; (en una herida,
grano o similar) hurraqueal act.
hurgón. m hurgón m, hurgonera f; (con punta acodada) allegaera f, hunguneru m.
hurgonear. act hurgoneal act.
374
hurgoneo. m hurgoneu m.
hurgonero. m hunguneru, hurgoneru m, hurgonera f.
hurmiento. m hurmientu m.
hurón. m ZOOL hurón m.
huronear. act (hurgar) huroneal act.
hurtador, -a. adj (dicho de alguien) lampuzu, -a, raferu, -a, atuseru, -a adj, rapiña com.
hurtar. act gateal, lañal, lañeal, hampal, roncheal, solimpial, solipial, acatal, agarfañal,
alampal, arramplal, apargañal, apercuñal, apergollal, arruñal, atusal, auñal, hurtal act;
(cosas de escaso valor) rafereal, rafeal act.
hurto. m AGR (de frutos en pequeña cantidad) garulla, pega f; (robarlos) dil de garulla,
dal pegas fr; (quien los roba) pegueru m.
husada. f husá f.
husillo. m ENO (para estrujar) estruxón m.
husillo. m hussillu m.
husmar. act gusmal, gusupeal, husmal, ahusmal, ausmal act.
husmeador, -a. adj (dicho de alguien) golusmeru, -a, golisqueru, -a, goleol, -ora adj.
husmear. act golusmeal, golisqueal, hoziqueal, husmeal, ahusmeal, ausmal, atisbal,
husmil act; dil ala golilla, estal cona golienda, echal una golía fr.
husmeo. m golusmeu, golisqueu, husmeu m, golilla f.
huso. m husu m; (para hilar doble hilo) parahusu m.
huy. interj hui, ui interj.
375
I
i. f (letra) i f.
iceberg. m carámbanu m.
ictericia. f MED tiricia f.
idea. f idea f || loc ni ~: ni peba loc || fr hacerse a la ~: echal-si ala idea fr; no cambiar
de ~: nõ tenel atalantu fr; tener ~ de: tenel idea de fr; tener malas ~s: tenel malas
ideas, tenel malus centrus fr; ser de ~s firmes: sel establi fr; (absurda) cancamusa f 2
(proyecto) idea f.
ideal. adj (apto, conveniente) ideal adj.
idear. act (tramar) ideal, proyetal act; acordal-si med
idéntico, -a. adj (dicho de algo o de alguien) dénticu, -a adj.
identidad. f entidá f.
identificar. act entifical act 2 med entifical-si, justifical-si med.
idioma. m idioma f.
idiota. adj (dicho de alguien) idiota adj; sinifatu, -a adj; (persona idiota y antipática)
gerundiu m.
ido, -a. adj (dicho de alguien) marchau, -á, desmarrau, -á, hillau, -á, hilau, -á, hilón, -
ona, venteau, -á, zumbau, -á adj.
iglesia. f ilesia f 2 (edificio) ilesia f.
ignominia. f inonimia f.
ignominioso, -a. adj (dicho de algo) inominosu, -a adj.
ignorancia. f inorancia f; desconocencia f.
ignorante. adj (dicho de alguien) inoranti adj; (inculto) fabetu, -a, nalfabetu, -a adj.
ignorantemente. adv inorantimenti adv.
ignorar. act (desconocer) inoral act 2 (no hacer caso) desaculal-si [de] med.
igual. adj (de algo o de alguien) igual adj || loc ~ que: igual comu || fr dar ~: dal igual,
376
dal lo mesmu fr 2 (par, semejante) igual adj || loc ~ que: tal i comu, igual comu loc.
igual. adv (quizá) igual adv, lo mesmu loc.
iguala. f iguala f.
igualación. f igualación f; (de cantidades) amortiguamientu m.
igualar. act igualal act; (cantidades) amortigual act; AGR (con atabladera) tableal act.
igualdad. f igualdá f.
igualmente. adv igualmenti adv.
igüedo, -a. adj GAN (dicho de una res caprina) igüeu, -a adj.
ijadas. fpl ijaris mpl.
ijares. mpl ijaris mpl.
ileso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) ilesu, -a adj.
ilícito, -a. adj (dicho de algo) enlícitu, -a adj; (acción ilícita) zorreu m; (estar en algo
ilícito) andal-si a moitu fr.
ilimitado, -a. adj (dicho de algo sin límite) desacotau, -á adj.
ilipense. adj GENT çalameu, -a adj; ilipensi adj; HIPOC gitanu, -a adj.
iluminación. f (continua) alumbraeru m.
iluminar. act alumbral act; luminal act.
ilusión. f ilusión f 2 (esperanza) ilusión f.
ilusionado, -a. adj (dicho de alguien) consentíu, -a adj.
ilusionar. act ilusional act, hazel ilusión fr 2 (esperanzar) aficional act 3 (engañar)
engardillal, engolondrinal act 4 med ilusional-si med.
iluso, -a. adj (dicho de alguien) ilusionista com.
ilustración. f (imagen) santu m.
ilustrado, -a. adj (dicho de alguien) ilustrau, -á adj.
ilustre. adj (dicho de algo o de alguien) anombrau, -á adj.
imagen. f imagi m 2 (religiosa) imagi m.
377
imaginación. f maginación f 2 (producto de la imaginación) maginación f; (fábula,
invento) fantesía f 3 (facultad) maginación f.
imaginar. act maginal act; soñal act 2 med maginal-si, pensal-si med; soñal-si med.
imaginativo, -a. adj (dicho de alguien) largu, -a adj.
imbécil. adj (dicho de alguien) imbeci, imbécili, sinifatu, -a adj; (sumamente imbécil)
estontorriau, -á adj.
imberbe. adj (dicho de alguien) lampiñu adj.
imitador. m arrendaol m.
imitar. act arrendal, rendal act.
impaciencia. f impacencia f.
impacientado, -a. adj (dicho de alguien) despacientau, -á adj.
impacientar. act despaciental act 2 med despaciental act.
impaciente, -a. adj (de alguien) hormigúu, -a adj; (sin paciencia) despacientau, -á adj.
impactar. act (impresionar) hazel sensación fr, quiscal, espasmal act.
impacto. m golpi m 2 (emocional) golpi m.
impar. adj (dicho de algo) de picu loc; (dicho de un número) non adj.
imparcial. adj (dicho de algo) imparcial adj 2 (dicho de alguien) imparcial adj.
impedido, -a. adj (dicho de alguien) empedíu, -a adj; (que se mueve con dificultad por
alguna deformación) garitu, -a adj.
impedimenta. f impedimienta f, ornamentaria n.
impedimento. m impedimientu, embilmu, acoviju m; sinapismu m; (obligación) atillu,
gabarru m.
impedir. act impedil act 2 (obstaculizar) envinculal, emplastal, empataratal act 3
(retener, sujetar) acovijal act.
impeler. act arronjal act.
imperdible. m empedibli, alfilé de tranca m.
imperdonable. adj (dicho de algo) imperdonabli adj; endispensabli adj.
378
imperfección. f botana, bigotera f, santu m; (llenar de imperfecciones) abotanal act.
imperfecto, -a. adj (dicho de algo) imperfetu, -a adj; (dicho de una superficie)
botanosu, -a adj 2 (dicho de alguien) parcial (|| moralmente) adj.
imperio. m imperiu m.
impermeable. adj (dicho de algo) impermeabli adj.
impermeable. m (prenda) impermeabli m.
impertinencia. f insolencia f.
impertinente. adj (dicho de alguien) bordi, entriquedenti, intercadenti, insolenti adj;
(molesto) soperón, -ona, ploriju, -a adj.
impetrar. act impetral act.
ímpetu. m loc con ~: con fusquía loc.
impetuoso, -a. adj (dicho de alguien) polvorilla com.
implantar. act imprantal act.
implante. m AGR empotru m.
implar. act (llenar) hemplal act.
implicado, -a. adj (dicho de alguien) pringau, -á, empricau. -á adj.
implicar. act emprical act.
imponente. adj (dicho de algo sobrecogedor) imponenti adj.
imponer. act imponel act 2 med imponel-si med; (humillar) cipoteal act.
importancia. f emportancia, importancia f, emportanti, importanti, interés m || loc de
~: en gordu loc || fr tener ~: tenel emportanti, tenel emportancia, tenel senificau fr;
cobrar ~: tomal fomentu m.
importante. adj (dicho de algo) emportanti, importanti adj 2 (dicho de alguien)
emportanti, importanti, grandi adj.
importar. act (llevar adentro) emportal, importal act 2 (suponer) emportal act 3
(interesar) emportal, interessal act 4 (ser de entidad) emportal, importal act.
importunar. act porrazeal act.
379
imposibilidad. f (impedimento) acoviju m.
imposibilitar. act embilmal, acovijal act.
imposible. adj (dicho de algo) impossibli adj; (ser imposible) sel impossibli, nõ tenel
semejanti fr.
impotencia. f (rabia) coragi m.
impotente. adj (dicho de un hombre) porrifroxu adj.
impregnar. act imprenal act.
imprescindible. adj (dicho de algo o de alguien) emprescindibli adj.
impresión. f (reacción, sensación) sensación f || fr causar ~: hazel sensación fr; dar la
~ de: hazel sensación de fr.
impresionado, -a. adj (dicho de alguien) segau, -á adj.
impresionar. act (impactar) hazel sensación fr.
impresora. f emprimiora f.
imprevisto, -a. adj (dicho de algo) imprevistu, -a adj.
imprimir. act emprental, emprimil act.
improductivo, -a. adj BOT (dicho de una planta) machíu, -a adj 2 (dicho de un terreno)
machíu, -a, zangosu, -a adj.
impronta. f (en la impresión o el recuerdo de alguien) ressaviu m.
improperio. m espolicazu, pingu, parabreu m, espurría, bocarrá f; (calumnia) aputeu m
|| fr lanzar ~s: soltal una bocarrá fr.
impropio, -a. adj (dicho de algo no común) impropiu, -a adj.
improvisar. act improvisal act.
improviso, -a. adj (dicho de algo) improvisu, -a, repentinu, -a adj || loc de ~: de
improvisu, de manus a boca, de puerta a golpi loc.
imprudente. adj (irreflexivo) ligeru, -a adj; (al hablar) bocúu, -a, galrón, -ona adj; (que
obra de manera rápida y sin cuidado) azorzovillau, -á adj.
impúdico, -a. adj (dicho de alguien) bujarrón, -ona adj.
380
impuesto. m albitriu m, pagamentus, pagus mpl.
impulsar. act (para situar en un sitio) apuchal act.
impulsivo, -a. adj (dicho de alguien) sófrigu, -a adj.
impulso. m remetijón, vencijón, pechugón m || fr tomar ~: tiral un pechugón fr.
in albis. loc in albis, en gálvini loc || fr dejar ~ ~: queal in albis fr; quedarse ~ ~: queal-si
en gálvini, queal-si in albis fr.
inaccesible. adj loc lugar ~: encuentru m.
inacción. f (ocio) desoficiu m.
inapetencia. f fastíu m.
inapetente. adj (dicho de alguien) fastiosu, -a adj.
inaprovechable. adj (dicho de algo) garutu, -a adj.
inauguración. f inaguración f.
inaugurar. act inagural act 2 (empezar, estrenar) inagural act.
incapaz. adj incapás adj || fr ser ~ de: nõ sel escapás de fr.
incauto, -a. adj (dicho de alguien) pavu, -a, pahilusu, -a adj; parvolu, -a adj.
incendiario, -a. adj (dicho de alguien) lumbreru, -a adj.
incendio. m inciendu, aciendu, quemorru m, quema f.
incensiario. m encensariu m.
incesantemente. adv arrepetiblimenti adv, de continu loc.
incidente. m (desgracia) alardi, abaloriu m.
incidir. act encidil act.
incienso. m incensu m.
incierto, -a. adj (dicho de algo) inciertu, -a, falsu, -a adj 2 (de alguien) andúu, -a adj.
incinerar. act encenizal act.
incisivo. m ANAT pala, hava f.
incisura. f rehollaúra f.
381
incitador, -a. adj (dicho de alguien) encitaol, -ora, entrincanti, temosu, -a adj.
incitar. act (exhortar) apuchal, ahinchonal act; (provocar) hinchonal, ahinchonal,
engalopital, hostigal act, metel la hurga fr; (de manera continua) hinchoneal,
hurguiñeal, furraqueal act; (hostigando) ahotal, ahipal act
incivilizado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) reboldu, -a adj.
inclinación. f encrinación f 2 (propensión, tendencia) tiraeru, picaeru m, afición f.
inclinado, -a. adj (dicho de un terreno) embarrerau, -á, repentinu, -a, prunu, -a,
repineru, -a adj; en prunu loc 2 (dicho de alguien propenso) acotuvianu, -a [a] adj.
inclinar. act encrinal act; (ladear, torcer) acotrilal act 2 (al pasar por un sitio) amagal
act 3 (decantarse) remiral [por] act 4 med (al hacer una reverencia) çocal-si med.
incluir. act encruíl act; (en un conjunto) concruíl act.
inclusión. f encruimientu m.
incluso. adv mesmu, mesmamenti adv.
incógnita. f incónita f.
incomodar. act incomodal act.
incomodidad. f malotía f.
incómodo, -a. adj (dicho de alguien) incómodu, -a adj.
incomprensible. adj (dicho de algo) incomprendibli adj 2 (dicho de alguien)
incomprendibli adj.
incomprensivo, -a. adj (dicho de alguien) reversu, -a adj.
incomunicado, -a. adj (dicho de alguien) encomunicau, -á adj.
inconcluso, -a. adj (dicho de una actividad) envarbascau, -á adj.
inconformista. com contrapelosu, -a adj.
inconsciente. adj (dicho de alguien) encoscienti adj; abombau, -á adj; talandangu m.
inconsistencia. f inconsistencia f.
inconsistente. adj (dicho de algo) froxu, -a adj; tarambaina f.
inconstante. adj (dicho de alguien inseguro) andúu, -a adj; (dicho de alguien voluble)
382
luneru, -a adj.
inconveniencia. f enconvencia f, embilmu m.
inconveniente. adj (dicho de algo) inconvenienti adj, que nõ interessa loc.
inconveniente. m inconvenienti, ostáculu, conqui m, pega f; (poner inconvenientes)
pongoleal act.
incordiar. act (molestar) encordial, ahuncal, assobacal act; socochoneal act; dal guerra
fr 2 med (irritarse) encordial-si med.
incordio. m MED incordiu m 2 (molestia) incordiu m.
incorporación. f encorporación f.
incorporar. act (levantar) encorporal act; alevantal act; desencrinal act 2 (a una
actividad) encorporal [en] act; (volver a incorporar) arreganchal act 3 med encorporal-
si med; desencrinal-si med 4 (a una actividad) encorporal-si [en] med; (volver a
incorporarse) arreganchal-si med.
incorregible. adj (dicho de alguien) descorregibli, empecatau, -á adj.
incostrar. act encustral act.
incrédulo, -a. adj (dicho de alguien) increyeol, -ora, increíbli, inrálidu, -a adj.
increíble. adj (dicho de algo) increíbli adj; (asombroso) fenómenu, -a, increíbli adj.
incrementar. act aumental act.
incremento. m aumentu m.
incriminar. act encriminal act.
incrustación. f encustración f; (motivo incrustado) encustrau m.
incrustar. act encustral act.
incubadora. f encubaora f.
incubar. act ZOOL engoral, engüeral, ennial, encubal act 2 (una enfermedad) encubal,
engüeval act.
inculcar. act (infundir) incucal act.
inculpar. act inculpal act.
383
inculto, -a. adj AGR (dicho de un terreno) incultu, -a adj 2 (de alguien) incultu, -a adj.
incumbencia. f encumbencia f.
incumbir. act pertenecel, desimportal act.
incurable. adj (dicho de alguien) incurabli adj.
indagación. f calicata f.
indagador, -a. adj (dicho de alguien) hurón, -ona adj.
indagar. act ausmal, apesquizal, apepingual act; golilleal, fateal, huricheal act;
desculcuñal act.
indeciso, -a. adj (dicho de alguien) retusu, -a, retraíu, -a, apeau, -á adj || fr estar ~:
hongueal, açabucal act.
indemne. adj (dicho de alguien) salvu, -a, indeni adj.
indemnización. f indenización f.
indemnizar. act apiolal act; indenizal act.
independiente. adj (dicho de alguien) endependienti adj; (desligado) assolutu, -a,
solutu, -a adj; (ser independiente) endependel act.
indeseable. adj (persona indeseable) jumentu, buracazu m.
indicación. f endilgu, endicación f.
indicador, -a. adj (dicho de algo) endicaol, -ora adj.
indicar. act (señalar) endical act 2 (orientar) endilgal, endical act.
indicio. m endiciu, piuelu m; (señal) reluchi, avistamientu, avisu m || fr seguir los ~s:
seguil el piuelu m 2 (prodromos) repuntá f.
indie. m indie, endi m.
indiferencia. f endeferencia f.
indiferente. adj (dicho de alguien) endeferenti adj 2 (dicho de algo) endeferenti adj.
indígena. com endígena com.
indigestar. act ocupal-si med.
indigestión. f perpexía, revoltura, torota f, bandárrigu, bandarriu, bandurriu m.
384
indigesto, -a. adj (dicho de un alimento) empachosu, -a adj; (dicho de alguien por mala
digestión) empanderetau, -á, aupau, -á adj; (estar indigesto) entripetal act.
indignar. act indinal act 2 med indinal-si med.
indigno, -a. adj (dicho de alguien) indinu, -a adj 2 (dicho de algo) indinu, -a adj.
indio, -a. adj (dicho de alguien) indiu, -a adj 2 GENT (natural de La India) indiu, -a adj.
indirecta. f (dicho) pulla f, rastrillazu m; endireta f; (mordaz) picá f || fr lanzar ~s: echal
pullas, tiral pullas fr.
indiscreción. f endiscreción f.
indiscreto, -a. adj (dicho de alguien curioso) escuchón, -ona adj; (dicho de alguien
cotilla) mandileteru, -a adj; (persona que no sabe guardar un secreto) arcabús m.
indispensable. adj (dicho de algo) endispensabli adj.
indisponer. act endisponel act 2 med endisponel-si med.
indisponible. adj (dicho de algo o alguien) endisponibli adj.
indisposición. f (mareo) dengui, acipitorriu m.
indispuesto, -a. adj (de alguien) endispuestu, -a adj; (para relacionar) corujeru, -a adj
individual. adj (dicho de algo) endividual adj.
individuo. m endividuu, endividu m 2 despect endividu m, andoba com.
indolente. adj (dicho de alguien) molondrón, -ona adj.
indómito, -a. adj (dicho de un animal) endómitu, -a adj 2 (dicho de una persona o un
animal) huerti adj.
indonesio, -a. adj GENT indonesiu, -a adj.
inducción. f endución f.
inducir. act enduzil act.
inductivo, -a. adj (dicho de algo) endutivu, -a adj.
industria. f endustria f.
industrial. adj (dicho de algo) endustrial adj.
industrioso, -a. adj (dicho de alguien) endustrial adj.
385
ineptitud. f torpeza, torpura f.
inepto, -a. adj (dicho de alguien) torpi adj; mamelucu, -a adj; (que no sabe hacer las
cosas) bobillu, -a adj.
inesperadamente. adv de arti loc.
inesperado, -a. adj (dicho de algo) inesperau, -á adj.
inestable. adj (dicho de algo) cuneru, -a, eschangletau, -á, enestabli adj, en telerengui,
en tenguerengui, en tinguerengui loc; (cosa poco estable) tarangaina, tarambaina f 2
(dicho de alguien) bahurriu, -a adj; (persona inestable) zangamarola com.
inexperimentado, -a. adj (dicho de alguien) nuevu, -a adj.
inexperto, -a. adj (dicho de alguien) nuevu, -a, verdi adj.
infalible. adj (dicho de algo) infalibli adj.
infarto. m çamacucu, hamacucu m; infartu m.
infección. f MED infetu m; (de una herida) enconu m.
infectado, -a. adj (dicho de alguien infectado por un virus) picau, -á, infetau, -á adj;
(dicho de un fruto) cocu, -a, cocosu, -a adj.
infectar. act (una herida) empoçoñal act 2 med (una herida) empoçoñal-si med.
infeliz. adj (dicho de alguien) infelís adj 2 (desgraciado) cutau, -á, cutaínu, -a, probi,
probinu, -a, desgraciau, -á adj.
inferior. adj (dicho de algo) baxeru, -a, gacheru, -a adj, de abaxu loc, inferiol adj; (parte
inferior) baxera f.
infernáculo. m DIV calahansu, escalahansu, trucu m; (acortamientos) escal m; (piedra
con la que se juega) roandela f, roli m.
infernal. adj (dicho de algo) infernal adj.
infértil. adj GAN (dicho de una hembra) horra adj 2 (dicho de una mujer) horra adj.
infertilidad. f horrura f.
infestación. f enfestación f.
infestado, -a. adj (de una persona o un animal) gafau, -á, gafu, -a, gaferosu, -a adj.
386
infestar. act gafal act; engafal, enfestal act; bicheal act 2 med gafal-si, engafal-si,
enfestal-si med.
infiel. adj (dicho de alguien poco seguro) enestabli adj.
infiernillo. m infernillu m.
infierno. m REL infiernu m 2 (momento problemático o dificultoso) infiernu m 3 MOL
infiernu, infernillu m.
infiltración. f MED citración f.
ínfimo, -a. adj (dicho de algo de poco valor o calidad) guarreru, -a, peurriu, -a adj.
inflación. f ECON carestía f.
inflamar. act inflamal, aupal act 2 (enardecer, excitar) acendel act.
inflar. act inflal act.
influencia. f infrugencia f 2 (poder, valimiento) infrugencia f; agarris mpl; (amigo
influyente) agarrau, -á adj.
influir. act infruíl act.
información. f enteración, inhormación, información f.
informado, -a. adj (dicho de alguien) impuestu, -a, llenu, -a adj.
informal. adj (de alguien) calandariu, -a, perdulariu, -a adj; pachangueru, -a, voleteru, -
a trapaceru, -a adj; havón, -ona adj; fulastri, -a, macarenu, -a, adj; (persona informal)
messegueru, silabariu m; trápala, tronera, chinguichanga com; (bromista) caricatu m.
informar. act enteral, imponel, inhormal, informal act; gaceteal act; (dar parte,
notificar) estruíl act, dal norti [de], dal razón [de], dal reluchi [de] fr 2 med enteral-si,
imponel-si, inhormal-si, informal-si, acatal-si med, dal con el norti fr; (que le gusta
informarse de todo) enterón, -ona adj.
informativo. m parti m.
infravaloración. f desvaloreu m.
infravalorar. act desvaloreal act, desacredital-si [de] med.
infringir. act enfringil act.
infructífero, -a. adj (dicho de un árbol o una planta) fuleru, -a adj.
387
infructuoso, -a. adj (dicho de un árbol o una planta) fuleru, -a adj 2 (dicho de una
hembra) horra adj.
infundir. act enfundil act 2 med enfundil-si med.
infusión. f (bebida) augua-tén m.
ingeniería. f inginiería f.
ingeniero. m inginieru m.
ingenio. m (artificio) enteligencia f.
ingenioso, -a. adj (dicho de alguien) largu, -a adj.
ingenuo, -a. adj (dicho de alguien) duci, simpli adj; inoranti, inorantón, -ona adj.
ingerible. adj (dicho de algo) engeribli adj.
ingerir. act engeril act.
ingle. m ANAT verija n; ingui, ingri f.
inglés, -a. adj GENT ingrés adj.
inglés. m (idioma) ingrés m.
ingrato, -a. adj (dicho de alguien o de algo) engratu, -a, insussu, -a adj.
ingrediente. m agredienti, engredienti m.
ingresar. act engressal act 2 (en un hospital) engressal act.
ingreso. m engressu m.
inhábil. adj (de alguien) impropiu, -a, maletu, -a, mangutu, -a, caránganu, -a, carañu, -a
adj; engarañau, -á adj; AGR (de una bestia para el trabajo) manchorreru, -a adj.
inhalador. m MED soprón m.
inharmónico, -a. adj (dicho de algo) despalmau, -á adj.
inhumano, -a. adj (dicho de algo) inumanu, -a adj 2 (dicho de alguien) inumanu, -a adj.
iniciativa. f delantera f || fr tomar la ~: tomal la delantera f.
injerir. act (introducir) enxeril act.
injertar. act enxertal, enxeril act; xertal act.
388
injerto, -a. adj (dicho de algo) enxertu, -a adj.
injerto. m enxeríu, enxertu, xertu m; AGR (periodo de injertos) enxertía f.
injuria. f injuria f; tunantá f, aputeu m.
injuriar. act injurial act.
injusticia. f injusticia f; (que comete injusticias) injusticiosu, -a adj.
injusto, -a. adj (dicho de alguien) injustu, -a adj 2 (dicho de algo) injustu, -a adj.
inmacular. act descracal act.
inmaduro, -a. adj AGR (dicho de un cereal) çarazu, -a adj; (dicho de un fruto) sarandón,
-ona, verrichonchu, -a, nangarutu, -a, çorollón, -ona, tenienti adj.
inmediatamente. adv imediatamenti adv.
inmediato, -a. adj (dicho de algo) imediatu, -a adj.
inmenso, -a. adj (dicho de algo) imensu, -a adj.
inmigrante. adj imigranti adj 2 (que se enriqueció en América) indianu, -a adj.
inmiscuir. act med metel-si med; metel-si en hollín fr.
inmobiliaria. f enmobiliaria f.
inmoral. adj (dicho de alguien) mendingu, -a adj.
inmóvil. adj (dicho de algo) imobi adj; (quedarse inmóvil) ahonguillal-si med 2 (dicho de
alguien por el dolor o el miedo) atortau, -á adj.
inmundicia. f mondicia, fonducia, roña f; murruñaña n.
inmundo, -a. adj (dicho de algo) imundu, -a adj.
inmutar. act imutal act || fr ni se inmuta: ni guti, ni rabea fr.
innato, -a. adj (dicho de algo) inatu, -a adj.
innatural. adj (dicho de algo) desnatural adj.
innecesario, -a. adj (dicho de algo) desnessezariu, -a, imprecisu, -a, inessezariu, -a adj.
innovar. act inoval act.
innumerable. adj (dicho de algo) inumerabli adj.
389
inocente. adj (dicho de alguien cándido) rosu, -a adj 2 (no culpable) inocenti adj.
inodoro. m vati m.
inoportuno, -a. adj (dicho de alguien) importunu, -a, oportunu, -a adj.
inquietante. adj (dicho de algo o de alguien) enquietanti adj.
inquietar. act desinquietal, destalantal, desatalantal, soliviantal act.
inquieto, -a. adj (dicho de alguien) desinquietu, -a, entriquietu, -a adj; herveteol, -ora
cochihervíu, -a adj; rehilanderu, -a, tarruceru, - a adj; rabiscu, -a, rabiscosu, -a, adj; (no
para quieto) andandiqui, -a, avilortau, -á, rezumbeñu, -a adj; (persona intranquila)
hurgahezis, hurgahielis, escarvalumbris, saltalindis, ressorti, satéliti, achiperri, aguisillu,
alambiqui, alecrín, alicati, andarríu, cequesmequi, cambrilis, ciquera, escopetu com,
ariesta f; (bullicioso) alanu m; (trabajador, emprendedor) hurín m.
inquietud. m (intranquilidad, agitación) hervieru, azogui m; (preocupación) rejalgal f;
(provocada por una idea) coquillu, píu m.
inquilino, -a. adj (dicho de alguien) caseru, -a, alquilinu, -a, moraol, -ora adj;
(indeseado) abitanti m.
inquilino. m alquilinu m.
inquirir. act enqueril act.
inquisición. f enquisición f 2 REL enquisición f.
inquisidor, -a. adj (dicho de algo o de alguien) enquisiol, -ora adj.
inri. m expr para más ~: pa más recochineu, encima recochineu expr.
insalubre. adj (dicho de algo) insalubri adj.
inscripción. f escrición f 2 (en una piedra, pared u otra superficie dura) rayau m 3
(formulario) escrición f, letreru m.
insecticida. m enseticida m; auguatochu m.
insecto. m ZOOL cocu, bichu m; ensetu m; (multitud de insectos) enxambri m.
inseguro, -a. adj (dicho de alguien) andúu, -a adj; (infiel) enestabli adj.
insensato, -a. adj (dicho de alguien) dementi adj; belitri m.
insensibilizar. act acorchal act.
390
insensible. adj (dicho de alguien) insensatu, -a adj.
inseparable. adj (dicho de algo) inseparabli adj 2 (dicho de una persona o un animal)
inseparabli adj.
insertar. act enxertal act.
inserto, -a. adj (dicho de algo) enxertu, -a adj.
insignia. f ensinia, santina f.
insignificancia. f sinificancia, insinificancia f 2 (cosa insignificante) gueja f, bilochi m.
insignificante. adj (dicho de algo) senificanti adj 2 (dicho de alguien) senificanti adj.
insinuación. f ensinuación f.
insinuar. act ensinual, soneal act 2 med ensinual-si med.
insistencia. f hincaera f; ensistencia f; (cansada a pesar de no llevar la razón)
reçongoneu m; (a base de lloros y súplicas) rugiera f.
insistente. adj (dicho de alguien) arroganti adj.
insistir. act ensistil act; (siendo pesado) porrual act; apetallal, aporreteal act, nõ dexal
el son fr; (volver una y otra vez sobre el mismo tema) regotral, revacal act.
insociable. adj (de alguien) insociabli adj; buhu, -a, mordajustu, -a adj; jumentu m.
insocial. adj (dicho de alguien) aburribli adj.
insolación. f solación f; solajera f.
insolar. act assolanal act 2 med assolanal-si med.
insolencia. f insolencia f.
insolente. adj (dicho de alguien) descorregibli, insolenti adj; entrincau, -á, harochu, -a
adj; apestón, -ona adj; hándalu m.
insólito, -a. adj (dicho de algo) ensólitu, -a adj.
insomnio. m MED insueñu m.
inspector. m ispectol, dispectol m.
inspiración. f espiración f 2 (artística) espiración f.
inspirar. act ispiral, espiral act 2 (infundir, sugerir) espiral act.
391
instalación. f estalación f 2 (elementos instalados) estalación f.
instalador. m estalaol m.
instalar. act estalal act 2 (establacer) avallal act 3 med (acomodarse) aposental-si med.
instancia. f loc en última ~: a una última, a última ora, a una mala loc.
instantáneo, -a. adj (dicho de algo) istantaniu, -a adj.
instante. m istanti m || loc a cada ~: a ca istanti, a ca noná loc; al ~: al istanti, de
momentu, de contau loc; en el ~: nel intri, nel inti loc; en un ~: nun momentu loc.
instigar. act hutal act; ahotal, ahutal, apichal act.
instinto. m estintu m.
instituir. act estituíl act.
instituto. m (de enseñanza, cultural) estitutu m 2 (corporación) estitutu m 3
(establecimiento) estitutu m.
institutriz. f estitutrís f.
instrucción. f estrución f 2 MIL estrución f 3 (de uso) estrución f.
instructor. m ensayaol m.
instruído, -a. adj (dicho de alguien) leíu, -a, leyíu, -a adj.
instruir. act estruíl, destruíl act.
instrumental. adj (dicho de algo) estrumental adj.
instrumental. m estrumental m.
instrumentista. com tocaol m.
instrumento. m estrumentu m 2 MÚS estrumentu m.
insuave. adj (dicho de algo) garraspúu, -a adj.
insubordinado, -a. adj (de alguien) sueltu, -a adj; (dicho de un niño) lapidariu, -a adj.
insulso, -a. adj (dicho de un alimento) insussu, -a adj 2 (de alguien) insussu, -a adj.
insultador, -a. adj (dicho de alguien) insultón, -ona adj.
insultar. act insultal, escaldal, atestal act; agredil act; (poner como un trapo) ponel
pingandu, ponel comu un pingu fr fam.
392
insustancial. adj (dicho de algo vacío) güeru, -a adj.
integral. adj (dicho de un alimento) integral adj.
íntegramente. adv por íntegru loc.
íntegro, -a. adj (dicho de alguien) integral adj.
inteligencia. f enteligencia f.
inteligente. adj (dicho de alguien) enteligenti adj.
intemperie. f entriperiu, intemperiu m || loc a la ~: aventestati adv, al entriperiu, al
temperu, al relenti, al pitoleru, al rasu loc.
intención. f entención f; enderezu m; píu m; (quitar las intenciones) quital el píu fr ||
loc con ~: aziamenti adv; con la ~ de: cona golilla de, cona gola de loc; col píu de loc ||
fr tener malas ~es: tenel malus centrus fr.
intencionadamente. adv a propiu intentu, con toa idea loc.
intencionado, -a. adj (dicho de alguien) entencionau, -á adj 2 (dicho de algo)
entencionau, -á adj, adredi, aposta adv.
intencional. adj (dicho de algo) entencional adj.
intensidad. f intesidá f.
intenso, -a. adj (dicho de algo) intesu, -a adj; (dicho de alguien que hace o actúa de
manera intensa pero fugaz) estremau, -á adj.
intentar. act entental, tental act 2 (pretender) entental [de], procural, hazel [por] act.
intento. m (propósito) ententu m 2 (cosa intentada) ententu m.
intentona. f provata f || fr hazer ~s: raneal act.
intercalado, -a. adj (dicho de algo) entricalau, -á, entribolau, -á adj.
intercalar. act entrecalal, entrebolal act.
intercambiar. act cambial, entrecambial act.
intercambiar. act cambioteal act.
intercambio. m cambiu, entrecambiu m; cambioteu m.
interceder. act entrecedel act; amedial act.
393
interés. m (importancia) interés m 2 (provecho) interés m.
interesar. act (importar) interessal act 2 (convenir) interessal act 3 (ser de interés)
interessal act 4 med (interesarse, mostrar interés) preiteal [por] act.
interferencia. f entreferencia f.
interfono. m timbri m.
ínterim. m intri, inti || loc en el ~: nel intri, nel inti loc.
ínterin. m intri, inti || loc en el ~: nel intri, nel inti loc.
interior. adj (dicho de algo) de drentu loc, interiol adj.
intermediar. act entremedial act.
intermediario. m entremediariu m.
intermedio. m entremeyu, entremediu m 2 (publicitario) descansu m.
internacional. adj (dicho de algo) entrenacional adj; (dicho de alguien que tiene padres
de distinta nacionalidad) mesturau, -á adj.
internamiento. m internamientu m.
internar. act internal act.
internet. m redi f; interné f.
interno, -a. adj (dicho de algo) de drentu loc; internu, -a adj 2 (dicho de alguien)
internu, -a adj.
internu, -a. adj (dicho de algo) de drentu loc, internu, -a adj.
interpolar. act entrebolal, tripulal act.
interponer. act entreponel act 2 med entreponel-si med.
interpretación. f entrepeteu m.
interpretar. act entrepetal act 2 (representar) entrepetal act.
intérprete. com entrépeti com.
interrogación. f (pregunta) enterrogación f.
interrogar. act enterrogal act.
interrumpir. act enterrumpil act; (cortar) atajal act.
394
interrupción. f enterrución f.
interruptor. m (de la electricidad) llavi, llavera f, apagaol m; (en forma de pera) perilla f
intersección. f corti m.
intervalo. m intérvalu m.
intervención. f entrevención f; entrevenencia f.
intervenir. act (cortar) entrevenil act 2 MED (operar) entrevenil act 3 (tomar parte)
entrevenil act.
intestino. m ANAT estantinu, estantín m, tripa f || ~ delgado: tripa delgá, tripa
estrecha f; ~ grueso: tripa ancha, tripa gorda f.
intimar. act (tener relaciones) estimal-si med.
intimidar. act (acobardar) amilanal, acogotal, acocal act; (acorralar, acosar) acorralal,
acontrallal, acorrical act; (subyugar) amochal act.
íntimo, -a. adj (dicho de algo) íntimu, -a adj.
intoxicación. f tossicación f.
intoxicar. act tossical act; entossical, act; embasquillal act; PESC (el pez con ciertas
plantas) ambual act; GAN (por comer flor de la jara) enxaral-si med.
intraducible. adj (dicho de algo) intraduzibli adj.
intranquilidad. f desatalantu m; (continua) trasteaeru m.
intranquilizar. act (quitar la tranquilidad) desatalantal, desinquietal, desenderal act;
(poner intranquilo) enarvolal act.
intranquilo, -a. adj (dicho de alguien) intranquilu, -a adj; desenderau, -á, amargullau, -
á, intranquilizau, -á adj; (impacientado) despacientau, -á, desorentau, -á adj.
intratable. adj (dicho de alguien) remajiegu, -a adj; (persona intratable) molejón m.
intrepidez. f entripidés f.
intrigante. adj (dicho de algo) entriganti adj 2 (dicho de alguien) maquinosu, -a,
395
entriganti adj.
intrincado, -a. adj (dicho de algo) esvarizosu, -a adj.
intríngulis. m entríguli m.
introducción. f entrodución, entramientu f; entraeru m.
introducir. act (meter) entral, ametel, metel act; entroduzil act 2 (pasar, filtrar)
escambullil act 3 (iniciar) entroduzil act.
intromisión. f mezuqueu m.
introvertido, -a. adj (dicho de alguien) buracu, -a adj; amochuelau, -á adj; (persona
introvertida) hurrinchi m.
intruso, -a. adj (dicho de alguien o de algo) intrusu, -a adj.
intuición. f entuición f.
intuición. m (presentimiento) barruntu m; barruntiju m 2 (cualidad) alufru m.
intuir. act (presentir) barruntal, husmal act; alufral act; husmil-si med 2 (a una
persona) calal, guipal act.
inundación. f barcuná f.
inundar. act alagal act; (puede inundarse) alagaízu, -a adj 2 med anal-si, alagal-si med.
inútil. adj (dicho de algo) insussu, -a, baldíu, -a, azurdu, -a, inuti adj 2 (dicho de alguien)
inuti, desabeliau, -á, desmanau, -á adj; (mermado) menequi, -a adj; potrosu, -a,
abotonau, -á, alutau, -á adj; calamandurriu, -a adj; (dicho del que se puede prescindir)
trasti-escusau m.
inútil. m (persona inepta) peal, peacu, petati, rabilistraju m.
inutilidad. f azurdimientu m.
inutilizar. act enutilizal act; (mermar, baldar) empreal act.
inútilmente. adv insussamenti, tontamenti adv.
invadir. act invaíl, envadil act.
invalidez. f envalidés f 2 (discapacidad) envalidés f.
inválido, -a. adj (dicho de algo) enválidu, -a adj 2 (dicho de alguien) empossibilitau, -á,
396
enválidu, -a adj; (que le falta algún miembro) motilau, -á, mermau, -á adj.
invariable. adj (dicho de algo) envariabli adj.
invasión. f envasión f.
invencible. adj (dicho de alguien) invencibli adj.
inventario. m inventariu m.
invernada. f iverná f.
invernadero. m ivernaeru m 2 GAN ivernaeru m 3 AGR ivernaeru m.
invernal. adj (dicho de algo) ivernosu, -a adj.
inverosímil. adj (dicho de algo) increíbli adj.
inversión. f (de dinero) esplotación f.
invertir. act (cambiar) envertil act 2 (emplear) envertil act.
investigación. m envestigación, vestigación m.
investigar. act envestigal act; vestigal act; delitigal, bruxuleal act.
invicto, -a. adj (dicho de alguien) invitu, -a adj.
invierno. m iviernu m.
invisible. adj (dicho de algo o alguien) invisibli adj.
invitación. f convidá, envitación f.
invitado, -a. adj (dicho de alguien) convidau, -á adj || fr ir de ~ [a una comida]: dil a
mesa puesta i mesa quitá fr; sin ser ~: d’emprestau loc.
invitar. act convidal, envital act; (retirar una invitación) desconvidal act; (a una
celebración) convidal, envital, avisal act.
invocar. act invocal act.
involucrar. act envinculal act, ponel por pranta, metel en hollín fr.
inyección. f MED indeción, indición f.
ipso facto. loc al chillíu loc.
ir. act (dirigirse) dil act 2 (marchar) dil act 3 (llevar, conducir) dil act 4 med dil-si med 5
(morir) dil-si med.
397
iraní. adj GENT iranín, -ina adj.
iraquí. adj GENT iraquín, -ina adj.
irascible. adj (de alguien) enteosu, -a adj; jechón, -ona adj; ralu, -a adj; tufinu, -a adj.
irlandés, -a. adj GENT irlandés, -esa adj.
ironía. f sorna f.
irónico, -a. adj (dicho de alguien) socochón, -ona adj.
irracional. adj (dicho de algo) assurdu, -a adj.
irreal. adj (dicho de algo) inreal adj.
irreductible. adj (dicho de alguien) revesinu, -a, inreduzibli adj.
irreflexivo, -a. adj (dicho de alguien) perversu, -a, enrevessibli, reversu, -a adj;
despropositau, -á, aturdigau, -á adj.
irregular. adj (dicho de algo) inregulal adj.
irregularmente. adv al retortijón, al traspón loc.
irremediable. adj (dicho de algo) inremediabli adj.
irrenunciable. adj (dicho de algo) inrenunciabli adj.
irrepetible. adj (dicho de algo) enrepetibli adj.
irreprimible. adj (dicho de algo) inreprimibli adj.
irresistible. adj (dicho de algo) enresestibli adj 2 (dicho de alguien atractivo)
enresestibli adj.
irrespetuoso, -a. adj (dicho de alguien) inrespetuosu, -a adj.
irrespirable. adj (dicho de algo) inrespirabli adj.
irresponsable. adj (dicho de alguien) inresponsabli adj.
irrevocable. adj (dicho de algo) inrevocabli adj.
irrigación. f regación f.
irrigador. m regaol m.
irrigar. act regal act.
398
irrisión. f risión f.
irritable. adj (dicho de algo) enritabli adj 2 (dicho de alguien) enritabli adj.
irritación. f enritación, inritación f, inri m; (continua) enritaeru m.
irritado, -a. adj MED (dicho de la piel) enritau, -á adj; (seca, castigada) hostigau, -á adj
2 (dicho de alguien) enritau, -á adj; rabiscozíu, -a adj.
irritante. adj (dicho de algo o de alguien) enritanti adj; (situación irritante) enritaeru m.
irritar. act enrital act 2 (excitar) enrital act 3 MED enrital, hostigal act.
irritativo, -a. adj (dicho de algo) enritativu, -a adj.
irrompible. adj (dicho de algo) inrompibli adj.
irrumpir. act rompel act.
isla. f isla f 2 (en un río) isla f.
islandés, -a. adj GENT islandés, -esa adj.
israelí. adj GENT israelín, -ina adj.
italiano, -a. adj GENT italianu, -a adj.
itinerario. m vía f 2 (programa) pograma m.
izar. act hiçal act.
izquierda. f chova, chota, gacha, gucha f; isquierda f 2 (política) isquierda f.
izquierdo, -a. adj (dicho de algo) isquierdu, -a adj 2 GAN (dicho de un animal)
isquierdu, -a adj.
399
J
jabalí. m ZOOL javalín m.
jabalina. f ZOOL javalina f.
jabardillo. m ENT xabardillu m; (que sigue a una reina nueva) abortón, -ona adj.
jabardo. m APIC xabardu m; APIC (salir los jabardos de la colmena) xabardeal act.
jabato. m ZOOL javalininu m; CINEG rayón m.
jabón. m xabón m || TIP xabón de borra m (|| jabón casero); xabón caseru m (||
idem); xabón de golol m (|| jabón perfumado).
jabonadura. f xabanaúra f; (del barbero) lechi de barberu m.
jabonar. act xabonal act.
jabonera. f xabonera f 2 BOT yerva xabonera f.
jaca. f GAN haca f.
jácena. f ARQ jacena f.
jacinto. m BOT jarcintu m.
jactancia. f (orgullo) pentellu m.
jactancioso, -a. adj (dicho de alguien) alabanciosu, -a, alabanderu, -a, enteníu, -a adj;
sopista com.
jactar. act repantigal-si med 2 med alabal [de] act, dal-si cartel fr.
jaculatoria. f REL jaculatoria f.
jadear. act acezal, hacezal act; gargueal, galreal, hasqueal, haleal, haheal, algarreal act;
(al hacer el coito) hipeal act.
jadeo. m acezíu m; hipíu m.
jaguarzo. m BOT xogarçu m, ardivieja f.
jaharrar. act ALB çaharral act.
jalar. act fam halal act 2 (beber, chupar) halal act.
400
jalbegue. m embarriju, xalviegu m.
jaleo. m bulleu, çapateu, haleu, hollín, burdel, martingaleu, espetáculu, saineti m.
jalón. m jalón m.
jamacuco. m xamacucu, çamacucu, facatu, futraqui, acivurri, acipitorriu m;
xamacucazu m 2 (alferecía) aferesía f.
jamaicano, -a. adj GENT jamaicanu, -a adj.
jamar. act fam! jamal act fam.
jamás. adv nunca, enjamás adv, en jamás loc || loc nunca ~: más nunca loc.
jamba. f ARQ ombrera f, batienti m; pingurutu m.
jamelgo. m GAN hamelgu, hacu m.
jamón. m MATAN jamón m; MATAN (de los cuartos delanteros) paleta f; MATAN
(hueso del jamón) pesguñu m; CUL (que tiene vetas de grasa) entriverau, -á adj; CUL
(cortar el jamón en forma de abanico las lonchas) rebaniqueal act.
jamugas. fpl xamuga, amuga f.
japonés, -a. adj GENT japonés, -esa adj.
jaque. m DIV (ajedrez) xaqui m || expr ~ mate: xaqui mati expr.
jáquima. f ALBARD xáquima f.
jaquimazo. m xaquimazu m.
jara. f BOT xara f; BOT (tallo grueso de jara) xarón m; BOT (rama seca de jara) grumu
m; BOT (líquido que exsuda) mánguila, mángala f; BOT (semilla) repión, repipión m;
BOT (cogollo) xaramochu m || TIP xara pringosa f (|| jara); xara branca f (|| jara);
jogarçu m (|| jara rizada).
jarabe. m xarabi m.
jaraiceño, -a. adj GENT (natural de Jaraicejo) xaraizeñu, -a adj; HIPOC mohinu, -a adj;
(natural de Jaraíz de la Vera) xaraizeñu, -a adj; HIPOC muleteru, -a, fanfarrón, -ona,
judiata adj.
jaral. m BOT xaral m.
jaramagal. m BOT xaramagal m.
401
jaramago. m BOT xaramagu m.
jaramugo. m ZOOL xaramugu m.
jarana. f bureu, voleu, vagariñu m || loc de ~:de bureu, de pingoneu, de voleu, de
vagariñu, de alboroqueu, de antoliqueu m.
jarandillano, -a. adj GENT xarandillanu, -a adj.
jardín. m jardín m; (conjunto de plantas o macetas) jardinagi m; (jardín de infancia)
jardilín m.
jardinera. f jardinera f.
jareño, -a. adj GENT xareñu, -a adj.
jareta. f COST xareta f; (ancha) xaretón m.
jarifo, -a. adj (dicho de algo) garifu, -a adj.
jarillano, -a. adj GENT xarillanu, -a adj.
jarra. f jarra f; (capacidad) jarrá f || loc de ~s: aquadrilau, -á adj; en ~: aquadrilau, -á
adj || TIP jarra ancha f (|| de mayor anchura); jarra alta f (|| jarra alta y dotada de
asa); jarra de tonel f (|| recipiente a modo de tonel pequeño de 3 o 4 l); virolu m (||
jarra pequeña de vino).
jarro. m búcaru m.
jarru. m jarru m; (capacidad) jarrau, jarruchau m || TIP jarru morunu m (|| de cuello
alto y boca de pico).
jaspe. m jaspi m; (muy limpio) comu un jaspi loc.
jaspeado, -a. adj (dicho de algo) jaspeau, -á adj.
jaula. f jaula f; gavia, gayola f.
jauría. f recova, regata, reala f.
jazmín. m BOT benjamín m.
jean. m pantalón vaqueru m.
jeep. m -terrenu m.
jefe. m mandón m; xefi m.
402
jeme. m (medida) xemi m.
jerezano, -a. adj GENT xereçanu, -a adj; HIPOC gansu, -a adj.
jerga. f xerga f; xergonera f; (tender una jerga) enxergal act.
jergón. m xergón m.
jeringa. f xeringa f 2 CUL (para churros) xeringa f.
jeringar. act xeringal act 2 (fastidiar) xoribial, xeringal act 3 med (fastidiarse) amolal-si,
xoribial-si, xeringal-si med.
jersey. m jersel m, jerselis mpl; (holgado) jerselón m.
jerteño, -a. adj GENT xerteñu, -a adj; HIPOC chocolateru, -a adj.
jet. m avión, aparatu m || ~ privado: avión privau, aparatu privau m.
jeta. f ZOOL jeta f 2 (cara) jeta f 3 (desfachatez) jeta, cara f.
jícara. f xícara f.
jifero. m MATAN matanchín m.
jilguero. m ZOOL silgueru, colorín, silgueru delos bonitus, telarín m, silguerina real f.
jiñar. act fam! jiñal act fam 2 med fam jiñal-si med fam.
jindama. f fam! jindama f fam.
jineta. f ZOOL gineta f.
jinete. m cavallista com, gineti m.
jipi. m hippie, hipi m.
jirafa. f ZOOL girafa f.
jirón. m farrapu, girón, pelindangu m, hiraldeta f.
jocundo, -a. adj (dicho de alguien) candongu, -a, guasón, -ona, perindongu, -a,
cachondu, -a adj.
joder. act fam! hoel act fam 2 (fastidiar) hoel act; (cuando lo dicho es un sinsentido) te
hol culu [bien te pega] fr fam 3 med (fastidiarse) hoel-si med, hoel-si pa vinu fr fam.
jodido, -a. adj (dicho de alguien) hoíu, -a adj; (alguien gracioso) hoíu, -a [pol culu] adj.
jodienda. f fam! hodiera, hodienda, hodiúra f fam.
403
jofaina. f cofaina, gofaina, borcelana, palancana, palangana, almofía f.
jogging. m DEP correl m.
jol. m entrá f, çaguán m.
jolgorio. m holgoriu, reholgueti, vagariñu, cingueu m.
jopito. m BOT rabu-gatu m.
jordano, -a. adj GENT jordanu, -a adj.
jornada. f AGR jera f 2 (día) día f 3 (trabajo diario) jorná f; (de mañana) mañaná f.
jornal. m (estipendio) jornal m; jornalería f.
jornalero. m jornaleru m; (estado de jornalero) jornalería f.
joroba. f horoba f, perdigón m (pacedimiento de joroba) horobera f 2 (en un animal)
horoba f.
jorobado, -a. adj (dicho de alguien) horobau, -á, agibau, -á, horobu, -a adj; horobón, -
ona, horobúu, -a, perdigón, -ona adj.
jorobar. act (fastidiar) horobeal, horibial act.
jota1. f (letra) jota f || fr fam no entender ni ~: nõ sabel ni jota fr.
jota2. f MÚS xota f 2 (música) xota f 3 (copla) xota f.
joven. adj (dicho de alguien) nuevu, -a, zagal, -a, jovin adj; novalíu, -a adj 2 m
muchachu m; (joven grande y torpe) muchachonatu m; (muchacha joven y hermosa)
virgu m; (persona de apariencia joven) achicatu m.
jovencito. m moçuelu m.
joya. f alaha f, oribi m, orus mpl; (de poco valor) jolaña f; (las que se visten con el traje
tradicional) aderezu m.
joyero. m oribi, joyeru m.
joystick. m mandu m.
jubilar. act jubileal act 2 med jubileal-si, retiral-si med.
jubileo. m jubileu, rehuíju, veloriu, diti-i-veniti m.
jubón. m jubón m.
404
judía. f BOT (fruto) frijón, friajón, freijón, frejón, havichuelu, alfeisán m || ~ blanco:
friajón brancu, havichuelu brancu m; ~ de careta: friajón de carilla m; ~ verde: friajón
verdi, garrapatu, havichuelu verdi, havichi m, vainilla f 2 (planta) friajonera f.
judiada. f judicá, negrá, malajá, judiá f; (hacer una judiada contra alguien) judiqueal
act; (acción de hacer judiadas) judiqueu m.
judío, -a. adj GENT judíu, -a adj 2 (malicioso) judíu, -a, judiqui, -a adj.
juego. m juegu m 2 ANAT (articulación) juegu m.
juerga. f bureu, cabresteu, horopeu, veloriu, cingueu m, rebimba, biomba, cáncana,
candanga, candonga, pendinga, rangua, taravilla f || loc de ~: de bureu, de candonga,
de cingueu, de pendinga, de rangua, de rebimba, de bolín-bolán, de bimbarra, de
biomba, de cingueu, de holi-holi loc.
juerguista. com candangueru, -a, hutangueru, -a, rebimberu, -a, pirandón, -ona,
andurreru, -a, algariau, -á, haleón, -ona, velorianti adj, grullu m, garralanda com.
jueves. m juevis m.
juez. m jues m 2 (magistrado) jues m 3 (miembro de un tribunal) jues m.
jugada. f jugá f || mala ~: mala jugá f.
jugador, -a. adj (dicho de alguien) jugaol, -ora, juegaol, -ora adj.
jugar. act jugal [a], juegal [a] act 2 (entretenerse) jugal [con], juegal [con] act 3
(lucrativamente o con vicio) jugal, juegal act 4 (tratar desconsideradamente) jugal,
juegal act 5 (apostar) jugal, juegal act.
jugarreta. f facatúa, filigrana, hurramachá, jangá, moraga, pirula, moraga, quehieda,
larzina, zorrá, ación f || fr hacer una ~: hazel una facatúa, hazel una farracatúa, hazel
una filigrana, hazel una moraga fr.
jugo. m çugu, xugu m; (de fruta) mostu m.
jugoso, -a. adj (dicho de algo) çugosu, -a adj.
juguete. f cacharritu, muñecu, jugueti m.
juguetear. act (entretenerse) raneal, juegueteal act.
juicio. m (discernimiento) conocimientu, juíziu, fundamentu, calapatriciu, esturgu m;
405
julgamientu m; (falta de juicio) desconocimientu m; (persona de poco juicio)
trombalomba com || fr perder el ~: perdel el sinu fr 2 DER juíziu m
juicioso, -a. adj (dicho de alguien) hundamental, fundamental, razonabli, assentau, -á,
arrulau, -á adj, puestu, -a en razón loc.
julepe. m DIV julepi m 2 (paliza) julepi m.
julio. m jullu, juliu m.
juncia. f BOT juncia f || BOT ~ real: juncia f.
junco. m BOT juncu m; (planta) junquera f; (sitio poblado de juncos) juncal m; (ribera
con juncos) junquera f.
junio. m juñu, juniu m.
junquera. f BOT junquera f.
junquillo. m BOT junquitu m.
junta. f (juntura) junta, juntura f 2 (reunión) junta, juntança f; juntaeru, -a f 3 (trato,
reunión) juntiña f.
juntadera. f zorra f.
juntar. act ajuntal, juntal, ayuntal. arrejuntal act; añual act; (acción de juntar) junteu m
2 med ajuntal-si med; GAN (un animal con otro grupo) apegal-si med 3 (amancebarse)
ajuntal-si, arrejuntal-si med.
junto, -a. adj (dicho de algo) juntu, -a adj; (muy junto) ajuntu por juntu loc || loc ~ a:
junta prep, en juntu a loc 2 (dicho de alguien) juntu, -a adj 3 (emparejado) juntu, -a adj.
juntura. f juntura f.
juramento. m juramentu m.
jurel. m ZOOL xurel m.
jurisdicción. f jurición f.
juro. m DER juru m.
justamente. adv (con justicia) justamenti adv.
justicia. f justicia f.
406
justificación. f justificación f.
justificante. m justificanti m.
justificar. act (argumentar) justifical act 2 med justifical-si med.
justillo. m justillu m.
justo, -a. adj (dicho de alguien) justu, -a adj 2 (dicho de algo) justu, -a adj; (dicho de
una medida rasante) retassau, -á adj; (hacer justo) justifical act 3 (ceñido) justu, -a,
entritallau, -á, cisti adj.
juvenil. adj (dicho de algo) jovenil adj 2 (dicho de alguien) jovenil, remondón, -ona adj.
juventud. f joventú f 2 (conjunto de jóvenes) moceá, genti nueva, joventú f.
juzgado. m julgau m 2 (lugar) julgau m.
juzgar. act julgal act 2 (deliberar) julgal, delibral act.
407
K
ka. f (letra) ka f.
karaoke. m caraoqui m.
katiuska. f catiúsca f.
kazajo, -a. adj GENT kazaxu, -a adj.
keniano, -a. adj GENT kenianu, -a adj.
keniata. adj GENT kenianu, -a adj.
kilo. m quilu m; (corrido) quilau m.
kilómetro. m quilometru m.
kilovatio. m quilovatu m.
kiosco. m quioscu, desavíu m; (que expende bebidas) aguaúchu m.
kirguís. adj GENT kirguís adj.
kirguiz. adj GENT kirguís adj.
kiribatiano, -a. adj GENT kiribatianu, -a adj.
kit. m juegu m.
kuwaití. adj GENT kuvaitín, -ina adj.
408
L
laberinto. m retortuñu, aberintu m.
labia. f alabia f || fr tener mucha ~: tenel mucha alabia fr.
labor. f (tarea) lavol f 2 AGR lavol f 3 COST lavol f, oficiu m; (mal hecha) socochu m 4 pl
(domésticas) oficius, aliñus mpl.
labrador. m labraol m; (holgazán) embarrahatu com.
labrantín. m AGR labrantín m.
labranza. f AGR labrança, lavol f.
labrar. act labral act; (una madera hasta aplanarla) tableteal act 2 AGR labral, aral,
surcal, surqueal act; AGR (dicho de un terreno sin labrar) saníu, -a adj.
labriego. m campusinu m.
lacareño, -a. adj GENT lacareñu, -a adj.
lacha. f fam lacha, pola f fam.
lache. f fam lacha, pola f fam.
lacio, -a. adj (dicho de algo) laciu, -a adj; (lánguido) languiosu, -a adj 2 (dicho de
alguien) apacentau, -á adj.
lacón. m GAN pispiernu m.
lacrimógeno, -a. adj (situación lacrimógena) lloraeru m.
lacrimoso, -a. adj (dicho de algo) lagrimosu, -a adj.
ladear. act daleal, quarteal, cejeal, corneal, viroleal act; reviral act; assongiral,
assonhilal act; (hacer que se quede de lado) adaleal act; (dejar de lado) endaleal act 2
med daleal-si med.
ladeo. m daleu m.
ladera. f costana, laera f.
ladilla. f ENT elaílla f.
lado. m lau m || loc al ~ de: envera adv, al lau de, ala vera de, ala halda de, ala orilla
409
de loc; de ~: de lau, de soslai loc 2 (parte) lau m, manu f 3 ANAT (costado) lau m 4
(sitio, lugar) lau m || loc de un ~ para otro: de volín de volán loc.
ladrar. act lairal act; CINEG (al detectar una pieza) escarpil act.
ladrido. m lairíu m; (continuo) laireu m; (intenso) lairiña f.
ladrillo. m ARQ ladrillu m; tabicón m; (de dos agujeros) gafas fpl || ~ visto: ladrillu vistu
m || ~ de barro: ladrillu barru m.
ladrón, -a. adj (dicho de alguien) lairón, -ona, robón, -ona adj.
ladrón. m lairón m; (persona ladrona) robanti m, robaina, allanatrochas com 2 (de luz)
robacorrienti, robalús m.
ladronería. f laironagi m.
lagar. m (de vino o aceite) lagal m; (de aceite) lagal m, molina f.
lagarero. m MOL lagareru m.
lagareta. f lagareta f.
lagarta. f (fresca) pelagarta, perigalla f.
lagartija. f ZOOL lagartija f; pija f.
lagarto. m ZOOL lagartu, alagartu m.
lágrima. f lárima f.
lagrimal. m ANAT larimal m.
laguna. f laguna f; albuhera f.
lameculos. com lambiculus com.
lamedal. m lamera f.
lamedura. f lambiúra f.
lamentar. act lamental, alamental act 2 med alamental-si med; (arrancando pelos, de
manera dolorosa) respelal-si med.
lamento. m alamentu m.
lamer. act lambel act; (reiteradamente) lambial act; (dicho de una persona o animal
que lame) lambón, -ona adj; (que lame la comida antes de comer) lambiosu, -a adj.
410
lameruzo, -a. adj (dicho de alguien) lamberuzu, -a, lambuzu, -a adj.
lámina. f lámina f.
lámpara. f lámpara f; (de la mesita de noche) lamparilla f, apriqui m 2 (mancha)
lámpara f; (lleno de manchas) lamparosu, -a adj; lampareau, -á adj.
lamparón. m lamparón m, lagareta, gachopá f.
lampazo. m BOT pegotera f, lampazu m.
lampiño, -a. adj (dicho de alguien) lampiñu adj.
lamprea. f ZOOL lambrea f.
lampreazo. m lambreazu m.
lamprehuela. f ZOOL lamprea f.
lampreílla. f ZOOL lamprea f.
lana. f lana f.
laña. f laña, alaña f.
lañador. m lañaol, alañaol, acebiqueru m.
lañar. act lañal, alañal, acebical act.
lanar. adj GAN (dicho del ganado) lanal adj.
lancha. f lancha f; (grande) lanchón m; (donde se lava) lavaera f; (golpe dado en una
lancha) lanchazu m.
landre. m (bolsa oculta) landri m.
langaruto, -a. adj (dicho de alguien) languirutu, -a, langaretu, -a adj.
languidecer. act (una persona) ahonguinal-si med.
lánguido, -a. adj (dicho de algo) languiosu, -a adj 2 (dicho de alguien) pavilaciu, -a adj.
lanza. f lança f 2 (del carro) pértigu, varal m.
lanzada. f lançá f 2 (de un caballo) lançá f.
lanzadera. f COST lançaera f.
lanzado, -a. adj (dicho de alguien descarado) apropassau, -á adj.
411
lanzar. act tiral act; avental act; hondeal act; (llegando lejos) apranal act; (soltar)
hechal act 2 med (precipitarse) relançal-si med.
laosiano, -a. adj GENT laosianu, -a adj.
lapeño, -a. adj GENT lapeñu, -a adj.
lápida. f lápida f.
lapidario, -a. adj (dicho de una frase) lapidariu, -a adj.
lápiz. m lapi m 2 (cubata) lapi m.
lar. m fogal m || expr por esos ~es: por essus navíus, por essus baxíus expr.
larga. f fr dar ~s: dal larga fr; (de manera disimulada) alargal la manta fr.
largar. act (despedir) alargal, bombeal, avental act 2 (hablar con indiscreción) boqueal
act 3 (perder o tirar liquidos) largal act 4 med alargal-si med.
largo, -a. adj (dicho de algo) largu, -a adj; (ni largo ni corto) entrilargu, -a adj; (objeto
de forma alargada) tirulillu m 2 (extenso, dilatado) largu, -a adj || loc a lo ~: alo largu,
ala larga loc; a lo ~o de: alo largu de loc.
largo. interj hopu, humu, hunca interj.
largo. m largu m.
larguero. m (de la cama) barrón, barretón, barroti, varal, balahústri, largueru m.
larguirucho, -a. adj (dicho de alguien) languirutu, -a, larguiruciu, -a adj, langaris com;
(de movimientos torpes) longán, -ana, cangallu, -a adj.
largura. f largura, largatura f, largol m.
larva. f ENT larga f.
lasca. f (de piedra) lasca, láscara f.
lascivo, -a. adj (dicho de alguien) empeloteru, -a adj; (mujer lasciva) guarrona f fam;
(lujurioso) hondeau, -á adj; hodilón, -ona adj; varracu m; (que lisonjea y está al acecho
de alguien con propósitos carnales) babosu, -a adj; (la actitud de gente así) baboseu m.
laso, -a. adj (dicho de un hilo) lassu, -a adj.
lástima. f lástima f.
412
lastimado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) breau, -á, alastimau, -á adj;
(quedar lastimado tras una pelea) queal-si pelus ena gatera fr.
lastimar. act (dañar) alastimal, heril act 2 med (por el roce) arrehollal-si med.
lastra. f lastra f; (lugar lleno de lastras) lastral m.
lastre. m (persona que va de lastre) aldaba, carava f; (ir de lastre) dil de escopeta fr.
lata. f lata f 2 (molestia) lata, carchena, calda, pelma f || fr dar la ~: dal pelma, dal
calda, fr 2 (de refresco) boti m.
lateral. adj (dicho de algo) laeru, -a adj.
lateral. m lau m; (de un carro) laera f.
lateralmente. adv en laeru loc.
látex. m lati m.
latido. m CINEG latíu m 2 (del corazón) latíu m.
latifundio. m latifundiu m.
latigazo. m lambreazu, rabencazu, rabichazu m.
látigo. m látigu m; (vegetal) perigallu m; (rabo del látigo) rabiza f.
latín. m (lengua) latín m.
latinajo. m relatinis mpl.
latino, -a. adj GENT latinu, -a adj.
latir. act CINEG latil, relatil act, traslatil-si med 2 (el corazón) parpital act, dal latíus fr.
latón. m latón m.
latoso, -a. adj (dicho de alguien) carchenosu, -a, ruosu, -a, tareosu, -a adj.
latrocinio. m ladronagi m.
laúd. m MÚS sonora, laú f.
laurel. m BOT aurel, aureleru m 2 BOT (hoja) aurel m; CUL (empleada en las comidas)
semprissobra f || fr dormirse en los ~es: dormil-si enas pajas fr.
laureola. f BOT aureola f.
lavabo. m lavau, lavabu m, gofaina f.
413
lavadero. m lavaeru, lavanderu m.
lavado. m laviju m; lavón m; lavancia f; (rápido) lavuzón m.
lavadora. f lavaora f; tonta f fam.
lavandera blanca. f ZOOL churuvía, chuchuruvía, churumbela, volandera, algolloría f,
trincarrabus, andarríus m.
lavandera. f lavandera f.
lavar. act laval act; (de manera poco efectiva) engueral act; (ensuciando más que
lavando) percochal, percuíl, çalamardeal, engreal act; (tabla de lavar) lavaeru m 2
(purificar) laval act 3 (hacer la colada) laval act 4 med laval-si med.
lavativa. f MED lavativa f.
lavazas. fpl lavaúras, lavazas fpl; (de haber fregado) fregaúras fpl.
lavotear. act lavoteal act.
lavoteo. m lavoteu m.
laxante, -a. adj (dicho de un alimento o un producto) cagalón, -ona adj.
laxar. act abril act.
laxo, -a. adj (dicho de algo) lassu, -a adj 2 (dicho de alguien) lassu, -a, froxu, -a adj.
lazada. f lazá, lanzá f, retrinqui m.
lazo. m lazu m.
le. pron le pron (|| proclítico), li pron (|| enclítico) || MORF pl le pron.
leal. adj (dicho de alguien) leal adj.
lealtad. f lealtá, lei f || fr tener ~: tenel lei [a] fr.
leandra. f fam leandra, lúa f fam.
lebrata. f ZOOL liebrata f.
lebrato. m ZOOL liebratu, liebrinu, liebrín, liebratoninu, liebrastu m.
lebrillo. m lebrillu m.
lección. f leción f.
lechada. f ALF lechá f 2 ALB lechá f.
414
lechal. adj GAN (dicho de un cordero) lechal adj.
leche. f lechi f; (porción de leche que se segrega al amamantar) apoyu m; GAN
(primera leche de la cabra) rezentina f; GAN (residuo del suero) caparru m || ~ agria:
lechi azea f; ~ cortada: lechi cortá f || fr fam ser la ~: sel la lechi, sel la carava, sel la
intemerata fr fam 2 fam (caída, golpe) lechi f, lechazu m.
lechera. f (de latón o aluminio) portalechi m.
lechero, -a. adj GAN (dicho de un animal) lecheru, -a adj.
lechero. m (persona que reparte leche) lecheru m.
lechetrezna. f BOT lechera f.
lecho. m catri m; (nupcial) lechu m; (a base de helechos) reholliju m.
lechón. m GAN lechoninu, lechón, guarrapín, perrén, piru m; (que ya ha dejado de
mamar) marranchonitu m.
lechuga. f BOT lechuga f.
lechuguilla. f BOT lechuguinu m, cerraja, cerrajilla f.
lechuza. f ZOOL coruja f.
lectura. f letura f; (cosas que se leen o han de leer) leyenda f.
leer. act (interpretar caracteres escritos) leyel, leel act 2 (comprender) leyel, leel act.
legal. adj (dicho de algo) leal adj 2 (dicho de alguien) leal adj.
légamo. m léganu m.
legaña. f lagaña f; (dicho de los ojos) pergañosus adj.
legañoso, -a. adj (dicho de alguien) lagañosu, -a adj; (dicho del ojo) açuñau, -á adj.
legar. act legal act.
legión. f MIL (tropa) legión f 2 (tropel) legión, trupi f.
legítimo, -a. adj (dicho de algo) legítimu, -a adj.
legón. m AGR legón, alión m; aliocha, rapona f.
legua. f legua f.
legui. m leguis mpl.
415
leguleyo. m leyista com, leyúu, -a, letrau, -á adj.
legumbre. m legumbri m; AGR (abundancia de legumbres) legumi m.
lejía. f lexía f.
lejos. adv largu adv; (bastante lejos) larguitu, lexoti, despicau adv; (algo lejos) larguinu
adv; (hacia lo lejos) pacullá adv; (abajo) abaxota, abaxoti adv || loc de ~: alo desviau
loc; ~ de: largu de loc.
lelo, -a. adj (dicho de alguien) achochau, -á adj.
leña. f leña n; (menuda) cavacu m, leña d’airi n, graná f; (menuda de encina) reçagu m,
hornija f; (seca) coturra n; (la de alcornoque) punta f; (restos de leña) marabaja n;
(montón de leña) enrejalá f; (dispuesta para arder) roeá f; (ya ardida) roeá f; (separar
la leña fina de la gruesa) destrampal, desprumal act.
leñador. m talaol m.
lendel. m AGR patiu m.
lendrera. f peina f.
lengua. f ANAT luenga, lengua f; taravilla, taravita f fam || fr hablar sin pelos en la ~:
izil lo crúu i lo menúu fr 2 (idioma) luenga, lengua f.
lenguado. m ZOOL lenguau m, señorita-empeloti f.
lenguaje. m (facultad) lenguagi amb 2 (conjunto de signos) lenguagi amb 3 (manera de
comunicarse) lenguagi amb; (malsonante) boquiju m.
lenguaraz. adj (dicho de alguien) lenguaratúu, -a, passanti, boquirrotu, -a adj,
lengüereta com, lenguarazu m.
lengüeta. f MÚS (parte de la lengüeta de la gaita extremeña) peini m.
leño. m tueru m; (grueso) mindongu, tarrascu m; (trozo de leño) moruecu m 2 (persona
pesada) tueru m.
lente. f lenti m 2 pl (gafas) lentis mpl.
lenteja. f BOT lenteja, lanteja f 2 BOT (fruto) lenteja f 3 CUL pl (plato) lentejas fpl.
lentejuela. f antejuela f.
lentiscal. m BOT alantiscal m.
416
lentisco. m BOT lentisca, labérniga, almástica f; alantiscu m; (mata) lentisquera f.
leonera. f leonera f.
leonés, -a. adj GENT lionés, -esa, leonés, -esa adj.
leonés. m (lengua) lionés, leonés m.
leopardo. m ZOOL lopardu m.
lepisma. f ENT saltamartín m.
leproso, -a. adj (dicho de alguien) leprosu, -a adj.
lerdo, -a. adj (dicho de alguien) bobillu, -a adj.
lesbiana. adj (dicho de una mujer) machuca, machihembrá adj.
lesión. f lisión f.
lesionar. act (una res) malcornal act.
lesotense. adj GENT lesotensi adj.
letanía. f REL letanía f.
letón, -a. adj GENT letón, -ona adj.
letra. f (grafía) letra f 2 (tipo de letra) letra f 3 MÚS letra f 4 pl (saberes humanísticos)
letras fpl.
letrado, -a. adj (dicho de alguien) letrau, -á adj.
leucemia. f MED lucemia f.
leudar. act CUL ludial, llual act.
leudo, -a. adj (dicho de una masa) ludiu, -a, llúu, -a, lludiu, -a adj.
levadura. f ludia, levaurina, llúa, yelda, mairi f.
levantamiento. m levanti m.
levantar. act alevantal, levantal act; (hinchar) aludial act; (algo que estaba plano)
aupal-si med || fr sin ~ cabeza: sin alevantal cabeça fr 2 med (de la cama) alevantal-si,
desatortajal-si, rebullil-si med, amanecel act.
leve. adj (dicho de algo) ligeru, -a adj; elevau, -á adj.
levemente. adv poncima adv.
417
levita. f (prenda) levita f.
levitón. m levitón m.
léxico. m léssicu, vocabulariu m.
ley. f (norma) lei f || loc con todas las de la ~: con tola lei loc 2 (norma dictada) lei f.
leyenda. f aconteceris mpl.
lezna. f ZAP lesna f; (golpe de lezna) lesnazu m.
lía. f (para atar) lía f.
liante, -a. adj (dicho de alguien) lianti adj; rebujaol, -ora, arrebujaol, -ora adj; rebujeru,
-a, trapaceru, -a, labarderu, -a, antussaneru, -a adj; barullón, -ona, arrebujón, -ona adj;
(persona lianta) enrea, barulla com.
liar. act lial act; (dejar liado) enlial act 2 (envolver) arrelial act.
libanés, -a. adj GENT libanés, -esa adj.
libélula. f ENT avión, cavallu-volaol, libélula m.
liberal. adj (dicho de alguien) pódrigu, -a adj.
liberar. act soltal, libral, aliberal act, dal larga fr; (alto que estaba pillado) desentallal,
desentrillal act.
liberiano, -a. adj GENT liberianu, -a adj.
libertad. f libertá f; (dicho de alguien que se toma libertades al hablar o al actuar)
libertosu, -a adj; (dar libertad) dal vuelu fr.
libertina. f fulandanga, ganforra f, penachu m.
libertino, -a. adj (dicho de alguien) manganti, -a adj; (llevar una vida libertina)
manganteal act.
libio, -a. adj GENT libiu, -a adj.
libra. f (medida) libra f.
libramiento. m libramientu m, libración f.
librar. act libral act; alibral, aliberal act || fr ~ una batalla: libral una batalla fr 2
(desembarazar) libral act 3 (descansar) libral act 4 med libral-si med; alibral-si med.
418
libre. adj (dicho de alguien o de un animal) libri adj || fr ir por ~: arrelval-si med 2
(exento) libri, horru, -a adj 3 GAN (dicho de una cabeza de ganado) horru, -a adj.
libremente. adv librimenti adv; a rienda suelta, a relva, a diestru i siniestru loc; (sin
vigilancia) al manduelu, a relva, al perduti loc; (sin preocupaciones) ala birlonga loc.
libreta. f libreta f || ~ de ahorros: cartilla f.
librillo. m (libro de papel para fumar) libritu m.
libro. m libru m; (grande) librancu m; (contenido de un libro) librau m || ~ ilustrado:
libru con santus m;
licántropo. m lobisomi m.
licencia. f (permiso) licencia f.
licenciar. act licencial act.
licencioso, -a. adj (dicho de alguien) libertosu, -a adj 2 (libertino) manganti, -a;
(sexualmente) furracañu, -a adj.
lícito, -a. adj (dicho de algo) legítimu, -a adj.
licurgo, -a. adj (dicho de alguien) licurdu, -a adj.
liderar. act derigil, encabeçal act.
lidiar. act (luchar) campeal, sobarquinal act 2 GAN (el ganado vacuno) xolivial act.
liebre. f ZOOL liebri f; (grande) liebrasta, liebranca f; (macho) liebru m.
liechtensteiniano, -a. adj GENT liechtensteinianu, -a adj.
liendre. f ENT lindri, liendri f.
lienzo. m liençu m.
liga. f (acción de ligar) liga f 2 (cinta) liga f 3 (confederación) liga f 4 DEP liga f.
ligar. act (atar) legal, ligal, atal act 2 (mezclar) ligal act; CUL (con harina o similar) traval
act 3 (enamorar, conquistar) ligal act.
ligero, -a. adj (dicho de algo) ligeru, -a, elevau, -á adj; (dicho de algo abultado, de poco
peso) lígrimu, -a adj; (ligero de ropa) ajorrau, -á adj || loc a la ~a: de pimpirigallu loc.
light. adj (dicho de un producto) deslavau, -á, froxu, -a adj.
419
ligón, -ona. adj (dicho de alguien) arriscau, -á adj; (dicho de quien se aprovecha de las
jóvenes) estroçamoças m.
ligotear. act ligal act; empical-si ala gallinaça fr.
ligustro. m BOT alibustri m.
lijar. act alixal act.
lima. f lima f; (de gran tamaño) limatón m; (para la motosierra) limatón m.
limitación. f lindamientu m.
limitar. act lindal act.
límite. m lindi, arrayu m || loc al ~: al límiti loc.
limítrofe. adj (dicho de algo) segunderu, -a adj.
limón. m BOT limón m.
limonero. m BOT limoneru m.
limosna. f REL limosna f.
limpia. f limpia f 2 (poda de árboles) limpia f.
limpiadora. f fregaora, limpiaora f.
limpiaplatos. m BOT limpiapratus m.
limpiar. act limpial, alimpial act; (quitar el polvo) sacuíl, limpial act; (con mucho
esmero) rescamondal, escacal act; (someramente para aparentar limpieza) desabural
act; (lo ya limpio) refilfal act; (la casa a fondo) hazel de sábau fr; (un cuarto) descotonal
act; (una prenda) desengueral act; (la parte no aprovechable de un fruto) escamochal
act; (acción discontinua) limpión m 2 AGR limpial, escarmenal act.
limpieza. f limpiura, limpiaúra f; (general en una casa) limpieza f; (superficial) voleu,
ramplonazu m.
limpio, -a. adj (de algo) limpiu, -a adj; (atendido) curiosu, -a, escacau, -á adj 2 (neto,
claro) limpiu, -a adj 3 (de alguien) limpiu, -a adj; (aseado) limpiu, -a adj; repolíu, -a adj.
linaje. f casta, raza, familia, sangri f.
linar. m AGR linal m.
420
linaza. f AGR linaça, grana n.
lince. m ZOOL linci, gatu cravu m || ZOOL ~ ibérico: gatu cravu m 2 fig (persona
avispada) linci m.
lindar. act lindal, segundal act; alindal, atestal [con] act.
linde. f lindi f; cejón m.
lindero, -a. adj (dicho de algo) linderu, -a, segunderu, -a adj.
lindeza. f lindeça f.
lindo, -a. adj (dicho de alguien) lindu, -a, preciosu, -a adj.
lindón. m lindón, alindón m.
línea. f liña f; (de trabajo, de esfuerzo, etc.) hilaera f 2 (escrita) liña f, vessu m.
lingotazo. m lingotazu, trinquerazu, hincarazu, hicarazu m.
link. m INFORM atillu, atiju m.
lino. m BOT linu m 2 (materia) linu m; (madeja de lino) corneja f.
linterna. f literna f.
lío. m líu m 2 (hato) relíu m.
lioso, -a. adj (dicho de algo) enliosu, -a adj.
lipes. m lipi m || piedra ~: piera lipi f.
lipotimia. f MED soponciu m; lipotimia f.
liquidar. act (acabar) aballal [con] act; empalmal, emprumal act fam.
líquido, -a. adj (dicho de algo) líquiu, -a adj.
líquido. m líquiu m; MED (amniótico) pes f; MED (preseminal) aguarilla f.
lirio. m BOT liriu m.
lirón. m ZOOL (careto) gusarapa f.
lisiar. act lisial act.
liso, -a. adj (dicho de una superficie) lisu, -a adj 2 (dicho del pelo) laciu, -a adj 3 (dicho
de una vestimenta) lisu, -a adj.
421
lista. f (raya, franja) lista f, filu m; (que presenta listas) alistau, -á adj 2 (listado) lista f.
listillo, -a. adj (dicho de alguien) releíu, -a, repílforu, -a adj.
listo, -a. adj (dicho de alguien) listu, -a, lestu, -a adj || fr estar ~: estal aviau fr 2
(preparado) listu, -a, apreparau, -á, aviau, -á, arremangau, -á adj.
literatura. f literatura f.
litigar. act letigal act.
litigio. m letigiu m.
lituano, -a. adj GENT lituanu, -a adj.
liturgia. f REL leturgia f.
liviano, -a. adj (dicho de algo) ligeru, -a, elevau, -á adj.
liviano. GAN livianu m.
lizo. m lizu m.
llaga. f MED llaga f; ñacla f; (producidas por la fiebre en la boca) calumbri m; GAN (en
las caballerías) punta f; (que tiene llagas) allagau, -á adj.
llama. f llama f.
llamada. f (aviso, voz) carpíu, escarpíu, esperríu, hipíu, arrullíu, gaspullíu m; (a la
puerta) porreu, agolpeu m.
llamador. m (de una puerta) llamaol m; (en forma de mano) manu f.
llamamiento. m llamamientu m; (voz, aviso) apitíu, arrullíu m.
llamar. act (vocear) llamal act 2 (avisar) llamal 3 (por teléfono) llamal act 4 (a la
puerta) llamal act; agolpeal act; trompeal act; (insistentemente) porrazeal act 5
(nombrar) izil, dizil, mental, llamal act 6 (dar nombre) ponel act 7 (atraer, gustar)
llamal act 8 med llamal-si med.
llamarada. f llamaratá, llamaretá, lumbretá, fogará f.
llamativo, -a. adj (dicho de algo) ressaltanti, llamativu, -a adj; (dicho de un color)
verrichonchu, -a adj.
llana. f ALB llana f.
422
llano, -a. adj (dicho de algo) llanu, -a adj.
llanta. f llanta f; (de la rueda del carro) aru m.
llantén. m BOT varita real f.
llantina. f llantina, llantinela f.
llanto. m llantu m; (continuo) llantiju m; (intenso) llantina f; (tener un llanto continuo)
llanteal act 2 (berrinche) llantu, llanticiu m.
llanura. f mesa f.
llares. fpl CUL llaris fpl, ristri f.
llave. f (de una cerradura) llavi f 2 (de una corriente) llavi f 3 (herramienta) llavi f 4
(clave) llavi f.
llavero. m llaveru m.
llegada. f llegá f.
llegar. act (a un sitio) allegal [a], aportal [a], portal [a] act; pegal, llegal [a] act; (al
mismo tiempo) aconllegal act 2 (alcanzar) llegal, ancançal act; (desde lejos) alargal act
3 (acercarse) llegal-si, allegal-si med.
llenar. act enllenal act; (ajustando a su capacidad) retupil act 2 (colmar) enllenal act;
(hasta la boca, un saco o similar) emboqueral act; (hasta el copete) acopetal act. 3
(manchar) llenal act.
lleno, -a. adj (dicho de algo) enllenu, -a adj; (muy lleno) rebotillúu, -a, acopetau, -á adj;
(plagado, atestado) enllenu, -a adj 2 (dicho de alguien saciado) tupíu, -a adj.
llerense. adj GENT llerensi adj; HIPOC alumbraol, -ora, churri adj.
llerista. adj GENT llerista adj.
llevar. act (conducir) lleval act; (llevar puesto) gastal act 2 med lleval-si med 3 (usar)
lleval-si, estilal-si med.
llorar. act lloral act; (incesantemente) lloreal act; (ganas de llorar) lloraera f; (resto o
manchas en la cara por haber llorado) berretera f || fr ~ desconsoladamente: lloral
con quaju fr 2 (lamentar) lloral act.
llorera. f llorera f; lloraeru m.
423
lloriquear. act llorisqueal, ploriqueal, trascurril act; piponeal, piporreal act.
lloriqueo. m llorisqueu, ploriqueu m.
lloro. m lloriu, lloru m; lloriju m; (continuo) lloraeru m.
llorón, -ona. adj (dicho de alguien) llorón, -ona adj; simproniu m; (dicho de un niño)
llorón, -ona, brevón, -ona adj.
llovedizo, -a. adj (dicho del agua) lluverizu, -a, lluvíu, -a, llovíu, -a adj.
llover. act METEOR lluvel, lovel, llovel act; (en mucha cantidad) engordal l’augua fr; (no
llover) estal l’augua dura fr.
llovizna. f METEOR lluvisna, llovisna, cerniza, harinilla, funfurrina, mollina, meonina,
garúa, garrúa, ximenea f; harineu m; (que cala bastante) mojetina, recalaera f; (que es
intermitente) móllilis-móllilis m.
lloviznar. act METEOR nibleal, lluvisnal, garual; (de manera intermitente) lluvisneal,
guarreal, harineal, pinteal act; (empezar a lloviznar) lluvisqueal, llovisqueal act.
lluvia. f METEOR augua, agua, lluvia f; (intensa pero corta) marea f; (tenue) mareína f;
(que cae de lado por efecto del viento) hostigu m; (torrencial) auguá, aguá f; (cantidad
de lluvia) cachapina f; (periodo de lluvias) auguagi, aguagi m; (año de lluvias) añu
d’auguagi m; (entrar en periodo de lluvias) metel-si el tiempu en augua fr.
lluvioso, -a. adj METEOR (dicho del tiempo) lloviosu, -a, lloveol, -ora adj.
lo, la, lo. pron pers lo, la, lo (|| proclíticos), lu, la, lu (|| enclíticos) pron pers.
loa. f loa f.
loar. act loal act.
loba. f ZOOL loba f.
lobado. m VET lovanillu, lovau m.
lobato. m ZOOL lobinu m.
lobera. f lobera f.
lobero, -a. (dicho de algo) loberu, -a adj.
lobezno. m ZOOL lobinu m.
lobisón. m lobisomi m.
424
lobo. m ZOOL lobu m; (manada de lobos) lobá f; GAN (mortandad del ganado por los
lobos) lobá, lobera f; GAN (atacar los lobos el ganado) lobal act; (sentir un animal la
presencia de lobos) alobal-si med 2 (travesura, fechoría) lobá f.
lobonero, -a. adj GENT loboneru, -a adj.
lóbrego, -a. adj (dicho de un sitio) solóbrigu, -a adj.
localizar. act encontral act.
locatis. com locaina, locaranda com, locariu m.
locero. m lozeru m.
loco, -a. adj (dicho de alguien) locu, -a, dislocau, -á, chirolau, -á adj; ahilau, -á adj || loc
a lo ~: a trompatalega, a trompitalegus, al ventolón loc || fr volver ~: ponel delos
niervus, tenel alguien la cabeça volteá fr.
locura. f locura f 2 (estupidez, payasada) geringonçá, chorrá, jangá f.
lodazal. m çumacal, loazal, pegu, cenagueru m.
lodo. m barru, lóu m; varbascu m; puchas fpl.
lógico, -a. adj (dicho de algo obvio) craru, -a, natural adj 2 (de alguien) razonabli adj.
lograr. act logral act.
logro. m logru m.
logrosaniego, -a. adj GENT logrossaniegu, -a adj; HIPOC almorraneru, -a adj.
loma. f (colina) lomba f.
lombriz. f ENT meluca, miñoca, lombrís f.
lomo. m AGR lombu m 2 (colina) lombu m 3 ANAT lomu m || loc a ~s: al rejón, a
renquinilla loc 4 MATAN (embutido) lomu m; (residuo del lomo al freírlo) morruñaju m.
lona. f telón m.
loncha. f lasca, percaña f.
longitud. m largol m, longitú f.
longuis. m fam longui m || fr hacerse el ~: hazel-si el longui, hazel-si el esperinqui fr.
lonja. f (loncha) lasca f.
425
look. m pelagi, pelitascu m.
lord. m señol, nobri m.
losa. f losa f.
losareño, -a. adj GENT losareñu, -a adj.
lote. m (parte correspondiente) loti m || fr fam darse el ~: dal-si un fleti, dal-si un
resfregón, dal-si un refregón fr fam.
lotería. f lotería f.
loza. f (material) loza f 2 (objeto de loza) loza f; (lugar donde se coloca) pratillera f.
lozano, -a. adj (dicho de una persona o un animal) lustrosu, -a adj; (una planta)
enviciau, -á, adj; (volverse lozano) envernecel act.
lubricación. f untu m.
lubricante. m sebu m, grassa, untaúra f; unteriu m.
lubricar. act untal act.
lucero, -a. adj GAN (dicho de una res) luzeru, -a adj.
lucero. m luzeru m || ASTR ~ de la mañana: luzeru matagañanis, matagañanis, luzeru’l
día m; ~ del alba: luzeru l’alva m; ~ vespertino: luzeru apeayeguas m 2 GAN luzeru m.
lucha. f (pelea cuerpo a cuerpo) luchi m 2 (pendencia, riña) briega f; (continua)
batalleu, cachucheu m.
luchador, -a. adj (dicho de alguien) peleaol, -ora adj.
luchar. act lucheal act || fr ~ a brazo partido: baqueal, brucheal act; bruchal act; echal
un baqui, echal un bruchi fr 2 (esforzarse) bregal, frochigal, preiteal [por] act.
lucido, -a. adj (dicho de algo) luzíu, -a adj.
lucidor, -a. adj (dicho de alguien) luziol, -ora adj.
luciérnaga. f ENT cocu-de-lús, cocu-de-dios, gusanu-dela-lús, cocu reluzienti,
escarabaju-dela-lús m, literna f.
lucio. m ZOOL luciu m.
426
lucir. act (dar luz) luzil act 2 (exhibir) luzil act 3 (cundir) luzil act 4 (una pared) luzil act 5
med (sobresalir) luzil-si med.
lucro. m lucru m; perreteu m; (dicho de alguien que busca el lucro) perrilleru, -a adj.
luego. adv logu, alogu, aluegu adv, a logu loc.
lugano. m ZOOL colorín feu, lúbanu m, xilguerina basta f.
lugar. m sitiu, lugal m; (desordenado) loberil, esbolichaeru, lupanal m, rastrojera f;
(apartado, recóndito) rincón m; (por el que se pasa, se baja o traslada) ajorraeru m ||
loc en ~ de: en igual de, antigual de, contrigual de loc; en primer ~: primeramenti adv;
en último ~: por últimu loc || fr no hay ~: nõ á lugal, nõ da lugal fr 2 (aldea) lugal m.
lujo. m postín, imperiu, luxu m || loc a todo ~: a tó postín loc.
lujoso, -a. adj (dicho de alguien) luxosu, -a adj 2 (de algo) luxosu, -a, relumbranti adj.
lujurioso, -a. adj (dicho de alguien) hondeau, -á adj; hodilón, -ona adj; (que se arrima
con propósitos sexuales) rexostrón, -ona adj.
lumbares. fpl ANAT riñonis fpl, renga, penca f, pencu m; (zona lumbar) rengaera,
rengaílla f, rengaeru m.
lumbre. f lumbri f 2 (yesca, pedernal y eslabón) lumbri f.
lumia. f furraca, lumia f.
luminoso, -a. adj (dicho de algo) relumbrosu, -a adj; relumbranti, alumbranti adj;
brillosu, -a adj; (dicho de algo muy limpio) fulminanti, relindandu adj; escacau, á adj 2
(dicho de alguien) encandilau, -á adj.
luna. f ASTR luna f; (que trae lluvia) luna auguá f; (que supone tiempo de sequía) luna
seca f; (sufrir los efectos de la luna) estal cogíu pola luna, estal alunau fr; (afectar la
luna) alunal act; (acción de afectar la luna) alunación f; (que sufre los efectos de la
luna) alunau, -á, alunarau, -á adj || ~ creciente: luna crecienti f; ~ inclinada: luna mojá,
luna sementera f; ~ llena: luna llena f; ~ menguante: luna menguanti f; media ~: luna
medial f; ~ nueva: luna nueva f 2 (luz que refleja este astro) luna f 3 (satélite) luna f.
lunanco, -a. adj GAN (dicho de una caballería) lunancu, -a adj.
lunar. adj (dicho de algo) alunal adj.
lunar. m MED lunal f 2 GAN lunal m.
427
lunático, -a. adj (dicho de alguien) lunancu, -a adj.
lunch. m almuerzu m.
lunes. m lunis m.
lúnula. f ANAT (de la uña) pecau m.
lúpulo. m BOT lúpulu m.
lustre. m lustri m.
luto. m lutu m 2 (periodo de luto) lutu m.
luxemburgués, -a. adj GENT lussemburgués, -esa adj.
luz. m lús m; (que ilumina poco) pistañosu, -a adj 2 (claridad) lús f; (punto donde hay
luz) lumbrera f || loc entre dos ~es: entri clara i clara, entri dos luzis loc || fr dar a ~:
dal a lús fr 3 (corriente eléctrica) lús f || fr apagar la ~: apagal la lús, cerral la lús;
encender la ~: acendel la lús, encendel la lús fr.
428
M
macana. f macana f.
macanudo, -a. adj (dicho de algo) macaneru, -a, macanúu, -a adj.
macedonio, -a. adj GENT macedoniu, -a adj.
maceta. f maceta f.
macetón. m macetón m.
machacadura. f MED machucón, guarrinu m, machaúra f.
machacaduría. f tocata f.
machacante. m fam (duro) machacanti m.
machacar. act machucal, mallal, majal, machacal act 2 (porfiar) machacal, apetallal,
aporreteal act, golvel los páxarus al sembrau fr; (que macha) machuqueru, -a adj.
machacón, -a. adj (dicho de alguien) machacón, -ona, cáusticu, -a adj; (persona
machacona) rutina f; (que machaca y además está frustrada) cuezi-cuezi m.
machado. m (hacha) machá f.
machamartillo. m loc a ~: a mantenienti, a rebientaombris, a machamartillu loc.
machaquería. f machaca, machaquina, palestra f.
machear. act GAN macheal act.
machihembrar. act amachihembral act; machihembral act.
macho. adj (de sexo masculino) machu m; (olor a macho) machunu m 2 (dicho de algo)
machu m 3 (tipo de morcilla) machu f.
macho. m machu m || ZOOL ~ cabrío: cabru m 2 (cosa) machu m.
machota. f machorra f.
machucadura. f machucón m.
machucho, -a. adj (dicho de alguien viejo) machuchu, -a adj.
macilento, -a. adj (dicho de alguien) percuíu, -a, percuxu, -a adj.
429
macizo, -a. adj (dicho de algo) macizu, -a adj.
macuto. m macutu m.
madeja. f maexa f; (en el extremo de algo) moñu m.
madera. f maera n; (trozo suelto de madera) taraveta f.
madero. m maeru m; (muy largo) varizu m; (cilíndrico) virón m; (fuerte, robusto)
cascúu, -a adj.
madrastra. f madrasta f.
madre. f (hembra que ha parido) mairi, f 2 (hembra con respecto al hijo) mairi, mamá f
|| fr salirse de ~: salil-si de mairi, salil-si de rangua fr 3 ANAT (matriz) mairi f.
madrero, -a. adj (dicho de alguien) maireru, -a, madreru. -a adj; (dicho de un niño)
amielau, -á, sayeru, -a adj.
madreselva. f BOT mairisselva f.
madrigaleño, -a. adj GENT mairigaleñu, -a, mairigalejeñu, -a adj; HIPOC churruchel adj.
madrigalense. adj GENT mairigalensi adj.
madriguera. f hura, hulera f.
madrileño, -a. adj GENT mairileñu, -a adj.
madrina. f mairina f 2 (puntal) mairina f.
madroñero, -a. adj GENT mairoñeru, -a adj; HIPOC golosu, -a adj.
madroño. m BOT mairoña f, mairoñu, mairoñeru m.
madrugada. f mairugá f.
madrugador, -a. adj (dicho de alguien) mañaneru, -a, templaneru, -a adj.
madrugar. act mairugal act.
madurar. act maural act; BOT (un fruto) rendil-si, atoñal-si med; (fuera del árbol)
ajuncial-si med.
madurez. f maurés f.
maduro, -a. adj (dicho de un fruto) maúru, -a, rendíu, -a adj; (muy maduro) piparretu, -
a adj 2 (dicho de alguien) maúru, -a, lanteru, -a adj 3 (prudente) maúru, -a adj.
430
maestría. f (autoridad) mayorança f.
maestril. m APIC maestril m.
maestro. m (persona diestra en un oficio) maestru m 2 (que enseña) maestru m.
magaceleño, -a. adj GENT magaceleñu, -a adj; HIPOC mormondiu, -a adj.
magacín. m revista f.
magarza. f BOT magarça, amagarça f; BOT (seca) magarrón m; BOT (flor seca) capota f.
magdalena. f CUL madalena f.
magín. m (imaginación) magín m.
magnífico, -a. adj (dicho de algo) formidabli, maníficu, -a, fabulosu, -a adj.
mago. m mágicu m.
magostar. act magostal act.
magrear. act magreal act.
magreo. m magreu m 2 (sexual) magreteu m.
magro. m magru m; (trozo de carne magra de cerdo) moraga f, moragu m.
maguillejo, -a. adj GENT maguillentu, -a, maguilleju, -a adj.
maguillento, -a. adj GENT maguillentu, -a, maguilleju, -a adj.
magullado, -a. adj (dicho de alguien) mallugau, -á adj; esconchavau, -á adj; (dicho de
un fruto) macau, -á, mangríu, -a adj.
magulladura. f mallugón, terneti m.
magullar. act mallugal act; esconchavillal act; (una fruta) macal act.
maira. f ZOOL pescá moruna f.
maitines. mpl REL maitinis mpl.
maíz. m BOT panizu, maís, millu, trigu millu m; (para palomitas) millu menúu m; (grano
que se queda sin tostar) negritu m.
maizal. m AGR maísis, maílis mpl.
majada. f majá f; (relacionado con la majada) majaeru m.
431
majadal. m majal m.
majadería. f (sandez) gaspachá, gansá, paparrucha, paparruchá, palitrocá f, marabajas
fpl, quartu-quesu m.
majadero, -a. adj (de alguien que dice tonterías) gaspachuciu, -a adj, mastuerçu m.
majado. m machiju m, molienda f 2 CUL johorrón m 3 CUL (del gazpacho) remolíu,
johorrón, maju m.
majador. m machaol, machacu m, macha f.
majano. m almajanu, majanu, malagón, malcueru, pingoti, villal m; majanera f.
majar. act machal, mallal act; (acción continua de majar) machaeru m 2 AGR (la mies
con el manal) machal act.
majareta. com farota com, esfaratau, -á adj.
majestad. f magestá f.
majo, -a. adj (dicho de alguien) arriscau, -á, salau, -á adj.
majuelo. m BOT galaperu, manjolinu, tileru m, tila bravía, azerola, orquifafa f; BOT
(flor) tila f.
mal. adv mal adv.
mal. m mal m || ~ de ojo: mal d’oju m || loc para bien o para ~: por bien o por mal, pa
bien o mal loc 2 (desgracia) mal m.
malacate. m MOL malacati m.
malaje. m malagi, -a adj.
malamente. adv malamenti adv.
malandrín. m malandru, -a adj.
malawiano, -a. adj GENT malavianu, -a adj.
malayo, -a. adj GENT malayu, -a adj.
malcocinense. adj GENT malcocinensi adj.
maldad. f malicia f.
maldecir. act maldizil act 2 (decir imprecaciones) maldizil act.
432
maldición. f maldición f.
maldito, -a. adj (dicho de algo o de alguien) malditu, -a adj.
maldivo, -a. adj GENT maldivu, -a adj.
maleante. (dicho de alguien holgazán y callejero) lagumán, -ana, maltés, -esa adj;
mangurrinu, -a adj.
malear. act (hacer malo) maleal act.
malestar. m malotía f; (dolencia) percuxu, alpercuxu m; (físico) estancamientu m; (que
tiene malestar) amagantau, -á adj.
maleta. f maleta f; (encargado del transporte de maletas) maleteru m.
maleza. f fusca, maleça n; ponçoña, poçoña f; (lugar con mucha maleza) fuscarral m.
malformación. f raredá f.
malgache. adj GENT malgachi adj.
malgastar. act tiral, estripal, estroçal act.
malhablado. m luenga-de-roçaera com.
malherir. act acachinal, escalabral act; (persona malherida) sanláçaru m.
malhumorado, -a. adj (dicho de alguien) esturau, -á, reveníu, -a adj.
malhumorar. act (poniendo gesto torvo) emburcial-si med, ponel-si trompúu fr.
malicia. f malicia f; mandinga f.
malicioso, -a. adj (dicho de alguien) dañinu, -a, soncu, -a, gavachu, -a, mandingosu, -a,
maliciosu, -a, judíu, -a, rabúu, -a adj; (acción maliciosa) zorrá, lobá f.
maliense. adj GENT maliensi adj.
malignar. act malineal act.
maligno, -a. adj (dicho de alguien) malinu, -a adj; (ser maligno) tenel malas entrañas fr.
malintencionado, -a. adj (dicho de alguien) retorcíu, -a, envenenau, -á adj; medianu, -
a, revesinu, -a adj; maharrón, -ona adj; rabúu, -a adj; (dicho de una persona muy
malintencionada) pergal m.
malinterpretar. act entripetal act.
433
malla. f (de red) malla f 2 (tejido de malla) malla f, ageu m.
malmandado, -a. adj (dicho de alguien) malmandau, -á adj.
malmeter. act malmetel act.
malo, -a. adj (dicho de algo) malu, -a adj || loc a ~as: alas malas loc || por las ~as:
polas malas, ala brava loc || fr estar a ~as: estal a pocas fr; (ponerse malo) maleal act 2
(dañoso) malu, -a adj 3 (enfermo) malu, -a adj; (con problemas mentales) malitu m.
malograr. act achuchurril act 2 med mangral-si, revenil-si med, hoel-si la pava fr fam!
malpartideño, -a. adj GENT (natural de Malpartida de Cáceres) malpartieñu, -a adj;
(natural de Malpartida de la Serena) malpartieñu, -a adj; HIPOC paparucu, -a,
papalucu, -a adj.
malrotador, -a. adj (dicho de alguien) derrotaol, -ora, derribaol, -ora adj.
malrotar. act espolillal, malrotal act.
maltés, -a. adj GENT maltés, -esa adj.
maltratado, -a. adj (dicho de alguien) breau, -á, aporrazau, -á adj.
maltratador, -a. adj (dicho de alguien) alumbrón, -ona adj.
maltratar. act breal, castral act; castreal act; esbreal act; (pegar) acachinal, alumbral,
cascal, zurzeal act.
maltrecho, -a. adj (dicho de alguien) nazarenu, -a adj.
malva. f BOT malva f || fr criar ~s: crial malvas col cogoti, hazel aobis col cogoti fr;
(fruto) quesitu, pan-i-quesitu m.
malvado, -a. adj (dicho de alguien) majaeru, -a, judiqui, -a adj.
malvavisco. m BOT malvariscu m.
malware. m INF pograma maliciosu m.
mama. f (madre) mamá f.
mamá. f mama f.
mamada. f (acción de dar el pecho) pechá, mamá f; (cantidad de leche dada en cada
mamada) pechá f.
434
mamar. act mamal act; (que necesita mamar) mamantón, -ona adj.
mamarracho. m (persona informal) chinguichanga, mamarrachu m.
mamella. f GAN marmella f, pendienti m.
mamía. adj GAN (dicho de una hembra) tetimanía, teticoxa, mamía adj.
mamitis. f VET goteru, ubreru m.
mamón. m BOT mamón, chopón m; (quitar los mamones) esmamonal, choponal act.
mampara. f bampara f.
maña. f maña f, muessu m || fr darse ~: ajeital-si med.
manada. f maná f 2 (puñado) manilla f; AGR (de lino tras sobarlo) mañizu m; (puñado
pequeño de hierba) mañuscu m.
manadero. m remanaeru, manaeru m.
mánager. m representanti m.
manal. m AGR manal m; AGR (porra del manal) rabenqui m.
mañana. adv (en el día de mañana) mañana, amañana, mañá adv.
mañana. f mañana f; (entre la madrugada y la mañana) mañaná f || expr el día de ~:
nel día de mañana expr.
mañanero, -a. adj (dicho de algo) mañaneru, -a adj 2 (de alguien) mañaneru, -a adj.
mañanita. f COST mañanita f.
manantial. m maniantal, manantal, manantíu, çuncial m; lloraeru, naceru m;
(pedregoso) tartalla f; (dicho del agua propia de manantial) maniantivu, -a adj.
manar. act (brotar un líquido) manal, remanecel act; (que mana) mananti adj 2 (brotar
otra cosa) manal act.
manazas. com manina(s), manita(s), mantola, pernalis, farfallu, faratacargas com.
mancebo. m moçu m.
mancha. f cota, mancha f; cotela f; (grande) manchurrón m; (de barro) embarreti m;
(en una camisa) galborra, lámpara f; (provocada por el roce) resfilón, resfregón m 2 (de
vegetación) bochón, manchu m, mancha, machuquera, roncha f; (de encinas) mongía f.
435
manchado, -a. adj (dicho de una superficie) manchurrau, -á adj; (que viene muy
manchado) heregueandu act def.
manchar. act llenal, manchal act; embornial act; (por completo) manchorroneal act;
(de grasa o suciedad) empringal act; (al pisar un excremento) emboyal act.
manchiteño, -a. adj GENT manchiteñu, -a adj.
manchón. m manchón m; (cubrir de manchas) amanchonal act.
mancillado, -a. adj (dicho de alguien) demagrau, -á adj.
manco, -a. adj (dicho de alguien) mancu, -a adj.
mancornar. act GAN (atar por los cuernos) mancornal act.
mancuerna. f mancorna f.
mandadero. m propiu, rapa m.
mandanga. f (enredo) mandanga f.
mandarina. f BOT naranja tanjarina, tanjarina, toronjina f.
mandíbula. f ANAT quexá f mascaera f; mandíbula f; (abrir mucho las mandíbulas)
esquixaral act.
mando. m mandu m; (control, abuso, mangoneo) mandurruteu m 2 (poder) mandu m
3 (a distancia) mandu m.
mandón, -ona. adj (dicho de alguien) mandorotón, -ona, androminanti, -a adj.
mandona. f manigera, bigotúa, andrómila f.
manea. f manea f.
manear. act amaneal, maneal act.
manecilla. f manizuela f; (del reloj) manilla f.
mañego, -a. adj GENT martaviejinu, -a adj; HIPOC mañegu, -a, golosu, -a adj.
mañego. m (variedad de fala de San Martín) mañegu m.
manejable. adj (dicho de algo) comanerinu, -a adj.
manejable. adj (dicho de algo) maneru, -a, manejeru, -a adj.
manejar. act (usar con las manos) manejal act; manujeal act 2 (dirigir) manejal act 3
436
(controlar) barajal act 4 med (desenvolverse) manejal-si, barajal-si, rehollal-si med.
manejo. m maneju, maneji m; manujeu m.
manera. f (forma, modo) manera f || loc a la ~ de: a especii de loc; de buena ~: en
güenus móus loc; de cualquier ~: ala Babia, alo mangalochanu, ala mochichanga loc; de
~ que: de má que, de mai que loc; de ninguna ~: de nenguna delas maneras loc || fr no
haber ~ de: nõ avel manera de fr; no quedar otra ~: nõ quea sotru lugal, nõ quea sotra
manera [que] 2 (manera personal de hacer algo) jeitu m.
manga. f (la parte de un vestido) manga f; (el extremo de una manga) mangatel m ||
CUL ~ gitana: manga gitana f 2 GEO mangá f.
mangar. act fam (robar) guindal, trincal, mangal, apergollal act, pringal-si med fam.
mango. m cabu, mangu, rabu m; (del manal) marcu m; (de la pluma de escribir)
palilleru m.
mangonear. act mangoneal, arrebañal act fam.
mangoneo. m mandurruteu m; mangoneu m fam.
mangue. m fam (robo) guindi m fam.
manguera. f goma f.
manía. f manía f; alicantina f.
maniatar. act amaniatal act.
maniático, -a. adj (dicho de alguien) maniosu, -a adj; porroru, -a adj.
manicomio. m casa-la-salú f.
manido, -a. adj (dicho de algo sobado) maníu, -a adj; (muy manido) remaníu, -a adj;
(dicho de un fruto) maníu, -a, solóbrigu, -a adj.
manifestante. adj (dicho de alguien protestante) huelgalosu, -a adj.
manifestar. act (dar indicios de algo) reçumil act, dal reluchi de fr 2 (protestar)
manifestal-si med.
manifiesto, -a. adj (dicho de algo) declarau, -á adj.
manija. f manilla f; husu m; (de las puertas) tiramanu m, manilla f.
manijero. m AGR manigeru; (quien dirige) guión, derigiol, manigeru m.
437
manipulable. adj (dicho de algo) manegeru, -a adj 2 (dicho de alguien) mansiolu, -a,
mañegu, -a adj. comer
manipulador, -a. adj (dicho de alguien controlador) barajol, -ola adj; manejanti, -a,
manigeranti, -a, mechulanti, -a, mandanti, -a adj; manejantón, -ona adj 2 (dicho de
alguien que enreda o lía) barulleru, -a adj.
manipuladora. f manejanta f.
maniquí. m maniquín m.
manir. act manil act.
manirroto, -a. adj (dicho de alguien) desbalagaol, -ora, derrotaol, -ora, derribaol, -ora
adj; derrotón, -ona, estroçón, -ona, trochón, -ona, tronchón, -ona adj; tirau, -á adj.
manitas. com manina(s) com.
manivela. f manizuela f; (chirimbolo) perinola, cachemba f.
mano. f ANAT manu f; (del cerdo) manita f || expr ~ de santo: manu de santu expr ||
loc a ~ alzada: a puñu alçau loc; a ~s llenas: a espuertas, ala pámpana, a amboçás loc;
de segunda ~: de relanci, de segunda manu loc; ~ a ~: a manu a manu loc || fr dar la ~
y coger el brazo: cogel el pan baxu’l braçu fr; echar una ~: echal una manu, dal el golpi
fr; estar a ~: estal a manu fr; tener a ~: tenel a manu fr 2 (del mortero) macha f, maçu,
machoti, macheti, machequi m 3 (capa) manu f 4 DIV (partida) manu f 5 (favor) manu f
|| fr echar una ~: echal una manu fr.
manojo. m manilla f, manoju m; AGR (de cualquier planta segado) pabea f; (de los
espárragos) troça f, manoju m.
manosear. act manuseal, magreal act; manil act; (con exceso) escaldal, aparpal act; (no
consentido lascivamente) baboseal act; (poner mantudo) mantual, esmantijal act.
manoseo. m manuseu, magreu, aparpeu m.
mañoso, -a. adj (dicho de alguien) amañosu, -a, amañau, -á, amañegu, -a adj.
manotada. f manotá f.
manotazo. m manotá f, manotón m; (con el verso de la mano) manguçá f.
manotear. act manoteal act.
438
manoteo. m manoteu m.
mansalva. f loc a ~: a manta, a mansalva, a porrillu loc.
manso, -a. adj (dicho de un animal) mansu, -a, maniegu, -a adj; (tranquilo) pastueñu, -a
adj 2 (dicho de alguien) mañegu, -a adj.
manta. f (ropa) manta f || ~ de trapos: manta de tira, manta trapera, manta ruana f,
tramalinu m 2 (para las caballerías) manta f 3 com (persona floja o pusilánime)
mantamojá com, peu-pochu m fam
mantanchego, -a. adj GENT montanchegu, -a adj.
manteca. f manteca f.
mantecada. f CUL mantecá f.
mantecado. m CUL mantecau m.
mantecoso, -a. adj (dicho de alguien) upau, -á, aupau, -á adj.
mantel. m mantel m, ramá f.
mantener. act mantenel act 2 med mantenel-si med; (seguir, aguantar) andal,
mantenel, ruqueal act.
mantenido, -a. adj (dicho de alguien) gandingueru, -a adj.
mantenimiento. m mantenimientu m.
mantero. m (persona que hace mantas) manteru m.
mantés, -a. adj (dicho de alguien) maltés, -esa adj.
mantilla. f mantilla f; (con borlas) mairoñera f.
mantillo. m BOT cueru m.
mantis. f ENT teresita, santateresita, santa-teresa, tranquitesa, maría, señorita f.
mantita. f (de los bebés) arropiju, arrullu m.
manto. m (prenda) mantu m 2 (capa) mantu m.
mantón. m (prenda) mantón m.
mantudo, -a. adj (de un animal) mantúu, -a adj; mantón, -ona adj; tenel mantu fr;
(muy mantudo) mantullu, -a adj; encocau, -á adj; (ponerse mantudo) mantual-si med.
439
manual. adj (dicho de algo) manual adj; (artesanal) artesanu, -á adj 2 (por impulso
manual) de manizuela loc.
manubrio. m manilla f; manubiu, husu m 2 AGR (de la guadaña) manilla f.
manutención. f mantención f.
manzana. f BOT peru m, mançana f; (del color de la manzana) amançanau, -á adj ||
expr más sano que una ~: más sanu qu’un peru expr 2 (remate en forma de manzana)
mançanilla f 3 (nuez, manzana de Adán) güessu palomu m.
manzanilla. f BOT mançanilla f || BOT ~ bastarda: amagarça, magarça f; ~ silvestre:
mançanilla loca f; BOT ~ yesquera: tomillu yesqueru m 2 (infusión) mançanilla f 3 (del
carro) galápagu m, mançana f.
manzano. m BOT pereru, mançanu m, mançanera f, mançanal amb.
maquila. f (medida) maquila f; (impuesto por la maquila) maquilera f 2 (trato, trueque)
a maquila fr 3 (saco) maquila f; (transportar sacos de la maquila) maquileal act.
maquilar. act MOL maquilal, maquileal act.
maquillado, -a. adj (dicho de alguien) enharinau, -á adj; (en exceso) reveníu, -a adj.
maquillar. act pintal act; (cubrir de maquillaje) enharinal act; (dada a maquillarse)
pinturera adj.
máquina. f máquina f.
maquinar. act AGR maquinal act 2 (pensar, tramar, urdir) maquinal, trasteal act.
maquinaria. f maquinaria n.
maquinilla. f (de afeitar) maquinilla f.
maquis. m (guerrilla) maqui m 2 (miembro) maqui m.
mar. m mari f, mar amb || loc de ~ a ~: de mari a monti loc.
maraña. f (de pelos, hilos, etc. del suelo) moñoñu, remoñoñu m.
maratón. amb maratón m.
maravillar. act maravillal act 2 med desmental-si med.
maravilloso, -a. adj (dicho de algo) estrordinariu, -a adj; milagreru, -a adj.
440
marca. f marca, señal f; (de hierro) hierru m; (de la goma de una prenda en la piel)
recinchaúra, llagaúra f; (en una superficie, piel o tela) relexi m 2 GAN (en la oreja del
ganado) halpa f, rabissacu m.
marcación. f marcación f.
marcado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) señalau, -á adj.
marcar. act (señalar) marcal act; conseñal act 2 GAN (el ganado) marcal, repegal,
melal, tildal, tusal act; GAN (en la oreja) halpal act; GAN (quitando un trozo de oreja)
despuntal act.
marceño, -a. adj (dicho de algo) marceñu, -a adj.
marcha. f (partida) partía f; zuta f.
marchagaceño, -a. adj GENT marchagaleñu, -a adj; HIPOC torderu, -a, tordu, -a adj.
marchar. act (desfilar) ahilal, marchal act; atrancal act 2 (funcionar) marchal, furrulal,
furulal act 3 med (irse) marchal-si, embocal-si, desmontal-si, hopeal-si, safal-si, avental-
si, astibal-si med, marchal, embocal, apital, apipal, embanderal act, cogel el portanti,
dil de zuta fr.
marchitar. act marchal, dil act 2 med dil-si, amochal-si, ahongal-si, ahurragal-si med.
marchito, -a. adj (dicho de una planta) marchau, -á, díu, -a, ahongau, -á, ahurragau, -á
adj 2 (dicho de un fruto) passón, -ona adj.
marco. m (pieza que rodea algo) marcu m 2 (de una ventana o una puerta) bastiol,
marcu m 3 (entorno) bastiol, marcu, hastial m.
marea. f (marítima) marea f.
mareado, -a. adj (dicho de alguien) desvanecíu, -a, mareau, -á, esmarriau, -á adj;
mareón, -ona adj.
marear. act mareal act; amareal, abobecel act; (situación mareante) abobeceeru m 2
(molestar) mareal act 3 med mareal-si, abobecel-si, prival-si med.
mareo. m mareu m.
marfileño, -a. adj GENT costamarfilensi, marfilensi adj.
marga. f xerga, marga f.
441
margarita. f BOT margarita f.
marginación. f (aislamiento) repuntá f.
marginado, -a. adj (dicho de alguien) esmanchilíu, -a, aventau, -á adj; (marginado
social) desechau m.
marginar. act (aislar) repuntal act; repunteal act.
marica. m fam! marica, mariposu, palomu, piompa m, mariposa, maricona f fam.
maricón. adj fam! (dicho de un hombre) maricón, sayagu adj fam.
maridito. m aprec maringüelu m.
marido. m ombri, maríu m; (que complace continuamente a su mujer) sayeru, -a adj.
marihuana. f BOT yerva-de-humal, mariguana f.
marimacho. m çurriburri, hurramachu, machucu, machu-pericu, machu-pingu, machu-
pirulu, machu-virolu, machu-sin-cuca m, machihembrá, machunga f.
mariposa. f ENT palomita, mariposa f 2 (tipo de vela) mariposa f.
mariposón. adj (dicho de un hombre) mariposeru adj.
mariquita. f ENT cabrita, vaquita, vaquita-del-señol, vaquita-de-san-Pedru, gallinita-de-
dios, mariquita, magarita f, bichitu albal m || ~ de siete puntos: cabrita-del-señol f 2 m
(afeminado) hurraquita, madamita, sabanita m.
marmita. f barmita f.
mármol. m (piedra) marmu m 2 (piedra labrada de este material) marmu m.
marojo. m BOT marioja n.
maroma. f (soga) maroma f.
marqués. m marqués m.
marquesa. f marquesa f.
marra1. f (error) marra f.
marra2. f (almádena) amarra, marra f; (pequeña) marraju, porrillu m; (de la fragua)
marreta f; (dar golpes con la almádena) marral act.
marrana. f GAN guarra f || fr fam! joder la ~: hoel la pavana, hoel la pavina fr fam!
442
marranada. f marraná f.
marrano, -a. adj (dicho de alguien sucio) guarru, -a, marranu, -a adj.
marrar. act (fallar) esmarral, marral, erral act.
marrear. act marral act; marreal act.
marrón. adj (dicho de algo) amarrón adj; (dicho del color de los ojos) apardau, -á adj.
marrón. m (engorro) claca, castaña f, mochuelu m.
marroquí. adj GENT marroquín, -ina adj.
marrubial. f BOT marrullal m.
marrubio. m BOT marullu m.
marrullero, -a. adj (dicho de alguien) çapulleru, -a adj.
marshalés, -a. adj GENT marshallensi adj.
marteño, -a. adj GENT (natural de Santa Marta de Magasca) marteñu, -a adj; (natural
de Santa Marta) marteñu, -a adj; santamartensi adj.
martes. m martis m.
martillar. act martilleal act; AGR (la hoja de la guadaña) pical act.
martillear. act martilleal act; (una hoja para afilar) pellal act 2 (atormenar, hacer daño)
martilleal act.
martillo. m martillu m || ~ de peña: martillu de pala; ~ pilón: machu pilón m;
(pequeño) martiruelu m.
martín pescador. f ZOOL picapeci, pinchapeci, andarríus m.
mártir. m REL marti, santón m.
martirizar. act martirizal act 2 REL martirizal act.
marzo. m marçu m.
más. adv más adv || expr los/las ~: los más, las más [de] expr; ~ o menos: o más o
menus, tris más o tris menus expr || loc de ~: de más loc; (en un peso) de más, de
recolgón loc 2 (tanto) más adv.
masa. f massa f; CUL (para rebozar) puelmi, polma f; (para rellenar) puelmi f;
443
(homogénea) engüelta f; (cortar la masa del pan) cerquillal act || loc con las manos en
la ~: col culu alventistati loc.
masacrar. act escabechal, achacinal act.
masacre. f escachapina, escabechina f; chacineu m.
masaje. m sovau m; masagi m.
mascada. f mascá f.
mascar. act chascal, mascal, ñascal, moleal act; (con dificultad) chasqueal, molejeal,
molleal, molliqueal act.
máscara. f máscara, careta f; (mascarilla) mascarina, careta, máscara f; (de carnaval)
careta f, caramandón m; (del apicultor) carilla f.
mascota. f (sombrero) mascota f.
mascujar. act mascullal, molejeal, romial act.
masculillo. m maculillu m; (dar un masculillo) culeal act.
máster. m maestría f.
masticar. act chascal, mascal, ñascal, moleal act; (con dificultad) chasqueal, molejeal,
molleal, molliqueal act; (sin masticar) a trangullonis loc 2 (pensar, cavilar) mascal act.
mastín. m ZOOL mastín m.
mastranzo. m BOT mestrantu m.
masturbarse. med pajeal-si med.
mata. f BOT mata f; (lugar poblado de matas) machotera f.
matabuey. m BOT matabuei m.
matacabras. f METEOR mataovejas m.
matacán. m CINEG matacana f, matacán m.
matacandelas. m apagavelas m.
matachín. m MATAN matanchín m.
matacuelga. f CINEG matacuelga f || loc a ~: a matacuelga loc || fr ir a ~: dil cona
perra pellica fr.
444
matalahúga. f BOT matalaúva f 2 BOT (fruto) matalaúva f.
matalobos. m BOT mata-lobera f.
matalotaje. m matoletagi m.
matanza. f matança, matancia, matación f; MATAN (del cerdo) matança f; MATAN
(mujer que ayuda en la matanza) matancera f; (de animales salvajes para controlar su
población) descasti m 2 (mortandad) matança f, chacineu m.
mataquintos. m (cigarro) mataquintus, mataombris m.
matar. act matal act; hincal, ahundil act; (de un golpe) acachinal, achoquinal, cachinal
act 2 (asesinar) matal, hincal act 3 MATAN (el cerdo) matal act; (sin procesarlo)
marranal act.
matarife. m MATAN matanchín, mataol, mataril m; (dicho de alguien que hace de
matarife) matanceru, -a adj.
matemática. f matemáticas fpl.
matemático, -a. adj (dicho de algo) matemáticu, -a adj.
matemático. m matemáticu m.
materia. f materia n, géneru m.
material. m (compuesto) material m 2 (cuero) material m 3 pl materialis mpl.
matiego, -a. adj GENT matiegu, -a adj.
matiné. f matiné f.
matojo. m BOT matochu m; trepollera f; (seco) garrapizu m.
matorral. m BOT mata, carva, matorral f; (quemado) caraval m; (conjunto de
matorrales) monti, matorragi m.
matraca. f matraca f || fr dar la ~: dal la matraca fr.
matricaria. f BOT magarça f.
matrimonio. m matrimoñu m.
matriz. f ANAT mairi, natura f; GAN (de la cerda) verrezis mpl.
maturranga. f maturranga f.
445
maula. f (engaño) maturranga, martingala f 2 com (persona despreciable) maula com.
maullar. act mial, majurral act.
mauriciano, -a. adj GENT mauricianu, -a adj.
mauritano, -a. adj GENT mauritanu, -a adj.
maximizar. act engrandecel act.
máximo, -a. adj (dicho de algo) mássimu, -a adj || loc como ~: a tolo más loc; lo ~: tolo
más, tolo mássimu adj.
maya. f BOT maya, vellorita f 2 DIV malla f.
mayal. m AGR manganilla, zanguillu m; AGR (encinas) trancallera f, mangual m; AGR
(palo del extremo) rebañu m; AGR (golpe dado con el mayal) manganillazu m.
mayo. m mayu m.
mayonesa. f CUL bayonesa f.
mayor. adj (dicho de algo o de alguien) mayol adj, más grandi loc || loc la ~ parte: la
huerça [de], lo más muchu [de] loc.
mayoral. m GAN mayoral m.
mayorazgo. m mayoralgu m.
mayordoma. f REL mayordoma f.
mayordomo. m REL mayordomu m.
mayoría. f mayoría f || loc la ~ de: la huerça de, los más de loc.
mayormente. adv mayolmenti, possimenti adv.
maza. f maça f; (para machacar) macha, porra f; (para las castañas) machaeru m.
mazacote. m maçacoti m.
mazazo. m machotazu, machotón m.
mazmorra. f masmorra f.
mazo. m machu, machoti, maçu m, macheta f; (pequeño) machucu m.
mazorca. f BOT maçaroca, pandorga, piña f.
me. pron me (|| ús. enclítico), mi (|| ús. proclítico) pron.
446
meada. f meá f.
meado. m meau m 2 (micción) meau m.
meaja. f miaja, mijina f.
meano, -a. adj GAN (dicho de una res bovina) meanu, -a adj.
meapilas. com rezón, -ona adj.
mear. act meal act; (ganas de mear) meaera, rebentina f 2 med meal-si med; (casi
mearse) reçumil-si med 3 (de la risa) meal-si med.
mecachis. interj fam mecachi, coile, coila interj fam.
mecánica. f mecánica n.
mecanismo. m maquinaria n; engranagi m.
mecedor. m meceol m.
mecedora. f meceón m, meceora f.
mecer. act mecel act; meceal, cuneal act; (mover) vencel act.
mecha. f mecha f; (del candil) torcía f || loc a toda ~: a toa mechea loc 2 (de pelo)
mechoti m, mecha f.
mechero. m macheru, mecheru m; (de percusión) macheru de pescoçón m; (del farol)
mechineru m; (cargar el mechero) guisal act.
mechinal. m ARQ bechinal, mechinal m; hornichi m.
mechón. m mechoti, mechón m; remuñón m; (de la nuca) agüelitu m; (levantado en la
parte anterior de la cabeza) repelichi m; (arrancado o enredado) peloti, puñau m.
medalla. f santina, medalla f, digis mpl.
media. f (mitad) media f || loc a ~s: a medias, a mogati, loc, entrimedias adv; (sin
comprender) en xerga loc || fr dejar a ~s: envarbascal act, dexal a mediaus fr 2
(prenda) media f.
mediado, -a. adj (dicho de algo) mediau, -á adj || loc a ~s de: a mediaus de loc.
mediana. f (en una autovía) mediana f.
medianamente. adv regulal adv.
447
medianero. m AGR medianeru m.
medianía. f medianía f.
medianil. m medianil, mojineti m, medianía, medianera f.
mediano, -a. adj (dicho de algo) medianu, -a adj; maneru, -a adj; (cualidad de
mediano) medianura f.
mediante. prep por mé de loc.
mediar. act amedial act 2 (en una discusión) tercial act.
medicamento. m melecina f, boticas fpl, melicamientu m.
medicar. act melecinal act 2 med melecinal-si med.
medicina. f melecina f 2 (remedio) melecina, curativa f; curaeru m.
medicinar. act melecinal act.
medición. f mediúra f; medición f.
médico, -a. adj (dicho de algo) meicu, -a adj.
médico. m dotol, meicu m, dotora, meica f.
medida. f mediúra, meía, medía f; medición f; (dar de más en una medida) pesal a
romana corría fr.
mediero. m AGR medieru m.
medinejo, -a. adj GENT medineju, -a adj.
medio, -a. adj (de algo) meyu, -a, mediu, -a adj || loc a ~ hacer: a media jarca loc.
medio. m meyu, mediu m || loc por ~ de: por mé de loc 2 (recurso) mediu m 3
(recursos económicos) possibli m.
mediocre. adj (dicho de algo o de alguien) de media capa loc; (dicho de alguien de baja
estatura) rucu, -a adj.
mediocridad. f medianía f; media-capa expr.
mediodía. m meyudía f.
medir. act medil act 2 (moderar) medil act 3 (comprobar) medil act.
meditabundo, -a. adj (dicho de alguien) pensativu, -a, suspensu, -a adj.
448
meditar. act (reflexionar) romial, royel, roel, assumil act.
medra. f medra, pula f.
medrar. act pulal, apulal, medral, subil, tiral act; espolleal act; BOT (una planta)
reflorecel act; BOT (una planta enferma) intestecel act.
medroso, -a. adj (dicho de alguien) meirosu, -a adj, meiranca com.
medusa. f ZOOL melusa f.
mejilla. f ANAT carrillu m, mexilla f.
mejillón. m ZOOL mexillón m.
mejor. adj (dicho de algo o de alguien) mejol adj || loc a lo ~: alo mejol loc.
mejor. adv mejol adv.
mejora. f (medrar) medra, pula f.
mejoramiento. m amejoramientu, mejoramientu m.
mejorana. f BOT almoraúxi m.
mejorar. act (hacer mejor) amejoral act; mejoral act 2 (reponerse) amejoral,
empendolal-si med; (que no mejora en su enfermedad) intercadenti adj.
mejoría. f mejorança f.
mejunje. m betungi, metugi, mensuji m.
melancolía. f mangria, cancamurria, engurria, zangarriana, morriña, mancolía f.
melancólico, -a. adj (dicho de alguien triste) mangriosu, -a, belancosu, -a,
cancamurriosu, -a adj; engurrientu, -a adj; amorriñau, -á adj.
melapia. f BOT melapiu m.
melazo. m BOT (del olivo) algodón m.
melcocha. f arropía, melcocha f.
melena. f melena f.
melero. m mieleru m.
melindre. m (remilgo) melindri m, pamplina f 2 (repulsa) escorroçu, escarniu m.
melindroso, -a. adj (dicho de alguien) esquisitu, -a, místicu, -a, melindrosu, -a,
449
remilgosu, -a, gachosu, -a adj; (selectivo) escogenciosu, -a adj; (que pone cara de asco)
jeteru, -a, hedionderu, -a adj; langarutu, -a adj.
melisa. f BOT torongil m.
mella. f mella f; DIV (de una peonza a otra) moji m || fr hacer ~: hazel posá fr.
mellado, -a. adj (dicho de alguien) mellicu, -a, melliqui, -a, mellucu, -a adj.
mellar. act mellal act; (quitar las mellas) desmellal act.
mellizo, -a. adj (dicho de una persona) mellizu, -a adj.
melocotón. m BOT malacatón m; BOT (hueso) almendra f.
melocotonero. m BOT malacatoneru m, malacatonal f.
melodía. f son m; melodía f.
melojo. m rebolla f, rebollu m.
melón. m BOT melón m; (esférico y de piel amarilla) melona f; (con más culo que
cuerpo) reculu m; (enfermedad que le entra) lagarta f; (vendedor de melones)
meloneru m; (que está verde) apepinau, -á adj. 2 (planta) melonera f.
melonar. m AGR melonal m; (recoger los últimos frutos del melonar) baldial act.
meloncillo. m ZOOL melón m.
melopea. f (borrachera) peana, pea, melopea, pelleja f, pellejau m.
melosilla. f BOT melosa f.
meloso, -a. adj (dicho de algo) melosu, -a, cotosu, -a adj.
membrana. f ANAT telilla, tela, bembrana f; ZOOL (del huevo) telena f; MATAN (de la
manteca) pellaranca, pella f.
membrete. m bembreti m.
membrillento, -a. adj GENT membrillentu, -a, membrilleru, -a adj.
membrillero. m BOT bembrilleru m.
membrillo. m BOT (árbol) bembrilleru, zambó m 2 BOT (fruto) bembrillu m, zamboa f;
apretaculus m.
memo, -a. adj (dicho de alguien) desmanau, -á, pampringón, -ona, calamandurriu, -a
450
adj; mierderu, -a adj fam || fr ser un ~: sel un trasti escusau, sel un cerremaya fr.
memoria. f (capacidad) memoria, acordança f; recordaera f || loc de ~: de memoria,
de papa, de pimpirigallu loc.
memorizar. act memorial act.
mención. f mentación f.
mencionar. act mental act.
mendicante. m pediganti, pediol m.
mendigar. act menducal, mendingal act.
mendigo. m manganti, menducu, poyaceru m.
mendrugo. m (de pan) mendrugu, çalacu, çalaqui, miajón, potrecu, pençón, reguñu,
taciqui, mosicu m, vera f 2 (zoquete) mendrugu, ceporru, cerroju, cimborriu, çocatu m.
menear. act meneal act; (un liquido) mecel act 2 (sacudir) meneal act || fr fam! ~sela:
meneal-si-la fr fam; (oscilar por ser de mala calidad) zongorreal act.
meneo. m meneu m; (intenso) meneíqui, barahustón m.
menester. m (necesidad) mestel m || fr ser ~: sel mestel act 2 (tarea) mesteris,
assaerus, afanis mpl.
mengabrileño, -a. adj GENT mengabrileñu, -a adj.
mengano. m menganu m.
menguado. m COST menguau m.
menguante. adj (dicho de la luna) menguanti adj.
menguar. act mengual act, retrael-si med 2 COST mengual act
meningitis. f MED meringiti f.
meñique. m ANAT meniqui, meñicli, moñicli, deñiqui m.
menopausia. f MED retirá f; menopassia f || fr tener la ~: estal el regatu secu, nõ
correl el regatu fr.
menor. adj menol adj, (dicho de algo o de alguien) más chiqueninu, -a loc.
menos. adv menus adv || loc al ~: lo menus loc; por lo ~: lo menus loc.
451
menoscabar. act embarrumbal, malicial, desmanganillal, menuscabal act.
menoscabo. m canogía, ñañara f.
menospreciar. act apostergal, achical act; (la comida) pespuxeal act.
mensaje. m messagi, mensagi m.
mensajero. m messageru m; (bienmandado) propiu m.
menstruación. f mestruación f; assuntu m fam.
menstruar. act mestrual act.
mensual. adj mensual adj, (dicho de algo) por mes loc.
menta. f BOT presta f; menta, yerva-güena f 2 (sabor a menta) menta f.
mentalidad. f atalantu m; mentalidá f.
mente. f menti f.
mentecato, -a. adj (dicho de alguien) gaspachón, -ona, galibobu, -a adj.
mentidero. m mentieru m.
mentir. act mentil act, metel una hava fr.
mentira. f mentira f; (grande) mentirola f 2 (calumnia) mentira f, falsu, embusti m.
mentirijilla. f mentirijiña f || loc de ~: de mentirijiña f.
mentirosillo, -a. adj (dicho de alguien) enraolzuelu, -a, enrea, embusteru adj.
mentiroso, -a. adj (de alguien) enraol, -ora, mentirosu, -a adj; boleru, -a, troleru, -a adj
mentón. m ANAT barbilla, barba f.
menudencia. f minuencia, menuança, mencalá, andrómila f.
menudillo. m GAN menuíllu m.
menudo, -a. adj (dicho de algo) menúu, -a adj; meninu, -a adj || loc a ~o: a menúu loc,
amenúu adv 2 (de alguien) menúu, -a adj 3 pond menúu, -a, chicu, -a, fracu, -a adj.
meollo. m migollu m 2 (esencia) miajón, migollu m.
meón, -a. adj (dicho de una persona o un animal) meón, -ona adj.
mequetrefe. m sangusinu, mequetrefi m.
452
mercadillo. m mercaíllu, baratillu, baratu m.
mercado. m mercau m 2 (actividad comercial) mercau m.
mercantil. m merchán m.
merced. f (dádiva) mercé f.
merchante. m merchán m.
merecer. act (ser digno) merecel act 2 (ser provechoso) merecel, senifical act.
merendar. act merendillal, remerendal act; (el bocadillo) bocaillal act 2 fam (acabar
con algo) çampal act.
merendero. m merenderu m.
merendona. f merendola f.
merienda. f merendilla, merendica, remerienda f; (común) moraga f; (tomar la
merienda) merendillal, merendical, merendilleal act.
merino, -a. adj GAN (dicho de una oveja o un carnero) merinu, -a adj.
mérito. m méritu m || fr tener ~: tenel méritu fr.
merluza. f ZOOL pescá, pesca f.
merma. f merma, mella f.
mermado, -a. adj (dicho de alguien) menequi, -a adj 2 (dicho de una persona o un
animal consumido) arruinacau, -á adj.
mermar. act mermal, marmal act; (debilitar) arrestal act; (mermarse una planta)
concadecel-si med.
merodear. act regolisqueal act, dil al regoleu fr; raceal act.
mes. m mes m 2 (plazo de 30 días) mes 3 (menstruación) mes m.
mesa. f mesa f; (para amasar pan) tornu m.
meseguero. m AGR messegueru m.
meseño, -a. adj GENT meseñu, -a adj; HIPOC podencu, -a adj.
meseta. f mesa f; (de escasa extensión) assientu m.
mesilla. f mesilla f.
453
mesón. m posá f, mensón m.
mesonero. m mensoneru m.
mestizo, -a. adj (dicho de un ser vivo) mistu, -a, mestiçu, -a adj.
mesto. m BOT mestu m.
meta. f llegaeru m, meta f.
metedura. f meteúra f; (de pata) quema, caguetá f.
metepatas. com metipata com.
meter. act (introducir) entral act; (en un lugar pequeño) achiqueral act; (sin dejar salir)
encassullal act || loc a todo ~: a tó metel, a mirahumu loc 2 (ocasionar, dar) metel act
3 med (ofender) metel-si [con] med.
metijón, -ona. adj (dicho de alguien) metijosu, -a, mezucón, -ona adj.
metilense. adj GENT mellinu, -a adj; metilensi adj; HIPOC pançúu, -a adj.
metomentodo. m lavarientu m.
metro. m metru m 2 ALB metru m 3 COST metru m.
mexicano, -a. adj GENT mexicanu, -a adj.
mezcla. f mestura, mescla, rebuja f; mesturança, rebujiña, rebujina f; rebuju, arrebuju,
envoltoriu m 2 (pócima, composición, brabaje) mesturiu m.
mezcladura. f mesturaju, mesturaji m.
mezclar. act mestural, mesclal act; (embrollar) aborullal, involucral, borucal act
mezcolanza. f gaspachu, reburaju m, rebujiña, mesclorancia f; (homogénea) puchas fpl.
mezquinar. act miserablial act; (regatear) recateal act.
mezquino, -a. adj (dicho de alguien tacaño) miserabli, gurruminu, -a, horratinu, -a,
ahorratiñu, -a, horriñu, -a adj; marrucu, -a, escozíu, -a, peseteru, -a adj; ahechón, -ona,
mugrón, -ona adj; (persona mezquina) agonía, cuentagarvançus com 2 (despreciable)
julandrón, -ona adj; julandra com.
mí. pron pron.
miajadeño, -a. adj GENT migaegu, -a, miajaeñu, -a adj; HIPOC bartolu, -a adj.
454
micción. f meancia f; (frecuente) meína f.
michelín. m molleru m, rosca f.
microbio. m biscorbiu m.
microclima. m climina f.
micrófono. m micrófanu m.
micronesio, -a. adj GENT micronesiu, -a adj.
miedica. com cagueta, caguica, hurraquita com, hurracu m.
miedo. m mieu m.
miedoso, -a. adj (dicho de alguien) çurrainu, -a, lebrón, -ona, mieosu, -a adj.
miel. f miel f; (recipiente para guardar la miel) mielera f; (cubrir de miel) amielal act.
miembro. m ANAT biembru m 2 (componente) biembru m
mientras. adv mentris, mentras, mentra adv; (mientras tanto) dementras adv || loc ~
que: duranti part sub, mentris que, entri que loc; ~ no: ata nõ loc.
miera. f BOT (de enebro) miera f.
miércoles. m miércolis m.
mierda. f mierda f; ñorda, ñórdiga, ñoña, pardala f.
mies. f AGR mies f; AGR (tumbarse la mies) acostal-si med.
miga. f miga f; (montón de migas y despercidios tras comer) monigajeril m, miajonis,
remuñajus mpl || fr hacer buenas ~s: hazel güena gavilla, hazel güenas migas, hazel
güenas lías fr; tener ~: tenel candanga fr 2 pl CUL migas fpl (encargado de hacer las
migas) migueru m; (aficionado a comer migas) migueru, -a adj; (cortar el pan para
hacer migas) pical, rebanal act || TIP migas canas (|| las que llevan leche); migas
matanceras (|| las que llevan patata y pimentón); migas ruleras (|| migas).
migaja. f miaja f; (pedazo grande) miajaça f; (que tiene muchas migas) migajeril adj 2
(poca cantidad) miaja, mijina, mijinina, mijirrina, mijirrinina f.
migajón. m miajón, migollu m, molla f.
migar. act migal act.
455
migraña. f MED migrania f.
mijo. m BOT millu, trigu millu m.
mil. adj mil adj 2 (muchos, miles) milenta n.
milagrero, -a. adj (dicho de algo) milagreru, -a adj.
milagro. m milagru m || loc por obra y ~: por obras i momentus loc 2 REL milagru m.
milagroso, -a. adj (dicho de algo) milagrosu, -a adj; milagreru, -a adj.
milano. m ZOOL bilanu, milanu m.
mildio. m AGR mindeu m.
mildiú. m AGR mindeu m.
militar. act milital [en] act.
militar. adj (dicho de algo) milital adj.
militar. m milital m.
millanejo, -a. adj GENT millaneju, -a adj.
millar. m millal m.
millón. m millón m; (gran cantidad de millones) milloneu m; (movimiento de millones)
milloneu m.
mimado, -a. adj (dicho de alguien consentido) mantúu, -a adj.
mimar. act apopal, achochal, mimoseal act; (atender con cuidado) reclical act.
mimbre. f BOT bimbri f; (mata) bimbrera f.
mimo. m apopu, mimu m; (excesivo) mimarru m; (dar mimos) mimoseal act.
mimoso, -a. adj (dicho de alguien) monu, -a, mimosu, -a, hazialeru, -a adj; coscón, -ona
adj; monicacu m; (actuar de manera mimosa) moneal act; (actuar de manera que se
busque el mimo) cosconeal act.
mindundi. m sangusinu m.
mineral. adj (dicho de algo) mineral adj.
mineral. m mineral m.
minero. m mineru m.
456
minga. f fam! meona, minga, gurrina f, xeringón, zanganillu m fam
miniatura. f miniatura f.
minifalda. f faldina, minifalda f.
minifundio. m AGR peujal m.
minio. m azarcón m.
ministerial. adj (dicho de algo) menisterial adj.
ministerio. m menisteriu m 2 (cargo de ministro) menisteriu m.
ministro. m menistru m 2 (alguacil) menistru m.
minoría. f expr la ~: los menus loc.
minoritario, -a. adj (dicho de algo) amenuíu, -a adj.
minorizar. act amenual, amenuíl act.
miñosa. f ZOOL miñoca, meluca f.
minucia. f menucia f.
minúsculo, -a. adj (dicho de algo) diminutivu, -a, menúsculu, -a adj.
mío, -a. adj míu, -a adj.
miope. adj MED miopi adj.
mira. f mira f.
mirabeleño, -a. adj GENT mirabeleñu, -a adj.
mirada. f mirá f 2 (modo de mirar) mirá f; (inexpresiva) ojus de cabra muerta expr; (de
mirada pícara) bicácaru, -a adj.
mirador. m miraol, vistal, encaramillu m.
miramiento. m miramientu m || loc sin ~: sin miramientus loc.
miramonteño, -a. adj GENT miramonteñu, -a adj.
mirandillano, -a. adj GENT mirandillanu, -a adj; HIPOC artilleru, -a, belloteru, -a,
navajeru, -a adj.
mirar. act (dirigir la vista) miral, guipal act; (con cuidado y recato) atisbal act; (con
dificultad) atusal act; (de manera hostil) miral a caraperru fr.
457
miraveteño, -a. adj GENT miraveteñu, -a, caseñu, -a adj; HIPOC coneju-de-sierra m,
gancheru, -a adj.
mirilla. f mirilla f.
mirlo. m ZOOL mielra, alchorcha f; mielru m.
mirobriguense. adj GENT capillanu, -a adj; mirobriguensi adj.
mirto. m BOT murta f; BOT (mata de mirto) murtera f.
misa. f REL missa f; REL (misa del gallo) missa’l gallu loc.
misantropía. f hentina, hentiña f.
misántropo, -a. adj (dicho de alguien) amisentrau, -á, misentrau, -á adj; buracu, -a adj;
hentiñosu, -a adj.
miserable. adj (dicho de algo) míseri, miserabli, arrastrau, -á adj 2 (dicho de alguien)
míseri, arrastrau, -á, calcañosu, -a adj.
miseria. f miseria f; hundieru m 2 (pobreza, bancarrota) gurrumina, holliza, estilencia f.
misericordioso, -a. adj (dicho de alguien) misericordiosu, -a adj.
mísero, -a. adj (dicho de alguien) míseri adj; cascajeru, -a adj.
mismo, -a. adj (dicho de algo o alguien) mesmu, -a adj 2 (propio) mesmu, -a, propiu, -a
adj; (sin ser uno mismo) escuajarau, -á adj.
misterio. m (cosa secreta y oculta) misteriu m 2 REL misteriu m.
misterioso, -a. adj (dicho de algo) misteriosu, -a adj 2 (dicho de alguien) místicu, -a,
misteriosu, -a adj.
místico. m sabiu m.
mitad. f metá f; (en un reparto o herencia) medianía f; (poner mitad de una cosa y
mitad de otra) ametalal act 2 (pared compartida entre la mitad de dos casas) medianía
f || loc a la ~: al meyu, ala metá loc || fr dejar por la ~: dexal a media jarca fr.
mitigar. act avadal, atalantal act 2 (el dolor) calmal act.
mitón. m (tipo de guante) bitón m.
mixto, -a. adj (dicho de algo) mestu, -a, mistu, -a, mesturau, -á adj.
458
mixto. m (cerilla) mistu m.
mixtura. f mestura f; mesturiña, mesturança f.
mízcalo. m MIC robellón, níscalu m.
mocear. act moceal-si med.
mocedad. f moceá f.
mochar. act amochal act.
mochila. f morrala, mochila f 2 (de los escolares) morrala, mochila f.
mocho, -a. adj (dicho de algo) mochu, -a adj.
mocho. m (de un utensilio) mochu, cotillu m; (trabajar con el mocho) mocheal act;
(trabajo con el mocho) mocheu m.
mochuelo. m ZOOL mochu, mochuelu m.
moco. m mocu m; (líquido) agüilla f; (seco) caquera, cacarrera, recaquera, ñáñara f;
(gran cantidad de mocos) mocarrá, mocarrallá, nariguera f 2 (pábilo) mocu m.
mocoso. m (niño pequeño) micu, guarrilatu, guarrandaju, moquerón m.
moda. f moa, moda f.
modales. mpl moalis mpl.
modelo. m (arquetipo) moelu m 2 (de pasarela) moelu m.
moderación. f moderamientu m; moderación f || loc con ~: ten con ten loc.
moderar. act medil, reglal, amoderal act.
modernizar. act ponel moernu fr 2 med ponel-si moernu fr.
moderno, -a. adj (dicho de algo) moernu, -a adj 2 (dicho de alguien) moernu, -a adj.
modernura. f moernura f.
modestia. f modestia f.
modificar. act reponel act; morifical act.
modista. com modista com.
modo. m móu, mó m || loc a ~ de: al mó de loc; de ~ que: de mó que, de móus que,
assin que, de mai que loc; de ningún ~: de mó nengunu loc; de todos ~s: en tós móus,
459
de tolas maneras, de tós móus i maneras, de tolos móus i maneras loc.
modorro, -a. adj GAN (dicho de una oveja) moorru, -a adj 2 (de alguien) moorru, -a adj.
modoso, -a. adj (dicho de alguien) modositu, -a adj.
mofarse. med moflal-si med.
mogollón. m (dicho de personas) enxambri, repelotón, revolutu, pelocotón, batallón
m, regolfa f; (dicho de algo) harnal m.
mogón, -a. adj GAN mogón, -ona, mogu, -a, mochu, -a adj.
mohatra. f mojatra f.
moheda. f mohea f.
mohedano, -a. adj GENT muedanu, -a adj; HIPOC belitri, -a adj.
mohíno, -a. adj (dicho de alguien entristecido) mohinu, -a, mantón, -ona, mantullu, -a,
amoragau, -á adj.
moho. m mohu m; (en un rincón o sitio de difícil acceso) poliju m; (sitio lleno de moho)
empulgau, -á adj.
mohoso, -a. adj (dicho de algo) mohosu, -a adj; (de un embutido) languiosu, -a adj.
mojada. f mojá, calá f.
mojadura. f mojaúra, calaúra f.
mojar. act mojal act; (acción continua de mojar) mojaeru m 2 (empapar) pingueal,
pingal act 3 (en una salsa) mojeteal act.
moje. m moju, moji, cilimoji m.
mojicón. m CUL mojicón m.
mojiganga. f moxiganga f.
mojigato. m moxigangu m.
mojinete. m ARQ mojineti m.
mojón. m (hito) cravu, mojón, testigu, tantu m; lindón m, paironera f.
mojonera. f cravera, mojonera, patera f, peninerri m.
molar. adj (dicho de algo) molal adj.
460
moldavo, -a. adj GENT moldavu, -a adj.
molde. m moldi m; ALB (para ladrillos) gavera f, mencal m.
mole. f (de piedra) moli f, molizu, molondru m 2 (cosa grande) molejón, estandarti,
baluarti m.
moler. act molel act; moleal act 2 (mascar) moleal act.
molestar. act (estorbar) molestal act; amolestal, assobacal act; (hartar) empachal,
empalagal act; (resultar odioso) hedel act; (no gustar) dal entea fr 2 (doler) molestal
act 3 (dar la lata) molestal, castigal, rehundil, assal act, hazel remolel, dal el tártagu fr
4 (enfadar) tufal act 5 med (enojarse) renegal-si, repuchal-si, verbeneal med.
molestia. f (estorbo) entea, molestia, enconvencia f; molestança f 2 (lata) castigu,
brasa, ruíu, tártagu m, faterna f 3 (dolor) molestia, dolaina f.
molesto, -a. adj (dicho de algo) molestu, -a adj 2 (dicho de alguien) castigosu, -a,
empachosu, -a, latosu, -a, estillosu, -a, pejigosu, -a adj; socochón, -ona, socochoneón, -
ona, zumbón, -ona abejón, -ona, castigón, -ona adj; tencu, -a, hartibli adj; (persona que
molesta) sopissanguinu, tártagu m, pejiguera com 3 (molestado) negru, -a adj.
molido, -a. adj (dicho de alguien) baldau, -á, mallau, -á adj.
molienda. f molienda f; (hacer la molienda) moliendal act.
molificar. act amollental act.
molinero. m molineru m.
molinete. m DIV rehilandera, rehileta, repiandera, andaera f.
molinillo. m (de café) molinillu m 2 DIV (de papel) rehilandera, rehileta, revolandera,
rutaera f.
molino. m molinu m.
molla. f molla f 2 (gorduras) mollas fpl.
mollar. adj (dicho de un fruto) gorderu, -a adj.
mollear. act molleal act.
molledo. m molleu m.
molleja. f GAN molleja f.
461
mollejón. m (piedra de amolar) molejón m.
mollera. f fam (cabeza) mollera, molla, camolla, mola, melondra f.
mollizna. f METEOR mollina f.
molliznear. act METEOR mollineal act.
molón, -a. adj fam (dicho de algo) cañosu, -a adj.
molturar. act moltural act.
momentáneo, -a. adj (dicho de algo) momentaniu, -a adj.
momento. m momentu m; (súbito) prontitú f || loc a cada ~: a ca istanti, a ca ná, a ca
noná loc; de ~: polo prontu loc; hasta el ~: ata’l momentu, ata la presenti loc; en el ~
de: al tiempu de loc; en el ~ justo: ala crítica ora loc; en qué ~: quandu quandu loc.
momio, -a. adj (dicho de algo) momiu, -a adj.
mona. f ZOOL mona f.
monagasco, -a. adj GENT monagascu, -a adj.
monaguillo. m REL monagu, monazillu, monaguillu, misseru m.
moñas. com fam moña com.
monasterio. m monesteriu, monasteriu m.
monda. f monda f.
mondadura. f pelaúra, mondaja, pelata, mondicia f 2 (despojo) mondicia f.
mondar. act (limpiar) escamondal, escaramondal act 2 (quitar la piel de un fruto)
escaramondal, esmondal act.
mondar. act esmondal, pelal act.
mondongo. m ZOOL bondongu, mondongu m, centrus mpl.
moneda. f monea f; (de una peseta) perra f; (de cinco pesetas) duru m; (de diez
céntimos de peseta) perrona f; (falsa) petacón m.
monedero. m moneeru, portamoneas m.
monesteriense. adj GENT monesteriensi adj; HIPOC paletu, -a adj.
mongol, -a. adj GENT mongol, -ola adj.
462
mongólico, -a. adj (dicho de alguien) mongolitu, -a adj.
monigote. m peleli m.
monja. f REL monja f.
mono, -a. adj (dicho de alguien guapo) lindu, -a, currucatu, -a adj.
moño. m moña f; (pequeño) moñicli m; (con pocos mechones) marimoña f; (hecho con
las trenzas) corrucu m; (elevación o modificación del cabello) quiqui m || fr fam estar
hasta el ~: estal que se las atienta fr fam.
monolito. m monicli m.
monólogo. m parabreu m.
monopolizar. act apoderal-si [de] med.
monroyego, -a. adj GENT monroyegu, -a adj.
monrubiense. adj GENT monterruvianu, -a adj; monrubiensi adj.
monserga. f monserga f; (rollo) retoliquera, remústica, monserga f.
monstruo. m mostru m.
monta. f monta f.
montaña. f monti m, montaña f.
montanchego, -a. adj GENT montanchegu, -a adj; HIPOC rabúu, -a adj.
montanera. f montanera f.
montar. act (armar) montal act 2 (hacer montón) montal act; (una cosa sobre otra)
remontal act 3 GAN (cubrir) montal, pisal, empicotal, amontal-si act 4 (cabalgar)
montal act 5 (organizar) montal, fundamental, armal, enlial act 6 med (subirse)
montal-si, amontal-si med; (en una caballería) montal-si, emburrical-si med, auñal act;
(por diversión) halencal-si med.
monte. m (montaña) monti m 2 (vegetación) monti m; (espeso) cotorrera f; (montón
de monte para quemar) huria f; (libre de monte y llano) arrellanaeru m; (perderse en el
monte) estramontal act.
montehermoseño, -a. adj GENT montermoseñu, -a, moseñu, -a adj; HIPOC los dela
pinchaína loc.
463
montenegrino, -a. adj GENT montinegrinu, -a adj.
montera. f montera f.
montés. adj (de una persona o animal) montés, -esa adj 2 (incivilizado) reboldu, -a adj.
montesino, -a. adj (de un animal) montesinu, -a adj 2 (de algo) montesinu, -a adj.
montículo. m cerru, lombu, morrión, morrón, pingurutu, pingurinu, turrunqueru, viroti
m; cujoná f.
montijano, -a. adj GENT montijanu, -a adj.
montileño, -a. adj GENT montileñu, -a adj.
montón. m montón, arrimaeru m, montaña f; (grande) montonau m; (mezclado)
rebujonera f, envoltoriu m; (acumulación) montonera f; (en una superficie) muelu m;
(pequeñito) mojicu m; (de arena, cemento, etc.) montón, peci m; (de piedras) pedriçu
m; (de tierra) terremotu m; AGR (de trigo) rostru m || fr ser del ~: sel dela gravilla fr.
montura. f montura f; (de unas gafas) armaúra f.
monumental. adj (dicho de algo) menumental adj.
monumento. m menumentu m.
moquear. act moqueal act.
moqueo. m moqueu m; moquera f.
moquillo. m GAN moquillu m.
moquita. f moquita f.
mor. m loc por ~ de: por mó de, por causa de loc.
mora. f BOT (fruto de la morera) mora f, moránganu m 2 BOT (fruto de la zarzamora)
mora f, moránganu m, (árbol) moral m.
morado, -a. adj (dicho de algo) morau, -á adj; (poner morado) amorecel act || fr
ponerse ~: esmorecel act; (de la risa) esmorecel-si, amorecel-si med 2 (dicho de
alguien por asfixia) amoragau, -á adj.
morador, -a. adj (dicho de alguien) amoraol, -ora adj.
moradura. f negral m.
464
moralejano, -a. adj GENT moralejanu, -a adj.
moralo, -a. adj GENT moralu, -a adj; HIPOC pachorchu, -a adj.
morapio. m morapiu m.
moratón. m moretón, negral m, moraúra f.
morcilla. m CUL morcilla, mondonga f || TIP bútagu m (|| idem); bútagu d’encallau m
(|| morcilla de bofe poco cocida); harinatu m (|| morcilla con pan o harina); morcilla
bochera f (|| que lleva casquería); morcilla bofeña f (|| que lleva bofe); morcilla bofera
f (|| idem); morcilla calabacera f (|| que lleva calabaza); morcilla candonga f (|| la que
lleva vísceras); morcilla cominera f (|| la que lleva comino); morcilla fariñera f (|| la
que lleva harina); morcilla gorringuera f (|| la que lleva calabaza y pan); morcilla
papera o patatera f ( || la que lleva patata) morcilla machu f (|| la que es cocida con
sangre, grasas y especias); quiquera (|| la de sangre, cebolla y especias).
morcillano, -a. adj GENT morcillanu, -a adj; HIPOC barrigón, -ona adj.
morcón. m MATAN ciegu, morcón, morquerón, grobu m.
mordaz. adj (dicho de alguien) despachau, -á adj.
mordedura. f (fuerte) mordicón, mordiscón m.
morder. act mordel act, tiral un muerdu, pegal un muerdu fr; (pequeños mordiscos)
mordiscal act; (la serpiente) pical act; (un animal a otro en el cuello) apergollal act.
mordisco. m mordicá, mordiscá f, mordiscu m.
mordisquear. act mordiscal, mordisqueal, mezuqueal act.
morenillo. m GAN morenu m; (mozo que lleva el morenillo) moreneru m.
moreno, -a. adj (dicho de alguien) morenu, -a adj; herruciu, -a adj; (de tez ligeramente
morena) herruchu, -a, retintu, -a adj; (de tez muy morena) renegríu, -a, tisnau, -á adj;
tisnoti m 2 (dicho del cabello) morenu, -a adj; (con canas intercaladas) tordu, -a adj.
morera. f BOT moral, moranganeru, morécanu m.
morereño, -a. adj GENT morereñu, -a adj.
moribundo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) morimundu, -a adj.
morillo. m gatu, morillu m, zorra f.
465
morir. act moril act || fr estar a punto de ~: estal ala muerti fr 2 med moril-si med;
pegal el pellejazu, arrugal el hozicu, empinal las alpargatas fr fam; (acción de morirse)
morieru m || fr ~ en el acto: queal-si nel intri fr 3 (apasionarse) moril-si [por] act.
morisco, -a. adj (dicho de alguien) moriscu, -a adj.
morisqueño, -a. adj GENT morisqueñu, -a adj.
moro, -a. adj (dicho de alguien) moru, -a adj 2 (sin bautizar) moru, -a adj || expr todos
~s o todos cristianos: o tós borrachus o tós acordis expr.
moroso, -a. adj (dicho de alguien) amorosu, morosu, -a adj.
morral. m morral m; morrala, fardela f; (pequeño) morralina f; (morral lleno) morralá f.
morralada. f morralá f.
morralla. f (desechos) borrualla n.
morriña. f VET morriña f 2 (nostalgia) mangria f.
morriñoso, -a. adj (dicho de un animal) morriñosu, -a adj.
morro. m ZOOL morru, hozicu m || fr estar de ~s: estal hozicúu, estal con trompu fr,
açufral-si med 2 (pequeña elevación) morra f, morrión, camochu m.
morrudo, -a. adj (dicho de un animal) morrúu, -a adj.
mortaja. f mortaja f.
mortandad. f mortandá f.
mortecino, -a. adj (dicho de una persona o un animal) mortanzinu, -a adj.
morterada. f morterá, mortuera f.
mortero. m morteru, machacaol, machacu m; (golpe dado con el mortero) morterazu
m 2 ALB mescla f; ALB (depósito una vez fabricado) graveta f.
mortificación. f (austeridad) simpleza f.
morucho, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) moruchu, -a adj.
morueco. m GAN morruecu m.
mosaico. m mosaicu m.
mosca. f ENT mosca f; (lugar donde hay muchas moscas) mosquil m || ~ borriquera:
466
mosca burrera, mosca burriquera, mosca perrera, mosca perruna f; ~ cojonera: mosca
burrera, mosca burriquera, mosca perrera, mosca perruna, pardilla f; ~ del olivo:
mosca del olivu f 2 (mosca común) mosca f.
moscardón. m ENT moscón m 2 (tipo pesado) moscón m.
moscatel. adj ENO (dicho de una uva) moscatel adj.
moscón. m ENT moscón m 2 (tipo pesado) moscón m.
mosqueador. m mosqueteru m.
mosquear. act (recelar) mosqueal, enmoscal act 2 med mosqueal-si, enmoscal-si med.
mosqueo. m (enojo, recelo) mosqueu m, mosca f.
mosquero. m mosqueru, mosquiteru m.
mosquilla beata. f ENT beata f.
mosquita. f ~ muerta: gata mansa, mantamojá, mosca-boba f, mansumea, auguas-
mansas com.
mosquitero común. m ZOOL mosquita f, pintaúvas, pipirichi m.
mosquito. m ENT fínfanu, pínfanu, violeru, violín, mosquitu m; picatel m.
mostacho. m bigoti m.
mostaza. f BOT xaramagu m, mostaza f || ~ amarilla: xaramagu amarillu m; ~ blanca:
xaramagu brancu m; ~ negra: xaramagu negru m 2 (semilla) mostaza f 3 (salsa)
mostaza f.
mostellar. m BOT mostaju m.
mosto. m mostu m; (derivado del mosto con aguardiente) glorieta, gloria, mostillu m.
mostrador. m mostraol, mostruariu m; (apto para vender al público) tenel mostraol fr.
mota. f (imperfección) botana f.
mote. m (apodo) moti, nombreti m; (apodar) moteal act; (acción de apodar) moteu m.
moteado, -a. adj (dicho de una superficie) garapiteau, -á adj.
motilar. act (rapar) motilal act.
motín. m botín m.
467
motivo. m motivu, misteriu m, razón f || fr dar ~s: dal raçonis fr; tener ~s para: tenel
querencia de fr 2 (dibujo, pintura) santu m.
moto. f amotu m.
motocicleta. f amotu m.
motor. m motol m.
motorista. com moteru m.
motril. m AGR motril m.
motu proprio. loc dela su razón, del su motivu loc.
mover. act movel act; (de un lado para otro) remeneal act; (algo para adaptarlo o
acomodarlo) hornagueal act; (de la parte de abajo para soltar o aflojar) somovel act 2
med movel-si, gaçapeal-si med; (el cuerpo debido al dolor) garrapateal act; (el cuerpo
justo antes de morir) garrapateal act; (deambular, estar en movimiento) gaspaleal act;
(de un sitio) meneal-si, removel-si med, rabeal act; (con dificultad) rateal act; (los
insectos) verbeneal act.
movible. adj (dicho de algo) movibli adj.
movido, -a. adj (dicho de algo ajetreado) movíu, -a adj.
móvil. m (teléfono móvil) movi, telefaninu m.
movilizar. act alevantal-si med.
movimiento. m movimientu m; movición f; (espasmódico) garrapateu m.
moyana. f moyana f.
moyuelo. m remoyuelu m.
moza. f moça, nueva f.
mozalbete. m rinrán m.
mozallón. m moçangón, moçarangón, mocilindangu, moçarrangu, motrilón, zagalón,
zagalonatu, pollanclón m.
mozambiqueño, -a. adj GENT moçambicanu, -a adj.
mozancón. m moçangón, moçarangón, moçarangüelón, moçacu, zagalón, zagalonatu,
rapagón, gabiarru, pollanclón, zangarrión, zangaliporru m.
468
mozárabe. adj (dicho de alguien) moçárabi adj.
mozarrón, -ona. adj (dicho de un joven) gallúu, -a adj.
mozo, -a. adj (dicho de alguien) moçu, -a, nuevu, -a adj; (crecido, alto) trollencu, -a adj.
mozo. m moçu, nuevu m; (crecido) mocingón m; (holgazán) mocínganu, farrapapanis
m; (enclenque) ñecri m 2 (obrero) moçu m; (que ayuda en las labores domésticas)
morilleru m; (de mulas) cadeti m.
mozuelo. m moçarangüelu m.
mu. m fr no decir ni ~: sin rechuchal, nõ izil ni píu fr.
muceta. f escravina f.
muchacha. f moça, zagala (sirvienta) muchacha f.
muchacho. m moçu, zagal, muchachu m; (crecido) zangón m.
muchedumbre. f caterva, comia, camá, gomia, hermentina, recua, regojá, tracalá f; (en
movimiento y alterando) hotril, grimeril m; (formar muchedumbres) apiaral act.
mucho, -a. adj (dicho de algo) muchu, -a, abondu adj.
mucho. adv muchu adv; a gallonis, a rajatabla, a manta, al barullu, a mansalva loc.
mucosa. f ANAT mocosa f; (del aparto respiratorio) gargajera f.
mucosidad. f mocarrera f.
muda. f múa f; (de ciertos reptiles) simbúscalu m 2 (prenda) múa f.
mudable. adj (dicho de algo) revocón, -ona adj 2 (dicho del tiempo) revocón, -ona adj 3
(dicho de alguien) bahurriu, -a adj.
mudanza. f muança f; muación f.
mudar. act (cambiar) mual act 2 (la ropa) mual act 3 med (trasladarse) mual-si med.
mudo, -a. adj (dicho de alguien) múu, -a adj.
mueble. m muebri m; (mueble-espejo del cuarto de baño) romi m.
mueca. f (para ajustar dos piezas) destagi m 2 (gesto) hurrumacu m, morisqueta,
moyana f || fr hacer ~s: hazel moyanas fr.
muela. f (de moler) muela f 2 ANAT muela f; (picada) cascarón m.
469
muelle. m muelli amb.
muelo. m AGR muelu m.
muerdo. m mordu, muerdu m.
muermo. m VET muermu m 2 (aburrimiento) aburrición f, muermu m.
muerte. f muerti f; fam regollá f fam.
muerto, -a. adj (dicho de una persona o un animal) matau, -á, muertu, -a, estirancau, -
á adj; (casi muerto) mortal adj || fr quedarse medio ~: queal-si mortal fr.
muerto. m muertu m; (muerto enterrado) enterrau m; (muerto de hambre) muertu-
hambri m 2 (sonido que se hace al morir) vederu m.
muesca. f mueca, ñasca, ñica, rara, queca f.
muestra. f muestra f; mostración f 2 AGR muestra f; (del olivo) esquimu m.
muestreo. m escandallu m.
mugido. m arrullu m; (sonido al mugir) gasníu, arrullíu m.
mugir. act gasnal, morucal, arrual, arrullal act.
mugre. f gari, mugri, almúgari f; usagri m.
mugriento, -a. adj (dicho de algo o de alguien) mugrientu, -a adj.
mujer. f mugel f; (no casada) moça f.
mujeriega. f loc a ~s: a sentaíllas, a mojonzilla loc.
mujeriego. adj (dicho de un hombre) mugeriegu, picardón adj; (putero) putañeru, -a,
puteruju, -a adj.
mujerío. m mugeríu m.
mula. f GAN mula f; (pequeña) muleta f; (la nacida de caballo y burra) muleta f; (lugar
donde se atan las mulas o caballería) mulal m.
muladar. m muradal, murial, mulal, monturiu m.
muleta. f muleta f.
muletilla. f (al hablar) retumbillu m.
muleto, -a. adj GAN (dicho de una mula) muletu, -a adj.
470
mullido. m molliqui m || fr llevar en ~: lleval en molliqui fr.
mullir. act amullil act; AGR mollical, amollical, amullil act.
mulo. m GAN mulu m; (vendedor o criador de mulas) muleteru m || TIP mulu burreru
m (|| de madre burra) muletu m (|| pequeño); mulangu, mulancu m (|| decrépito).
multa. f multa f.
multar. act echal una multa, pegal una multa fr.
multiplicar. act multiplical act.
multitud. f alaván m, hermentina, ventolá f, garulla n; (de personas ingratas) harca f.
mundano, -a. adj (dicho de algo) mundanu, -a adj.
mundial. adj (dicho de algo) mundial adj.
mundificar. act desmongal act.
mundo. m (universo) mundu m 2 (nuestro planeta) mundu m 3 (género humano)
mundu m || loc todo el ~: tola genti, tó quisqui loc 4 (ambiente, ámbito) mundu m.
muñeca. f ANAT muñeca, guanilla, queca f 2 (juguete) muñeca, queca f.
muñeco. m muñecu, buñecu, quecu m; (estrafalario) mayu m.
muñequilla. f (de trapo para perfumar, aliñar, etc.) muñequilla f.
munición. f munición f.
municipal. m (policia) monicipal m.
municipio. m monicipiu m 2 (término municipal) monicipiu m.
muñir. act muñil act.
murciano, -a. adj GENT murcianu, -a adj.
murciélago. m ZOOL murciégalu m.
murga. f (lata, molestia) murga, carchena f, castigu m.
murmujear. act rezumbal act.
murmullar. act rezumbal, zunzuneal act.
murmuración. f remurmuru, remurmullu, alcandeu, alcaldeu m.
471
murmurar. act mermural, mormural, rumbeal act; (una y otra vez) remurmulleal,
remurmural, remormural act.
murmureo. m remurmulleu m.
muro. m muru m; (bajo) poyeti m.
murria. f (tristeza) cancamurria, murria f.
murrio, -a. adj (dicho de alguien) morrientu, -a adj.
musaraña. f ZOOL ratoninu m.
musculatura. f musculación f.
músculo. m ANAT músculu m.
muselina. f mossolina f.
museo. m museu m.
musgo. m BOT mosgu, musgu, verdi m.
música. f sica f; (mucha música) musiqueu m; (dicho de un aparato que reproduce
música) cantaol, -ora adj 2 (arte) música f 3 (composición) música f.
músico. m tocaol, musiqueru m.
musiquero. m musiqueru m.
muslo. m ANAT muslu, musgu m; ANAT (cara interna de los muslos) horcaúra,
espernaquera f; GAN (de las bestias) maça f.
mustio, -a. adj (dicho de una planta) amilanau, -á, mustiu, -a adj; (dicho de alguien)
mantúu, -a, murriu, -a, amilanau, -á adj; (poner mustio) enmustial act.
mutilado, -a. adj (dicho de un miembro) motilau, -á adj 2 (dicho de alguien) motilau, -á,
mermau, -á adj.
mutilar. act motilal, amotilal act.
mutuo, -a. adj (dicho de algo) motuu, -a, mutuu, -a adj.
muy. adv mu adv.
472
N
nabo. m BOT nabu m; (golpe dado con un nabo) nabazu m 2 fam! (pene) nabu, pepinu,
verdolagu, vilortu, zangueru, cirulangu m, tranca, nona f.
nácar. m naca f.
nacedero. m naceeru, naceru m.
nacer. act (salir del vientre) nacel act || fr volver a ~: golvel a nacel fr 2 (de un huevo)
nacel act 3 (brotar) nacel, abarbal, brotal, salil act 4 (surgir) salil, nacel act.
nacido, -a. adj (de un ser vivo) nacíu, -a adj; (que nace ya muerto) abortón, -ona adj.
naciente. adj (dicho de un ser vivo) nacienti adj.
nacimiento. m nacencia f; nacimientu m 2 (lugar donde nace algo) naceru, nacimiento
m 3 REL (belén, portal) nacimientu m.
nación. f nación, nacencia f 2 (lugar donde se nace) nación f 3 (habitantes de una
misma región) nación f 4 (entidad política) nación f 5 (territorio de esa misma entidad
política) nación f.
nacional. adj (dicho de algo) nacional adj.
nacional. m (milicia nacional) nacional m.
nada. pron n; miaja f, froncia n; (absolutamente nada) naína, naíta pron || expr ~
más: más ná expr || loc de ~: de ná, muchas vezis, essu nõ es ná loc, ná pron; ~ en
absoluto: ni tapocu ná loc; sin hacer ~: sin vendel una escoba, sin sembral el millu loc
|| fr no hacer ~: nõ hazel ni el güebu, nõ hazel ni el gua fr.
nadar. act ranal, naal, nadal act; (como las ranas) raneal act.
nadería. f gurrumina f.
nadie. pron naidi, nadi, naiden pron.
naftalina. f natalina f.
nailon. m nailu m.
nalga. f ANAT cacha, nalga f, escachas fd; (que tiene buenas nalgas) encachau, -á,
enjamonau, -á adj fam.
473
namibio, -a. adj GENT namibiu, -a adj.
napias. fpl napia f, narras, ñáñaras fpl.
naranja. f BOT naranja f 2 (color) naranja f.
naranjo. m BOT naranjeru, naranju m.
narciso. m BOT algaritón m; BOT ~ de manojo: junquitu m.
nariz. f ANAT narís f; (gruesa) pimientu m, napia f; (prominente) pitorra f; (que es
grande y aplastada) porrúu, -a porrillúu, -a adj.
narizón, -a. adj (dicho de alguien) narigúu, -a, nariçúu, -a adj.
narración. f referimientu m.
narria. f (cajón) narria f.
nasal. f nassal f.
nasalidad. f (al hablar) ganguillu m.
nata. f (de la leche) gordura, nata f 2 CUL (producto) nata f.
natación. f DEP nadaeru m.
natillas. f CUL lechi guisá f, natillas fpl.
natural. adj (dicho de algo) natural adj.
naturaleza. f naturaleza f, monti m 2 (complexión) naturaleza f 3 (condición,
temperamento) naturaleza f.
náufrago. m naufragu m.
nauruano, -a. adj GENT nauruanu, -a adj.
náusea. f MED ansias fpl, fatiga, tea f; (que tiene náuseas) fatigosu, -a adj.
nava. f nava f.
navaconcejeño, -a. adj GENT navalconcejeñu, -a adj; HIPOC vallenatu, -a adj.
navaja. f faca, navaja, charrasca f; (grande) navajuza f, facu m; (curva) corva f, corvillu
m; (que tiene la hoja suelta) rengueru, -a adj || ~ cabritera: faca cabritera f.
navajero. m navajista com.
navalvillote, -a. adj GENT navalvilloti, -a adj; HIPOC cebolleru, -a adj.
474
navarro, -a. adj GENT navarru, -a adj.
nave. f (barco) barcu m 2 ARQ navi f 3 (edifico) navi f.
naveño, -a. adj GENT (natural de Nava de Santiago) naveñu, -a adj; HIPOC navarriscu, -
a adj; (natural de Navatrasierra) naveñu, -a adj, naveru, -a adj.
navero, -a. adj GENT (natural de Navas del Madroño) naveru, -a adj; HIPOC venteru, -a
adj; (natural de Navatrasierra) naveru, -a adj; (natural de Saucedilla) naveru, -a adj;
HIPOC rabinchi, -a adj.
navezueleño, -a. adj GENT navezoleñu, -a adj; HIPOC polacu, -a, terruqueñu, -a adj.
navidad. f navidá, naviá f 2 (fiesta) navidá. naviá f 3 pl navidais, naviais fpl.
navío. m navíu m.
nazareno, -a. adj (dicho de alguien) REL nazarenu, -a adj.
nebuloso, -a. adj (dicho de algo) açuñau, -á adj.
necedad. f pandacá, pampirolá f.
necesario, -a. adj (dicho de algo) precisu, -a adj.
necesidad. f (obligación) nessecidá, nesseciá f, mestel m 2 (carencia) precisión f || fr
tener ~ de: precisal de loc 3 (urgencia) precisa f 4 (hambre) nessecidá, nesseciá f 5 pl
(evacuaciones) nessecidais, nesseciais fpl.
necesitado, -a. adj (dicho de alguien) faltu, -a, nessecitau, -á adj.
necesitar. act precisal, nessecital act 2 (no tener) estal faltu [de] fr.
necio, -a. adj (de alguien) bobu, -a adj; (que dice cosas insustanciales) frialdosu, -a adj.
nectarina. f BOT nactarina f.
nectarino. m BOT nactarinu m.
neerlandés, -a. adj GENT nerlandés, -esa adj.
negación. f negamientu m.
negar. act (decir que no) negal act 2 med negal-si [en] med.
negociación. f negociamientu m, negociación f.
negociar. act (comerciar) negocial act 2 (un precio o condiciones) negocial act.
475
negocio. m (actividad, ocupación) negociu m.
negral. m (moradura) negral m.
negrear. act negreal act.
negro, -a. adj (dicho de algo) negru, -a, prietu, -a adj; (que tira a negro) anegrentau, -á,
negral adj; (negro sucio) negruciu, -a adj; GAN (dicho de una res vacuna) peceñu, -a
adj; (adquirir el color negro) renegreal act 2 (dicho de alguien) negru, -a; (de manera no
despectiva) morenitu, -a adj 3 (dicho de la piel o el pelo) negru, -a adj.
negrura. f negrura f; tisni f 2 METEOR (nubes muy negras) negrura f.
negruzco, -a. adj (dicho de algo) negruciu, -a adj.
neguilla. f BOT neguilla f; AGR (criba para separar la neguilla) neguilleru m.
nenaza. f cagaça, cagulía com, peu-hinchón m.
nene. m (niño pequeño) chiriveji m 2 (niño) neni m.
neozelandés, -a. adj GENT neozelandés, -esa adj.
nepalés, -a. adj GENT nepalés, -esa adj.
nervio. m ANAT niervu, nervu m 2 pl niervus, nervus mpl 3 (vigor) niervu m 4 BOT
niervu m 6 ARQ (de una bóveda) niervu m.
nerviosismo. m rehileti, azogui m, rehileta f; niervu m.
nervioso, -a. adj (dicho de alguien) rehilosu, -a, niervosu, -a adj; açogau, -á, açorilau, -
á, açorau, -á, atronau, -á adj; rehilón, -ona, adj; (persona nerviosa) rehileti m 2
(excitado) niervosu, -a, esmanchau, -á adj; (muy nervioso) atacau, -á delos niervus loc
|| fr estar ~: estal niervosu, estal atacau delos niervus, estal conos niervus de punta fr;
poner ~: ponel rehilón, ponel delos niervus fr, aborullal act; ser ~: tenel azogui fr.
neto, -a. adj (dicho de algo) liquiu, -a adj.
nevada. f METEOR nevá f; (seca) pecuña f.
nevar. act METEOR neval act.
nevazo. m METEOR nevazu m.
nevera. f nevera f; (pequeña) arcón m.
nevisca. f METEOR nevarruscu, cagarruceu m.
476
neviscar. act METEOR nevusqueal, borrasqueal, cagarruceal act.
ni. conj ni conj || loc ~ que: nin que loc.
nicaragüense. adj GENT nicaragüensi adj.
nicho. m nichu, nichi, güecu m.
nido. m níu, ñíu m; (conjunto de nidos) nial m; (de gorriones) pardalera f 2 (de bebés)
níu, ñíu m 3 (lugar de origen) níu, ñíu m.
niebla. f METEOR niebla f; (poco espesa) nieblina, neblina f; (que llovizna) nieblina,
neblina, pontonera f; (muy espesa) cegajina f.
nieta. f nieta f.
nieto. m nietu m.
nieve. f METEOR nievi f 2 (del congelador) nievi f 3 CUL mimu m || loc a punto de ~: a
puntu de mimu loc.
nigeriano, -a. adj GENT nigerianu, -a adj.
nigerino, -a. adj GENT nigerinu, -a adj.
nimiedad. f simpleza f.
niña. f cría, muchachina, chiquina, zagalina, niña f.
niñera. f niñera, rolla f.
niñez. f niñés f.
ninfómana. f hodilona f.
ninguno, -a. adj nengunu, -a, dengunu, -a adj || MORF ningún adj nengún, dengún adj
(|| ús. ante nombre masculino).
ninguno, -a. pron nengunu, -a, dengunu, -a pron.
nini. m marihongón, -ona adj.
niño. m (pequeño) críu, muchachinu, chiquinu, zagalinu, niñu m; cagachín, caçurrinu,
morralinu m; (apreciativo) penequi m; (gran cantidad de niños) muchacheril m, recholá
f; (que le gusta estar en compañía de niños y jóvenes) muchacheru, -a adj.
níquel. m QUÍM niqui m.
477
niquelado, -a. adj (dicho de algo) aniquelau, -á adj.
niquelar. act aniquelal act.
niqui. m (prenda) niqui m.
nivel. m andal, nivel m || loc a ~ de: a frol de loc; al ~ de: eno tocanti a, tocanti a loc 2
ALB nivel m.
nivelar. act anivelal act; nivelal act 2 AGR anivelal act; nivelal act.
no. adv nõ, non, no adv || expr ¿no?: nu?, nõ es? (|| utilizada al final de una frase).
noble. adj (dicho de algo) nobri adj 2 (dicho de alguien) nobri adj 3 (dicho de alguien
leal) nobri adj.
nobleza. f nobreza f.
noche. f nochi f; (mala noche) nocharrá f || expr buenas ~s: güena nochi, güenas
nochis, güenas nochis mos dé dios expr || fr dar las buenas ~s: dal las nochis fr.
Nochebuena. f REL Nochigüena f.
nocivo, -a. adj (dicho de algo) dañinu, -a adj.
nocturno, -a. adj (dicho de algo) noturnu, -a adj 2 (dicho de un animal) noturnu, -a;
(persona nocturna) grullu m.
nodriza. f ama, ama-de-lechi, mairi-de-lechi f.
nódulo. m garrabuñu, molondruñu m.
nogal. m BOT nogal, nuezeru m.
nogaleño, -a. adj GENT nogaleñu, -a adj.
nogalense. adj GENT nogaleñu, -a adj; nogalensi adj.
nogueral. m BOT nogaleda, nogalea, nogalera f.
nombradía. f nombraía, nombrería, sonadía f.
nombrar. act (llamar por el nombre) nombral act 2 (mencionar) mental, nombral act.
nombrar. act (nominar) nombral act 2 (mencionar) mental act.
nombre. m nombri m 2 (nombre propio) nombri m.
nonagésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) noventa adj.
478
noningentésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) novecientus, -as adj.
noria. f nora, noria f; (rueda) ruea auguaora f; (hierro para coger los canjilones) alcobil
m; (vasija para sacar el agua) caxillón m 2 fpl DIV escunitas, voladoras fpl, nora, noria f.
norma. f norma f; (hacer que alguien siga las normas) normeal act.
normal. adj (algo conveniente a la norma) normal act 2 (corriente) normal, natural adj.
normalidad. f normalidá f.
normalizar. act normal act.
normalmente. adv normalmenti adv.
normar. act normal act.
norte. adj (del norte) norteñu, -a adj; (orientado al norte) nortiegu, -a adj; (dicho del
viento) nortizu, -a adj; (sin norte) esnortau adj.
norte. m (punto cardinal) norti m 2 (dirección Norte) norti, arriba m.
noruego, -a. adj GENT noruegu, -a adj.
noruego. m (idioma) noruegu m.
nos. pron mos, nos (|| postónico mus, nus) pron.
nosotros, -a. pron nusotrus, -as, musotrus, -as pron.
nostalgia. f querencia, nostalgia f; mangria, piquiña, morriña f; tiraeru m.
nostálgico, -a. adj (dicho de alguien) mangriosu, -a, morriñosu, -a adj.
nota. f MÚS nota f || fr dar la ~: dal el notoriu fr 2 (académica) nota f.
notar. act sentil, notal act || fr hacerse ~: señalal act; dal el notoriu fr 2 (percibirse)
notal-si med.
noticia. f enteración f 2 (averiguación) enteración f 3 (a través de un medio de
comunicación) noticia f, inhormacionis fpl.
noticiar. act enteral, gaceteal act.
notificación. m endilgu m, enteración f; notificación f.
notificar. act endilgal, enteral, imponel act; notifical, anuncial act.
479
notorio, -a. adj (dicho de algo) apregonau, -á adj; notoriu, -a adj.
noval. adj (dicho de una tierra) novalíu, -a adj 2 (dicho de una planta) novalíu, -a adj.
novatada. f quintá f, fr pagar la ~: pagal la quintá fr.
novato, -a. adj (dicho de alguien) novizu, -a, novatu, -a adj.
novecientos, -as. adj (dicho de algo o alguien) novecientus, -as adj.
novecientos. m novecientus m.
novedad. f novedá, noveá f 2 (cosa nueva) novedá, noveá f 3 (noticia) novedá, noveá f
4 (sucesos) novedais fpl, noveleu m.
novedoso, -a. adj (dicho de algo) de nuevu, -a adj.
novel. adj (dicho de alguien principiante) empeçaol, -ora adj.
noveldeño, -a. adj GENT noveldeñu, -a adj.
novelero, -a. adj (dicho de alguien amigo de novedades) noveleru, -a, aleginosu, -a adj.
novena. f REL novena f.
novenario. m REL novenariu m.
noveno, -a. adj (dicho de algo o de alguien) nonu, -a adj.
noventa. adj (dicho de algo o alguien) noventa adj.
noventa. m (número, grafía) noventa m.
novia. f (persona que acaba de casarse) novia f 2 (formal) hutura, futura, novia f;
(medio novia) amiguina, noviá adj; (que le gusta tener novio) noviera adj.
noviazgo. m novialgu, noviaju m, noviería f; (sin importancia) perditiempu m.
novicio, -a. adj (dicho de alguien) novizu, -a adj.
noviembre. m novembri, noviembri m; mes delos Tossantus loc.
novilla. f GAN novilla f.
novillo. m GAN novillu m 2 pl (pellas) fuga, tuta f || fr hacer ~s: avental-si med, armal
fuga, hazel tuta fr; (amigo de hacer novillo) fugueru, -a adj.
novilunio. m ASTR novicionis fpl.
novio. m noviu m; (medio novio) amiguinu m; (formal) huturu, futuru, noviu m; (que le
480
gusta tener novia) novieru adj.
nubada. f METEOR cuerda [de nuvis], cuerda d’augua f.
nubarrón. m METEOR nublu, ñublu, nublau, ñublau, nublanchu, escurañu m, nuvi, ñuvi
f; METEOR borregón, farallón m.
nube. m nuvi, ñuvi m; (deshilachada) nuvi d’airi f; (alargada a la puesta del sol) palma
f, barrazu m; (vertical que amenaza lluvia) torreón m.
nublado, -a. adj METEOR (dicho del cielo) nublau, -á, ñublau, -á adj; paxareru, -a,
posau, -á adj; (medio nublado) empedrau, -á adj; (sin aire) suspensu, -a, sordilón, -ona
adj; (con nubes de tormenta) anuvarrau, -á adj.
nublar. act nublal, ñublal act; (opacar) açuñal act 2 med METEOR nublal-si, ñublal-si,
escurecel-si, escumbral-si med 3 (la vista) abarañal-si med.
nubloso, -a. adj METEOR (dicho del cielo) nublau, -á, ñublau, -á, açuñau, -á adj.
nuboso, -a. adj METEOR (dicho del cielo) nublau, -á, ñublau, -á, nuvosu, -a, ñuvosu, -a
adj; (dicho del tiempo) ençurronau, -á adj; (tiempo nuboso) nublaeru, ñublaeru m.
nuca. f ANAT celebru, testú m, nuca f.
nuclear. adj (dicho de algo) nucleal adj.
nudillo. m ANAT cotuvillu, núu m.
nudismo. m empeloteu m.
nudista. com empelotón, -ona adj.
nudo. m ñúu, núu, añúu, retrinqui m; (mal hecho) reúñu m; AGR (del vencejo) puercu
m, garañuela f; (para apretar la carga) ahogaera f || ~ corredizo: ñúu correízu m 2
(unión) ñúu m 3 MED (contractura) ñúu, pes m 4 (presión, ahogo) ñúu, gurugullu m.
núegado. m CUL núegadu m.
nuera. f nuera f; (formal) hutura, futura f.
nuestro, -a. adj nuestru, -a, muestru, -a adj.
nueve. adj nuevi adj.
nueve. m (número, grafía) nuevi m.
nuevo, -a. adj (dicho de alguien o algo) nuevu, -a adj 2 (por estrenar) nuevu, -a adj 3
481
(poco usado) nuevu, -a adj 4 (reciente) nuevu, -a adj.
nuez. m BOT nues m 2 ANAT gañola, gañotina, gorgolina, gargolina, nues f, gorgollu m.
número. m MAT númiru m; (de un número indeterminado) tantu-quantu, -a adj 2
(grafía) númiru m.
numeroso, -a. adj (dicho de algo) numirosu, -a adj.
nunca. adv nunca adv, de nunca loc; enseguidina, enseguidita adv || loc ~ jamás: más
nunca, en jamás loc.
nutria. f ZOOL lúntriga, lutra, nutria f.
nutritivo, -a. adj (dicho de un alimento) con alimentu loc || fr ser ~: tenel alimentu fr.
482
Ñ
ñoñería. f ñoñá f.
ñoño, -a. adj (dicho de alguien) momiu, -a adj.
ñora. f BOT pimientu-de-bola m, bola, bolilla f.
483
O
o. f (letra) o f.
o. part o part || loc o… o…: o… o… loc.
oasis. m bonal m.
obandino, -a. adj GENT zanganeru, -a, zánganu, -a adj.
obcecación. f cegación f.
obcecado, -a. adj (dicho de alguien) cérrimu, -a, cerril, tapúu, -a, molondru, -a adj;
molondrón, -ona, porronchón, -ona adj; mulu, -a adj.
obcecar. act cegal act 2 med cegal-si, encegal-si, enceguecel-si med; ahuncal-si med;
encabeçonal-si med.
obediencia. f obedencia f.
obediente. adj (dicho de alguien) prudenti, obedienti adj.
obeso, -a. adj (dicho de alguien) cevón, -ona adj; mondongón, -ona, maúfu, -a,
alvellanau, -á, atocinau, -á, aupau, -á adj; (persona obesa) nutru, tremal, tremedal m;
(con obesidad mórbida) tremendu, -a adj; tó-juntu m fam.
obispo. m REL obispu m.
objeción. f pega f; ojeción f.
objetar. act (replicar) retruqueal act.
objetivo. m (propósito) ojetivu m || fr alcanzar un ~: sacal presa fr.
objeto. m cacharru m; (deteriorado) changarru, changarriu, eschangarriu m 2 (objetivo,
fin) ojetu m || loc con ~ de: col ojetu de loc.
oblea. f CUL obrea f.
oblicuo, -a. adj (dicho de algo) nesgu, -a, xairau, -á, oblicu, -a adj, de soslai loc; (poner
de forma oblicua) sogiral act.
obligación. f obrigación f 2 (carga, molestia) vínculu, gabarru, angariau, ataeru m,
obrigacionis mpl.
484
obligado. m (carnicero) obrigau m.
obligar. act obrigal act; angarial act; conquistal act; (liberar de una obligación)
desobrigal act.
obligatorio, -a. adj (dicho de algo) obrigau, -á adj 2 (necesario) precisu, -a adj.
obnubilar. act açuñal act 2 (obstinarse) açuñal-si med.
obra. f (trabajo, acción) obra f || expr manos a la ~: uñas al guarru fr 2 (producto del
intelecto) obra f 3 ALB obra f || loc en ~s: d’obras, en obras loc || fr hacer ~s: obral fr.
obrar. act obral act; (defecar) hiñal, obral act.
obrero. m obreru m; (que trabaja a destajo) tanteru m.
obscenidad. f guarrería f.
obsceno, -a. adj (dicho de alguien) verdihondu, -a, guarru, -a, suziu, -a, marranu, -a,
bujarrón, -ona adj.
obsequio. m ossequiu m.
observación. f osservancia f; osservación f || loc en ~: en osservación f.
observador, -a. adj (dicho de alguien) mirandiqui, -a, aparpaol, -ora adj; (curioso)
atisbón, -ona adj.
observar. act (cuidar, vigilar) osserval act 2 (ver) miral, guipal act; diquelal act fam;
(para observar, para contemplar, sin participar) de mirandiqui act.
obsesión. f assessión, cegación, matación f, trebejil m; cancaperra, barraganía f;
(pensamiento obsesivo) pensaeru, coquillu m, devanaera, tonga f; run-run m.
obsesionar. act encefral, acefrinal act; assessional, enfuscal act 2 med encefral-si,
acefrinal-si, assessional-si, enfuscal-si med, cogel un píu [con], metel-si nel sentíu,
cogel un trebejil [con], cogel una tonga [con] fr.
obstaculizar. act estorval act; atoral, atravancal, atravessal, apescolal act; ostenel act;
(retener, impedir) ostenel, emplastal, infruíl [de] act.
obstáculo. m trompeçón, estáculu, travancu, estafermu, arriostru m; (objeto grande
que obstaculiza) estandarti m; (cosa o persona puesta en lugar inapropiado) registru m
obstante. adj ostanti adj; loc no ~: sin embargu, nõ ostanti loc, ara adv.
485
obstinación. f tentigués f, cancaperra, perra f.
obstinarse. med encestal-si med; (en una actividad) encevical-si med; (con alguien)
aburreal [con] act.
obstrucción. f atacación, atacuñón f; estrución f.
obstruir. act atacuñal, atacuñil, estruíl, atrapal act; (el paso) atarugal act.
obtener. act (recaudar) agencial act.
obturar. act atoral act; engargantal act.
obvio, -a. adj (dicho de algo) craru, -a, llanu, -a, natural adj.
ocasión. f cassión, ocassión f 2 (vez) ocassión f || loc en cierta ~: en tiempu; en una ~:
en tiempu loc; en una segunda ~: de segunda ves loc 3 (oportunidad) ocassión f.
ocasional. adj (dicho de algo) cassional adj.
ocasionalmente. adv cassionalmenti adv.
oceánico, -a. adj GENT oceánicu, -a adj.
ochenta. adj ochenta adj.
ochenta. m (número, grafía) ochenta m.
ocho. adj ochu adj.
ocho. m (número, grafía) ochu m.
ochocientos, -as. adj ochocientus, -as adj.
ochocientos. m (número, grafía) ochocientus m.
ocio. m desoficiu m.
ocioso, -a. adj (dicho de alguien desocupado, holgazán) manganti, -a, mendinganti,
méndigu, -a adj; péncanu, -a, pendingón, -ona adj; xaramagu, -a adj.
ocre. adj (dicho de algo) ocli adj.
octavo, -a. adj otavu, -a, ochu adj.
octingentésimo, -a. adj ochocientus, -as adj.
octogésimo, -a. adj ochenta adj.
octubre. m outubri, otubri m.
486
oculista. m meicu dela vista m; eculista com.
ocultamente. adv ocultamenti adv.
ocultar. act incultal act; (replegar) acachapal, acaparranal, achurcal act; (resguardar)
ahuchal act; (tras una roca) acanchal act; (tapar) achoçal act; (esconder perdiendo de
vista) hondeal act; enrolal act; (de manera que no sale) afonchal act 2 (encubrir)
ocultal, incubril act.
oculto, -a. adj (de algo) incultu, -a adj; achoçau, -á adj 2 (misterioso) misteriosu, -a adj.
ocupación. f ocupamientu m, ocupación, acupación f; (proyecto, idea, asunto)
embebíu m.
ocupado, -a. adj (dicho de alguien o algo) acupau, -á, ocupau, -á adj; (atareado, liado)
acupau, -á, ocupau, -á, envarbascau, -á, revacau, -á, afanau, -a, comprometíu, -a,
invertíu, -a adj; nõ tenel vagal fr; (dedicado, empleado) invertíu, -a adj.
ocupante. m acupanti, ocupanti m.
ocupar. act (el tiempo o el espacio) acupal, ocupal, esplayal act; (todo el tiempo
disponible) enverijal, vagal act; (encargar, dar ocupación) acenagal act 2 med
(encargarse) acupal-si, ocupal-si med.
ocurrencia. f acuerdu m, ocurrencia f; (gracioso) golpi, trovu m || fr tener una ~: tenel
un acuerdu fr.
ocurrente. adj (dicho de alguien) acorríu, -a, largu, -a adj.
ocurrir. act acontencel, ocurril act 2 med (venir a la mente) ocurril-si med, dal el
acuerdu [de] fr 3 (tener la intención) ocurril-si de med.
odiar. act odial act, cogel interés fr.
odio. m odiu m.
odioso, -a. adj (dicho de alguien) odiosu, -a adj; (resultar odioso) hedel act.
odre. m barquinu, zaqui m.
oeste. m (punto cardinal) oesti, ponienti m 2 (dirección Oeste) oesti, ponienti m.
ofender. act (humillar) faltal, ofendel act.
ofensa. f ofensa f.
487
oficial. adj (dicho de algo) oficial adj.
oficial. m oficial m.
oficiar. act (obrar) oficial act 2 (asistir) oficial act 3 REL (presidir) oficial act.
oficinista. f escrivienti m, oficinista com.
oficio. m oficiu m, lavol f; (sin oficio) desoficiau, -á adj; (sin un oficio definido) de
rejaprendi loc || loc sin ~ ni beneficio: estal de manganti fr; (con oficio) invertíu, -a adj.
ofrecer. act brindal, ofrecel act 2 med brindal-si, ofrecel-si med.
ofrecido, -a. adj (dicho de alguien) brindau, -á adj.
ofrecimiento. m brindagi, ofrecimientu, ofreciju m; ofertiju m.
ofrenda. f (al recién casado) espiga, espigaúra f, espigoriu m.
ofuscación. f ceguera, cegación f.
ofuscar. act (turbar) enfuscal act; nublal act 2 (trabar) entrompeçal act.
oído, -a. adj (dicho de algo que se dice) oíu, -a, oídu, -a adj; (oído, pero sin certeza)
entroídu, -a adj.
oído. m ANAT oídu m 2 (sentido) oídu m; auditoriu m fig.
oír. act (percibir) sentil act 2 (oír definidamente) oyel act 3 (atender) oyel act.
ojal. m agujal m 2 (de la aguja) culu m.
ojalá. interj oxalá [i], axolá [i], diquiera [que] interj.
ojaranzo. m BOT jaranciu, jarançu m.
ojeada. f visual, ojeá f || fr echar una ~: echal una visual, echal una ojeá fr.
ojear. act ojeal act, echal un oju fr.
ojeo. m ojeu m; CINEG ojeu m.
ojeriza. f enterría, enterrería, tirria f.
ojete. m ojeti m.
ojo de la perdiz. m COST oju dela perdís m.
ojo. m ANAT oju m; (pequeño) pitirri adj; (desencajado) despampanau, -á adj; (que
traba) travanti adj; (con pocas pestañas) repulgau, -á adj; (con ptosis) remingau, -á adj;
488
(con bolsas o hinchados) apopujau, -á adj; (de ojos rasgados) bicácaru, -a adj; (cerrar
con fuerza los ojos) apescuñal act; (engurruñarlos o dejarlos medio cerrados) aceruñal
act || expr ~ de gallo: oju-de-gallu, oju-de-perdís m || loc a ~ de buen cubero: a vista
d’oju loc; a ~s vistas: a oju vista loc || fr tener ~: tenel oju fr 2 (abertura) oju m.
okay. interj d’acuerdu loc, vali interj.
ola. f (onda) ola f.
olé. interj ole interj, ole aí, anda aí loc.
oledor, -a. adj (dicho de algo) goleol, -ora adj 2 (dicho de un animal o una persona)
goleol, -ora adj.
óleo. m REL óliu m.
oler. act (percibir) golel, agolel act 2 (tener olor) golel, cheral, agolel act; (oler mal)
hedel, cheral act.
olfatear. act fateal act.
olfateo. m fateu m.
olfato. m fatu m.
olisquear. act golisqueal act.
olivar. m AGR olival m; AGR data f; (de olivos nuevos) estacá f, matu, toconal m.
olivarda. f BOT olivarda f.
oliveño, -a. adj GENT (natural de Oliva de Mérida) oliveñu, -a adj; (natural de Oliva de
Plasencia) oliveñu, -a adj.
oliveño, -a. adj GENT oliveñu, -a adj.
oliventino, -a. adj GENT oliventinu, -a adj; HIPOC malacu, -a adj.
olivero, -a. adj GENT oliveru, -a adj.
olivo. m BOT olivu m, olivera f; AGR (de gran tamaño) olivu de pranta mayol m; AGR
(grande, pero de aceituna pequeña) ropón m; AGR (que tiene aceituna gorda) gorderu,
gordal m; AGR (nuevo) tocona f; BOT (flor) capuchina f; BOT (sustancia que cubre la
hoja) melazu, meloti m || TIP olivu gorderu m (|| el que produce aceituna gorda).
olla. f (vasija) olla f; (olla de campaña) olla-campaña f; (pequeña para almacenar la
489
miel) ollina f 2 CUL olla f 3 fig fam (cabeza) olla, puchera f fam.
olmo. m BOT olmu m.
olor. m (emanación) golol, agolol m; (fragante) hedentina, hentina f; (propio de los
animales del monte) montunu m 2 (perfume) golol m 3 (olfato) golol m.
oloroso, -a. adj (dicho de algo) golorientu, -a, adorosu, -a adj 2 (dicho de alguien)
golorientu, -a adj.
olvidadizo, -a. adj (de alguien) olvidaízu, -a adj; (que deja las cosas) queón, -ona adj.
olvidar. act olvial act; aborral act; afechal act 2 (dejar de pensar) olvial act, quital el
sentíu [de] fr 3 (abandonar) queal, arrumbal act 4 med olvial-si [de], aborral-si [de]
descadecel-si [de] med.
omaní. adj GENT omanín, -ina adj.
ombligo de Venus. m BOT agasillu, pucheritu, ambueju, ambúi, basidru m; ambuera f.
ombligo. m ANAT ombrigu, chochu m; teti m.
ombliguero. m ombrigueru m.
omnipotente. adj REL onipotenti adj.
omóplato. m ANAT paleta f.
once. adj onzi adj.
once. m (número, grafía) onzi m.
ondear. act (una bandera o similar) avental act.
ondulación. f endulación f.
ondulado, -a. adj (dicho de algo) endulau, -á adj; (dicho del pelo) auguau, -á adj.
ondular. act endulal act; (el pelo) hazel [unas] auguas fr.
onza. m (medida) onça f.
opacar. act açuñal act.
opaco, -a. adj (dicho de algo) açuñau, -á adj.
operación. f operación f 2 MED (quirúrgica) operación f || fr someterse a una ~:
operal-si [de] med.
490
operar. act (hacer) obral, hazel act 2 MED operal act 3 med MED operal-si med.
operario. m obreru, oficial m.
opérculo. m APIC sellu m.
opinar. act opinal act.
opinión. f parecel m, opinión f.
oponer. act esponel act 2 med esponel-si, contraponel-si med.
oportunidad. f (cual. de oportuno) oportunidá, oportuniá f 2 (ocasión) bicoca,
cachorrera, canogía, echá f.
oportuno, -a. adj (dicho de algo) oportunu, -a adj; (adecuado) templanu, -a adj; (en el
momento menos oportuno) ala tristi ora loc.
oposición. f esposición f 2 (examen) esposicionis mpl.
opresión. f (fatiga, molestia) apressión f; (ahogo) ahoguina, ahoguiña f.
oprimir. act aprimil act; (ceñir, apretar) apresagal act 2 (prensar, aplastar) impresal act
3 (agobiar) aprimil act.
optimizar. act amejoral act.
oquedad. f cuéncanu, recuéncanu, nichu m; BOT (en un árbol o un diente) tueca f; (en
un río o regato donde se esconden los peces) lorca f; PESC (pescar en esas oquedades)
lorqueal act.
oración. f REL oración f.
orador. m habraol, hablaol, palraol m.
orangután. m ZOOL arangután m.
orar. act REL oral act.
orden. m (disposición regida) ordin, colocamientu m 2 (disposición) ordin m, retahila f
3 (mandato) mandau m; (militar) ordin f.
ordenador. m INFORM computaol, ordenaol m.
ordenar. act (colocar trastes) acolocal act; desentrastal act 2 (mandar) mandal act.
ordeñar. act GAN ordeñal act; GAN (dicho de una hembra fácil de ordeñar) mollal adj 2
491
AGR (un olivo) ordeñal, escurrecil, repial act.
ordeñar. act GAN ordeñal act; (máquina ordeñadora) ordeñaora f 2 AGR (los olivos)
ordeñal act.
ordeño. m ordeñamientu, ordeñu m; GAN (tiempo de ordeño y preparativo para las
ovejas) aprisquera f.
órdiga. interj óstinga, óspera, ospe, ostin [cana], ostrin, ora interj.
ordinario, -a. adj (dicho de algo basto) ordinariu, -a adj 2 (dicho de alguien) petuscu, -
a, xariegu, -a adj; (pendenciero, descarado) artilleru, -a adj.
orear. act oreal, aoreal act 2 med oreal-si med.
orégano. m BOT oriéganu m.
oreja de liebre. f BOT te del cólicu m.
oreja. f ANAT oreja f; (que tiene las orejas caídas) galochu, -a adj; (que le falta un trozo
de oreja) mogu, -a adj; GAN (que no tiene la oreja marcada) orejissanu, -a adj; GAN
(dicho del cabrito de orejas pequeñas) muessu, -a adj; GAN (dicho de la caballería que
tiene las orejas caídas) aparrau, -á adj.
orejera. f orejera f 2 AGR (del arado) orejera f.
orejón, -a. adj (dicho de alguien) orejúu, -a adj.
orejudo, -a. adj (dicho de alguien) orejúu, -a adj.
orellanero, -a. adj GENT orellaneru, -a adj; HIPOC higuerolu, -a adj.
orellanito, -a. adj GENT orellanitu, -a, villarencu, -a, villarancu, -a adj.
oreo. m oreu m.
orfebrería. f platería f.
organismo. m ANAT organismu m.
organización. f apreparación f, avíu m 2 (grupo) bandu m.
organizar. act apreparal, avial act 2 (entablar, liar) entangal, lial, fundamental act.
órgano. m MÚS órganu m 2 ANAT órganu m 3 (de una organización) órganu m.
orgullo. m (vanidad) ergullu m; (altanería) pentellu, airi m, impotencia f 2 (alegría)
492
ergullu, satisfación f.
orgulloso, -a. adj (dicho de alguien vanidoso o soberbio) ergullosu, -a, airau, -á,
empechau, -á adj 2 (lleno de satisfacción) satisfechu, -a, contentu, -a adj.
orientación. f orentación f 2 (indicación) endilgu, endilgui m.
orientador, -a. adj (dicho de alguien o de algo) orentaol, -ora adj.
orientar. act endilgal, orental, ahilal, norteal act 2 med orental-si, norteal-si med.
orificio. m buracu m 2 ANAT (de la nariz) ventanilla f.
origen. m naceru, origi, veneriu m.
original. adj (dicho de algo puro) castizu, -a, castu, -a adj.
originar. act (producirse) dimanal act.
orilla. f (borde) orilla f 2 (junto al agua) orilla f.
orillar. act (aproximar al borde) aorillal, averal act 2 (concluir, cerrar) arrematal act,
desenreal-si med 3 med aorillal-si med; orillal-si, averal-si med.
orín1. m (óxido) orín m.
orín2. m (orina) meaus, orinis mpl.
orina. f meaus mpl, orina f.
orinal. m bica, mica, pica, escupiera, bacineta, bacinilla f, biqui, bacín, serviol m;
micaela f; (alto) pericu m.
orinar. act meal, orinal act.
oriniento, -a. adj (de algo) orinientu, -a, orimientu, -a, reginosu, -a, rañiqui, -a adj.
oriundo, -a. adj (dicho de alguien) provinciu, -a adj.
oro. m QUÍM oru m 2 (objeto de oro) oru m 3 (joya de oro) orus mpl 4 DIV (naipe) oru
m; (as de oro) orón, güevu fritu m.
oropel. m oru portugués m.
oropéndola. f ZOOL gurrupéndola, pita-amarilla f.
orozuz. m BOT palodús m.
orpina. f BOT sanalotón m.
493
orquídea. f BOT orquidia f || BOT ~ abeja: frol-del’abeja f.
ortega. f ZOOL corteza f.
ortiga. f BOT fortiga, ortiga, hortiga, hortiguilla f.
ortigal. m BOT hortigal, ortigal m.
ortografía. f ortografía f.
oruga. f ENT bruga f.
orujo. m boruju m.
orza. f ALF orça f 2 MATAN (para salar los alimentos) chancla f.
orzuelo. m MED anzuelu, beninu m.
os. pron vos pron.
osadía. f perrengui m.
osado, -a. adj (de alguien) osau, -á, reziu, -a, arriscu, -a adj 2 (temerario) ligeru, -a adj.
osar. act osal act, sel osau [de], sel osau [en] fr.
osario. m güessariu m.
oscilación. f rehileu, trocoleu, zangarreu m; (por ser de mala calidad) zongorreu m.
oscilar. act rehilal act; trocoleal, zangarreal act; (al tener mucha altura) zimbreal act;
(por ser de mala calidad) zongorreal act; (acción discontinua) rehilón, trocoleón m.
oscura. f escura f || loc a ~s: a escuras loc, ascuras adv.
oscurana. f escurana n.
oscurecer. act (tornar oscuro) escurecel act 2 (atardecer) escurecel, pardeal,
pardagueal, percegueal act || loc al ~: a boca escurecel loc, ascurecíu m.
oscuridad. f escuridá f.
oscuro, -a. adj (dicho de algo) escuru, -a adj 2 (un color) escuru, -a adj 3 (dicho de una
tela o una prenda) escuru, -a, sufríu, -a adj 4 (confuso) escuru, -a adj.
oso. m ZOOL ossu m.
ostentación. f resplandol m.
ostentar. act resplandel, resplandecel, resplandillal act.
494
ostentoso, -a. adj (dicho de algo) aparentosu, -a adj 2 (dicho de alguien) regentaol, -
ora, faroleru, -a, papelón, -ona, aparentosu, -a adj, farolista com.
otero. m cotorru m.
otoñada. f atoñá, toñá f.
otoñar. act atoñal act.
otoño. m otoñu m; atoñá, toñá f.
otorgar. act atorgal act 2 (ceder) atorgal act.
otro, -a. adj (de algo o de alguien) sotru, -a, otru, -a adj; (este otro) estotru, -a adj.
ova. f ZOOL ova n.
ovalado, -a. adj (dicho de algo) alimonau, -á adj.
oveja. f ZOOL oveja f; GAN (la destinada al sacrificio) oveja de muerti f; GAN (la
destinada a la reproducción) oveja de vida f; GAN (la destinada a la cría) oveja de
vientri f; (olor propio de las ovejas) ovejunu m; GAN (que es mestiza) perrunu, -a adj;
GAN (que tiene mucha piel en el cuello) broju, -a adj; GAN (que nace con los sesos
cubiertos de líquido) morrau, -á adj; GAN (que está separada de las demás) aprisqueñu,
-a adj; GAN (a la que se le ha muerto la cría) artuña adj; GAN (apartarla porque no da
leche) echal a horreu fr.
ovejaño, -a. adj GENT ovejañu, -a adj.
ovejuno, -a. adj (dicho de algo) ovejunu, -a adj.
ovillar. act ovillal act.
ovillo. m obillu m, tuera f; (de lana) bellón, rebujón m; (pequeño de hilo) pesina f || fr
hacerse un ~: hazel-si un corrucu fr 2 (nudo, algo liado) garrabuñu, molondruñu m.
ox. interj hos, hossa, hossu, hussi interj.
oxear. act hosseal, hucheal, huleal, ahucheal act.
oxidación. f ossidá f.
oxidado, -a. adj (dicho de algo) rançosu, -a, reginosu, -a, morroñosu, -a, ossidau, -á adj.
oxidar. act robinal, ossidal act 2 med robinal-si, ossidal-si med, ponel-si rehumbrosu, -
a, ponel-si herrumbrosu fr.
495
óxido. m herrumbri, orín f.
oxígeno. m QUÍM ossígenu m.
oxiurasis. f MED sapinas fpl.
oxiuro. m ENT sapina f, lesni m.
oyente. adj (dicho de alguien) oyenti adj.
oyente. m oyenti m.
496
P
pabellón. m pavellón m.
paca. f AGR alpaca f; (máquina de hacer pacas) alpacaora f; AGR (hacer pacas) alpacal
act; AGR (meter las pacas en el pajar) pajeal act.
pacense. adj GENT badajoceñu, -a adj; pacensi adj.
pachorra. f cachorra, pavera, pachorra, cuajaera f, higu, mondongu m.
pachucho, -a. adj (dicho de un fruto) pachuchu, -a adj 2 (dicho de alguien enfermo)
pachuchu, -a adj.
paciencia. f pacencia f.
paciente. adj (dicho de alguien que padece) adolecíu, -a adj 2 (que tiene paciencia)
pacienti adj.
pacificador, -a. adj (dicho de alguien) apaziguaol, -ora adj.
pacíficamente. adv a pas loc, a pas con loc.
pacificar. act apazigual act.
pacífico, -a. adj (dicho de alguien) quietu, -a adj || loc de manera ~ con: a pas con loc.
pack. m forru m.
pacto. m tratu, conveniu m.
padecer. act padecel act; (una enfermedad pasajera o un dolor) estal atacau de fr.
padecimiento. m padecimientu m; (que sufre muchos padecimientos) padecíu, -a adj.
padrastro. m pairastu, padrastu m 2 (en un dedo) padrastu, espigón, espolón,
enemigu, nietu m.
padrazo. m pairongu m.
padre. m pairi m; vieju m fam; (padre consentidor) pairongu m 2 REL pai m 3 (creador)
pairi m 4 mpl pairis mpl; viejus mpl fam.
padrear. act GAN padreal act.
padrenuestro. m REL pairinuestru, padrinuestru m.
497
padrino. m pairinu m.
padrón. m (de vecinos) pairón m.
paga. f paga f; (sueldo grande) pagón m.
pagado, -a. adj (dicho de algo) pagu, -a adj.
pagano, -a. adj GENT paganu, -a adj.
pagar. act pagal act; acoquinal act.
página. f página f.
pago. m pagamientu m; (continuo) paguiña f; (a plazos) ala dita loc; (trato, trueque) a
maquila loc; (tercera parte de un pago o herencia) tercería f.
pago1. m pagu, pagamentu m; (recibido) pagu, paguiñu m; (continuo) pagaera,
pagatiña f; pagaeru m.
pago2. m AGR pagu m.
pahilón, -a. adj GENT pailón, -ona adj.
país. m país m || loc del ~: del país loc.
paja. f paja f; AGR (cantidad de paja que se acarrea de una vez) xerga f; AGR (restos
menudos) moíña n; (hecho de paja) pajeru, -a, pajizu, -a adj; GAN (abastecer de paja)
empajonal, pajeal, apajal, apajonal act; (quitar la paja) despajal act || fr dormirse en
las ~s: dormil-si enas pajas fr 2 fam (masturbación) gardenia, gayola, macoca f || fr
fam hacerse una ~: hazel-si una gardenia fr.
pajar. m pajal m.
pájara. f ZOOL páxara f 2 fig (mujer pícara) páxara f fig.
pajarero. m paxareru m.
pajarillo. m ZOOL pichón m.
pajarito. m fam (pene) páxaru, pitín, pirulín m, pirindola, churra f fam.
pájaro. m ZOOL páxaru m; pipi m infant; (gran cantidad de pájaros) paxareu m; (que va
criando cañones) cañoneru, -a adj; (que no está preparado para abandonar el nido)
culón, -ona, barrigón, -ona adj || fr ir cada ~ a su nido: dil-si ca unu por su viroti fr 2 fig
(hombre tuno) páxaru m.
498
pajita. f (para sorber) paja, pajina f.
pajizo, -a. adj (dicho de algo) pajizu, -a, pajusu, -a adj.
pajote. m AGR pajón, pajoti m.
pala. f pala f; (pequeña) paleta f; AGR (para echar) pala de venteal f, biergón m; (pala
ancha de la panadería) palón m, pala f; (pala estrecha de la panadería) palín m 2 (del
zapato) empeña f; (de ciertas herramientas) peña f.
palabra. f parabra, palabra f; (gran cantidad de palabras) parabreu, palabreu m;
(palabras recogidas) parabreru, palabreru m || loc con otras ~s: en sotras parabras loc
2 (representación gráfica) parabra, palabra f 3 (turno) parabra, palabra f.
palabrería. f leria f; (sofistería) retólica f.
palabrota. f parabra gorda, parabruza f, pecau, parabreu, palabreu m; picardías fpl.
palacio. m palaciu m.
palada. f AGR (con la horca) horcá f.
palada. f palá f.
paladar. m ANAT cielu-dela-boca, paladal m.
palanca. f palanca f; (del árbol del molino) barrón m.
palangana. f palancana f.
palanganero. m palancaneru m.
palauano, -a. adj GENT palauanu, -a adj.
palenque. m chufardu, polacu m.
palestino, -a. adj GENT palestinu, -a adj.
paleta. f paleta f 2 (del pintor) paleta f 3 ALB paleta f; (vieja) palleta f.
palidez. f paliés f; verdol m.
paliducho, -a. adj (dicho de alguien) paliúchu, -a adj.
palillero. m palilleru m 2 (de la pluma de escribir) palilleru m.
palique. m fam parliqui m.
paliquear. act fam (charlar) parliqueal act.
499
palitroque. m palitroqui m; (golpe dado) palitrocazu m.
paliza. f palera, paliza, palea f; çampalerma, çarabanda, matutina, panaera, pola,
tarantana, tarantela, tullía f || fr dar una ~: dal una palinodia, dal una paliza, dal una
somanta [palus] fr 2 (esfuerzo) palera, pelfa, palfá, peletá, candanga, capuana, carena,
çarangandina, çorrostrá, hopa, hupa, pellejá, husá, machá f, hollón, julepi m.
palizón. m palizón m, palfá f.
palma. f BOT palma f 2 ANAT palma f; (tocar las palmas) palmeal, tortoleal, torteal act,
tocal las palmas fr; (acción de tocar las palmas) palmeteu m.
palmada. f palmá f; (en el trasero) guantaína f.
palmar. act fam! palmal act fam || fr fam ~-la: palmal-la fr fam
palmatoria. f palmatoria f.
palmear. act palmeteal, tortoleal act.
palmeo. m palmeteu, tortoleu m.
palmera. f BOT palmera f.
palmeta. f (para castigar) palmeta f; (golpear con la palmeta) palmeteal act.
palmetazo. m palmetazu m.
palmo. m palmu m.
palo. m palu m; (medio verde) verdeón m; (para retorcer) torçuelu, torceol m; (golpe
dado con un palo) palu, palitrocazu, tanganillazu m; (para hacer la cama) punteru m,
tranca f 2 (golpe duro) palu m; (recibir un palo) trasquilal act.
paloma. f ZOOL paloma f; (cría de la paloma, pichón) palominu m || ~ bravía: paloma
bravía f, ~ torcaz: paloma torcal f; ~ zura: paloma çurita f.
palomeño, -a. adj GENT palomeñu, -a adj.
palomereño, -a. adj GENT palomereñu, -a adj.
palomilla de tintes. f BOT pata-dela-perdís f.
palomilla del olivo. m ENT prai m.
palomilla. f (de la caja del carro) galápagu m 2 BOT sangri-de-Cristu f.
500
palomilla. f ALBARD palomilla f.
palomino. m (excremento) palominu m.
palomita. f CUL (de maíz) paloma, roseta f; (sin tostar) negritu m.
palomo. m ZOOL palomu m || TIP palomu buchón m (|| el de gran buche); palomu
çuritu m (|| zuro) 2 fam! (maricón) marica, palomu m.
palot. m AGR paló m.
palote. adj fam! (dicho de un hombre) emporrau, -á adj.
palpación. f parpeu m.
palpadura. f aparpón m.
palpar. act aparpal, topal act; parpeal act.
palpitar. act palpital act.
pálpito. m (presentimiento) pálpitu m.
paludismo. m MED paludismu m.
pámpano. m BOT pámpana f, pámpanu m.
pamplina. f BOT (de agua) moruja, emboruja, pamplina, pimplina f 2 (de mimo)
mamelitu m.
pamplinero, -a. adj (dicho de alguien) palancosu, -a adj.
pamplinoso, -a. adj (dicho de alguien) micu, -a adj.
pan y queso. m BOT pan-i-quesu m.
pan. m pan m; (tostado) tostón m; (trozo de pan acompañado para merendar)
pranchuela f; (raja del pan al cocerlo) rescañu m; (pedazo grande de pan) cachapieçu
m; (del día anterior) assentau, -á adj; (mal cocinado) assolapau, -á adj; (mendigar pan)
paneal act || TIP bolla f (|| pan redondo y plano); canil m (|| pan de centeno para
perros); pan bobu m (|| el de mucha miga y tamaño medio); pan d’airi m (|| ligero
para el desayuno); pan de picu m, viena f (|| el que remata en punta cada extremo);
pan maríu m (|| el alargado con una raya en medio); pan perrunu m (|| pan de sobras
para los perros); telera f (|| el que siendo grande tiene la superficie rayada).
pana. f pana f.
501
panadería. f taona f.
panadero. m taoneru, panaeru m.
panadizo. m MED panalizu m.
panal. m APIC panal m, panis mpl; APIC (fabricar el panal las abejas) obral act.
pañal. m culeru, pañal, picu m, gasa f; bogaera f; (abultamiento en el pañal tras
defecar la criatura) morraleta f.
panameño, -a. adj GENT panameñu, -a adj.
pancarta. f parcarta, tableta f.
panceta. f MATAN panceta, tocineta f; (adobada y seca) ántima f.
páncreas. m ANAT paxarilla, pancria m; MATAN (el del cerdo) paxarilla, paxarita,
almilla, alma f.
panda. f (pandilla) basca, panda, junta f.
pandereta. f MÚS pandereta f.
pandero. m MÚS panderu m 2 fam (culo) panderu m.
pandilla. f basca, panda, narria f; harca f.
pando, -a. adj (dicho de algo) pandu, -a adj.
pandorga. f andorga, pandorga f.
panel. f (para restregar la ropa) panera, panela f, paneru m.
panera. f (mueble para guardar el pan) panera f.
pánfilo, -a. adj (dicho de alguien) papiroti, -a, pánfilu, -a adj.
panilla. f (medida de aceite) panilla f.
panizo. m BOT panizu m; (planta de panizo) panizera f.
paño. m pañu m; (de cocina) roílla f; (viejo) çaleu m 2 MED pañu m.
panoja. f BOT panocha f, caroçu m.
pañoleta. f pañolinu m, pañueleta f.
panorama. m parorama m 2 (paisaje) parorama m 3 (cariz) percal, parorama m.
502
pantalla. f (mampara) pantalla f 2 (de un aparato electrónico o eléctrico) pantalla f.
pantalón. m pantalón m, calzonis mpl; (la parte anterior) delanteru m; (la parte de la
entrepierna) perneru m; (la parte del trasero) culera f; (abertura posterior de cierto
tipo de pantalones) cacheta f; (persona que va con los pantalones caídos) jorraculus m
fam; (que lleva los pantalones desabrochados o medio caídos) desaperau, -á adj.
pantanal. m bamburral, friadal m.
pantano. m pantanu m, barcuná f.
pantanoso, -a. adj (dicho de un lugar) pantanosu, -a adj.
pantorrilla. f ANAT barriga-dela-pierna f.
pañuelo. m (para sonarse) moqueru, pañuelu [de manu] m; (de adorno) pañuelu m;
(de lienzo) liençu m; (del traje tradicional) pañuelón m; (negro bordado) mantellina f;
(empleado en la cabeza) pañuelu ala cabeça f; (de cuello) pañuelu del cuellu m.
panza. f ANAT barriga, pança, andorga, bocha f, baúl m.
panzada. f pançá, pechiná, pechá f, pançón m.
panzudo, -a. adj (dicho de alguien) pançúu, -a, panderetu, -a adj.
papá. m papa m.
papa1. f (masa) papa, paparruta, papaleta, papalina, paparreta, paparrucha f 2 CUL pl
papas fpl.
papa2. f BOT papa, patata, pataca f 2 BOT (tubérculo) papa, patata, pataca f.
papa3. m REL papa m.
papada. f ANAT papá f.
papada. f ANAT papu m, barbá f.
papamoscas. m ZOOL bobitu, çarçaleru, mosquerinu, páxaru-mosca m, mosquita f.
papanatas. com babia com.
papar. act (comer) apapal, papeal, manyal act.
paparruchada. f paparruchá, pandacá f.
papas. fpl CUL puchas fpl; (de maíz) millará f.
503
papel. m papel m; (higiénico) papel del vati m; (de traza) papel d’estraça m 2 (trozo de
papel) papel m || fr ser ~ mojado: queal pa simienti de rábanu fr.
papeleta. f papeleta f.
paperas. fpl MED paperas fpl.
papila. f ANAT papila f 2 BOT papila f.
papilla. f CUL papilla f || fr echar la primera ~: echal la higaílla fr; hacer ~: hazel papilla
fr 2 (masa) paparruta, papaleta, papurreta f.
pápiro. m (moneda) pápiru m, pápira f.
papo. m papu m; (que tiene el papo abultado) papúu, -a adj.
papú. adj GENT papú, -a adj.
papudo, -a. adj (dicho de un animal) papúu, -a adj.
paquete. m forru m.
paquistaní. adj GENT pakistanín, -ina adj.
par. adj (dicho de algo o de alguien) par adj.
par. m (pareja) par m || loc de ~ en ~: en par en par loc.
parabién. m pabién, parabién m.
parachoques. m paragolpis m.
parada. f (pausa) pará f; parança f 2 (lugar donde se para) pará, paraera f.
paradera. f (compuerta) palaera f.
paradero. m paraeru, trasponeu m.
parado, -a. adj (sin empleo) parau, -á adj; en paru, a mantenienti loc 2 (sin hacer nada)
desoficiau, -á adj 3 (que no se puede parar) imparabli adj.
parador. m paraol m.
paraguas. mpl paragua m, antucas fpl.
paraguayo, -a. adj GENT paraguayu, -a adj.
paragüero. m paragüeru m.
paraíso. m REL paraísu m 2 (lugar agradable) paraísu m.
504
paraje. m paragi m.
parálisis. f MED paralís amb.
paralítico, -a. adj (dicho de un paralítico cerebral) motilau, -á adj.
paralizado, -a. adj (dicho de alguien sin poder moverse) entecau, -á, patitiesu, -a adj;
(por el dolor, miedo, etc.) atortau, -á adj.
paralizar. act esparalizal, acogestional act 2 (por un sentimiento contenido o una mala
reacción) acogestional-si med.
páramo. m rascu m.
parapente. m parapenti m.
parapeto. m (abrigada) regovientu m.
parar. act (detener) paral act; (hacer parar) aparal act 2 (interrumpir) paral act 3 med
paral-si, aparal-si med 4 (vivir temporalmente en casa ajena) paral act.
parásito. m (gorrón) pegoti m.
parasol. m MIC galipiernu, gallipiernu m.
parcela. f AGR senara, suerti f; parcela f; (deslindada) arrayu m; (dueño) senareru,
parceleru m.
parcelación. f aparcelamientu m.
parcelar. act AGR aparcelal act.
parche. m pegoti m; parchu, parchi m; (del tirachinas) peirera f.
parcial. adj (dicho de alguien) parcial adj.
pardear. act apardal, pardeal act.
pardillo. m ZOOL colineru, pardillu m.
pardo, -a. adj (dicho de algo) pardu, -a adj; (volver pardo) apardal act 2 GAN (dicho de
una caballería) pardu, -a adj.
parecer. act parecel act; (acción) parecimientu m 2 med parecel-si [a], aparecel-si [a],
salil-si [a] med; (en los gestos o físicamente) arrendejal-si [a] med 3 (ser similar a un
pariente) rameal act 4 m (opinión) parecel m.
505
parecido, -a. adj (dicho de algo) aparecíu, -a adj 2 (dicho de alguien) aparecíu, -a adj.
parecido. m (aire, semejanza) regustu m.
pared. f paré f; (de piedra) paré f; (pequeña) paireja f; (gruesa) pairón, pareañu m;
(tiznada) lumbrera f; (aportillada) portillá f; (que hace de linde) pairón, hormazu m;
(para cercar) paré, pareañu m; (pequeña para contener el fuego) hogarín m; (saliente
para pasar la pared) saltí m; ARQ (constructor de paredes de piedra seca) pedreru m.
paredón. m pareón m.
pareja. f collera, pareja f, yugu m; par d’ellus loc; (de animales) collera, casinal f, yugu
m; (ir en pareja) acolleral act.
parentesco. m parentescu m; (tener parentesco) tocal act.
parguela. m fam! parguela m fam.
parición. f GAN parición f, partu m; (dicho de la res nacida en la primera parición)
primitivu, -a adj; (dicho de una nacida en segunda parición) tardíu, -a adj.
parida. f (memez) gaspachá, faltucá, garutá, gansá, hilá, papirolá, palitrocá, sanjuaná f,
antrueju m.
paridera. f pariera f.
parienta. f (esposa, mujer) parienta f.
pariente. m parienti m; (allegado) arrimau, -a adj 2 (pareja) parienti, -a m.
parietaria. f BOT pegajosa f.
parihuela. f espariuelas fpl.
paripé. m fr hacer el ~: sopalinqueal act.
parir. act paril act; (hembra que pare con facilidad) pariera adj 2 (desvelar) paril act.
paritorio. m parieru m.
párkinson. m MED parquinsón m.
parlamentar. act palramental act.
parlamentario, -a. adj (dicho de algo) palramentariu, -a adj.
parlamentario. m POL palramentariu m.
506
parlamento. m (dicho) palramentu m 2 POL palramentu m.
parlanchín, -a. adj (dicho de alguien) cascarrichi, -a, palruteru, -a, palranchín, -ina,
retólicu, -a adj.
parlotear. act palroteal, galroteal, piñoneal act.
parloteo. m palroteu, chalroteu, palrusqueu m; cascaera f.
paro. m paru m; (época de desempleo) parola f; (mucho desempleo) parolera f.
paro1. m paru m; parança f 2 (desempleo) paru m; (época de paro) parola f; (mucho
paro) parolera f.
paro2. m ZOOL charquín m.
parola. f (charla) parola, palestra, chalra f.
parotiditis. m VET orejón m.
parpadear. act parpagueal act; (una luz) luzeal act.
párpado. m ANAT párpagu m; (caído, con ptosis) remingau, -á adj.
parpar. act quaqueal act.
parque. m (con jardines) parqui m 2 (recinto específico) parqui m 3 (para niños
pequeños) parqui m 4 (de un infante) parqui m.
parrafada. f palraítu m.
parral. m BOT parral m.
parranda. f candanga, parranga f, joreu m || loc de ~: de candanga, de bureu loc.
parreño, -a. adj GENT parreñu, -a adj.
parrilla. f parrilla f 2 (de cocinar) esparrillas fd.
parrillero, -a. adj HIPOC (natural de Descargamaría) parrilleru, -a, pançón, -ona,
serranu, -a adj.
párroco. m REL párracu m.
parroquia. f (clientela) parroquia f 2 REL parroquia f.
parroquiano. m (cliente) vezeru, parroquianu m.
parsimonioso, -a. adj (dicho de alguien) cachaçúu, -a, pastosu, -a, pachuchu, -a,
507
pandorgu, -a, pachochu, -a, paparucu, -a adj; sangri-nabu m, sinsenara com.
parte. f (porción) parti f; (tercera parte de algo) tercia f 2 (zona) parti f 3 fpl (pudendas)
partis, cataplinis fpl 4 m (escrito) parti m 5 (informativo) parti m.
partera. f partera f.
parterre. m arreati m.
partición. f partición f; (de un terreno que procede de particiones) particioneru, -a adj.
participación. f participación f.
participar. act (tomar parte) participal act 2 (figurar, rezar) enfirmal [en] act.
participativo, -a. adj (dicho de alguien activo) herventeru, -a adj.
partícula. f farruga f.
particular. adj (dicho de algo) particulal adj || loc en ~: en particulal loc 2 (raro)
particulal adj.
particularidad. f particularidá f.
particularizar. act detallal act.
particularmente. adv particulalmenti adv.
partida. f (ida) partía f; arrancaera f 2 (documento) partía f 3 (juego) partía f 4 (grupo
de gente de forma despectiva) partía, harca f; (grupo) partía f.
partido. m (ideológico, político) partíu m 2 (administrativo) partíu m 3 (judicial) partíu
m 4 DEP partíu m 5 (provecho) partíu m.
partija. f partija f.
partir. act (hacer partes) partil act; taraçal act; (en dos) partil, gajal act; (en trozos
irregulares) ataraçal, estaraçal act; (un leño) rachal act 2 (hacer cachos) escachal act;
(por completo) escachurral act 3 (tomar de referencia) partil [de] act 4 (marchar) ahilal,
ahuyil, aballal act, partil-si med || loc a ~ de: a raís de, dendi logu que loc; a ~ de
ahora: daquí palantri loc 5 med (de risa) escachal-si, escachecel-si, esquixal-si,
escachurral-si, escacharral-si, estronchal-si, espeaçal-si, carajillal-si med, estallal act.
partitura. f MÚS letra f || fr tocar con ~: tocal por letra fr.
parto. m partu m, parición f.
508
parva. f AGR parva n; (muy menuda) machuca n; (montón de parva) parvá f;
(barreduras) solera f; (estar algo con parva) emparvau, -á adj; (extender la parva)
desparvamal act; (amontonar la parva) aparval act.
parvulario. m parvulitu m, escuela delos cagonis f.
párvulo. m cagón, cagajón, caganchín m || escuela de ~: escuela delos cagonis f,
parvulitu m.
pasable. adj (dicho de algo aceptable) passabli adj.
pasada. f (mala pasada) facatúa, filigrana, morisqueta, moraga, judiá f ||fr jugar una
mala ~: hazel una judiá, hazel una facatúa, hazel una filigrana, hazel una moraga fr.
pasadera. f passaeru, passil m; (para pasar una pared) saltí m: (hilera piedras de la
pasadera) passilera f; (de madera) tangallá f.
pasadero. m passaera, passarela f, passaeru, pisaeru m.
pasadizo. m passaíçu m, cañaliega f.
pasado mañana. loc passau adv, passau mañana loc.
pasado, -a. adj (dicho de un fruto) passu, -a adj.
pasado. m passau m.
pasador. m (de una puerta o ventana) passaol m.
pasaje. m (por donde se pasa) passagi amb 2 (billete) passagi m.
pasajero, -a. adj (dicho de algo ligero) elevau, -á adj.
pasamontañas. m passamontañas m.
pasar. act passal act; (por un sitio) passal, ajorral, colal, alampal act; (de acción
continua) passiju m 2 (introducir, filtrar) passal, escambullil act 3 med (excederse)
passal-si, colal-si med.
pasarela. f passilera f.
pasaroniego, -a. adj GENT passaroniegu, -a adj; HIPOC tinajeru, -a adj.
pascua. f REL pascua f || REL lunes de ~: lunis de pascua m.
pasear. act passeal act, echal un passeu fr; (que pasea con frecuencia) passeaol, -ora
adj 2 med (airearse, esparcirse) passeal-si med.
509
paseo. m passeu m; (vuelta) garbeu m || fr dar un ~: echal un passeu m.
pasil. m (pasar por el pasil) repassileal act.
pasillo. m ARQ colá f, callejón, passu, passillu, passaíçu, cañu m.
pasión. f (fervor) passión, huegu, fuegu m 2 REL passión f.
pasivo, -a. adj (dicho de alguien) renegau, -á adj; pontón m.
pasmado, -a. adj (dicho de alguien por el frío) engueríu, -a, entenguecíu, -á,
enchavellau, -á adj 2 (absorto) espasmau, -á, apasmau, -á, apantasmau, -á, apapanau, -
á, assolanau, -á, azorzovillau, -á adj; achochau, -á adj.
pasmar. act (de frío) engueril act 2 (asombrar) espasmal, atonal act, dal pasmu fr 3
(asombrarse) espasmal-si med; (por un sentimiento contenido o una mala reacción)
acogestional-si med.
pasmar. act (dejar frío) pasmal act 2 med (quedarse pasmado) pasmal-si med.
pasmarote. m bocatiestu, perilolu, pamela m || fr quedarse como un ~: estal hechu un
bocatiestu fr.
pasmo. m (admiración) pasmu m.
paso. m passu m, zanca f; (fuerte) calcañalazu m; (derecho de paso) seguidumbri f 2
(por donde se pasa) passil, andil m || ~ de peatones: vaera f 3 (distancia) passu m.
pasodoble. m MÚS passu-dobli m.
pasta. f (masa) pasta f 2 CUL (dulce) pasta f 3 fam (dinero) monserga f.
pastar. act GAN pastal act; GAN (en el espacio entre sembrados) entripanal act; GAN
(por completo, toda una pradera) rañal, arrebañal act; (dejar suelto el ganado para que
paste) arrelval act.
pastelería. f duciría f.
pastilla. f (de jabón) pastilla f || loc a toda ~: a tó metel, a toa pastilla loc 2 MED
pastilla f; (gran cantidad de pastillas) pastilleu m; (abuso de pastillas) pastilleu m.
pastizal. m pastu m; GAN (reservado) pastaeru m.
pasto. m GAN pastu m; yervera f; (seco) roíllu m; (en tierra de barbecho) relva f;
(ración) pastura f; (de mala calidad) cervunu, -a adj; GAN (dicho de la res que está a
510
base de pasto) empastau, -a adj 2 (heno) pastu m.
pastor. m GAN (de ovejas) pastol m; GAN (de cabras) cabreru m; (oficio del pastor)
pastoría f.
pastorear. act GAN pastoreal act.
pastoreo. m GAN pastoreu m; (oficio del pastor) pastoría f.
pastoso, -a. adj (dicho de algo) pastúu, -a, pastosu, -a adj.
pastura. f pastura f.
pata. f ZOOL pata f; GAN (que tiene las patas de distinto color) pialvu, -a adj; GAN
(retener por las patas) apernal, amaneal act || loc a la ~ coja: ala pata coja, a patiuelu,
a zancajillas, ala pata chingli loc; a la ~ llana: ala pata la llana loc || fr fam estirar la ~:
estiral la pata fr; meter la ~: metel la pata, meter el cueçu, pegal pegotis, ará-la fr;
(hasta el fondo) metel la pata ata’l retacón, metel la pata ata’l regatón fr; (en una
conversación) metel la pata nel charcu fr 2 (de un mueble o similar) pata f.
patada. f patá f.
patalear. act pateleal, garrapateal act 2 (por estar enrabietado) pateleal act,
aperrengal-si med.
pataleo. m pateleu m.
pataleta. f patelera f.
patán. m patarras com.
patata. f BOT papa, patata f 2 (tubérculo) papa, patata f; (patata cortada en gajos)
papa a gallus f; (frita y aceitosa) papa cachorra f; AGR (sembrador de patatas) paperu,
patateru m; AGR (recolector de patatas) paperu, patateru m || TIP banana f (|| tipo de
patata alargada y dulce) 3 (cosa de poca calidad o mal hecha) turugullu, torongollu m.
patatal. m papal, patatal m.
patatero, -a. adj (dicho de algo) paperu, -a, patateru, -a adj.
patatús. m hoencu, patatún m.
paté. m untu, unti m; foligrás, epagrás m.
patear. act (dar patadas) pateal act 2 (pisar) pateal act.
511
patear. act pateal act 2 (patalear) garrapateal act.
patidifuso, -a. adj (dicho de alguien) infusu, patilihussu, -a adj.
patiestevado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) patirretuertu, -a adj.
patilla. f (de las gafas) patilla f 2 (pata de cabra) patilla f 3 (de la barba) patilla f.
patinaje. m patineu m.
patinar. act (resbalar) patineal act 2 (deslizarse) patineal act.
patio. m corral m; patiu m.
patizambo, -a. adj (de alguien) çambu, -a, çambúu, -a, patizurdu, -a, patiçumbu, -a adj.
pato. m ZOOL patu m; (cría) patinu m; (pato serrano) serraninu m.
patochada. f pachochá, gaspachá, pampirolá f; (que dice patochadas) patochón, -ona
adj; (decir patochadas) pachocheal act.
patoso, -a. adj (dicho de alguien) maníu, -a, patón, -ona, estroçaol, -ora adj; pingochu,
trompicuescu m, mamarruta, alilalla com.
patria. f patria f.
patrón. m (dueño) patrón, amu m 2 REL patrón m.
patrona. f (dueña) patrona, ama f 2 REL patrona f.
patuco. m patucu m.
patudo, -a. adj (dicho de un animal) patúu, -a adj; pateñu, -a adj.
patulea. f batipuleu m.
patulea. f patulea f.
pausa. f pará f.
pausadamente. adv levámenti adv; (con cadencia) solén-solén adv; (punto por punto)
al pun loc.
pausado, -a. adj (dicho de algo) levau, -á, levosu, -a adj; (de la lluvia) mansu, -a adj.
pava. f ZOOL pava f || fr pelar la ~: pelal la pava fr.
pavero. m paiteru, paveru m.
pavesa. f pavessa, polissa, morceña f.
512
pavía. f BOT pavía f.
pavitonto, -a. adj (dicho de alguien) pavilocu, -a, pavissossu, -a adj.
pavo. m ZOOL pavu m; (cría) pavinu m 2 (duro, euro, moneda) pavu, moorru m.
pavor. m ceroti, cerullu, çurugullu m, grima f.
payasada. f geringonçá, payassá, antrojá f.
payo, -a. adj (dicho de alguien) payu, -a adj.
paz. f (ausencia de guerra) pas f 2 (tranquilidad) pas f || expr ¡déjame en ~!: anda allá!
expr; que descanse en ~: de pas descansi, de pas esté, en pas esté expr || fr hacer las
~es: hazel la juntiña, hazel un puenti, hazel las pazis fr.
pazguato, -a. adj (de alguien) mangurrinu, -a, manguán, panguangu, -a pasguatu, -a adj
pe. f (letra) pe f || loc de ~ a pa: de pe a pa loc.
peana. f peaña, peana f.
peatón. m (valijero) peatón m; (ir a pie) dil a peón, dil a peoncia fr.
pebre. m CUL prebi m.
pecado. m (falta) pecau m 2 REL pecau m.
pecar. act (faltar) pecal [a] act; (no tener) pecal [de] act 2 REL pecal act.
pececillo de bronce. f ENT saltupericu m.
pececillo de plata. m ENT saltamartín m.
pechada. f (golpe) pechugón m 2 (hacer algo intensamente) pechá f.
pechear. act pechal act.
pecheo. m pecheu m.
pechera. f (de una prenda) pechera f.
pecho. m ANAT pechu m || niño de ~: niñu de teta m || loc a ~: a pechu loc 2 (seno de
las mujeres) pechu m; (abultado) pechera f; (mujer con mucho pecho) perdigocha f.
pechuga. f ZOOL pechuga f 2 (de la carne) pechuga f 3 fam (de un hombre) pechu m;
(de una mujer) pechu m, pechera f.
pécora. f (mala mujer) pílfora, sopílfora, garça f.
513
peculio. m (hacienda) pecuniu m.
pecunia. f (dinero) pecuña f.
pedal. m peal, pedal m; (del telar) esprimera f.
pedante. adj (dicho de alguien) repipi, repulgau, -á, redichu, -a adj.
pedazo. m peaçu m 2 (ponderativo) paçu m.
pedernal. m pernal, marru m, pernala f; (bolsa para guardarlo) escueru m.
pedida. f pedía f 2 (petición de mano) pedía f, peditoriu, pitoriu m.
pedido. m pedíu m 2 (envío) pedíu m.
pedigüeño, -a. adj (dicho de alguien) pedijosu, -a adj.
pedir. act (requerir) peíl, pedil act, hazel apedimientu [de] fr; (que pide continuamente)
pidón, -ona adj 2 (limosna) peíl, pedil act.
pedo de lobo. m MIC peu-de-lobu, peu-de-zorra, sacapeus m.
pedo. m peu, bufu, fofu m; picochu m; pompita f; (secuencia de pedos) peorrera f 2
(borrachera) peana f, peu, pelipitruscu m.
pedorreta. f peorrera f.
pedorro, -a. adj (dicho de alguien que se tira pedos continuamente) peorru, -a adj 2
(antipático) siesu, -a, hediondu, -a, peorru, -a adj.
pedrada. f peñascazu, pierazu, pedrascazu, pedruscazu, gorronazu, canchalazu,
laternazu, volantazu, boliscazu, cistíu m, pedrá f; lanchazu m; lapazu m; (en la espalda)
estallá f.
pedrea. f DIV (en un boleto) pedrea f.
pedregal. m pieragal, cascajal, peñascal, casqueru m, pedriza f; hitarral m; (de cantos)
gorronal m.
pedregoso, -a. adj (dicho de un sitio) pedragosu, -a adj.
pedrera. f peirera f.
pedrisco. m petrisca f.
pedroseño, -a. adj GENT pedroseñu, -a adj.
514
pedrusco. m pieruscu, piedruscu, gorruscu, cantaparru m.
pedúnculo. m BOT pençón m.
peerse. med peel-si, peyel-si med, tiral-si un peu fr; (sin ruido) bufal act.
pega. f pega f 2 (dificultad) pega f || loc de ~: de pegola, de pega loc; (que pone
muchas pegas) pegoleti, -a, pongolosu, -a adj; (poner muchas pegas) pongoleal act ||
fr tener una ~: tenel un píu fr.
pegadizo, -a. adj (dicho de algo) apegaíçu, -a adj.
pegajoso, -a. adj (dicho de algo) mostosu, -a, remostosu, -a, pegostosu, -a, pegotosu, -
a, repegajosu, -a adj; apegostau, -á, empegostau, -á adj; (poner pegajoso) mostal act 2
(dicho de alguien) pegaíçu, -a adj; pegoçón, -ona, rehozón, -ona adj; repegajosu, -a adj.
pegar. act (adherir) pegal act 2 (unir) pegal act 3 (aproximar) pegal act 4 (lindar) pegal
act 5 (contagiar) pegal act 6 (golpear) pegal act 7 (corresponder) pegal, casal act 8 med
(pegarse a alguien) pegañal-si med; (de manera lujuriosa) rexostral-si med; (de manera
zalamera) apegoçal-si med; (la comida) repegal-si, agarral-si, apegal-si med 9 (reñir)
agarral-si, pegal-si med.
pegatina. f estampa, pegatina f.
pegón, -a. adj (dicho de alguien pendenciero) pegochu, -a, pegón, -ona adj.
pegote. m pegoti, pegotón m; (añadido con desacierto) pegoti m; (formar pegotes)
apegotonal act.
pegujal. m AGR peujal m.
peinado. m peinau m; (rápido) alisón m; (hacer que ceda un peinado) achoçal act.
peinar. act peinal act 2 med peinal-si med; (rápidamente) dal-si un alisón fr.
peine. m peini m; (de púas juntas) escarmenaol m.
peineta. f peina f.
pejiguera. f pejiguera f 2 (persona pesada) pejiguera com.
pela. f pela f 2 fam (peseta) pela, lúa, ruvia f.
pelado, -a. adj (dicho de una persona o un animal muy pelado) pelón, -ona adj.
pelado. m pelá f.
515
peladura. f (mondadura) pelaúra, pelata f.
pelafustán. m (pelagatos) pelafutrán m.
pelagatos. adj pelanu, -a adj, com pelapáxarus, pelaspiga, pelahopus, esgarrapáxarus,
jarraperalis, gurrupatu, pelafutrán, peleti, aguzalapi m.
pelaje. m (dicho de un animal) pelagi, pelitascu, pelitasqui m; (perder el color el pelaje
de una caballería) alvellanal-si med 2 (pergeño) pelagi, pelitascu, pelitasqui m.
pelambrera. f peluquera, pelambrera f.
pelanas. com jarraperalis, pelaspiga, pelacañas, pelapáxarus, pelafutrán, pelehinqui,
peleti, mangallaris com.
pelandusca. f pelandrusca, furraca, pelustrana, pitraca f.
pelar1. act (cortar el pelo) pelal act; (cortar por completo) arrepelal act; GAN (cortar el
rabo) socolal act.
pelar2. act (quitar la piel) pelal act; (con la mano) arrespelal act; (fácil de pelar) mollal
adj 2 (quitar la cobertura o las primeras capas de algo) escachapal act 3 (arruinar)
pelal, afeital act 4 med pelal-si med.
peldaño. m pergañu, escalahansu m.
pelea. f pelea f; pegajina f; (de gallos) pelea de gallus, espelechina f; (de piedras entre
niños) pilera f.
pelear. act reñil act.
pelechar. act espelechal, despelechal act; (está mudando la pluma) pelechón, -ona adj.
pelele. m buxacu, mamarrachu, peleli m; (persona alelada) perilolu m.
pelendengue. m (colgante) perendengui m.
peleño, -a. adj GENT peleñu, -a adj.
pelerina. f (tipo de toca) pelerina f.
película. f (pellejo) pellejinu m; (membrana) telilla f 2 (de filmar) penícula f 3 (filme)
penícula f.
peligro. m peligru m.
peligroso, -a. adj (dicho de algo) peligrosu, -a adj.
516
pelirrojo, -a. adj (dicho de alguien) colorau, -á, ruviu, -a, hurguillés, -esa adj.
pella. f (de barro, etc.) pella f, pegotón m; (manteca) empella, pella f; (hacer pellas)
empellal act 2 pl (novillos) tuta f || fr hacer ~s: hazel tuta fr, amontal-si med.
pellejo. m pelleju m; ENO (de la uva) pelleju m, casca f; (después de pisarla) borra f.
pelliza. f pelliça f; seriana f; desteçau m.
pellizcar. act peñiscal, pelliscal act.
pellizco. m peñiscu, pelliscu m; peñiscón, pelliscón, quinchón m; resguñu m; (con los
dedos a modo de tenaza) tenazá f, arresguñón, arrejuñón m.
pelmazo, -a. adj (dicho de alguien) pelmosu, -a, fregón, -ona, pelmazu, -a adj,
sinapismu m, pelma com; (ser pelmazo) pelmeal act.
pelo. m pelu m; (incipiente en el adolescente) cañón m; (de la nuca) vieju m; (capa de
pelo caprino) vegata f; (persona con el pelo mal cortado) escamochu m; (echar pelo)
empelal act; (tirarse de los pelos por indignación o arrepentimiento) arrepelal-si med
|| loc a ~: ala propia, al pelu loc; con los ~s de punta: pelihincau, -á, empelihincau, -á
adj || fr cortarse el ~: pelal-si, arreglal-si med; montar a ~: montal al pelu fr; poner los
~s de punta: empelihincal act; venir al ~: venil a güebu fr.
pelota. f pelota f; (de goma) pelotuja f || fr hacer la ~: hazel la rosca, hazel la pelota fr
2 pl fam! pelotas pl fam
pelotazo. m pelotazu m.
pelote. m GAN (pelo de cabra) peloti m.
peloteo. m caciqueu m.
pelotera. f (bronca) potreu, peloteu m.
pelotón. m pelocotón, repelotón, rebullón m.
peluche. f (muñeco) peluchu m.
peludo, -a. adj (de una persona o un animal) pelúu, -a adj 2 (de algo) pelúu, -a adj.
pelusa. f pelusa f; (plumaje incipiente) borrifa f; (de patos y gansos) lanilla adj.
pelusilla. f pelusilla f; (tamo) tamu, cotón m.
pelvis. f ANAT palomilla f, güessu moru m.
517
pena. f (condena) pena f 2 (tristeza) desazón m, pena f; (situación aflictiva) penaeru m
3 (dificultad) pena f || loc a duras ~s: a rancahinca loc.
peña. f canchu m, peña f.
penacho. m penachu m.
peñalsordero, -a. adj GENT peñalsorderu, -a adj; HIPOC peñalcuescu, -a adj.
penalti. m DEP penalti m.
peñasco. m peñascu, peñuscu, boliscu m; (cancho) canchu, zimbru m.
penca. f BOT tenca, penca f.
penco. m GAN peal m 2 (persona inútil) peal, pencu m.
pendanga. f (puta) furraca, pendalga f.
pendencia. f quimera f, estaramau, estarabíu m; negrería f.
pendenciero, -a. adj (dicho de alguien) pegotón, -ona, pegochu, -a, respeleñu, -a,
rixiosu, -a, rixosu, -a adj; (persona pendenciera) quimerista com; beleguín, simbúscalu,
xaramugu m; (ordinario) artilleru, -a adj.
pender. act (dejar colgando) recolgal act.
pendiente. adj (dicho de algo que cuelga) recolgón, -ona adj; (por hacer) pendienti adj
2 (inclinado) repentinu, -a adj; (dicho de alguien atento) pendienti adj || fr estar ~:
estal pendienti fr; (estar muy atento) estal cona punta viva fr.
pendiente. m pendienti m; (de oro artesanal) penderiqui, peru m; (que va sin uno de
los pendientes) mochu, -a adj.
pendolón. m ARQ pendolón m.
pendón. m (inepto) pendón m, pendorra f 2 (puta) pingu, pendón m, pendalga, pielga,
pirota, tulipanda, furraca f.
pendonear. act pingoneal, piroteal act; (que le gusta pendonear) pendangueru, -a adj.
pen-drive. m lapi, pinchu m.
péndulo. m péndulu m.
pene. m ANAT pitu, pitín, trancu m; tranca f fam; GAN (del cerdo) paxarilla f.
518
penetrar. act adentral, penetral act; (de manera minuciosa) recalal act.
penicilina. f MED penicilina f.
penitente. m REL (en una procesión) nazarenu m.
pensamiento. m pensaeru m; (obsesivo) acoquinaeru m 2 BOT pensamientu m.
pensar. act (discurrir) pensal act; (con rectitud) regil, rulal act 2 (reflexionar) pensal,
cavilal act || loc sin ~lo: sin pensal-lu, de pimpirigallu loc 3 m (opinión) pensal m || loc
sin ~: sin pensal loc.
pensativo, -a. adj (dicho de alguien) pensativu, -a, suspensu, -a adj.
pensión. f fonda, pensión f 2 (económica) pensión m.
penúltimo, -a. adj (dicho de algo o de alguien) anteúltimu, -a adj.
peón. m (en un trabajo) peón m; (conjunto de peones) peoná f 2 DIV (del ajedrez) peón
m 3 AGR (del trillo) trébalu m.
peonada. f (laboral) peoná f.
peonza. f DIV repión m, peona, peança, repiona f; (pequeña) canana, cocolina f;
(grande) olla f; (mala) queca, gueca f; (preparada para que zumbe más) zumbón m;
(marca que le hace una peonza a otra) gueca f.
peor1. adj (dicho de algo o alguien) peol adj.
peor2. adv peol adv.
pepe. m fam! pepi, pepitu, chochu, coñu fam.
pepino. m BOT pepinu m 2 BOT (fruto) pepinu m; (con más culo que cuerpo) reculu m.
pepita. f pipa, peba, pipita f 2 VET pipita, pepita f.
pepitoria. f CUL pipitoria f.
pepla. com engarniu m, pepla f.
pequeñez. f (nadería) gurrumina, mesquinés f.
pequeño, -a. adj (dicho de algo) chicu, -a, pequeñu, -a, chiquinu, -a, chiqueninu, -a adj
2 (dicho de un fruto poco desarrollado) chicu, -a, culerón, -ona adj; (dicho de un animal
o una persona poco desarrollada) gaferosu, -a, runatu, -a, escafurríu, -a adj; (dicho de
una prenda) escassu, -a, adj; (persona pequeña) repión, jeriqui m, arañuela f.
519
pera. f BOT pera f || TIP pera d’augua f (|| de variedad dulce); pera sanmiguelera f (||
las de pequeño tamaño y que se crían por San Miguel) 2 (objeto en forma de pera) pera
f; (de forma de pera) aperau, -á adj 3 VET perana f.
peral. m BOT peral amb, pereru m.
peraledano, -a. adj GENT peraleanu, -a adj.
peraledo, -a. adj GENT (natural de Peraleda de la Mata) peraleu, -a adj; HIPOC
parchorchu, -a, gavinu, -a adj; (natural de Peraleda de San Román) peraleu, -a adj.
peraliego, -a. adj GENT peraliegu, -a adj; HIPOC costaleru, -a adj.
perano, -a. adj GENT peranu, -a adj; HIPOC zorru, -a adj.
perantón. m (persona alta) perantu, perantón, espingardu m.
percal. m (asunto, ambiente) percal m.
percance. m adagiu, percanci m.
percatar. act (averiguar, conocer) acatal act.
percatarse. med percatal-si med, tomal-si cuenta fr.
percepción. f percebimientu m.
percha. f garabanchu m; (del pastor) garabanchu, arrequil m.
percha. f percha f.
perchero. m percheru m.
percherón, -ona. adj GAN percherón, -ona adj.
percibir. act sentil act; percebil, apercebil act; guspeteal act; (de forma confusa) sentil,
barruntal act 2 (notar, diferenciar) apercebil act 3 med (darse cuenta) acalugal-si med,
acatal act.
percudido, -a. adj (dicho de una prenda) percuíu, -a, percudíu, -a adj.
percudir. act percuíl, percudíl act.
perdedor, -ora. adj (dicho de alguien fracasado) perdeol, -ora adj.
perder. act (dejar de tener) perdel act; (hacer perder) perdel act 2 (extraviar) perdel,
destravial, escambullil, emputecel act 3 (en un juego) perdel act 4 (en una batalla)
520
perdel act 5 med perdel-si, desparecel-si med 6 (desorientarse) perdel-si, esnortal-si,
destinal-si med.
perdición. f perdimientu m 2 (ruina, pérdida) perdición f.
pérdida. f perda f 2 (desgracia) estravíu m.
perdigón. m ZOOL perdigón m; CINEG (no emitir el perdigón ningún canto) dal la
mochuelá fr; (cantar cuando extraña o no tiene celo) asseal act 2 (bala) perdigón m;
(disparo) perdigonazu m 3 (saliva al hablar) perdigón m.
perdigonada. f (tiro) bagazu m.
perdiz. f ZOOL perdís f; ZOOL (joven) perdigocha f; ZOOL (cría) perdigoninu m; ZOOL
(macho) perdigón m; (cantar) cuchicheal act; (el macho en celo) curicheal act || fr
marear la ~: dal retorteru fr.
perdón. m perdón m || fr pedir ~: peíl perdón fr.
perdonable. adj (dicho de algo) perdonabli adj.
perdonar. act perdonal act.
perdulario, -a. adj (dicho de alguien) calandariu, -a, méndigu, -a, perdulariu, -a adj.
perecer. act perecel act; esperecel act 2 (abatirse) esperecel act.
peregrinaje. m pelegrineu m.
peregrinar. act pelegrineal act.
peregrino, -a. adj (dicho de una persona o un animal) pelegrinu, -a adj; ambolanti adj 2
REL pelegrinu, -a adj.
perejil. m BOT perejil m; (que lleva perejil) perejileru, -a adj.
perejila. f DIV (juego de cartas) perejila f.
perendengue. m (colgante) perendengui m 2 (atavío) perejilera f.
perenne. adj (dicho de una planta o algo) peneni, -a adj.
pereza. f perrería, perrera, pereza, vagancia, zangarriana f; perriti m fam.
perezoso, -a. adj (dicho de alguien) perru, -a, perezosu, -a, perezón, -ona, magán, -ana,
pavón, -ona adj; (sumamente perezoso) perránganu, -a adj; (sin ganas de trabajar)
adissantau, -á adj.
521
perfección. f perfeción, perheción f.
perfeccionar. act aperfecional, aperhecional, confecional act.
perfeccionista. adj (dicho de alguien) perfetu, -a, perhetu, -a, compretivu, -a adj; (muy
escrupuloso) pamplinosu, -a adj.
perfecto, -a. adj (dicho de algo) perfetu, -a, perhetu, -a adj; (hacer algo de manera
perfecta) aconfecional act.
pérfido, -a. adj (dicho de alguien) perfiu, -a adj.
perfil. m vista f; (cara lateral de algo) hastial m.
perforar. act fural, hural, aburacal, abarrenal act; barreneal act.
perfumar. act perhumal act; perfumeal act.
perfume. m perhumi m.
pergeñar. act (disponer) avial, pergeñal act.
pergeño. m pelagi, caraiti m.
perico. m (abanico grande) pericu m 2 ZOOL periquitu m.
perifollo. m perifollu, emperifollu m.
perilla. f (barba) perilla f 2 (interruptor) perilla f.
perillán, -a. adj (dicho de alguien) galiñán, -ana, perillán, -ana adj.
perindola. f repiola, repionela, pirindola f; (vegetal) tarambusa f.
periódico. m papelis mpl, pedióricu m.
periodo. m (ciclo temporal) pedioru m 2 MED (regla) regla f, pedioru m || fr tener el ~:
tenel el negociu fr.
peripuesto, -a. adj (dicho de alguien) peripuestu, -a, empiringutau, -á adj; (joven
peripuesto) perigallu m.
periquete. m loc en un ~: nun verbu, nuna mijina, nun periqueti loc.
periquito. m ZOOL periquitu m.
perito. m peritu m.
perjudicar. act prejudical act.
522
perjudicial. adj (dicho de algo) dañinu, -a, prejudicial adj; (dicho de algo que perjudica
la salud) insanu, -a adj; (dicho de un animal) insanu, -a adj; (dicho de una hierba)
hediondu, -a adj.
perjudicialmente. adv a mal trael loc.
perjuicio. m prejuíziu m.
perla. f pelra f 2 (joya) pelra f.
perlesía. f MED pelresía f.
permanente. adj (dicho de algo) permanenti adj.
permanente. f (peinado) permanenti f.
permisivo, -a. adj (dicho de alguien) consentiol, -ora adj.
permiso. m premissu m; (licencia) licencia f.
pernada. f perná f || derecho de ~: derechu de perná m.
pernear. act (mover las piernas) perneal act.
pernera. f patera, pernera f, pernil m.
pernil. m GAN pernil m.
perniquebrado, -a. adj (dicho de una persona o un animal) esperniquebrau, -á adj.
perniquebrar. act esperniquebral act.
perno. m perniu m.
pero. m BOT peru, gambutu m.
pero. part peru part.
perol. m perol m, perola f.
perpetua silvestre. f BOT mançanilla real f.
perpetuo, -a. adj (dicho de algo) prepetu, -a adj.
perplejo, -a. adj (dicho de alguien) desmentau, -á, abarullau, -á, apasmau, -á, atónitu, -
a, auguau, -á adj; rehilosu, -a adj.
perra. f ZOOL perra f 2 fam! (ramera) perra, pingu, pindonga f 3 (moneda) perra f 4
(dinero) perras fpl.
523
perrada. f perrería, judiá, lobá f; (que hace perradas) perreru, -a adj.
perrera. f perrera f.
perrero. m perreru m.
perrillo. m ALBARD perrillu m, mohacilla f; (frenar con el perrillo) emperrillal act.
perro. m ZOOL perru m; (grande) perránganu m; (al modo de nadar de los perros)
perrestri adj || TIP garabitu, -a adj (|| cruzado de podenco y perdiguero); gutu, -a adj
(|| de pequeño tamaño); perrigalgu m (|| cruzado de galgo y otra raza).
perrunilla. f CUL perronilla, perrunilla f; reheñía f.
perruno, -a. adj (dicho de algo) perrunu, -a, perrúu, -a adj 2 (de la tos) perrunu, -a adj.
persecución. f presecución f.
perseguir. act presseguil act; (ir siguiéndole las huellas) escalcañal act 2 (procurar,
empeñarse) ronroneal act.
perseverar. act (mantenerse) ruqueal act.
persiana. f pressiana f.
persignar. act pressinal act.
persistente. adj (dicho de alguien) téntigu, -a adj 2 (dicho de alguien o de algo)
repegosu, -a adj; persistenti adj.
persistentemente. adv a remachagranu loc.
persistir. act ensistil, persistil act.
persona. f pessona, pressona f; nacíu m || loc cualquier ~: qualquiera genti, qualquiera
pessona loc; en ~: en pessona loc.
personal. adj (dicho de algo) pessonal, pressonal adj.
personal. m pessonal m 2 (conjunto especializado) pressonal m 3 (gente) pessonal m.
personalidad. f (personaje famoso) pessonalidá, pressonalidá f.
personalizar. act ponel al gustu [de] fr.
personarse. med apessonal-si, presental-si, espetal-si med; (acudir) resultal act.
perspectiva. f vista, almiración f || loc con ~s de: cona golienda de loc.
524
perspicacia. f pesqui m.
perspicaz. adj (dicho de alguien) alfilerón, -ona, tunu, -a adj; (ser perspicaz para algo)
tenel pesqui [pa] fr.
persuadir. act reduzil, embulal act.
pertenecer. act pertenecel act.
pertenencia. f pertenencia f.
pértiga. f pértiga f.
pértigo. m (lanza del carro) varal, pértigu m.
pertinacia. f tentigués f.
pertinaz. adj (dicho de alguien) téntigu, -a adj.
pertrechado, -a. adj (dicho de alguien) aforrajau, -á adj.
pertrechar. act apretechal act.
pertrechos. mpl achiperris, peltrechus mpl.
perturbar. act volteal act, ponel delos niervus fr.
peruano, -a. adj GENT peruleru, -a adj.
peruétano. m (parte sobresaliente) bisnagu, abitoqui, garullu, morricutu m, coguta f 2
BOT pergüetaneru, pergüétanu, garullu m.
perverso, -a. adj (dicho de alguien) malandru, -a adj.
pervertido, -a. adj (dicho de alguien) perversu, -a adj.
pesa. f pesa f.
pesadilla. f soñera, soñina f.
pesado, -a. adj (dicho de algo dificultoso) molondrón, -ona, molondroscu, -a adj 2
(dicho de alguien) pesau, -á, pesúu, -a adj; cansinu, -a adj; carganti adj; pegañón, -ona
adj; rehollinosu, -a adj; arroganti adj; (que aburre) aburriol, -ora, aburribli adj; (que
repite mucho las cosas) pegajiçu, -a, pegaiçu, -a adj; (persona pesada) pejiguera com,
sobellón m || fr ponerse ~: ponel-si monu, ponel-si pesau fr.
pesadumbre. f desazón m.
525
pesaje. m pesamientu m.
pésame. m pésami m || fr dar el ~: dal la cabeçá, dal la cumpría fr, cabeceal act.
pesar. act (tener peso) pesal act || loc a ~ de: en pensal de, a pesal de loc 2 (fijar el
peso de algo) pesal act 3 (tener un determinado peso) pesal act 4 (dolor) pesal m.
pesca. f PESC pesca f; PESC (abundancia de muchos peces) muelu m 2 (oficio del
pescador) pesca f.
pescada. f ZOOL pescá, pesca f.
pescadero. m pescaeru m.
pescadilla. f ZOOL pescaílla f; pixota f.
pescado. m (de río) peci m 2 (de mar) pescau m.
pescador. m pescaol m.
pescante. m (del carro o remolque) pescanti m.
pescar. act (peces) pescal act; (no pescar nada) pescal ranas fr 2 (pillar) pescal act 3
(conseguir, obtener) pescal, entallal act.
pescozano, -a. adj GENT pescueçanu, -a adj; HIPOC coritu, -a adj.
pescozón. m pescoçón m.
pescuezo. m ANAT pescueçu m.
pescuezo. m fam peveti m fam.
pesebre. m GAN pesebri m; GAN (ventana para echar la paja) pajareta f.
pesebrera. f GAN pesebrera f.
peseta. f peseta, peheta f.
pesetero, -a. adj (dicho de alguien) perrilleru, -a adj.
pesgano, -a. adj GENT pesgañu, -a, pesganu, -a adj; HIPOC bruxa com.
pesimista. com malpensau, -á, gonizu, -a adj.
pésimo, -a. adj (dicho de algo de mala calidad) cagurriu, -a adj 2 (dicho de alguien muy
malo) de marca mayol loc.
peso. m pesu m 2 (para pesar) pesu m.
526
pespuntar. act COST pespunteal act.
pesquera. f PES (sitio donde se pesca) pesquera f; (meter en una pesquera)
empesqueral act.
pesquis. m (perspicacia) pesqui m.
pesquisa. f pesquiza f, abriguaeru m.
pesquisar. act pesquizal, trasminal act.
pestaña. f ANAT pestaña f.
peste. f (hedor) heol, pestazu m, pesti f; (dicho de alguien que echa pestes) pestosu, -a,
hediondu, -a adj
pestilencia. f pestazu m.
pestillo. m pestillu, postigu m.
pestiño. m CUL prestiñu m.
pesuña. f ZOOL pessuña, pezuña f.
pesuño. m ZOOL pessuñu, pezuñu m.
petaca. f petaca f 2 (botella) petaca f.
pétalo. m BOT ojina, oja f.
petardo. m mistu restallón, restralleti, pistón m; (de rueda) restrallaera, restallaera f;
(bastón con que se hace estallar) pistonera f || tira de ~s: mistus perrerus mpl.
petate. m petati m.
petición. f apedimentu m 2 ANTR (de mano) peditoriu, pitoriu, habratoriu m; ANTR
(festejo de la pedida) pedimentu m.
petimetre. m pichirichi m.
petirrojo. m ZOOL pechimermeju, pimienteru, cagarropi, pechuguita-colorá, pelisqui,
paperuchu, piscu choriceru, tabacosu, tontitu, tontón m.
petiseco, -a. adj (dicho de alguien) patissecu, -a adj.
petral. m ALBARD pechu-petral m.
pétreo, -a. adj (dicho de algo) apierau, -á, apiedrau, -á adj.
527
petróleo. m pretoliu, petroliu m.
petulante. adj (dicho de alguien) repompolíu, -a adj.
peúco. m peúcu m.
pez ciprínido. m ZOOL pardilla f.
pez1. m ZOOL peci m 2 AGR peci m.
pez2. f (resina) pes f 2 GAN (para marcar) pes f.
pezcozón. m gasnatón, pescoçón m.
pezolada. f peçonera, peçolera f.
pezón. m ANAT picu, pençón m; ZOOL (de la vaca) pechu m 2 BOT pençón m.
pezuña. f ZOOL pessuña, pezuña f.
pi. f (letra) pi f 2 MAT pi f.
piar. act pial act; (manera de piar) piau m; (dicho del pájaro que pía mucho) pión, -ona
adj 2 fig (abrir la boca) pial act.
piara. f GAN (de cerdos) porcá, piara f; GAN (de pequeña edad en el rebusco) marandal
m; GAN (porquero de una piara) piareru m.
pica. f (artilugio para picar) pica f.
picada. f picá, puntá f.
picadura. f picá, picaúra f; GAN (del tábano) cuca f; (en un diente) picaúra, tueca f;
(pinchazo) ovisperinu, bilberu m.
picajoso, -a. adj (dicho de alguien) picosu, -a adj.
picamaderos. m ZOOL picabarrenu, picamaerus, carpinteru m.
picante. adj (dicho de un alimento) picanti adj; picosu, -a, raviosu, -a adj 2 (dicho de
una obra artística o de algo que se dice) picosu, -a, picanti adj.
picar. act (dar una picadura) pical act; (un insecto) cocal, bicheal act 2 (cavar) pical act
3 (comer) pestiscal act; bandujeal, petisqueal, pisqueal, socoleal act 4 (comida) ravial
act 5 (molestar) pical act 6 (escocer) pical act 7 (hacer trocitos) pical act.
picardeado, -a. adj (dicho de alguien) turroneru, -a adj.
528
picardía. f (taimería) picardía f 2 (denuesto) picardía f.
pícaro, -a. adj (dicho de alguien) picardón, -ona, ganforru, -a, mendingu, -a, volaganés,
-esa, volaganti adj; (persona pícara) abissiniu m, picardía, picardías, rasca com.
picazón. m MED piquiña, comición f.
picha. f fam (pene) picha, pichola, púa f, pirulín, viroliu m fam.
pichón. m ZOOL palominu, pichón m.
pico. m picu m; (del barril) espichi m; (que tiene muchos picos) esquinchonau, -á adj ||
ZOOL ~ picapinos: picapalus m || loc de ~s pardos: de bureu, de gabineu loc || fr salir
de ~s pardos: salil de pingoneu, quital-si las pulgas fr 2 (elevación) picachu, picu m 3
(herramienta) picu m; (pequeño) piqueta f 4 fig (boca humana) picu m.
picón, -ona. adj GAN (dicho de una caballería) picón, -ona adj.
picón. m (carbón menudo) picón, ciscu m; (receptáculo para el picón) piconera f;
(consumido del brasero) rescombru m 2 ZOOL (tipo de barbo) picón, barbu picón m.
piconero. m piconeru m.
picor. m picol m; (continuo) picaera, assura f; (intenso) piquiña, picaña f; (en la
garganta) raspera, garraspera f.
picos de cigüeña. mpl BOT alfileretis, segaoris mpl.
picota. f picota f; aúja f 2 BOT (cereza) picota f.
picotazo. m picotón m; (de un insecto) herretazu m; (a modo de muesca) ñica f.
picotear. act (comer, picar) hoziqueal act.
picudo, -a. adj (dicho de un animal) picúu, -a adj.
pidón, -a. adj (dicho de alguien) pedilón, -ona, pedión, -ona adj.
pie. m ANAT pie m; (grande) hava, peaña f, ñañaru, peçuñu, pieçón, pieçatón m; (lugar
para que descanse el pie en el vehículo o en ciertas maquinarias como el torno) pieceru
m; (persona que arrastra los pies al andar) çaparrastru m || loc a ~: a pata, a peón, a
peoncia, de patas loc; a ~s juntillas: a pies juntillus, a pies juntus loc; al ~ de: ampié de,
al pie de loc; de ~s a cabeza: de pies a peapa loc 2 (sostén de ciertos muebles) pernilla
f, pie m 3 (parte opuesta al cabecero) pies mpl.
529
piedra. f piera f; (canto) gorrón m; (ruejo) rollu m; (plana) lapa f; lapón m; (grande)
lapu m; (esférica y manejable) rebolu m; (empleada de proyectil) rebollu m; (alargada
para rellenar un hueco en una pared) hozicu m; (alargada usada de hito) cavachón m;
(afiladera) piera afilaora f; (para afilar la guadaña) macha, molera f; (blanda que se
deshace con facilidad) moleña f; (de moler) muela, molaera, piera, piera molaera f;
(montón de piedras) torruca f; (del color de la piedra) pedrés, -esa adj; (colocar piedras
en hileras una encima de otra) assolapal act; (golpear una piedra para partirla)
atormental act 2 MED (cálculo) piera f.
piedrasalbeño, -a. adj GENT piedrassalveñu, -a, pierassalveñu, -a adj.
piel. f ANAT piel f; pelleju, corapatu m, pellica f; (flácida) peltraca f; (piel que cuelga de
los brazos) colgajera f; (de una serpiente) camisa f; (persona que recoge las pieles de
animales) pelliqueru m; (con la piel herida o lastimada) esgaramochau, -á adj; (que
tiene manchas blancas en la piel) escorçau, -á adj; (que tiene la piel muy rugosa o
engranujada) espinosu, -a adj; (levantarse la piel) rehollal-si med || fr ponerse la ~ de
gallina: estal pelihincau fr 2 (curtida) piel f.
pielero. m pieleru m.
pienso. m GAN piensu m; (echar el pienso a las bestias) apensal act, echal un piensu fr.
piercing. m pinchi m.
pierna. f ANAT pata, pierna f; (forma de las dos piernas) horcá f; (disposición de las
piernas) pataúra, empataúra f; (de piernas largas) patilargu, -a, zancúu, -a, zanquilargu,
-a, zanquivanu, -a adj; avicáncanu m; (romper una pierna) patiquebral act; (ejercitar las
piernas) hazel piernas fr; (nadar moviendo las piernas para impulsarse) anqueal act.
pieza. f pieça f; (cortar en piezas) pieceal act 2 (dicho de algo que va ensamblado o
conectado) ficha f; (hecho a una prenda) pieça f 3 (musical) pieça f 4 fig (persona mala)
pieça, vaina com, peçurracu, -a adj.
pifia. f picia f.
pifiar. act picial act.
pifostio. m estaramau, pitoti m.
pija. f fam! (pene) pija, turra f, pijatu m fam!
pila. f (rimero) pila f 2 (recipiente) pila f; tina f; (pequeña) pileta f; (llena) pilá f;
530
(capacidad de una pila) pilá f || ~ bautismal: pila del bautismu f; ~ del agua bendita:
pila del’augua bendita f 3 (para lavar) paneru m 4 (cantidad) pila f 5 (batería) pila f.
pilar. m (pilastra) pilal m 2 (pilón) pilal m.
pilastra. f pilastra f.
píldora. f MED píldura f; (anticonceptiva) píldura f.
pilila. f infant lila f infant, cilindrín, piçarrín, pirulín, pitín m, penena, pilula, pirula,
piturrina, perigalla, perinola, pichola, perindola, pistolina, gurrina f.
pilingui. f fam! pindingui f fam.
pillar. act (aprisionar) entallal, entrillal, entripillal, estripal, machal, traspillal, triçal,
apresal act 2 (atropellar) entallal act 3 (coger, atrapar) entallal, entrillal, entrincal,
empalmal, entrinchal act; aballal, apechal, apillal act; candal, pescal act; (desde el
principio) cogel pola punta fr; (un resfriado) arrebañal, mangal act.
pillastre. m méndigu, pillastri m.
pillería. f picia, facatúa f.
pillo, -a. adj (dicho de alguien) pajoleru, -a, culipardu, -a, coscujeru, -a adj; (persona
pilla) pelara-viva com; (niño pillo) alicrán m.
pilón. m (para pisar o machacar) pilón m 2 (depósito) pilón m; MOL (donde cae la
harina) harineru m, harná f.
pil-pil. m loc CUL al ~: al pin-pin loc.
piltra. f (cama) pitra f.
piltrafa. f pitracu m.
pimental. m BOT pimiental m.
pimentero. m pimienteru m.
pimentón. m CUL pimientón m || TIP pimientón agridús m (|| pimentón agridulce);
pimientón duci m (|| pimentón dulce); candelaria (|| pimentón algo picante).
pimienta. f BOT pimienta f || TIP pimienta branca f (|| pimienta blanca); pimienta
colorá f (|| pimentón); pimienta negra f (|| pimienta negra).
pimiento. m BOT pimientu m, bola f || ~ de las Indias: guinda f; (frito) barquillu m || fr
531
importar un ~: dal lo mesmu ochu qu’ochenta, importal lo mesmu ochu qu’ochenta fr
|| TIP guinda borregura f (|| pimiento muy picante).
pimpollo. m BOT pimpollu m 2 (persona arreglada) arriscau, carra m.
pina. f (de una rueda) espina, pina f.
piña. f BOT (del pino) piña f 2 (conjunto trabado de algo) piña f, rebullón, rebujón m.
pináculo. m piringutu, pingurutu m, capulla f.
pinar. m BOT pinal m.
pincel. m pincel m || fr estar hecho un ~: estal de punta en brancu fr.
pinchadiscos. m MÚS pinchadiscus m.
pinchar. act pinchal, espinal act; (con el pico) pical act 2 (una rueda) pinchal act 3 (con
una inyección) pinchal act.
pinchazo. m pinchotazu m; pinchazu m; (en una superficie haciendo que se salga el
contenido) avisperinu m.
pinchazo. m puntá f, espinazu, lesnazu, quinchón m 2 (en una rueda) pinchaúra f,
pinchazu m 3 (dolor) clavillá, harretazu, herretazu, hurgonazu m.
pincho. m pinchu, pinchi m; (para picar el embutido) punçaera, punçona f; (para cazar
lagartos) sobellón m; (dotado de pinchos) pinchosu, -a adj 2 (aperitivo) pinchu m.
pinchotazo. m hinchonazu m.
pinense. adj GENT hurzanu, -a adj; pinensi adj.
pingajo. m pingallu, pelingaju, pingaju, trapingallu, andacapairi m.
pingajoso, -a. adj (dicho de alguien) mangajosu, -a adj.
pingar. act (colgar) pingal, recolgal act.
pingo. m pingu, pingallu, pingaju m 2 (prostituta) pingu m, pingorra f.
pingorota. f peringolla, pericocha, pinguruta, picocha f, pingurutu m.
pingorote. m bisnagu, piringutu m.
pino. m BOT pinu, piñeru m; (corteza) toña f 2 (ejercicio gimnástico) pinu, pinu
campanu, pinini m.
532
piñón. m BOT piñón m 2 MEC (de un engranaje) piñón m.
pinrel. m fam! pilrel m fam.
pinta. f (punto de distinto color) pinta f; GAN (res vacuna que tiene pintas) piñán, -ana
adj 2 (gota) pinta f 3 (apariencia) pelagi m, pinta f; (dicho en las frases negativas)
hinqui, oreju m.
pintar. act pintal act; (acción continua) pintaeru m; (los bajos de una pared) cinteal adj.
pintarrajear. act pinturraqueal, pintarraqueal act.
pintiparado, -a. adj (dicho de alguien) pintiparau, -á, purechu, -a, espurechu, -a adj.
pinto, -a. adj GAN (dicho de una res vacuna) piñanu, -ana, piñán, -ana adj.
pintón, -ona. adj (dicho de un fruto) pintón, -ona adj.
pintura. f pintura f.
pinturero, -a. adj (dicho de alguien) pintureru, -a adj.
pinza. f pinça f, espinças fd 2 (de la ropa) alfilé, prendeol m.
pinzar. act pinçal act.
pinzón. m ZOOL pardal del campu, pimpinitu, pintaítu, pintassilbu, trinchoti m, páxara
grandi f.
pío, -a. adj GAN (dicho de una res equina o vacuna) píu, -a adj.
pío. interj píu interj.
piojo. m ENT pioju, pieju m; (grupo de piojos) piojeríu, piejeríu m.
piojoso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) piojosu, -a, piejosu, -a adj.
piornalego, -a. adj GENT piornalegu, -a adj.
piornalego, -a. adj GENT piornalegu, -a adj; HIPOC patateru, -a adj.
piorno. m BOT piornu m.
pipa. f BOT pipa f; (de ciertos productos de huerto) peba f; (gran cantidad de pipas)
pipeu m 2 (de fumar) cachimba f.
pipi. m infant (piojo) pipi m infant 2 infant (pájaro) pipi infant.
piquera. f pitera, piquera, pitajera f; (abrir una piquera a un recipiente) alabial, piteral,
533
apiteral act.
pirado, -a. adj (dicho de alguien) tronau, -á, ahilau, -á, afolillau, -á adj.
pirarse. act fam fifal-si, pital-si, sondingal-si med, dal-si el boti fr fam.
piripi. adj (dicho de alguien) piripi adj.
pirlar. act pilral, rechiflal act.
piro. m fr fam darse el ~: dal-si el çuri fr 2 (cerdo de corta edad) piru com.
piropear. act echal froris fr, piropeal act.
piropo. m frol f, piropu m.
pirrarse. med pilral-si med.
pirueta. f piruleta, revirigüelta f.
piruleta. f catanga f.
pisar. act pisal act; GAN (bien una caballería) auñal act; (sitio por donde se debe pisar)
pisal m; (que pisa por donde no debe) pisaeru, -a adj 2 (apretar con los pies) pisal act 3
(aparecer, frecuentar) pisal act 4 (hollar) pisal act.
piscina. f picina, pecina f.
piso. m pisu m 2 (suelo) pisu m; (de madera) tablau m; (de barro prieto) augua-barru m
4 (planta) pisu m 5 (apartamento) pisu m.
pisón. m pisón m.
pisotear. act rehollal act; (una cama, sofá o similar) potreal, rexotreal act; (pisoteando)
a pisón loc.
pisotón. m pisotá f.
pista. f (huella) pista f 2 (terreno, camino) pista f.
pistacho. m BOT pitachu m.
pisto. m CUL pistu, pisti m.
pistola. f pistola f 2 (pulverizador) pistola f.
pita. f BOT pita f 2 (cuerda) pita f.
pita. interj pita, piru, pira interj.
534
pitar. act pital, apital act; (hacer pitar) piteal act; (hacerlo continuamente) piteal act ||
fr salir pitando: salil pitandu fr.
pitarroso, -a. adj (dicho de alguien) pistiñosu, -a, pistañosu, -a adj.
piteño, -a. adj GENT piteñu, -a, pitusu, -a adj.
pitido. m pitíu m; pitazu m; (continuo) piteu m.
pitillera. f petaca f.
pitillo. m (cigarro) pitu m.
pítima. f (borrachera) pítima f.
pitiminí. m pitiminí m || loc de ~: de pitiminí loc.
pitita. f ZOOL piripita, pitilla f.
pito. m (silbato) pitu m; tirurí m || ZOOL ~ real: picalaçán m.
pitón. m pichi, pitochu, pitochi, pitón, pitoqui m 2 ZOOL (de los animales) pitón m.
pitoque. m pirolu m.
pitorrearse. med pitorreal-si med.
pitorreo. m pitorreu m.
pitorro. m pichi, pitochu, pitochi, pitoqui m, teta f.
pizarra. f piçarra f; (del color de la pizarra) apiçarrau, -á adj 2 (encerado) piçarra,
tabluna f.
pizarrín. m piçarrín m.
pizca. f mijina, pisca f; (coger pizcas) pisqueal act; (hacer pizcas) espiscal act || loc ni ~:
ni mijita, ni chispa, ni froncia, ni pisca, ni un lagrismu, ni un hostugu loc.
placenta. f ANAT paris fpl; pracenta f; GAN (de una res) paris fpl, redrera f.
placentero, -a. adj (dicho de algo) prazenteru, -a adj.
placentino, -a. adj GENT prasencianu, -a adj; placentinu, -a adj.
placer. act cumpril, prazel act; aquacal act 2 m (gusto, satisfacción) gustu, regustu,
satisfación, prazel act.
plafón. m palafón m.
535
plagar. act gafal, xamplal act; enxamplal act 2 med engafal-si, enxamplal-si, xamplal-si
med; AGR (un terreno de malas hierbas) entricetal-si med.
plan. m (proyecto, idea) proyetu, pran m 2 (dieta) pran m.
plancha. f prancha f.
planear. act (al volar) praneal act 2 (proyectar) praneal act.
planeo. m praneu m.
planeta. m ASTR praneta m 2 (mundo) praneta f.
planificación. f praneu, pran m.
planificar. act praneal act.
plano, -a. adj (dicho de algo) pranu, -a adj.
plano. m GEOM pranu m 2 (esquema) pranu m.
planta. f BOT pranta f; mata f; (con muchas flores) frorital m 2 ANAT pranta f; ZOOL
(dicho de un ave anseriforme) palmera f; (golpear con la planta) prantal act 3 ARQ
andal m, pranta f.
plantar. act (una planta) ponel, prantal act; (hacer plantar) pranteal act 2 (fijar)
prantal act 3 (dejar plantado) prantal act 4 med (en un sitio sin moverse) prantal-si,
enhoyinal-si med. 5 (recordar algo) ponel en pranta fr.
plantear. act (trazar, figurar) pranteal act 2 med pranteal-si med.
plantilla. m (matriz) prantilla f 2 (del zapato) prantilla f.
plantío. m prantanal, prantíu m; AGR (de olivos o vides) prantonal m.
plantón. m prantón m; AGR (de olivo sin raíz) estaca f; AGR (de olivo con raíz) norça f 2
(no acudir) prantón m.
plaqué. m plaqué m.
plasenzuelano, -a. adj GENT prasençuelanu, -a adj; HIPOC mineru, -a, tololu, -a adj.
plasta. f (masa aplastada) plasta f 2 (excremento) plasta f 3 fig (persona pesada)
pelma, socrociu, sinapismu m.
plástico. m práticu, prásticu m.
536
plastilina. f prastelina f.
plata. f QUÍM prata f 2 (dinero) prata f.
plátano. m BOT (banano) prátanu m 2 (fruto) prátanu m.
plateado, -a. adj (dicho de algo) aprateau, -á adj.
platero. m (vendedor de orfebrería) prateru m.
plática. f palra, carava, prática f.
platicar. act palral, pratical act; (conversar) caraveal act.
plató. m (escenario televisivo) platón m.
plato. m pratu m; (plato llano) pratu pandu m; (plato hondo) pratu hondu m;
(decorativo) pratu guapu m; (plato lleno) pratau m; (capacidad de un plato) pratau m;
(muchos platos) prateu m; (muchos platos por fregar) lozeril, lozeríu m; (trasiego de
platos) prateu m; (mueble o repisa para colocar platos) pratillera f || fr lavar los ~s:
fregal la loza, laval la loza fr 2 (comida) pratu m; (segundo plato de fiambre) sobritó m;
(dicho del plato mal cocinado) apatuscau, -á adj || loc de segundo ~: encima adv.
plaza. f praça f.
plazo. m prazu m.
plazoleta. f praçuela f.
pleita. f cincha, empleita f; (coser pleitas) encañal act.
pleitear. act preiteal, letigal act.
pleitesía. f preitesía f.
pleito. m preitu m || fr poner un ~: levantal un preitu [a], ponel en preitu [a] fr.
pleno, -a. adj (dicho de algo) prenu, -a adj || loc de ~: de llenu loc.
pleura. f ANAT telas fpl; preura f.
pleuresía. f MED preuri f.
pleuritis. f MED preuri f.
plexiglás. m pressislá m.
pliego. m priegu m.
537
pliegue. m COST priegui, alforza f, encorujón, respingu, frunzi m; (profundo de ciertas
faldas) machu m.
plisar. act COST prissal act.
plomada. f ALB promu m.
plomo. m QUÍM promu m 2 (pieza de plomo) promu m.
pluma. f ZOOL pruma f 2 (plumaje) pruma f 3 (de escribir) pruma f 4 fam
(afeminamiento) ramalazu m || fr fam tener ~: tenel un ramalazu fr fam.
plumaje. m (de patos y gansos) lanilla f.
plumín. m prumín m; (para meter los lápices) prumín m.
plumón. m ZOOL cañón, pelu m, yesca f; (dicho de un ave sin plumón) pelón, -ona adj.
poa. f BOT espiguilla f, pelu-liebri m.
poblacho. m vilachi m.
población. f puebración f 2 (poblado, lugar) puebración f 3 (conjunto de habitantes)
puebración f.
poblado. m pobranchu m, cábila f.
poblador, -a. adj (dicho de alguien) puebraol, -ora adj.
poblanchino, -a. adj GENT pobranchinu, -a, puebranchinu, -a adj; HIPOC raneru, -a,
provinciu, -a adj.
poblar. act empuebral act; puebral act.
pobre. adj (dicho de alguien) probi, peletri, -a adj 2 (desgraciado) probi, cutau, -á adj 3
(dicho de algo) probi adj.
pobretón, -a. adj (dicho de alguien) probatón, -ona, probetón, -ona, probiciu, -a adj.
pobreza. f probeza, probitú f.
pocilga. f GAN sahurda, çahurda, batuca, guarrera, pocinga f, guarreru m.
pocillo. m (vasija) pocillu m.
pócima. f mesturaju, mesturaji, mesturiu m.
poco, -a. adj (dicho de algo) pocu, -a adj.
538
poco. m pocu, quantu m; quantis-quantis m; poca lechi expr fam; (muy poca cosa)
estellinu m; (poco tiempo) quantu adv; (apreciativos) poquinu, poquininu, poquirrinu,
poquirrininu m || loc dentro de ~: daquí a ná loc; ~ a ~: a poquinu a pocu, a pocu a
pocu loc; a pingochás loc; por ~: a piqui, quasi-quasi, por un tris, con pocu loc.
poda. f AGR corta, poa, poda f 2 AGR (época de poda) poa, poda f.
podadera. f limpiaera, poaera, pona f.
podador. m poaol, cortaol, mondaol m.
podar. act AGR cortal, poal, podal act; AGR (una rama principal) esmogal act; AGR (las
ramas secas) espaloteal act; AGR (las ramas internas) vazial act; AGR (una vid) podal,
espoldral, arretajal act; AGR (un olivo al completo) mondal, remondal, limpial act; AGR
(los mamones de un olivo) esvarillal, esvareteal, choponal act; AGR (la parte superior
de un olivo) espranal act 2 (cercenar, suprimir) poal act.
podenco. m ZOOL podencu m; CINEG (cazador que emplea podencos) podenqueru m.
poder. act poel act || loc hasta no ~ más: a más nõ poel loc 2 (ser posible) poel act 3 m
(dominio, fuerza) potestá f, poel m 4 (recursos) poencia f; (gobierno) poel m.
poderoso, -a. adj (dicho de alguien) apoerau. -á, apoderau, -á adj.
podón. m AGR pona f, poón m.
podre. m podri m.
podrido, -a. adj (dicho de una materia orgánica) pochu, -a, puiríu, -a adj; (dicho de una
planta) trançau, -á, puiríu, -a adj.
poema. f poema amb.
poesía. f poesía, puesía f.
poeta. m poeta, pueta, potetista m.
poíno. m poínu m.
polaco, -a. adj GENT polacu, -a adj.
polaco. m (idioma) polacu m.
polaina. f polaina f, espolainas, guacharras, guarrachas fd; (de paño o cuero) engorra f.
polea. f carrucha, carriola f, carillu, carretón m; (del telar) carrucha f.
539
polémico, -a. adj (dicho de alguien) griegu, -a adj; (guerrillero) guerreruchi, -a adj.
polen. m APIC polin m; APIC (el depositado por las abejas en la colmena) tarru m.
poleo. m BOT poleu m; (lugar donde abunda) poleal m.
policía. f policía f.
policial. adj (dicho de algo) policial adj.
polígono. m (industrial) políganu m.
polilla. f ENT mariposa, polilla, triça f || ~ del olivo: polilla f.
política. f (arte) política f.
político, -a. adj (dicho de algo) políticu, -a adj.
político. m políticu m.
polla1. f ZOOL polla f || ~ de agua: çamargullón m, gallereta, gallineta f.
polla2. f fam! polla, verga, turra f, verdolagu, cirulangu m fam.
pollera. f (andador) pollera f.
pollino. m GAN burrancu, burranquinu, polán m.
pollo. m ZOOL pollu m 2 GAN pollu m; (con cañón) culoninu, cañoneru m; (sin cañones)
quiloti m; (ya crecido) tomateru, -a adj; (que es blanco amarillento con pintas negras)
giru, -a adj 3 fam (tipo, tío) berenjenu, pollu m.
polluelo. m pollinu m; (recién salido del huevo) boquerón, pelochu, gorripatu m.
poltrona. f potrona f.
polvareda. f polvagera, polvarera, zorrera f; (gran cantidad de polvo) polviseríu,
polviceru, polveríu, polveril m; terregueríu m.
polvo. m polvu m; (que aparece en los rincones y sitios de difícil acceso) poliju m; (gran
cantidad) polveríu, polviseriu m; (lugar lleno de polvo) polvorizal m; (dicho de algo en
polvo) engranujau, -á adj || fr hacer ~: hazel ciscu, hazel civera, hazel polvu fr 2 (de
detergente) polvu, saquitu m 3 fam! caniveti, hilván, maquililla m fam || fr echar un ~:
echal un hilván, echal una maquililla, echal un semiquenqui fr fam!
polvorosa. f fr poner pies en ~: salil tocandu cabildu, salil echandu lechis, salil a uñas,
salil a escapi, salil zutandu fr.
540
pomada. f pomá, unturia f; GAN (para caballerías) talbina f.
pómez. f pomi m || piedra ~: piera pomi f.
pomo. m (tirador) pomu m.
pompa. f (de jabón) pómpora, pomporita f 2 (opulencia) fachenda f.
pompis. m fam bullati, bullacu, bullaqui m fam.
pomposo, -a. adj (dicho de un vestido) pomposu, -a, repompollúu, -a adj 2 (dicho de
alguien) pomposu, -a, repompollúu, -a adj.
pómulo. m ANAT pomu m.
ponedero. m ZOOL nial m; AGR poneeru m.
ponedor, -a. adj (dicho de un ave) poneora adj.
poner. act ponel act 2 ZOOL (un ave o un reptil) ponel act 3 med (comenzar) enlial-si
[a], enreal-si [a] med 4 (el sol) ponel-si med.
poni. m GAN poni m.
poniente. m (punto cardinal) ponienti m 2 (viento) ponienti, gallegu m.
pontazgo. m pontaju m.
pontón. m ARQ pontón m; machu m; (puente de tabla o palos) pontón m; (de otro
material tosco) vadén m.
ponzoña. f poçoña f.
popular. adj (dicho de alguien conocido) anombrau, -á, populal adj.
póquer. m DIV poqui, poquel m.
por. part por part 2 (a través de) por part 3 (durante) por part 4 (a causa de) por part.
porcelana. f porcelana f; (falta o salto de la porcelana) escalamocau m.
porción. f porción amb; (pequeña) piquera f; (ínfima) cagulía f; (porción extra) rebossu
m; (irregular) resmillón m; (marca que deja al extraer una porción) roncha f.
pordiosero, -a. adj (dicho de alguien) poyaceru, -a, regojeru, -a adj.
porfía. f porfía f.
porfiado, -a. adj (dicho de alguien) porfión, -ona adj; toriondu, -a adj; (que no entiende
541
las cosas) incomprendíu, -a adj.
porfiador, -a. adj (dicho de alguien) porfiosu, -a, porfión, -ona adj.
porfiar. act porfial [con] act; aporfial [con] act; burreal [con] act; emperchal [con] act.
pormenorizadamente. adv en concretu loc.
porqué. m porqué m || fr tener un ~: tenel un qué fr.
porque. part sub porque, que part sub.
porquería. f porcunu m, porquería, murruñaña, bobillera, faxina n; (de la nariz)
cacarreña f; (capa de suciedad) xostra, comia f; (cosa mal hecha) mamarruta f.
porquero. m GAN porqueru m; GAN (de una piara) piareru m; GAN (al servicio del
obrero que guarda la piara) zagal; GAN (dueño de una piara) piareru m.
porra. f porra f, vergaju m || fr fam! irse a la ~: dil-si al purriu fr 2 CUL (churro)
buñuelu, xeringu, churru, roscón m 3 fam! porra f, vergaju m.
porracear. act porrazeal act.
porrada. f porrá f 2 (montón) porrá f.
porrazo. m porrazu m || loc de golpe y ~: a bocajarru, de golpi i porrazu loc.
porreta. f BOT porreta f; AGR (de un sembrado) porretina n.
porreto, -a. adj HIPOC porretu, -a adj.
porrillo. m loc a ~: a hinchaol, a hinchaporra, a hinchaporru, a rajatabla, a puñaus, a
punta pala loc.
porro. m (droga) porru m; (consumo de porros) porreteu m.
porrón. m (botijo) porrón m 2 (gran cantidad de algo) porrón, porrillu m.
portada. f portá f 2 (de un libro) portá f.
portador, -a. adj (dicho de algo o de alguien) cargueru, -a adj.
portajero, -a. adj GENT portageru, -a, portageñu, -a adj.
portal. m portal, portau m.
portalanzadera. f COST portalançaera f.
portañuela. m (de la bragueta) pretañuela, portañuela f.
542
portar. act (llevar) portal, porteal act; (sacos al hombro) maqueal act 2 med
(comportarse) portal-si med.
portazgo. m portalgu m.
portazo. m portazu, puertazu m.
porte. m (transporte) porti m 2 (aspecto, talante) talandangu, estalagi, percal m.
porteño, -a. adj GENT porteñu, -a, portenchu, -a adj; HIPOC tierrablanqueru, -a adj.
portezuela. f (del calzón) alçapón m.
portezueleño, -a. adj GENT portezoleñu, -a adj; HIPOC barriga-tisná com.
pórtico. m portal, portalón m.
portillo. m (en un muro) portillu, postueru m; (muy grande) portillá f.
portón. m puertona f.
portorriqueño, -a. adj GENT porturriquensi adj.
portugués, -a. adj GENT portugués, -esa adj.
portugués. m (idioma) portugués m.
porvenir. m porvenil m.
posaderas. fpl (nalgas) posaeras fpl, cacharreta f, posaeru m.
posar. act aposal act 2 med aposal-si med; (lugar donde posarse) aposaeru m.
posesionar. act apossessional act 2 med apossessional-si [de] med.
posibilidad. f possibilidá, possibiliá f || fr tener la ~: estal de manu fr.
posible. adj (dicho de algo) possibli adj.
posición. f posición f; postura f; ponencia f.
posicionar. act (colocar) assitial act.
pósito. m pósitu m.
poso. m (del café, vino, etc) assientu, hondonaju m, remuñajus, sentonis, esposus mpl;
(del vino) lía f, recorti m.
poste. m palu m.
543
postergar. act (atrasar) apostergal act 2 (dejar atrás) apostergal act 3 (en la cama)
apotronal act.
posterior. adj (de algo o alguien de la parte de atrás) raberu, -a adj; posteriol adj.
postigo. m postigu, postiguillu m; portón m.
postilla. f postilla f; (grande) postillón m.
postín. m postín, imperiu, señoríu, alumbraeru, fidalgueu m; pistu, pisti m || fr llevar
~: dal-si postín fr.
postinear. act postineal act.
postinero, -a. adj (dicho de alguien) postinosu, -a, pistosu adj; trincau, -á, entrincau, -á
adj; airau, -á adj.
postizu, -a. adj (dicho de algo) postizu, -a adj.
postre. m CUL (al final de la comida) postri m || loc a la ~: al cabu la postri, al fin i ala
postri, ala postri loc.
postrero, -a. adj (dicho de algo o de alguien) postreru, -a adj.
postura. f (posición) postura f || fr ponerse en ~ fetal: hazel el quatru fr.
potaje. m CUL cozíu, potagi m.
pote. m (recipiente para cocinar) poti m; (para líquidos) pota f.
potente. adj (dicho de algo) potenti adj.
potestad. f utoridá, utoriá f.
potingue. m betungi, unteriu m; (cubrir de potingues) encremal, empotinal act.
potra. f GAN potra, potranca f 2 (suerte) potra, chorra, boleta f.
potro. m GAN potru, potrancu m.
povisa. f pavessa, polissa f, polissón m.
poya. f (derecho que se paga) poya f; (derecho de pago en el horno) cueça f.
poyal. m (poyo) poyal m.
poyata. f ARQ alpoyata f.
poyo. m (banco) poyu m; (del hogar) poyeta f; (pequeño) alpoyata f.
544
poza. f poza f, pozancu m; (grande) pozanca, pozata f, pozarancu m; (dotada de
cigüeñal o noria) nora f.
pozo. m pozu m; (capacidad de un pozo) vasija f; (ahondar un pozo) dal vasija fr 2
(hoyo) pozu m.
pozoleño, -a. adj GENT pozoleñu, -a, pozolinu, -a adj.
práctica. f plática f || fr adquirir ~: cogel plática [en] fr.
practicante. m MED platicanti m.
practicar. act platical act.
practicidad. f servimientu m.
práctico, -a. adj (dicho de algo) aparenti, pláticu, -a adj.
pradera. f plaera f.
pradillo. m plaeru m.
prado. m plau m; GAN (dedicado al pastoreo) pastoría f.
praxis. f plática f.
preámbulo. m loc sin ~s: sin más acá ni más allá loc.
prebenda. f prebenda f.
precaución. f precaución f; (cautela) recada f.
precaver. act aprevenil act; precavel act 2 med aprevenil-si med; precavel-si med.
precavido, -a. adj (dicho de alguien) apreveníu, -a, precavíu, -a adj; (que se controla)
sujetivu, -a adj.
preciarse. med alabal-si, precial-si med.
precintar. act precintal act.
precio. m (valor) preciu m 2 (valor pecunario) preciu m.
preciosidad. f preciosidá f.
precioso, -a. adj (dicho de algo) preciosu, -a, lindu, -a adj 2 (dicho de alguien) preciosu,
-a, lindu, -a adj.
precipicio. m barrancu m, barranca, hondonera f; (punto alto de un precipicio) pojal m.
545
precipitado, -a. adj (dicho de algo repentino) precipitau, -á adj 2 (dicho de alguien)
frechau, -á adj.
precipitar. act embarrancal act; (hacer caer) destrepal act 2 med embarrancal-si med;
destrepal-si med; relançal-si, escornal-si, avançal-si med.
precisamente. adv essatamenti, justamenti, mesmamenti, propiamenti adv.
preciso, -a. adj (dicho de algo exacto) essatu, -a adj 2 (dicho de alguien) essatu, -a adj
|| fr ser ~: hendel un pelu nel airi fr.
precoz. adj (dicho de alguien) adelantau, -á adj; (crecido, desarrollado) aventajau, -á
adj 2 GAN (dicho de un animal) aventajau, -á adj.
predecir. m (anunciar de antemano) predizil act.
predestinado, -a. adj (dicho de algo) señalau, -á adj.
predeterminado, -a. adj (dicho de algo) señalau, -á adj.
predicación. f pedricación f.
predicado. m (cosa predicada) pedricau m.
predicador. m pedricaol m.
predicar. act (publicar) pedrical act 2 REL pedrical act.
predicción. f predición f.
predisponer. act (el ánimo) enrejal act.
predominar. act predominal act.
preferido, -a. adj (dicho de alguien) favorecíu, -a adj.
preferir. act preferil [de] act.
pregón. m pregón m.
pregonar. act apregonal act.
pregonero. m pregoneru m.
pregunta. f (interrogación) pergunta f.
preguntar. act (buscar) precural [por] act 2 (interrogar) perguntal act; (dicho de
alguien que pregunta) perguntaol, -ora adj.
546
preliminar. adj (dicho de algo) preminal adj.
prematuramente. adv mu con tiempu loc.
prematuro, -a. adj (dicho de alguien) prematuru, -a adj 2 (de algo) prematuru, -a adj.
premiar. act premial act.
premio. m premiu m; DIV (acumulación de ganancias en un juego) gonchi m.
premura. f insolencia f; (cuidado) atendimientu m.
preñar. act preñal act; (dejar preñada) empreñal, encargal act.
prenda. f (señal) prena f 2 (persona) prenda, menda com 3 (de vestir) prenda f; (que
huele a húmedo) apulgonau, -á adj.
prendar. act (entusiasmarse) engongal-si, enamoral-si [de] med.
prender. act (coger) prendel act; (cosa que prende o retiene) prendeeru m 2 BOT (una
planta) agarral act; (no prender) arrepentil-si med 3 (pillar) prendel, entallal act 4
(fuego) emprendel, prendel act; (prender bien un fuego) cogel tala, cogel yesca fr; (el
brasero de manera homogénea) recalal act.
prendido, -a. adj (dicho de algo) presu, -a adj.
prendimiento. m prendiúra f.
preñez. f preñaúra f.
prensa. f (herramienta de prensa) presa f.
prensar. act presal act; impresal act.
preocupación. f (intranquilidad) trasteaeru m; (molestia, estorbo) entricuestu, entrissí,
escontrapessu m.
preocupante. adj (dicho de alguien) aginosu, -a adj.
preocupar. act procupal, precupal act; (de manera preocupada) precupámenti adv 2
med procupal-si, precupal-si med; alobal-si med; (en exceso) ahuncal-si med.
preparación. f preparu, avíu m, preparación f.
preparar. act (disponer) apreparal, preparal act; enhatijal act; (con destreza) mañal,
amañal act 2 med apreparal-si med; (para volver a casa) dil aparejandu fr 3 (acicalarse)
emperifollal-si, apreparal-si med.
547
preparativo. m preparu m; (para un viaje) endilgu, avíu m; (para una fiesta) preparus,
avíus mpl, massería f.
prepotencia. f potestá f.
prepucio. m ANAT capullu m.
prerrogativa. f prorrogativa f.
presa. f (de un molino) pesquera f 2 (embalse) presa f.
presagiar. act persagial act.
presagio. m anunciu m.
prescindencia. f precindimientu m.
prescindible. adj (dicho de algo o de alguien) precindibli adj.
prescindir. act precindil [de] act.
prescribir. act (determinar) enseñalal act.
prescripción. f enseñalamientu, precrición m.
presencia. f presencia f 2 (aspecto, formalidad) presencia f, hatu m || loc de buena ~:
de güen queu loc; de mala ~: de mal queu loc; (persona de mala presencia y actitud)
gardoma com.
presentable. adj (dicho de alguien) presentabli adj; cachiflanti adj. 2 (dicho de algo)
presentabli adj.
presentación. f presentación f.
presentar. act presental act 2 (exponer) presental act 3 med presental-si med; (de
forma brusca o inesperada) encaxal-si, espetal-si med; (acudir) resultal act.
presente. adj (dicho de algo o alguien que esta delante) presenti adj || fr tener ~: tenel
presenti fr 2 (dicho de algo o alguien que está a la vista) presenteru, -a adj.
presente. m presenti m.
presentimiento. m barruntiju m; barruntaera f; (que tiene muchos presentimientos)
barruntón, -ona adj.
presentir. act barruntal, pescal, atronal act, ausmal-si, husmil-si med, tenel atronau fr.
548
preservativo. m reteneol, condón m.
presidio. m presiyu m.
presilla. f COST (de hilo) presilla f.
presión. f apretación, pressión f.
presionar. act (hacer presión) apressional act; (pulsar) achuchal act; (enérgicamente)
estripal act 2 (incitar, obligar) hinchonal act; apuchal, achuchal, ahigadal act 3 (estar
encima de alguien) acivarral act.
preso, -a. adj (dicho de alguien) presu, -a adj.
prestación. f (por desempleo) paru m.
prestamista. com reditista com.
préstamo. m empréstamu, empréstami, préstamu, préstami m
prestar. act emprestal, prestal act; (dejar en préstamo) emprestal act.
presteza. f (ligereza) presteça f.
presto, -a. adj (dicho de algo o alguien) prestu, -a adj 2 (diligente) afrujenti adj.
presto. adv prestu adv.
presumido, -a. adj (dicho de alguien) presumíu, -a adj; rechuplosu, -a, pistosu, -a adj;
pijoteru, -a adj; repompollúu, -a adj 2 (engreído) empollón, -ona adj.
presumir. act presumil [de] act; postineal, croqueal, moneal act; alabal [de] act; dal-si
pisti fr 2 (sospechar) presumil-si med.
presunción. m presumimientu, fidalgueu m, zancajería f.
presuntuoso, -a. adj (dicho de alguien) fachendosu, -a adj; envanecíu, -a adj; revalíu, -
a, supuestu, -a, rempompulíu, -a, anchu, -a adj; fantásticu, -a adj; (por llevar muchos
adornos) perejileru, -a adj; (de manera presuntuosa) alo fachenda loc.
presuponer. act prossuponel act.
presupuestar. act prossupuestal act.
presupuesto. m prossupuestu m.
pretender. act (intentar) precural, apretendel, pretendel act 2 (cortejar) apretendel,
549
pretendel act, arrastral el ala fr.
pretendiente. m pretendienti m.
pretensión. f pretensión f.
pretextar. act proponel, testal act.
pretexto. m testu m, propuesta, proposición f; requiloriu m; (pega) conqui m || fr dar
~s: sacal un testu fr.
pretil. m petril m.
pretina. f (bragueta) pretañuela, pretina f.
prevención. f aprevenimientu m, prevención f.
prevenido, -a. adj (dicho de alguien) apreveníu, -a, aprendíu, -a adj.
prevenir. act aprevenil act.
previsión. f contumeriu m.
previsto, -a. adj (dicho de algo sospechado o conjeturado) entrivistu, -a adj.
prexiglás. m pressislá m.
prieto, -a. adj (dicho de algo apretado) pretu, -a adj; (dicho de alguien de carnes
prietas) hampón, -ona adj.
primaria. f (educación) primera, primaria f.
primario, -a. adj (dicho de algo) primariu, -a adj.
primavera. f primavera f.
primaveral. adj METEOR (dicho del tiempo) mimosu, -a adj.
primeramente. adv primeramenti adv.
primerizo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) primeriçu, -a adj.
primero, -a. adj (dicho de algo o de alguien) primeru, -a adj (|| primel ante sustantivo)
|| loc de buenas a ~as: ala primera de cambiu, de güenas a primeras loc; a las ~as de
cambio: ala primera de cambiu loc.
primeru, -a. adj (de algo o de alguien) primeru, -a adj 2 DIV (en un juego) manu m.
primitivo, -a. adj (de algo) primitivu, -a adj 2 (poco desarrollado) primitivu, -a adj.
550
primo. m primu m.
primor. m primol m.
primoroso, -a. adj (dicho de algo o de alguien) primorosu, -a adj.
principal. adj (dicho de algo) prencipal adj.
principalmente. adv mayolmenti adv, más que ná loc.
príncipe. m préncipi m.
principiante. adj (dicho de alguien) empeçaol, -ora, prencipianti adj.
principiar. act prencipial act; emprencipial act.
principio. m prencipiu m; emprencipiu m || loc al ~: alo primeru, al prencipiu loc; a un
~: nun prencipiu loc 2 (base, origen) prencipiu m 3 (norma) prencipiu m.
pringada. f CUL pringá f.
pringar. act (empapar en aceite o grasa) pringal act; (un alimento) enguachinal act;
(dejar pringoso) enmostal, embaluzal, embadurnal act; (manchar de pringue) amostal,
remostal, remostoseal, remosteal, xareal act.
pringoso, -a. adj (dicho de algo) pringosu, -a adj; (pegajoso) mostosu, -a, remostau, -á,
repringosu, -a adj; (sitio pringoso) remostaeru m.
pringue. f pringui f; (incrustada) pringacha f; (suciedad) remosti m.
prior. m REL priolu m.
prisa. f (prontitud) hurria, priessa f 2 (apremio) priessa, pressuguera, puxarera f;
repelina, cureña f; hurri-hurri, corri-corri, corri-que-te-corri m || fr dar ~: metel huncia,
metel hurria, metel priessa, metel tralla, metel cureña fr; darse ~: dal-si priessa fr,
afuchigal, ahilal, aligeral, amelgal, ambelgal, huyil act.
prisco. m BOT pregaju, priscu m.
prisión. f prisión f 2 (cárcel) prisión f.
prisionero. m prisioneru m.
prismáticos. mpl anteojus, catalexus mpl.
privación. f privamientu m.
551
privado, -a. adj privau, -á adj; (personal) pessonal, pressonal adj.
privar. act prival act 2 med prival-si med.
privilegio. m previlegiu m.
pro indiviso. loc (dicho de un terreno) mésticu, -a adj.
probablemente. adv quiçá que, comu ná que loc.
probador, -a. adj (dicho de alguien que intenta) ententol, -ora adj.
probalidad. f probalidá, probaliá f.
probar. act (con el gusto) proval act 2 (testar, comprobar) esprimental act; estezal act,
echal un tientu, dal un tientu fr 3 (examinar) proval act 4 (demostrar) proval act.
probetería. f probetería f.
problema. m poblema m; quema f || fr meterse en ~s: metel-si en andurrialis fr; tener
~s con: tenel tontería con, tenel títari con fr 2 (lío, conflicto) tiberiu m.
procedencia. f procedencia f.
procedente. adj (dicho de algo) procedenti adj.
proceder. act (venir) procedel act 2 (ascender) recreel [de], rescreel [de] act 2
(ejecutar) procedel act; (mala manera de proceder) andungu m.
procedimiento. m procedimientu m.
procesar. act DER processal act 2 (comprender) semilal act.
procesión. f prosseción f; (sacar en procesión) prossecional act.
procesionaria. f ENT sieticuerus m.
proceso. m (transcurso) processu m 2 DER processu m.
proclamación. f procramación f.
proclamar. act apregonal, procramal act.
pródigo, -a. adj (dicho de alguien) pódrigu, -a adj.
pródromo. m MED repuntá f.
producción. f produción f.
producir. act (crear) produzil act; (dicho de algo que se produce) nacienti adj.
552
productivo, -a. adj (dicho de algo) produtivu, -a adj.
producto. m produtu m.
productor. m produtol m.
profesar. act (declarar un trabajo, una creencia) professal act 2 (ejercer) professal act.
profesional. adj (dicho de algo) profissional adj 2 (dicho de alguien) profissional adj.
profesor. m maestru m; professol m.
profundidad. f hondura f.
profundización. f hundeu m.
profundizar. act aprohundal, hundeal act.
profundo, -a. adj (dicho de algo) hondu, -a, prohundu, -a adj 2 (intenso, hondo)
prohundu, -a adj.
programa. m (serie ordenada) pograma m 2 (emisión) pograma m 3 INFORM
(informático) pograma m.
programación. f pogramación f.
programar. act (idear, proyectar) pogramal act 2 TEC (una máquina) pogramal act.
progresar. act (avanzar) alantal act.
progreso. m pogressu m.
prohibición. f prebición f.
prohibir. act quital, quital [de], prebil act; (declarar vedado) processal act.
prohijar. act porijal act; aporijal act.
prójimo. m próximu m.
prolífico, -a. adj GAN (dicho de un animal) castizu, -a adj.
prolijo, -a. adj (dicho de alguien) rescozíu, -a adj.
promesa. f promessa f 2 REL manda, promessa f.
promiscuo, -a. adj (dicho de alguien) corríu, -a, saltaol, -ora adj.
promoción. f promovición f.
553
promulgar. act rogal act.
prontitud. f (diligencia) agencia f.
pronto, -a. adj (dicho de alguien diligente) listu, -a adj; (en actuar) entrépidu, -a adj.
pronto. adv prontu adv || loc tan ~ como: deque, formi, sigún part sub, a ná que, assín
que, de momentu que, tan siquera que, apenas que, enseguía que loc || tan ~…, como
~…: tan aína… tan aína… loc.
pronto. m (arrebato) arrepíu, rabotazu, ramalazu, voluntu m; espantá, vená, revolá f,
arrancaeras fpl || loc al ~: a un prontu loc.
pronunciación. f prenunciación f.
pronunciado, -a. adj (dicho de una pendiente) empeninau, -á adj.
pronunciar. act mental, prenuncial act.
propagar. act propagal act; (una infección) alvorotal-si med.
propasar. act despassal, propassal, sobripassal act; (ir demasiado lejos en lo que se
dice o hace) emparval act 2 med despassal-si, propassal-si, sobripassal-si med;
apropassal-si med.
propensión. f (inclinación, tendencia) tiraeru, picaeru m.
propenso, -a. adj (dicho de algo o de alguien) propensu, -a adj; (dicho de alguien)
acotuvianu, -a [a] adj.
propiamente. adv propiamenti adv.
propicio, -a. adj (dicho de algo) derecheru, -a adj; (adecuado) templanu, - a adj.
propiedad. f propiedá f || loc con ~: con propiedá loc, propiamenti adv 2 (bienes)
propiedá, parroquia f 3 (cualidad) propiedá f; (perder las propiedades de un fruto u
otro factor) acorchal act.
propietario. m propetariu m.
propina. f (en una cantidad de leche) contenta f || loc de ~: de botifora loc.
propinar. act (pegar) harreal, avental, espetal, assopral act.
propio, -a. adj (dicho de algo particular) propiu, -a, propriu, -a adj.
proponer. act proponel act 2 med proponel-si med.
554
proporción. f proporción f.
proporcionado, -a. adj (dicho de algo) proporcionau, -á adj; (dicho de alguien) vareoti,
-a, acompañau, -á adj; (bajo, pero proporcionado) recompuestu, -a, rejustu, -a adj.
proporcionar. act (dar proporción) proporcional act 2 (facilitar) aproporcional act.
proposición. f proponimientu m.
propósito. m proponimientu m || loc a ~: a posta, a dredi, a ententa, a propintentu,
loc, aposta, adredi, hechamenti, apropósitamenti adv; (ex profeso) aziamenti adv; a ~
de: a cuentu de, a cuenta de loc; con buen ~: a güena fé loc.
propuesta. f proponimientu m.
prorrareteo. m porrateu m.
prorrata. f escoti m.
prorratear. act porrateal act.
prórroga. f próloga f.
prosa. f prosa f.
proscribir. act descrevil act.
proscrito, -a. adj (dicho de algo o de alguien) descritu, -a adj 2 (dicho de alguien)
descritu, -a, poscritu, -a adj.
prospecto. m prospetu m.
prosperar. act prosperal, aprosperal, avançal act.
prosperidad. f pula f.
próstata. f ANAT prostata f.
prosternarse. med posternal-si med.
prostituta. f cantonera, pinga, furraca f, pingu m; pingorra f.
protagonista. com LIT protagonista com.
protección. f proteción f 2 (encubrimiento) tapiju m 3 (apoyo) achegu m.
proteger. act protegel act; (defender) afial act 2 (encubrir) tapal act.
protegido, -a. adj (dicho de alguien acomodado) arropau, -á adj.
555
prótesis. f MED prótasi f.
protesta. f protestu m.
protestante. adj (dicho de alguien manifestante) huelgalosu, -a adj.
protestar. act (refunfuñar) retolical, relatal, respingal, rechiflal, relanceal act;
(quejarse) regotral act.
protestón, -ona. adj (dicho de alguien) repostón, -ona, reguñón, -ona adj; pianti adj.
protuberancia. f pretuberancia f.
provecho. m (beneficio) provechu, interés m; (hacer algo sin conseguir provecho)
alfañiqueal act || expr buen ~: qu’assienti bien expr.
provechoso, -a. adj (dicho de algo) acorríu, -a, remediau, -á adj; (que cunde)
arrehundíu, -a adj; (ser provechoso) dal güen avíu [de] fr.
proveer. act med hazel-si [de] med; (abastecer) arranchal act.
proveer. act sumenistral act.
provincia. f provincia f.
provisión. m (de comestibles) repuestu m.
provisional. adj (dicho de algo) provisional adj.
provisto, -a. adj (dicho de alguien) agarrau, -á [de] adj.
provocador, -a. adj (dicho de alguien que malmete) encitaol, -ora adj.
provocar. act (incitar) ahinchonal, provocal act; (con insistencia) hinchoneal act;
(excitar) abravial act 2 (sexualmente) potreal act.
provocativamente. adv de mirandiqui loc.
provocativo, -a. adj (lascivo) mirandiqui, -a adj.
proxeneta. com trasperlista com, puteru m.
próximo, -a. adj (dicho de algo) próssimu, -a, aprossimanti adj.
proyección. f (lanzamiento) hondeón m; proyeción f
proyectar. act (lanzar) tiral, arronjal, hondeal [con] act; (de manera súbita o con
violencia) revoleal act 2 (planear) proyetal act.
556
prudencia. f vista f; (tener prudencia) tenel vista, andal con vista fr; (actuar con
prudencia) aprudental-si med.
prudente. adj (dicho de alguien) prudenti adj; (con prudencia) aprudental-si med.
prueba. f preva f 2 (examen) preva f 3 (degustación) preva f.
prurito. m MED fogá f, picol amb.
psicofante. com lengua-hacha com.
psoriasis. f MED soriasi f.
pterigión. m MED uñeru m, uña f.
ptosis. m MED (dicho del ojo que padece ptosis) remingau, -á adj.
púa. f púa f; BOT (de un injerto) espiga f; (de una carlanca) carrança f; (golpe dado con
una púa) puazu m.
pub. m taverna f.
pubis. m (zona abultada en una prenda en la parte del pubis) potra f.
publicar. act sacal act; (de viva voz) apregonal act.
publicidad. f pulicidá f || fr dar ~: dal pulicifr.
publicitar. act anuncial act.
público, -a. adj (dicho de algo) púbricu, -a, apregonau, -á adj.
puchera. f puchera f.
puchero. m pucheru m; (lleno) pucherau m; (capacidad) pucherau m; (en forma de
puchero) apucherau, -á adj 2 mpl pucherus mpl; (niño que hace pucheros de forma muy
continua) puxiedi m || fr hacer ~s: hazel pucherinus fr || TIP pucheru d’Arroyu m (|| el
característico de Arroyo de la Luz); pucheru de barru m (|| el hecho de barro cocido);
pucheru d’adobi m (|| el hecho de barro rojizo); pucheru matanceru m (|| el empleado
en la matanza del cerdo).
puches. fpl CUL puchas, puchis fpl.
pudiente. adj (dicho de alguien) pudienti adj.
pudin. m CUL biscochu m.
557
pudrir. act puiril act; putrifical act 2 med puiril-si, concadecel-si med; (un huevo)
aborrecel-si med.
puebleño, -a. adj GENT (natural de Puebla de Alcocer) alcocereñu, -a, puebleñu, -a adj;
(natural de Puebla de la Reina) puebleñu, -a adj; (natural de Puebla del Maestre)
puebleñu, -a adj; HIPOC pimpón, -ona adj.
pueblerino, -a. adj (dicho de alguien que vive en el pueblo en oposición a los de la
ciudad) puebreru, -a adj.
pueblo. m puebru m; aldea f 2 (conjunto de personas de un lugar) puebru m 3 (pueblo
llano) puebru m.
pueblonuvense. adj GENT sartenejeru, -a adj.
puente. m puenti f; (el que pasa por encima de un desagüe) alcantarilla f 2 (pieza curva
que une) puenti f.
puerco, -a. adj (dicho de alguien) guarru, -a, puercu, -a, çurripuercu, -a adj.
puerco. m ZOOL guarru m || ZOOL ~ espín: cuerpu-espinu m.
puerro. m BOT porru m; (planta del ajo) porrinu m; (silvestre) aciporru, ajuporru m.
puerta. f puerta f; (dividida en dos mitades, inferior y superior) porterón m; (parte
inferior de ella) batipuerta f; (acción de llamar a la puerta) aporreu, agolpeu m; (llamar
a la puerta) aporreal, agolpeal act || ~ de servicio: puerta falsa, puerta delos carrus f;
portanilla, portaílla f.
puertorriqueño, -a. adj GENT porturriqueñu, -a adj.
pues. part pos, pues part.
puesta. f (de un ave) postura f; poniúra f 2 (de sol) postura f; arrecogía f.
puesto, -a. adj (dicho de algo) puestu, -a adj || loc ~ que: puestu que, alo vistu que, en
vistu que, dá que loc.
puesto. m (situación) puestu m; númiru m 2 (tenderete) estalachi m 3 CINEG (del
cazador en el ojeo) puerta f.
pugna. f pulsu m.
pugnar. act (luchar) pulseal act.
558
pujar. act puxal act 2 (al llorar) puxal, puxeal act 3 (al subastar) puxal act.
pujavante. m HER puxavanti m.
pujo. m MED puxu m, rebentina f.
pulga. f ENT pulga f || fr tener malas ~s: tenel mala sangri fr.
pulgada. f pulgá f.
pulgar. m ANAT deu gordu m; (del pie) beúñu, deu gordu m.
pulgón. m ENT pulgón m.
pulido, -a. adj (dicho de alguien) políu, -a adj.
pulido. m bruñiju m.
pulir. act bruñil act 2 (perfeccionar) bruñil act.
pulla. f (indirecta) pulla f, puntazu m.
pulmón. m ANAT pulmón m; (del cerdo) bahi, pulmón m.
pulmonía. f MED pulmonía f 2 GAN (en una caballería) pulmonía f.
pulpa. f BOT (de la fruta) pulpa f 2 BOT (de las plantas) pulpa f.
pulpejo. m ANAT buchi-dela-manu m; perpeju m.
púlpito. m púlpitu m.
pulpo. m ZOOL pulpu m.
pulsación. f pulsación f.
pulsar. act achuchal act; (enérgicamente) estripal act.
pulsear. act pulseal act.
pulsera. f pulsera f.
pulso. m (latido) pulsu m || fr tomar el ~: cogel el pulsu fr.
puñado. m puñau m; puñá f; (de algo que se arrebata) puñarrau m.
puñalada. f mojá, pinchá, pinchaína, clavillá, mojaína, picaína, puñalá f || fr dar una ~:
pegal una clavillá fr.
punción. f punción f.
559
puñetazo. m puñu m; çapapuñu, forterazu, puñetazu m; (en la cabeza o en la cara)
tambalús, puñu m.
puño. m (mano cerrada) puñu m 2 (de la manga) puñu m.
punta. f punta, púa, puya f 2 (afilada) punta f, espilinchi m 3 (extremo) punta f; (del
zapato) vira f || loc de ~ en blanco: de rebimballu loc.
puntada. f COST puntá f; (mal hecha) puntarracá f 2 (indirecta) puntá f, puntazu m.
puntal. m pontón m, toça f 2 (extremo de un terreno) puntal f.
puntapié. m púa f.
puntería. f pontería f; (acierto) certenidá, certeniá f.
puntero, -a. adj (dicho de algo) punteru, -a adj; (dicho de algo sofisticado) lanteru, -a
adj 2 (dicho de alguien) punteru, -a adj.
puntiagudo, -a. adj (dicho de algo) picúu, -a, aguzau, -á adj.
puntilla. f puntilla f || loc de ~s: en peninu loc || fr ponerse de ~s: empenical-si,
empeninal-si, assompinal-si med, ponel-si de peninu fr.
punto. m puntu m || ~ cardinal: puntu cardinal. || expr hasta tal ~: ata tal puntu [de]
expr; hora en ~: ora en puntu expr; y ~ pelota: i al avíu expr || loc a ~ de: a piqui de, en
paragi de, a peligru de, a boca de; al ~ de: al estremu de loc; en el ~ justo: en metá el
meyu loc; en ~: en puntu loc, a puntu i ora, ala ora i en puntu loc; ~ por ~: al pun loc ||
fr estar a ~ de: estal a piqui de, estal en paragi de, andal de fr; saber los ~s flacos:
cogel la sobaquera loc 2 COST puntu m.
puntuación. f pontación f.
puntual. adj (dicho de alguien) pontual, téntigu, -a adj.
puntualmente. adv (de manera puntual, en el tiempo acordado) al puntu, a su ora loc;
(cabalmente) pontualmenti adv.
punzada. f MED (dolor) harretazu, herretazu m || fr dar una ~: pegal un harretazu fr.
punzada. f picá f 2 (muscular, dolor) picá, punçá f.
punzar. act punçal act.
punzón. m punçón, punteru m.
560
pupa. f pupa f 2 infant pupa f.
pupila. f ANAT niña f.
pupilo. m (persona que está hospedada) pupilu m || loc a ~: a pupilu loc 2 (alumno)
alunu, pupilu m.
purga. f purga f; espurguiña f 2 MED purga f.
purgación. f purgación f.
purgante. m MED purganti m.
purgar. act (limpiar) purgal, espurgal f 2 (seleccionar) espurgal act.
purgatorio. m REL purgatoriu m.
purificado, -a. adj (dicho de alguien limpio) espurechu, -a adj.
purificar. act pural act; espurechal act.
puro, -a. adj (dicho de algo) puru, -a adj 2 (dicho de algo o alguien limpio) puru, -a adj
3 (mero, simple) puru, -a adj.
púrpura. adj (dicho de algo) pórpura adj.
purpurina. f porpulina f.
purrela. f purrela f.
pus. m MED pus, pesti f, materia n; garu m; (cubrirse de pus una herida) ençurronal-si
med; (expulsar el pus) esporrinchal act.
pusilánime, -a. adj (dicho de alguien) gurruminu, -a, necu, -a, auguau, -á, puxíu, -a, adj;
puxiedi, desempeñu m, pavessa com; (medroso) meirosu, -a adj, mengaju m.
pústula. f MED pústula f.
puta. f puta, penca, furraca, perdularia, pergaronja, pinga, perigalla, guarrifonda f;
(asequible) putuela f. || expr fam! hijo de ~: iju puta, pelleju expr fam! || fr fam! ir de
~s: furraqueal act.
putaísmo. m putería f.
putería. f putería f.
putero, -a. adj (dicho de alguien) putañeru, -a, puteruju, -a adj.
561
puto, -a. adj fam! pond putu, -a adj fam pond.
putrefacción. f podrimientu m.
puya. f puya f; (para castigar las reses) puya f.
puyazo. m puyazu m.
puzle. m pusli m.
562
Q
que. adj que adj || loc lo ~: lo qual loc.
que. part que part.
que. pron que pron.
quebradero. m (de cabeza) quebraeru, dessesaeru, deslavazaeru, descalabaçaeru m.
quebradura. f quebraúra f.
quebranto. m rechuchu, ahuncu, ahunqui, arrechuchu m 2 (aflicción) quebrantu m.
quebrar. act (partir) descabrental, quebral, brital act 2 (arruinarse) quebral act,
embarrancal-si, abarrancal-si med.
queco. m (muñeco) quequi m.
quedada. f queá f.
quedar. act queal act 2 (sentar) queal, assental act 3 med queal-si med.
quedo, -a. adj (dicho de algo o de alguien) queu, -a adj.
quehaceres. mpl oficius, mesteris, afanis, assaerus mpl, acarretu, alaván m.
queja. f quexa f; (quejido) quexíu m.
quejar. act quexal act 2 med quexal-si med; (que suele quejarse) quexau, -á adj.
quejica. adj (dicho de alguien) quexiqui, -a, quexón, -ona, ploriju, -a, peíqui, -a adj;
quexiña com, queximbri m; (que está siempre lamentándose) cagalástimas com.
quejido. m quexíu m.
quejigo. m BOT quexíu, quexigu m.
quejillosu, -a. adj (dicho de alguien) quexarosu, -a, quexumbrosu, -a adj.
quejo. m ANAT quexu m.
quejoso, -a. adj (dicho de alguien molesto) quexarosu, -a, hegu, -a, hegosu, -a adj.
quejumbre. f quexura f.
quejumbroso, -a. adj (dicho de alguien) puxón, -ona adj.
563
quema. f quema f.
quemador. m (de la cocina) quemaol, huegu m.
quemadura. f quemaúra f.
quemar. act quemal act 2 (producir ardor) quemal act 3 (estar caliente) quemal act 4
med quemal-si med; (la comida) arrebatal-si med; (por el sol) rechilbau, -á adj.
quemazón. m quemol m.
quera. f ENT carunchu m, corcoma f.
querencia. f querencia f; (que siente querencia) querenciosu, -a adj.
querer. act (desear) querel act 2 (amar) querel, amal act 3 (tener la intención) querel
act 4 m querel m.
querido, -a. adj (dicho de algo o alguien) queríu, -a adj.
querido. m (amante) queríu, querindón m.
quesero. m queseru m.
queso. m quesu m; (grande) quesaílla f; (acción de comer queso) queseu m.
quia. interj ca interj.
quia. interj ca, quia interj.
quicial. m quicial m.
quicio. m quiciera f, quiciu m || fr sacar de ~: sacal de pacencia fr, despaciental,
escalabral act.
quid. m (parte importante de algo) mandanga f, miajón m; qui m.
quiebro. m (regate) barrerita f; (al evitar algo o alguien) coxetazu m.
quién. pron quién pron.
quieto, -a. adj (dicho de algo o alguien) quietu, -a adj.
quietud. m quietú m.
quijada. f ANAT quexá f || pl quexás fpl, esquexás d.
quilo. m quilu m; (corrido) quilau m.
quimera. f (pelea) quimera f.
564
quina. f quina f.
quincalla. f quincalla f.
quincallero. m quinquilleru m.
quince. adj quinzi adj.
quince. m (número) quinzi m 2 (grafía) quinzi m.
quinceañero, -a. adj (dicho de alguien) quinzeñu, -a adj.
quincena. f quinzena f.
quingentésimo, -a. adj quinientus, -as adj.
quiniela. f quinela f.
quinientos, -s. adj quinientus, -as adj.
quinientos. m quinientus m 2 (grafía) quinientus m.
quinina. f quininu m.
quinqué. m quinquel m.
quinquenio. m quinqueñu m.
quinqui. m quinqui, quinquilleru m.
quinquillero. m quinquilleru m; úngaru m.
quinta. f (parte) quinta f 2 (misma edad) quinta f 3 (promoción) quinta f.
quintal. m (medida) quintal m.
quintanejo, -a. adj GENT quintaneju, -a, quintaneru, -a adj; HIPOC naberu, -a, nabúu, -
a, rabúu, -a adj, picapiedra com.
quinto, -a. adj quintu, -a adj.
quinto. m (medida) quintu m 2 (botellín) quintu m 3 (mozo sorteado para el servicio
militar) quintu m; (jugarreta propia de los quintos) quintá f.
quiosco. m quioscu, desavíu m; (que expende bebidas) aguaúchu m.
quiqui. m fam! (polvo) caniveti, hilván m fam.
quirguiz. adj GENT kirguís adj.
565
quiruela. f BOT quirgüela f.
quisque. m loc todo ~: tó quisqui loc.
quisquilla. f pelillería, andrómila f 2 CUL (frita) bichillu m.
quisquilloso, -a. adj (dicho de alguien) pelilleru, -a, contrapelosu, -a, místicu, -a,
feliguín, -ina adj; (delgado y quisquilloso) perendengui m; (ser quisquilloso) pelilleal act.
quiste. m MED lovanillu m.
quitador, -a. adj (dicho de alguien) quitón, -ona, quitajón, -ona, quitajosu, -a adj.
quitar. act (coger) quital act 2 (hurtar) quital act 3 (retirar, extraer) quital act 4 med
(apartarse) quital-si med.
quite. m (hurto) quitiña f.
quizás. adv quiciá, quiciás, talvés, andiquiera adv, alo mejol, comoná que loc || loc ~...
o no..: igual... que nõ… loc.
566
R
rabadán. m GAN rabán m.
rabadilla. f ANAT rabaílla, penca, tenca f, raberu m; (con dolor en la rabadilla)
enrabillau, -á adj.
rábano. m BOT rábanu m.
rabear. act (un animal) rabeal act.
rabel. m MÚS arrabel, rabel, rabenqui m.
rabia. f MED ravia f 2 (enfado) ravia f; (ira) raviña, luzina f 3 (impotencia) coragi m || fr
dar ~: dal coragi fr.
rabiacana. f BOT raviacán m.
rabiar. act ravial act, hazel ravial fr; (que hace rabiar) raviscu, -a, raviscosu, -a adj.
rabicano, -a. adj GAN (dicho de una res) rabicanu, -a adj.
rabieta. f perrengui m, ravichuela f; (propenso a tener rabietas) perrengosu, -a adj.
rabilargo. m ZOOL rabúa, çalandraja f, rabúu m.
rabión. m (de agua) correntón m.
rabioso, -a. adj (afectado por la rabia) raviosu, -a adj; enraviau, -á adj 2 (dicho de
alguien, enojado) raviosu, -a adj; enraviau, -á adj; (iracundo) raviñosu, -a, embabillau, -
á adj; (muy enfadado) moñúu, -a adj; (acción de ponerse rabioso) ravioseu m.
rabo de zorra. f BOT rabu-zorra f.
rabo. m ZOOL rabu m 2 (animal con el rabo cortado) rabichi m || loc con el ~ entre las
piernas: col hopu entri las piernas loc; de cabo a ~: de rabu a cabu loc 3 BOT (de los
frutos) rabu m 4 fam! (pene) rabu, hopu, manganillu m, mona f fam!
rabón, -a. adj (dicho de un animal) rabichi, -a, rabiqui, -a, rabúu, -a, rabochu, -a adj.
rabudo, -a. adj (dicho de un animal) rabúu, -a adj.
rácano, -a. adj (dicho de alguien) rañosu, -a, rácanu, -a adj.
racha. f (ráfaga) racha f; METEOR (de lluvia o nieve) pendusca f 2 (periodo de buena o
567
mala suerte) racha, rachera f; (mala racha) mangria f.
racimo. m BOT gaju, rezimu m; (sin grano) agüelu m 2 (de uva estrujados) borra f.
ración. f ración f.
racional. adj (dicho de alguien) razonabli adj.
racionar. act aconduchal, arracional act.
racor. m recol m.
radiante. adj (dicho de algo limpio) rayau, -á adj.
radio1. m (de la rueda) rayu m.
radio2. f (radiorreceptor) arradiu m.
radiodifusión. f arradiu m; (empresa de radiodifusión) arradiu m.
radiorreceptor. m arradiu m.
raer. act rayel, rael, rañal act.
ráfaga. f racha, ráfaga f; (de aire) racha, ventolá f.
raído, -a. adj (dicho de algo) rayíu, -a, raíu, -a, reyíu, -a, reíu, -a adj.
raigón. m (de un diente) regón, rencaju, arregón, assentón m.
raíl. m vía f.
raíz. f BOT raís f; BOT (echar raíces) abarbal act 2 (base) raís f || loc a ~ de que: a raís
que loc 3 (origen) raízis fpl; (perder las raíces) desenrazal act.
raja. f racha f; (en una prenda) raja, rachera f, jarreti m 2 fam! (coño) racha, raja f fam!
rajadura. f rachaúra, rajaúra f.
rajar. act rachal, rajal act; (aceitunas) xarretal, rayal, rajetal, arrajetal, sajarral, arracal
act; (romper) escacharral, escarrachal act; (una prenda) rajal, farrapal, farrajal act; (una
rama) jarral act; (cosa rajada o partida) rachón m; (tabla para rajar aceitunas) arracaol
m 2 med (acobardarse) rajal-si med.
ralentí. m ralantín, relentín m.
ralentizar. act amacigual act.
rallado, -a. adj (dicho del pan) arrallau, -á adj.
568
rallador. m arrallaol m, rallaera f.
rallar. act arrallal act.
rally. m carrera f.
ralo, -a. adj (dicho de algo disperso) ralu, -a adj.
rama. f BOT rama f; BOT (fina que se ha secado o se ha podado) tarama f; BOT (larga
que pende de un árbol) pingoleta f; BOT (gruesa de un árbol seco) cándalu m; BOT
(inferior) gacheru, baxerón m, baxera f; BOT (sobresaliente) pinforti m; (doblada)
abangu m; BOT (que tiene ramas desviadas) esgarabiau, -á adj; (hacer ruido al pisar
una rama) ramajeal, rameal, raspajeal act.
ramada. f BOT ramá f.
ramaje. m BOT ramón m; (de la parte superior) pingalla f.
ramal. m BOT (de un árbol) perná, rama f, pernau m 2 (cada una de las partes en que
arranca algo principal) ramal m.
ramalazo. m MED ramalazu m.
ramblazo. m regaera f.
ramera. f fulandanga, tulipanda, perigalla, perigarta, peringalla, pindonga, furraca,
rabilera, querindonga f.
ramo. m BOT ramu m 2 (profesional) ramu, ramal m.
ramón. m BOT ramón m; AGR (del olivo) ramoneru m.
ramonear. act GAN ramoneal act.
ramoneo. m GAN ramoneu m.
rampa. f rampla f.
rana. f ZOOL rana f; (lugar poblado de ranas) ranal m; (cazador de ranas) raneru m.
ranchero. m (encargado de guisar el rancho) rancheru m.
rancho. m (comida) ranchu m; (juntar el rancho) arranchal act 2 (explotación agrícola)
ranchu m.
rancio, -a. adj (dicho de un alimento) ranciu, -a, ranciosu, -a adj 2 (dicho de alguien)
ranciu, -a, ranciosu, -a adj.
569
randa. f COST randilla f 2 com (sinvergüenza) randa, randrilla, raspaquartus com.
rangua. f rangua f; tinteru m.
ranilla. f VET ranilla f.
ranita de San Antonio. f ZOOL tangu m.
ranita meridional. f ZOOL tanquina f.
rapapolvo. m raspapolvu, escándalu m.
rapar. act raspal act.
rapaz. m (joven, muchacho) rapás, motril m.
rapaza. f rapaza f.
rape. m loc a ~: a rapi loc.
rápidamente. adv ligeramenti, ligeru, prestu adv, de rápidu loc; (a continuación)
relativamenti adv.
rápido, -a. adj (dicho de una persona o un animal) ligeru, -a, rápidu, -a adj; (rápido,
pero sin ser consciente) volau, -á adj; (ir rápido) aligeral act; salil flechau fr 2 (dicho de
algo) ligeru, -a, rápidu, -a adj 3 (dicho de un vehículo) ligeru, -a, huerti adj.
rapiñar. act repañal, arrebañal, arrepañal, arrepiñal, arrañal act.
rapónchigo. m BOT repónchigu m.
raquear. act (recoger) arrequeal act.
raqueta. f DEP pala f.
raquítico, -a. adj MED (dicho de alguien) requíticu, -a adj 2 (muy delgado) requíticu, -a,
arruinacau, -á adj.
raquitis. f MED requiti f.
raquitismo. m MED requitismu m.
raramente. adv malamenti adv; (esporádicamente) de cientu una ves loc.
rareza. f raledá, raleza f.
raro, -a. adj (dicho de algo extraño) ralu, -a adj.
ras. m loc a ~: a ras, a raspi loc; (rebosando) a reíu loc; a ~ de: arrenti de loc, a frol de
570
loc; ~ con ~: ras con ras loc; (moviéndose al ras del suelo) al roítu loc.
rasadura. f rasaúra f.
rasante. adj (dicho de algo) rasanti adj; (una medida) retassau, -á adj.
rasar. act rasal act.
rascar. act arrascal act; (acción continua) arrascaera f; (acción discontinua) arrascón m;
(acción intensa de rascarse) rasquiña, rasquina f.
rasear. act (sobrevolar) raseal act.
rasero, -a. adj (dicho de algo) raseru, -a adj, que vá a renti loc.
rasero. m raeru, raseru m.
rasgado, -a. adj (dicho de una prenda) enrajonau, -á adj.
rasgadura. f rachón, rajón m, esgarranchá f; (en la ropa en forma de cuatro) quatru m.
rasgar. act rajal act; arregañal act (por completo) esfarrapal, esfarrajal, horrapal act;
(una rama en lugar de podar) esgajal act; (sonido al rasgarse algo) rachu m.
rasgón. m rajón m.
rasguñadura. f resguñá, rehuñá f.
rasguñar. act resguñal, arrescuñal, arrehuñal, arresguñal, arrepuñal act.
rasguño. m resguñu m; resguñón, rehuñón m; arresguñazu, arrehuñazu m.
rasilla. f ALB resilla f.
raso, -a. adj (dicho de algo) rasu, -a adj 2 MIL (dicho de alguien) rasu, -a adj 3 METEOR
(dicho del cielo) rasu, -a adj || loc a la ~a: al rasu loc.
raspa. f (del pescado) raspa f || loc a la ~: a raspa loc.
raspador. m raspaol m; raspaera f; COR (del corcho) raspeta, rasqueta f.
raspadura. f raspaúra f; (de queso) peçolera f.
raspar. act raspal act; (una pared antes de pintar) paleteal act.
raspón. m raspón m.
rasponazo. m raspón m.
rasqueta. f raspeta, rasqueta f.
571
rasta. f (en el cabello) rastra f.
rastra. f AGR rastra f; (pasar las rastras) arrastral act || loc a ~s: a rastra, ala rastra, a
rastru, a arrastronis, a jorras loc.
rastrear. act AGR (trabajar con el rastro) rastreal, arrastral act 2 (seguir el rastro)
rastreal act, seguil el piuelu fr 3 (inquirir) rastreal act, andal los passus fr.
rastrero, -a. adj (dicho de algo que va arrastrando) arrastreru, -a, arrastrón, -ona,
gachón, -ona adj 2 (dicho de la vida o un trabajo) arrastrau, -á adj 3 (dicho de alguien
vil) arrastrau, -á, arrastreru, -a, perru, -a adj.
rastrillar. act AGR rastrillal act; (que rastrilla) rastrilleaol, -ora adj.
rastrillo. m AGR rastrillu, garfiu m, rastrilla f; (golpe dado con el rastrillo) rastrillazu m
|| TIP rastrillu delas eras m (||el usado en las eras); rastrillu delas grancias m (|| el
usado para las granzas).
rastro. m (huella) rastru m, rastrera f 2 (vestigio) rastru, piuelu m, posá f || fr seguir el
~: seguil el piuelu fr 3 AGR rastru, rascu, enciñu m.
rastrojear. act AGR rastrojeal act.
rastrojera. f AGR rastrojera f.
rastrojo. m AGR rastroju m.
rata. f ZOOL rata f || ZOOL ~ de agua: topinu m 2 fig (persona malintencionada) rata f.
ratero. m (ladrón) garduñu, rateru m.
rating. m valuación f, valoreu m.
rato. m (periodo de tiempo) ratu m || loc a ~s: a ratus i peaçus, a ratus, a trompeçonis
loc; a ~s perdidos: a ratus perdíus loc; todo el ~: el sol i las oras, tol día, de continu loc
|| expr hace un ~: a ratu á, ai un ratu, un ratu á expr || fr buscar un ~ para: hazel un
vagal [pa] fr; pasar todo el ~: pegal-si tol día fr.
ratón. m ZOOL ratón m; ZOOL (de campo) argaílla f; (cría) ratoninu m 2 TEC (del
ordenador) ratón m.
ratonar. act (roer los ratones) arratonal act.
ratonera. f ratonera f.
572
ratonero. m ZOOL aguiluchu m.
raudal. m bodión m || loc a ~es: a bodionis loc.
raya. f raya f; (mal hecha) rayaju m; (motivo con rayas) vereteu m; (tres en raya) raya f
|| loc a ~s: rayón, -ona, arrayau, -á adj.
rayador. m AGR arrayaol m.
rayano, -a. adj GENT rayanu, -a adj.
rayar. act arrayal, rayal act; (acción discontinua) arrayón m 2 (el sol) arrayal act.
rayo. m rayu, relámpagu m 2 (de luz) rayu m 3 (eléctrico) rayu m.
rayuela. f DIV calahansu, escalahansu, pisu, truqui, rombu, cali, paticuelu m, quarteta
f; (piedra que se usa en este juego) pisa, pellica, tajuela, tanga, trela, techa f, truqui m.
raza. f (de luz) racha, rançá, raza f 2 (de seres vivos) raza f.
razón. f (cuenta, cómputo) razón f || loc a ~ de: a razón de loc; sin ~: sin cuenta loc 2
(entendimiento) razón f, conocencia m || fr entrar en ~: entral en trenci, entral en
verea fr 2 (juicio) razón f, fundamentu m 3 (argumento) razón m || fr dar la ~: dal la
razón fr; tener ~: lleval la razón fr.
razonable. adj (dicho de alguien) razonabli adj, puestu, -a en razón loc.
razonar. act razonal act, entral en razón fr.
reacción. f reación f.
reaccionar. act reacional act 2 (recobrar) reacional act 3 QUÍM reacional act.
reacio, -a. adj (dicho de alguien) retusu, -a adj.
reajustar. act (apretar) recinchal act.
real. m (moneda) real m.
real1. adj (dicho de algo) real, rálidu, -a adj.
real2. adj (dicho de algo) real adj 2 (regio) real adj 3 pond real adj.
realidad. f ralidá f.
realizar. act hazel, avial act; cumpril [con] act, hazel obra fr.
realmente. adv de verdá loc; rálidamenti adv.
573
reanudar. act retomal act.
reata. f reata f.
reatar. act arreatal, arrateal act; (soga para reatar) arreata f, arreati m.
rebaba. f rebaba f; (alargada) revirón m; (lugar donde se depositan las rebabas)
rebabera f; (instrumento para retirarlas) rebabera f.
rebaja. f rebaxi m; (en la cantidad de un líquido) refloxi m 2 (de precios) rebaxi m.
rebajar. act embaxal act; rebaxal act 2 med (humillarse) abaxal-si [a] med.
rebanada. f rebaná f.
rebañadera. f arrebañaeras, rastras, rastraera, garfias, espatejas fpl, garabatu m.
rebañadura. f arrebañaúra f 2 AGR (de trigo) arrebañaúra f.
rebañar. act rañal, repañal, arrebañal act; aballal act; arrescuñal act; (acción continua)
arrebañaeru m; (acción discontinua) arrebañón m.
rebanar. act rebanal, rebaneal, arrebanal act 2 med (un dedo) arrebanal-si med.
rebaño. m GAN piara, pastoría f; GAN (de ovejas) rebañu m; GAN (pequeño de
corderos) pitarra f; GAN (de vacas) quintá, boyá f; (formar rebaño) apiaral act.
rebasar. act (superar) reballal act; (sobresalir) rebimbal act.
rebatiña. f rebatagina, rebatiña f || loc a la ~: ala rebatagina, ala rebatiña loc.
rebeca. f (prenda) rebeca f; (más chaleco que rebeca) rebecu m.
rebelar. act rebellal, rebelal act 2 med rebellal-si, rebelal-si, repuchal-si med; (ir por
libre) arrelval-si med.
rebelde. adj (de alguien) rebeldi adj; (fresco, respondón) revirotu, -a adj; sobrissí com.
rebeldía. f rebeldía f.
rebelón, -a. adj GAN (dicho de una caballería) rebellón, -ona adj.
reblandecer. act amollental act.
reblandecido, -a. adj (dicho de algo por la humedad) correosu, -a adj.
rebojo. m (desecho) rebotallu, rebotaju, refugu, regoju m, ricia n.
rebollar. m BOT rebollal m, rebollera f.
574
rebollariego, -a. adj GENT rebollariegu, -a adj.
rebollo. m BOT rebolla f, rebollu m; (agalla del rebollo) bácara f, bacarón m.
rebosante. adj (dicho de algo) atorau, -á adj; (estar rebosante de algo) naal, nadal act.
rebosar. act rebossal act; reballal act; (un líquido al hervir) bufal, rebufal act; (cantidad
de más que hace rebosar) rebossu, rebuessu m || loc a ~: a tentiboneti, en boti en boti
loc, carrapachau, -á adj.
rebotar. act rebotal act.
rebote. m rebotá f; (respingo) rebotazu m.
rebozar. act CUL reboçal, engolvel act.
rebozo. m reboçu m.
rebufar. act rebufal act.
rebufo. m (sonido) rebufíu m.
rebujar. act (envolver) arrebujal, arrebrujal act; (acción discontinua) arrebujón m 2
(mezclar) arrebujal, arrebrujal act; (acción intensa) arrebujiña, rebujiña f.
rebujo. m fullón, reúñu, arrebuju m.
rebullir. act (comenzar a moverse) rebullil act; (hacer rebullir) arrebullil act.
rebuscar. act escudriñal, rebuscal act; landeal, alandeal, lancheal act; arrebuscal act;
regiral act; (incesantemente) rebusqueal act; (comida para picar) lechuzeal act 2 AGR
(frutos) rebuscal act; (que rebusca) rebusqueru, -a, alandeaol, -ora adj; GAN (dicho del
cerdo que rebusca las mejores bellotas) gandalleru, -a adj.
rebusco. m rebuscu, rebusqui, arrebuscu m, arrebusca f.
rebuznar. act rosnal act.
rebuzno. m rosníu m.
recabar. act (conseguir) recabal act.
recadero. m recaeru m; (entre pueblos) cossariu m; (en un cortijo) galopín, galopu,
mandaeru m; (en el campo que lleva la comida y agua) gabarreru m.
recado. m mandau, recau m 2 pl (recados, compras) mandaus mpl.
575
recaer. act recael act 2 (en una enfermedad, vicio, etc.) recael act.
recaída. f recaía f.
recalcadura. f recalcaúra f; recalcón m.
recalcar. act (apretar) recalcal, retrancal act; arrecalcal, arretrancal act 2 (insistir)
recalcal, remachal act; arrecalcal act.
recalentar. act recalental act.
recalentón. m recalentón m.
recalzar. act AGR acojombral, amorteral, aporcal act.
recapacitar. act recadal, recapacital act.
recargado, -a. adj (dicho de la decoración de una casa) estoriaol, -ora adj.
recargar. act recargal act.
recatado, -a. adj (dicho de una mujer) culitapá adj fam.
recato. m reparu m.
recauchutado, -a. adj (dicho de alguien) recachutau, -á adj.
recaudación. f recadación f.
recaudador. m costeru m.
recaudar. act recadal act.
recaudo. m recada f || fr estar a buen ~: estal debaxu de sieti estaus; poner a ~:
recadeal act.
recechar. act recechal act.
rececho. m recechu m.
recelar. act magual-si, ressabial-si med, cogel un ressabiu fr.
recelo. m ressabiu m.
receloso, -a. adj (dicho de alguien) repelosu, -a act; escamau, -á, galgueau, -á, salpicau,
-á adj; atentón, -ona adj; (receloso) salpical-si med, nõ arrimal-si la ropa al cuerpu fr.
receñir. act receñil act.
recentadura. f rezentaúra f.
576
recentar. act rezental act.
recepción. m (de un hotel o similar) receción f.
recesión. f atranqui m.
receta. f (prescripción) rezeta f 2 (procedimiento) rezeta f.
recetar. act rezetal act.
rechazar. act (aislar) repuntal act; (continuamente) repunteal act.
rechazo. m rechaçu m; (aislamiento) repuntá f.
rechinar. act rechinal, rugil act; (hacer rechinar) rechineal act; (sonido al rechinar)
rechiníu m.
rechistar. act rechistal act || loc sin ~: a hozicu çumíu loc.
rechoncho, -a. adj (dicho de alguien) rechónchigu, -a, rechonchu, -a adj.
rechupete. m loc de ~: de rechupeti, de rechupleti loc.
reciamente. adv de reziu loc.
recibir. act (acoger) recebil, acebil act 2 (captar) recebil act 3 (admitir) recebil act.
reciclaje. m reciclamientu, reciclaeru m.
reciclar. act reciclal act.
reciedumbre. f reziúra f.
recién. adv rezién adv.
reciente. adj (dicho de algo) rezienti adj.
recientemente. adv rezién, rezienti adv, de rezienti loc; (muy recientemente)
rezientinu adv.
recio, -a. adj (dicho de algo o de alguien) reziu, -a adj 2 (intenso) reziu, -a adj.
recipiente. m vasija, tiesta f; calambucu, bachi m; (capacidad) calambucau m; (para el
aceite o el vinagre) çafra, acipámpanu m; (para recoger excrementos) bacina f.
recitar. act (una poesía) echal una puesía fr.
reclamación. f recramación f.
reclamar. act recramal act.
577
reclamo. m recramu m 2 CINEG recramu m.
reclinar. act recrinal, recostillal act 2 med recostillal-si med.
reclinatorio. m REL recrinatoriu m.
recluir. act recluíl act.
reclusión. f recluimientu m.
recobrar. act recobral act.
recocer. act recozel act.
recodo. m recodu m; (recoveco, revuelta) recuéncanu m 2 (hecho en una corriente de
agua) ancón m.
recogedor. m cogeol, arrecogeol, badil m 2 (para remover el brasero) badila f.
recoger. act arrecogel act; recogel act; GAN (el ganado) arrequeal, arrecogel act 2
(ordenar) recadal act.
recogida. f recogía, arrecogía f.
recogimiento. m arrecogimientu, recogimientu m.
recolección. f cogía, coja f; cogiju m, recoja f; (cantidad recolectada) recaperu m.
recolectar. act AGR cogel act; AGR (el fruto disperso) raleal, acorrical act; AGR (un fruto
caído al suelo) apañal act.
recolector. m AGR cogeol m; AGR (de aceitunas) apañaol m.
recomendación. f recomendación f.
recomendar. act arrecomendal act; recomendal act.
recompensa. f recompensa f.
recompensar. act recompensal act.
recomponer. act reponel act.
reconcentrar. act reconcentral act.
recóncholis. interj recoilu, recontra interj.
reconciliar. act arreglal act 2 med arreglal-si med.
reconcomer. act reconcomel-si med.
578
reconcomio. m renconquiju m.
recóndito, -a. adj (de algo) recónditu, -a adj; (lugar recóndito) perdutal, jorrunchi m.
reconocer. act reconocel act 2 (identificar) conocel act; sacal pola pinta fr; (no
reconocer) nõ cortal el pelu fr 3 (examinar) reconocel, espulgal act; (con el tacto)
aparpal act.
reconocimiento. m reconocencia f, reconocimientu m.
reconsiderar. act (profundizar) revacal act.
reconstituyente. m costituyenti, recostituyenti m.
recopilar. act recopilal act.
recordación. f recordança, recordación f.
recordar. act (hacer recordar) acordal, recordal, arrecordal act 2 (hacer memoria)
recordal-si, enrecordal-si med; (no poder recordar) nõ ponel en pie, nõ ponel pie en
paré, nõ ponel en pranta, nõ passal polas mientis fr.
recordatorio. m rayeru m.
recorrer. act correl act; acorrel, acossal act; bandeal, barzeal act; camineal, pateal act.
recorrido. m recorríu m.
recortar. act arrecortal act; recortal act 2 (evitar) hazel barreritas fr.
recorte. m recortaúra f; recorti m.
recoser. act COST arrepassal act; repassal act.
recostar. act arrecostal, recostillal act; recostal act 2 med arrecostal-si, recostillal-si
med; recostal-si, atronconal-si med.
recoveco. m reconcova, retortuña f, recuéncanu, reconquel, tortigañu m.
recreación. f (ficción) simulacru m.
recrear. act espaceal, esparigil act 2 med espaceal-si, pilrongueal-si med.
recreo. m (regalo) regaleza f 2 (escolar) recreu m.
recriminar. act tupil act.
rectamente. adv a hechu, a hilu, de hechu loc.
579
rectificación. f retificación f.
rectificar. act retifical act.
rectitud. f retitú f.
recto, -a. adj (dicho de algo) derechu, -a, retu, -a adj || fr ponerse ~: ponel-si derechu
fr; hazel pinitus fr.
recua. f GAN recua, harria f.
recuento. m conteu m.
recuerdo. m recuerdu m; acordança f 2 pl (saludos) recuerdu m, espressionis fpl.
reculada. f reculagi, arreculagi m.
recular. act reculal act; (reculando) a recula, de recula loc; (echarse atrás, acobardarse)
culeal act, rengal-si med.
reculo, -a. adj (dicho de un ave) reculu, -a, arreculu, -a adj.
recuperación. f recuperación f.
recuperar. act recuperal act.
recurso. m recussu m 2 DER recurrimientu m 3 pl (medios) recussus mpl; (con recursos)
apretechau, -á adj; (sin recursos) depositau, -á adj.
red. f redi f; (para colgar) cassa f; (para cazar insectos) garabita f; PESC (de pesca) redi
f, pareju m 2 (conjunto) redi f, haci m.
redaños. mpl reañus mpl, reatas fpl.
redar. act real act.
rededor. m reol m.
redicho, -a. adj (dicho de alguien) repílforu, -a adj.
redil. m GAN redil m, redi f; (meter dentro del redil) emboscal act; (cerrar el redil)
abiscalal act.
redoma. f (botella) redoma f.
redonda. f reonda f || loc a la ~: ena reonda, en reondu loc.
redondear. act reondeal act; arreondeal act; arrondeal act 2 (hacerlo a un número)
580
arreondeal, reondeal act.
redondel. m reondel, corrondel m.
redondo, -a. adj (dicho de algo) reondu, -a adj; (poner redondo) enroal act.
redrojo. m (muchacho de poca medra) pisculía com.
reducción. f redución f.
reducir. act reduzil act; (dejar pequeño) enchical act; (aminorar) amenoral act 2 CUL
(al cocinar) retrael, rendil act; CUL (el caldo en la cocción) consumil act.
reducto. m reútu m.
reemplazar. act remual, rempraçal act.
reencarnación. f rencarnación f; encarnación f.
reencarnar. act rencarnal act; encarnal act 2 med rencarnal-si med; encarnal-si med.
reenganchar. act reganchal act; arrenganchal act 2 med reganchal-si med;
arrenganchal-si med.
refajo. m refaxu m.
referencia. f referencia f; (narración) referimientu m 2 (reseña) nota f || fr tener
buena/mala ~ de: tenel güena/mala nota de fr.
referente. m loc ~ a: tocanti a loc, tocantimenti adv.
referir. act referil act.
refilón. m raspafilón, respilón, resbilón, resfilón m || loc de ~: de raspafilón, de
raspafilera, de respilón, de resbilón, de resfilón loc.
refinado, -a. adj (dicho de alguien irónico) socochón, -ona adj.
refinar. act (hacer fino) refinal act.
reflejar. act refrexal act.
reflejo. m refrexu m.
reflexión. f cálculu m, refressión f.
reflexionar. act calculal act; (recapacitar) recadal, refressional, assumil act.
reflexivo, -a. adj (dicho de alguien) mascón, -ona adj; mascahavas com fam.
581
reforma. f fr hacer ~: preparal act.
reformar. act ARQ retifical act; obral act.
reforzar. act reforçal, apontonal act.
refractario, -a. adj (dicho de algo) refrestariu, -a adj.
refrán. m reflán m; (amigo de refranes) reflaneru, -a adj.
refregón. m resfregón, refregón m; estezón m; (somero) hondeón m.
refreír. act CUL refreyil, refreíl act; (acción discontinua) refriyón, refrión m.
refrescar. act (volver fresco) refrescal act; (acción discontinua) refrescón m 2 med
(aliviarse del calor) refrescal-si med, dal-si un refrescón fr.
refresco. m (bebida) refrescu m.
refriega. f (trifulca) resfregón, refregón m, escaramuça f.
refugiado, -a. adj (dicho de alguien resguardado) arrecutíu, -a adj.
refugiar. act refugil, refugial act; arrefugial act; (bajo una piedra o un techo) recachal
act 2 med refugial-si med; arrefugial-si med.
refugio. m (protección) reselvu, achegu m; (de rocas) rocagi m; (pastoril) muru m || loc
al ~ de: al reselvu de loc 2 (cobijo) agasaju m.
refundir. act rehundil act.
refunfuñar. act funfurruñal, regruñil, reguñil, retolical, reçongal act, renegal-si med;
arreguñal act.
regadera. f regaera f.
regadío. m regueríu m; AGR (cultivo de regadío) regueríu m.
regajo. m regachu, arroyón, regaju m.
regalamiento. m (comodidad) regaleza f.
regalar. act (obsequiar) regalal act 2 med (recrearse) regalal-si [de] med.
regalía. f regalía f.
regaliz. m BOT regalín m; (pasta de regaliz) estratu, regalín m; (barrita de regaliz) palu
estratu, palodús m; brea f.
582
regalo. m (comodidad) regalu m 2 (presente) regalu, hoqui m; (de bodas) daga,
mançana f, donas fpl, dau m || loc de ~: de regalu, de hoqui loc.
regalón, -a. adj (dicho de alguien) regalón, -ona adj.
regañar. act (reñir) arregañal act, dal tarea loc.
regañina. f repassata, calenda f.
regañón, -a. adj (dicho de alguien) regruñón, -ona adj.
regante. m AGR regaol m.
regar. act AGR regal act 2 (mojar una superficie) regal act 3 (esparcir) regal act.
regate. m recati m 2 DEP recati m 3 (finta) rehurtu m.
regatear. act recateal act; (sin regatear) a gustu i gana loc; (que regatea los precios)
recatón, -ona adj.
regato. m regachu, regatu, corriegu m.
regazo. m halda f, senu m.
régimen. m (sistema) régimi m 2 (político) régimi m.
regino, -a. adj GENT reginu, -a adj; HIPOC mohinu, -a adj.
región. f provincia, región f.
regional. adj (dicho de algo) regional adj.
regir. act (conducir) regil act.
registrar. act (escudriñar) registral, esculcal act; (revolviendo) trasteal, trastoleal act 2
(inscribir) escrevil, registral act.
registro. m registru, esculquiju m 2 (de una red) registru m.
regla. f (utensilio) regla f 2 (norma) regla f || loc por ~ general: pola regla general loc 3
(mestruación) regatu m, regla f.
reglamento. m reglamentu m.
reglar. act reglal act.
regocijo. f regoziju m; carava f; (fiesta) holgoriu m.
regojo. m (desecho) refugu, regoju m.
583
regoldano, -a. adj BOT (dicho de una castaña) reboldu, -a, reboldanu, -a adj.
regoldar. act regotral act; (con continuidad) regotreal act.
regoldo. m BOT reboldu m.
regolfar. act regolfal act.
regorjarse. med regorçal-si med.
regüeldo. m regotru, regüetru m; (sonido) regotríu m.
reguera. f regaera f.
reguera. f regueru m.
reguero. m regueru m, reguera f; (entre dos faldas) agaón m.
regular. act reglal act.
regular. adj (dicho de algo reglado) regulal adj 2 (medido, ni bien ni mal) regulal adj 3
(dicho de alguien) regulal adj.
regular. adv regulal adv.
regusto. m regustu, retranqui m.
rehala. f GAN reala, regata f.
rehecho, -a. adj (dicho de alguien robusto) rehechu, -a adj.
rehervir. act rehervel act.
rehogar. act CUL retrael, arrehogal act; rehervel act.
rehollar. act rehollal, arrehollal act.
rehostia. interj fam reostia, reoca interj fam!
rehuir. act ahuíl, rehuíl act.
rehundir. act (sumergir) arrehundil act 2 (deformarse) arrehundil act 3 (cundir)
arrehundil, rehundil act 4 med arrehundil-si med.
rehurtarse. med CINEG rehurtal-si med.
rehusar. act arrehuíl [de] act; rehusal act.
reina. f reina f 2 ENT reina f.
584
reincorporar. act arrenganchal act; reganchal act 2 med arrenganchal-si act;
reganchal-si med.
reino. m reinu m.
reintegro. m reintregu m.
reír. act reyil, reíl act; (que ríe) riyenti adj 2 med reyil-si, reíl-si med; (con escarnio) a
gorgorillás loc; (acción continua) riyeru, rieru m.
reiteración. f (insistencia) hincaera f.
reivindicación. f revindicación f.
reivindicar. act revindical act.
reja. f reja f 2 AGR (del arado) reja, teja f; AGR (punta de la reja) formón m, punta f;
AGR (clavar la reja del arado) sonrejal act.
rejalgar. f rejalgal f.
rejilla. f rejilla f; (decorado con motivo de rejillas) enrejillau m.
rejonear. act rejonal act.
rejoneo. m rejonamientu m.
rejuntar. act arrejuntal act; rejuntal act; (acción de rejuntar) arrejuntamientu m.
rejuvenecer. act refrorecel, remoceal act.
rejuvenecido, -a. adj (de alguien) remondón, -ona, reçongón, -ona, retronchu, -a adj.
relación. f (trato) relación f; avenencia f 2 (amorosa) relación f || fr cortar una ~:
rompel los quartus, echal-si a perdel los guarrinus, partil las perras, partil los quartus
fr; pedir tener una ~: peíl relacionis fr 3 (narración) referimientu m, referencia f || loc
con ~ a: a tentu de, en cuenta de loc.
relacionar. act relacional act; (con éxito) juntal la pata cona oreja fr 2 (tratar)
relacional act 3 med relacional-si, alternal-si [con] med.
relajación. f atalantu m.
relajar. act acalugal act 2 med (sobre un asiento) aplastal-si med; (desmotivarse)
apranal-si med 3 med MED (una articulación) relaxal-si med.
relamer. act relambel act; relambial act 2 med relambel-si med.
585
relamido, -a. adj (dicho de alguien) relambíu, -a, repulgau, -á adj.
relámpago. m rayu, relámpagu m, culebrilla, culebrina f; relampagazu m; (sucesión de
relámpagos) relampagueu m.
relampaguear. act METEOR culebreal, relampagueal act.
relampagueo. m METEOR relampagueu m.
relatar. act (contar) referil act 2 (protestar) retolical, relatal act.
relato. m (mentira) relatiña f.
relavar. act relaval act.
relente. m METEOR relenti m; (frío al caer la noche o al amanecer) rociá, blanda f,
recenciu, ressenciu m.
relevar. act releval act 2 med releval-si med.
relevo. m relevu m; relevamientu m.
relicario. m relicariu m.
religión. f religión f.
religioso, -a. adj (dicho de algo) religiosu, -a adj 2 (dicho de alguien) religiosu, -a adj.
relinchar. act rehinchal, relinchal act; hiheal, ahiheal act.
relincho. m relinchíu m; hiheu m.
rellano. m (descansillo) sobraíllu m.
rellenar. act arrellenal act; (un recipiente con líquido) receval act 2 (cumplimentar)
arrellenal act.
rellenito, -a. adj (dicho de alguien) llenitu, -a, atacau, -á adj.
relleno. m rellenu m; recevu m.
reloj. m relós m.
reluciente. adj (dicho de algo) reluzienti adj; (dicho de algo limpio) rechinanti, rallau, -á
adj; (dejar reluciente) rechinal, relindal act.
relucir. act rebrillal, reluzil act; (limpiar algo mucho) rechinal, relindal act.
remachar. act remachal act.
586
remanar. act remanal act.
remanecer. act remanecel act.
remanga. f PESC manga f.
remangar. act arremangal act.
remanguillé. f loc al ~: ala remanguillé loc.
remansar. act (apaciguar) apazigual act 2 med (una corriente) arremansal-si med.
remanso. m remansu m; (agua estancada) piélagu m.
remar. act remal act.
rematar. act (concluir) arrematal act.
remate. m arremati m.
remecer. act arremecel act; remecel act.
remedar. act arremeal act; remeal act.
remediar. act remedial act.
remedio. m remediu m; (amparo) aguaría f || fr no haber ~: nõ avel tutía, nõ avel
falencia, nõ tenel remediu, nõ avel remediu fr.
remendar. act ZAP remendal act 2 COST pieceal act.
remeter. act arremetel act.
remiendo. m COST mendu, remiendu m; remendiju m.
remilgado, -a. adj (dicho de alguien) esquisitu, -a adj; delicau, -á, repulgau, -á adj;
pamplinosu, -a, remilgosu, -a, espelencosu, -a, gotosu, -a, cotosu, -a, teclosu, -a adj;
espelenqueru, -a adj; cotofu, -a adj; (en el comer) esquisitu, -a, miscu, -a adj; delicau, -a
adj; miscleru, -a adj; misclosu, -a adj; (que hace gesto de repulsa) jetón, -ona adj.
remilgo. m reminga f 2 (melindre, asco) escorroçu m.
remo. m ANAT (extremidad) remu m.
remojar. act arremojal, remojal act.
remojo. m moju, remoju m || fr poner en ~: echal al moju, ponel en calu m.
remolacha. f BOT remolacha f.
587
remolcar. act arremolcal act.
remolinear. act METEOR rebocaneal act.
remoliniego, -a. adj GENT remoliniegu, -a adj.
remolino. m remolinu, polvorinu m, remolata, revolá f; (dicho del viento que hace
remolinos) arremolineau, -á adj 2 (en el pelo) remolinu, repilu m; (a modo de cresta)
quiqui, quiricu m.
remolón, -a. adj (dicho de alguien) remajiegu, -a, recacheru, -a, reçongueru, -a adj;
remolgón, -ona, sordilón, -ona, reçongón, -ona, zongorrón, -ona, zorrongón, -ona adj;
tenca f; (retraído) rehondón, -ona adj || fr hacerse el ~: hazel-si el recacheru, hazel-si
tenca, hazel-si el zongorrón, hazel-si el reçongón fr.
remolonear. act raboneal, raneal, remolineal act; recachal, remolgal act; hazel-si el
zorrongón, hazel la goña, echal roncis, estal a ronci fr.
remolque. m remolqui m; (capacidad) remolcau m.
remordimiento. m coquillu, recochizu, reconcomeeru, recomeeru m || fr sentir ~s:
escarval la concencia fr.
remover. act arremovel, removel act; (las brasas) arrehollal, meneal act; (empezar a
moverse) rebullil act; (rebuscar) landeal act; AGR (la tierra del pie de una planta) triscal
act 2 med resolgal-si med.
removimiento. m rebullíu, remecíu m.
remozar. act remoceal act.
remplazable. adj (dicho de algo) de quita-i-pon loc.
remplazar. act revezal act.
remplazo. m revezu m.
rempujar. act arrempuxal act; rempuxal act; (acción discontinua) arrempuxón m.
rempujón. m arrempuxón m.
remuda. f remúa f, remúu m.
remudamiento. m remuación f.
remudar. act arremual, remual act.
588
remuneración. f (en especie) rama f.
remusgar. act (una enfermedad) remusgal, barruntal act.
remusgo. m remusgu m.
renacuajo. m ZOOL ranina f, raninu, renacuaju m.
rencilloso, -a. adj (dicho de alguien) repelusu, -a adj.
renco, -a. adj (dicho de una persona o un animal) rengu, -a, renquenu, -a adj.
rencor. m rancol, rescozol m, malaenconía f; (con rencor) rescozíu, -a adj.
rencoroso, -a. adj (dicho de alguien) rancorosu, -a, rincorosu, -a adj; moñúu, -a adj;
helera com.
rencoso. adj GAN gallarín adj.
rendibú. m arrendivú, rendivú m.
rendija. f rehendija, regandija, tallera f; recacha f.
rendimiento. m rendimientu m.
rendir. act rendil act; (doblegar) acogotal act 2 med rendil-si, mancornal-si med.
renegar. act (detestar) arrenegal act.
renegrido, -a. adj (dicho de algo) renegríu, -a adj.
renense. adj GENT reneru, -a adj; renensi adj.
renglón. m liña f, ringlón m.
reñidor, -a. adj (dicho de alguien) reñiol, -a adj.
reñir. act (discutir) reguñil, reñil act 2 (reprender) reñil [a] act.
renombre. m nombrería, renombrança f.
renovado, -a. adj (dicho de alguien remozado) novalíu, -a, ahiguerau, -á adj.
renovar. act renoval act 2 med (una planta, el campo) envernecel act.
renquear. act rengueal act.
renqueo. m rengueu m.
renuevo. m BOT (de la parte inferior de la planta) nietu m.
589
renunciar. act arrenuncial act.
reoca. f escachi, arremati m, carava, descojonación f
repanchigarse. med repantigal-si, aperronillal-si med.
repapilarse. med repapilal-si, repapuceal-si, recumpril-si med.
reparar. act (arreglar) componel, governal, reparal, fundal act 2 (darse cuenta)
arreparal [en], avadal act, tomal atranquiju [de] fr.
reparo. m reparu m || loc sin ~: sin cuenta loc.
repartición. f repartimientu m.
repartir. act (hacer reparto) repartil act.
reparto. m partición f, repartu m; repartiju m; (incluir en un reparto) metel en parti fr.
repasar. act (volver a pasar) arrepassal, repassal act 2 COST arrepassal act.
repaso. m repassi, repassu m.
repastar. act GAN repastal act.
repecho. m repechón m.
repelar. act (recortar el pelo) arrepelal act 2 (cercenar) arrepelal act; (una mata)
respelal act.
repellar. act ALB repellal act.
repelón. m peliñu m.
repelús. m repelucu m; (sentir repelús) arrepial act.
repeluzno. m arrepíu, repelucu, repelusinu, pelichi, pelinchi, espelusnu m, repelina f.
repente. m loc de ~: de golpi, de prontu, de golpi i porrazu, nuna prontitú loc.
repentino, -a. adj (dicho de algo) repentinu, -a adj.
repera. f escachi, arremati m, carava, descojonación, intemerata f.
repesar. act repesal act.
repeso. m repesu m.
repetición. f repetición f.
590
repetidamente. adv arrepetiblimenti adv.
repetidor. m repetiol m.
repetir. act repetil act 2 med repetil-si med 3 (una comida) repetil-si med.
repicar. act (las campanas) repicoteal, repical act; (teléfono) repical act.
repipi. adj (dicho de un joven) pitongu, -a adj; (que habla como una persona mayor)
revieju, -a adj.
repique. m (al entierro) dindán m; (ligero) repiqueti m; (de un niño) dindi, repiqueti m.
repiquete. m repiqueti m.
repisa. f repisa f; (para la loza) jarreru m; (para encima de la cama) peana f; (en la
chimenea) topetón m.
replegado, -a. adj (dicho de alguien) emborujau, -á adj.
replegar. act (encoger) acogel, achurcal, ajuncial act; engurdil act 2 (encoger por el frío,
miedo, enfermedad, etc) engajeral, engarabatal, enverijal act; malcornal-si med.
repletar. act tupil, hipal act; acolmal, atacarral, achiporretal, achiporrotal, achipotal,
acorropetal act.
repleto, -a. adj (dicho de algo) tupíu, -a, repretu, -a adj.
réplica. f (ofensiva o mordaz) escaldón, espantón m.
replicar. act retruqueal, retoliqueal, relanceal act.
repliegue. m encorujón m.
repoblación. f (forestal) replantación f.
repoblar. act (forestalmente) reponel, replantal act.
repollar. act AGR repollal act 2 med AGR repollal-si med.
repollo. m BOT repollu m.
reponer. act (remplazar) reponel, reportal act 2 med reponel-si med.
reportar. act (beneficios o gastos) reportal act.
reposabrazos. m murillu m.
reposar. act CUL (una comida) rendil act.
591
reposo. m reposu, reposiu m.
repostero. m CUL duceru m.
reprender. act reñil, relatal, entendel, reprendel, atenoral act.
reprensión. f reprimenda f.
represa. f pesquera, ceva, represa f; AGR (pequeña para regar) regaera f.
representante. m mandileti, espolichi m.
reprimenda. f esparramá, espurría, reprimenda, repassata, calenda, paxarraca f,
escándalu, espurríu m.
reprimido, -a. adj (dicho de alguien) sujetu, -a adj.
reprimir. act repremil act 2 (resistir) aguantal act 3 med (contenerse) aguantal-si,
assujetal-si med.
reprochador, -a. adj (dicho de alguien) vengativu, -a adj.
reprochar. act argüil act, echal en cara fr.
reproductor. m (de música) máquina cantaora f.
reptil. m ZOOL retil m.
repudiar. act repuchal act; (con asco) escupulizal act.
repuesto, -a. adj (dicho de alguien sano) telendu, -a, pirongu, -a adj.
repuesto. m repuestu m 2 (provisión) repuestu m.
repugnancia. f repunança f, repunu m; (asco) asguariça f.
repugnante. adj (dicho de algo) repunanti adj 2 (dicho de alguien) repunanti adj; (en su
aspecto) repunanti adj; gomitau, -á adj 3 (censurable) repunanti adj.
repugnar. act (rehusar) repunal act; (dicho de alguien que repugna) repuníu, -a adj 2
(con asco) repunal act;
repulgar. act COST repulgal act.
repulgo. m COST repulgu m.
repullo. m (salto) pulu m.
repulsivo, -a. adj (dicho de alguien) carroñu m, cornicopia f.
592
repuntar. act (una enfermedad) repuntal, rehincal, reverdecel act.
reputación. f consideración f; (mujer de mala reputación) lamprearia, lagumanta,
perica f.
requemar. act requemal act 2 med (dolerse) requemal act, requemal-si med.
requerir. act alental-si [con] act.
requesón. m hurrapa f, nazaronis mpl; (suero) názuras fpl.
requiebro. m (de un animal) rehustri m.
requilorio. m (adorno) jeribequi, requiloriu m.
res. f GAN res f; GAN (poco productiva) coscureja f.
resabiado, -a. adj (dicho de alguien) capoteau, -á, capeau, -á, mateau, -á adj; (mujer
resabiada) sapindana f.
resabido, -a. adj (dicho de un niño) revieju, -a, revejíu, -a, pijoteru, -a adj.
resaca. f (tras haber bebido) retranca f; zorra muerta f.
resalado, -a. adj (dicho de alguien) ressalau, -á adj.
resalvo. m AGR ressalvu m; (dejar el resalvo) ressalveal act.
resarcir. act apiolal act.
resbaladizo, -a. adj (dicho de algo) refalizu, -a, refalaízu, -a, revalaízu, -a, refalantíu, -a,
refalienti adj; refalosu, -a, revalosu, -a adj.
resbalar. act refalal, revalal, esvaral act 2 (deslizarse) refalal-si, revalal-si med;
esvalizal-si, arronjal-si med.
resbalera. f refalaera, refalatera, revalaera f.
resbalón. m refalón, revalón m.
rescatar. act arregatal act; rescatal act.
rescate. m rescati m.
rescoldo. m rescaldu m; (conjunto de rescoldos) borrajá, borraja, purra f; (remover los
rescoldos) desborrajal, aborrajal, sorrascal act; (llenar de rescoldos) emborrajal act.
resecar. act arressequinal act.
593
reseco, -a. adj (dicho de algo) cascarrúu, -a, coscarrúu, -a adj 2 (dicho de una
superficie) cuéscaru, -a adj; (dicho de alguien) embebíu, -a adj.
reseco. m (sensación de sequedad) arresseca f.
resentido, -a. adj (dicho de una parte del cuerpo) sentíu, -a adj 2 (dicho de alguien
amargado) hediondu, -a, pestosu, -a, templau, -á adj; (que está dolorido, sufrido)
padecíu, -a adj.
resentimiento. m escozol m; malaenconía f.
reserva. f reselva f 2 (prevención) reselva f || loc de ~: de retén loc 3 (un lugar o un
puesto) acotu m.
reservación. f reselvu m.
reservado, -a. adj (dicho de alguien) escondíu, -a adj; (callado) gutu, -a, amochuelau, -á
adj; (ser muy reservado) sel un arca cerrá fr.
reservado, -a. adj (dicho de alguien) reselvau, -á, reselvón, -ona adj; (que guarda el
secreto) secretariu, -a adj 2 (dicho de algo) reselvau, -á adj.
reservar. act (guardar) reselval act; (mesa o compras) acotal, apartal act 2 (encubrir,
callar) reselval act 3 med (resguardarse) reselval-si med; (precaverse) reselval-si med.
resfriado. m andanciu, refriau m; resfríu m.
resfriar. act resfrial act 2 med resfrial-si med.
resguardar. act arresguardal act; resguardal, arrial, assocollal act; aconchaval act;
(ocultar) resguardal act; assobacal act 2 med arresguardal-si med; resguardal-si,
arrecachal-si, arrial-si, assocollal-si med; aconchaval-si med.
resguardo. m resguardu, arriaeru m; (abrigo) reselvá, resguardiña, recacha f, sogatu m;
(provisional) palenqui m; (de pared de piedra) torruca f, torrucu m.
residir. act residil act.
residuo. m çurpia, çupia, çurrapa, çarrajina, escoria, froncia f, bacharola n, fronciu,
rescaldu m, sentonis mpl, rebañaúra f; (vegetal) bacharola n; (residuo que atasca un
conducto) tarruzera f.
resignación. f resinación f.
594
resignarse. med resinal-si med; amolal-si med.
resina. f BOT rechina, rejina, resina f; BOT (de jara) melandra f, melantru m.
resinar. act resinal, sarrinal act.
resistencia. f resistencia f.
resistente. adj (dicho de alguien) doloríu, -a adj; (paciente, fiel) peneni, -a adj.
resistir. act (aguantar) resestil act 2 (combatir) resestil act 3 (durar) resestil act 4 med
(oponerse) resestil-si med.
resno. m ENT resni m.
resolano. m ressolana f, solajeru, turraeru, turruteru, rejura, casqueteru m || loc al ~:
ala ressolana, ala raza, ala recachera loc.
resollar. act resolgal, rehollal act 2 (tener alivio) resolgal, gaspaleal, atalantal act.
resolución. f (habilidad) tranci m.
resolver. act ressolvel act 2 (decidir) ressolvel act.
resonancia. f retumbación f; (sonido) retumbíu m.
resonante. adj (dicho de un sonido) güecu, -a adj.
resonar. act retumbal, rebumbal act; (de manera continua) retumbreal act 2
(murmurar) ramajeal act.
resoplar. act bufal, rebufal act.
resoplido. m ressopríu m.
resorte. m ressorti m.
respaldar. act respaldal act.
respaldo. m respaldu m.
respectivamente. adv al respetivi, a respetivi loc.
respecto. m loc ~ a: tocanti a, en tocanti a, a tentu de loc.
respetar. act respetal, miral act.
respeto. m respetu m || loc con ~ a: con respetu a loc || fr imponer ~: dal-si respetu fr
respetuoso, -a. adj (dicho de alguien) respetuosu, -a adj; compatenti adj.
595
respingar. act (una bestia) pingal, respingal act; (que respinga) respingón, -ona adj.
respingo. m respingu, pulu m; (sobresalto) espanturrión, rehurtu, estrépiti m, ravirotá f
respingón, -a. adj (dicho de la nariz) respingón, -ona, respingueñu, -a adj; (dicho del
trasero) repollau, -á adj.
respiración. f respiración f, respiramientu m.
respirar. act respiral, alental act; (con dificultad) gañil act 2 (un olor) respiral act 3
(vivir) respiral act.
resplandecer. act reluzil act.
resplandeciente. adj (dicho de algo) reluzienti adj.
resplandor. m relumbríu m, luzá f; fachu m.
responder. act contestal, respondel act; (con desavenencia) repuchal act; retruqueal,
retoliqueal act; repial act.
respondón, -a. adj (dicho de alguien) contestón, -ona, saltón, -ona, revirotu, -a, sacuíu,
-a, rabistallau, -á adj.
responsabilidad. f carga f; responsabilidá, responsabiliá f.
responsorio. m REL responsu m || fr dar los ~s: echal los responsus fr.
respuesta. f respuesta f; (desavenida) repostá f.
resquebrajar. act brabeal act; (rajar, partir) escarrachal, esquebrajal act 2 med
brabeal-si med; METEOR (las nubes al aclararse el día) quarteal-si med.
resquemor. m escozol m, requemación f.
restablecer. act restituíl act 2 med (mejorar) espelechal act.
restallar. act restrallal act.
restallido. m restrallíu m.
restante. adj (dicho de algo) restanti adj; (de manera restante) restantimenti [de] adv.
restauración. f restauramientu m.
restaurante. m restaurán m.
restaurar. act (recomponer) restaural act.
596
resto. m restu, harrampu, harramplu, hiñascu m; (que queda para concluir algo)
pescola f, rabu m; (vestigio) posá f; (que come el ganado) retazu m 2 (desperdicios)
moligaju m, restus, rabujalis mpl, birbis fpl, pesti f, jorrija n.
restregadero. m (para la ropa) refregau, refregaeru m.
restregar. act refregal, cefral act; (la ropa) refregal, çarpeal act; (enérgicamente)
estezal act 2 (echar en cara) afrontal act 3 med (contra una superficie) rehollal-si med.
restringido, -a. adj (dicho de algo) restritu, -a adj.
resuello. m resuelgu m.
resuelto, -a. adj (dicho de algo) ressueltu, -a adj 2 (dicho de alguien desenvuelto)
apañosu, -a, apañau, -á adj.
resulta. f loc de ~s: en resultas, de resultas loc.
resultado. m resultancia f, resultau m.
resultar. act resultal act || loc ~ que: pal cassu que, el cassu es que loc 2 (quedar,
terminar) escapal act 3 (funcionar) resultal act.
resumen. m resumi m.
resumir. act resumil act.
resurrección. f REL ressurreción f.
retaceo. m retaceu m.
retaco. m (persona pequeña) repión, regoju, retacu, rinrán, rinrín, reútu, repiolu m,
repiola, requena f; (pequeño y tuno) rexaqueti m.
retaguardia. f çaga f || loc en la ~: ala çaga loc 2 MIL ena retaguardia f.
retahíla. f retahila, rastrahila f; repertoriu m; rutina f.
retal. m COST retazu, retal m; (desgarrado) pelgaris mpl.
retama. f BOT escoba, retama, giniesta f; escobón m; baleu m; (mata) escobera,
retamera f.
retamaliego, -a. adj GENT retamaliegu, -a, retamaleñu, -a adj.
retamar. m BOT escobal, retamal m.
597
retar. act arrestal act.
retazar. act retazeal act.
retazo. m retazu m.
retel. m PESC regüé, regüellu m.
retemblar. act retemblal act.
retén. m retén m.
retención. f retención f.
retener. act retenel act; (sujetar, agarrar) acivarral, acivatal act.
retenida. f retenía f.
retenimiento. m retenencia f.
retentar. act (una enfermedad, emoción, etc.) retental, repuntal act; (continuamente)
retenteal, repunteal act; (acción discontinua) retentón m.
retinto, -a. adj GAN (dicho de un animal) atintau, -á adj.
retirada. f retirá f.
retirar. act arretiral, retiral act 2 med (apartarse) arretiral-si, retiral-si med; (a casa)
arrecogel-si, recadeal-si med; (echarse atrás) suspendel-si med.
retomar. act retomal act.
retoñar. act retoñecel act.
retoño. m BOT toñu, iju, viroti m; (de espiga) regüelli m; BOT (de olivo) vardisca f,
vardiscu m.
retorcer. act retorcel act; (replegar) atortal act; (por completo) atortajal, atortujal act;
(un tejido) revironeal act.
retorcido, -a. adj (dicho de algo) retuertu, -a adj 2 (dicho de alguien malintencionado)
retorcíu, -a, rabúu, -a adj.
retórico, -a. adj (dicho de algo) retólicu, -a adj 2 (dicho de alguien) retólicu, -a adj.
retornar. act (regresar) regolvel act.
retorno. m golveeru m.
598
retortijón. m retorcijón, retortujón, torçón m, retortuña f.
retostar. act retostal act.
retozar. act retoçal act; (en la cama) respingal act; (que retoza) retoçón, -ona adj 2
(juguetear) retoçal act.
retozo. m retoçu m.
retractar. act retratal, retrastal act 2 med retratal-si, retrastal-si med.
retraído, -a. adj (dicho de alguien) rehondón, -ona, mohosu, -a adj.
retrancar. act (atascar) retrancal act 2 (un carruaje) retrancal act; (acción continua)
retranquera f 3 med retrancal-si med.
retrancar. act retrancal act.
retransmisión. f repetición f.
retransmitir. act repetil act.
retrasado, -a. adj (dicho de quien llega con retraso) tardíu, -a adj.
retrasar. act atrassal act; (al hacer las cosas) popeal act 2 med rengueal act.
retraso. m retrassu m 2 (mental) falta f.
retratar. act retratal act.
retratista. com retratista com.
retrato. m retratu m.
retreparse. med recostillal-si med.
retroalimentación. f reabastecimientu m.
retroceder. act atrassal act; reculal act; (un vehículo o una bestia) tessal act.
retroceso. m atrassu m; reculagi m; CINEG (en un arma) retrocessu m.
retumbar. act retumbal act.
retumbo. m retumbíu, retumbríu m.
reuma. f MED reúma f, umoris mpl.
reumatismo. m MED regaeru m, reuma f.
599
reunión. f junta, reunión, juntança f; juntaera f; juntaeru m.
reunir. act ajuntal, reunil act; encaravizal act.
revender. act (que revende un producto) recatón, -ona adj.
revenirse. med revenil-si med.
reventado, -a. adj (dicho de alguien muy cansado) reventau, -á, hopeau, -á adj.
reventar. act (estallar) arrebental, rebental act; (un grano) esborrunchal act; (por
llevar mucha fuerza) albortal act; (necesidad de estallar) rebentina f 2 (fatigar)
rebental act; (acción continua) rebentaeru m; (trabajo que revienta) rebentaera f 3
med rebental-si med.
reventazón. m rebentazu m.
reventón. m rebentón m.
reverberar. act reverberal act.
reverdecer. act verdeal, verdegueal, reverdegueal, envernecel, reverdecel act.
reverso. m revés, güelta m; (con el reverso de algo) a revirón loc.
revés. m revés m || loc al ~: a revés, al revés loc.
revesado, -a. adj (dicho de algo) revesinu, -a adj.
revesino. m (designio) revesinu m || fr cortar el ~: quital el revesinu, cortal los
revesinus fr.
revestimiento. m revestimientu m.
revestir. act (con vegetal) ensetal, tecel act 2 (cubrir, llenar) açalamal act
revestir. act revestil act.
revezar. act revezal act.
revirar. act reviral act.
revisar. act miral act, miral-si med 2 (repasar) arrepassal act.
revista. f (revisión) revista f 2 (publicación) revista f 3 (espectáculo) revista f.
revistar. act visteal act.
revivir. act revivil act.
600
revolar. act revolal act.
revolcadero. f barreaeru, bañaeru, espolijaeru, rehollaeru, revolcaeru, revaquil m; (de
cerdos o jabalíes) guarrapera f.
revolcar. act espolijal, revolcal act; (hacer revolcar) arrevolcal act 2 med revolcal-si
med; (que le gusta revolcarse) revolcón, -ona adj.
revolcón. m revolcón m; revuelcu m 2 fam fleti m || fr fam darse un ~: dal-si un fleti,
dal-si un revolcón m.
revolotear. act revoleteal, remolineal act.
revoltijo. m revoltoriu, revoltillu m, revoltura f; reboldruju m.
revoltoso, -a. adj (dicho de alguien) revoltón, -ona, çorollón, -ona adj; revoltosu, -a,
pestosu, -a adj; trastoleru, -a, pajoleru, -a adj; azafraneaol, -ora adj; (niño revoltoso)
niñoclu m.
revolucionar. act revolucional act 2 (incitar) promovel act 3 (revolver) revoltal act 4
(alterar) revolucional, soliviantal act 5 med revolucional-si med.
revolvedero, -a. adj (dicho de alguien) azafraneru, -a adj.
revolver. act arregolvel act; regolvel act 2 (mezclar) regolvel act; brujeal, arrebujal act
3 (una esquina) arregolvel, regolvel act 4 (desordenar) envarbascal act; regolvel, regiral
act; esbolichal act 5 (el tiempo meteorológico) regolvel act 6 (alterar) regolvel act.
revólver. m revolvi, revuelvi m.
revuelo. m (follón) revoleu m.
revuelta. f (rincón, recoveco) reconcova f, recuéncanu m.
revuelto, -a. adj (dicho de algo) regüeltu, -a adj; (de un lugar) regüeltu, -a, antruejau, -
á adj 2 (dicho de alguien) regüeltu, -a, desinquietu, -a adj; tracamundeaol, -ora adj 3
METEOR (dicho del tiempo) regüeltu, -a adj.
rey. m rei m; (Mago) reyi m, reis mpl || fr estar a cuerpo de ~: estal ena pompa fr;
tener a cuerpo de ~: tenel en pompa fr.
reyerta. f casquiza, fusquía f; tocatamboris m.
rezagado, -a. adj (remolón) remajiegu, -a, recacheru, -a, reçagueru, -a adj; (indeciso)
601
retusu, -a adj.
rezagar. act enrabal, arreçagal, reçagal act 2 med enrabal-si, arreçagal-si, reçagal-si
med, remolgal act.
rezar. act rezal act 2 (orar) rezal act.
rezo. m rezu m; rezamientu m.
rezongar. act reçongal act.
rezumadero. m çumieru, reçumieru m.
rezumar. act reçumil act; gareal act; (acción de rezumar) reçumimientu m.
riachuelo. m regachuelu m.
riada. f riá f.
riba. f (ribera) riba f.
ribazo. m lindazu, turrunqueru m.
ribera. f ribera f; (encajonada) riberu m.
ribereño, -a. adj GENT rivereñu, -a adj; HIPOC negru, -a adj.
ribete. m COST ribeti m.
ricachón. m capigorrón, capigorru, capicorrón m.
ricino. m (aceite) recinu m.
rico, -a. adj (dicho de alguien) ricu, -a adj; capitalista com 2 (dicho de un alimento) ricu,
-a adj 3 (abundante) ricu, -a adj.
ridiculez. f rediculés f; (insignificancia) insinificancia, gurrumina f, carcariqui m.
ridiculizar. act rediculizal act, ponel en vergüença fr.
ridículo, -a. adj (dicho de algo) redículu, -a adj 2 (muy escaso, cabal) redículu, -a,
guarripeu, -a adj.
ridículo. m risoriu m || fr dejar en ~: queal en vergüença fr; luzil-si med.
riego. m riegu m; regueríu m; regaúra f; (corriente de riego) regueríu m; AGR
(encargado del riego) regaol m.
rienda. f rienda f || loc a ~ suelta: a rienda suelta loc.
602
riesgo. m arriegu m.
rígido, -a. adj (dicho de alguien) arriscau, -á adj; (serio) templau, -á adj.
rigor. m rigoridá f; (dureza) asperés f.
rigurosidad. f rigoridá f.
riguroso, -a. adj (dicho de algo) rigorosu, -a adj 2 (dicho de alguien) rigorosu, -a adj.
rija. f MED (fístula) rixa f.
rijo. m (celo) rixu m.
rijoso, -a. adj (dicho de alguien) rixiosu, -a, rixosu, -a adj 2 (que está en celo) rixiosu, -a,
rixosu, -a adj.
rimero. m rimera f, rimeru, rimazu m.
riña. f riña, quimera, tramontana f.
rincón. m rincón m; (limpiar moviendo las cosas de los rincones) rinconeal act.
rinconero, -a. adj GENT (natural de Rincón de Ballesteros) rinconeru, -a adj; (natural de
Rincón del Obispo) rinconeru, -a adj.
ringado, -a. adj (dicho de alguien) arringau, -á adj.
ringlera. f carrefilera f; AGR (de gavillas) barañu m.
rinitis. f MED reniti f.
riñón. m ANAT rañón, riñón m.
riñonada. f ANAT renga f, riñonis mpl.
riñonera. f buchaca f.
rinorrea. f MED moquera f.
río. m ríu m; (pequeño) rivera f; (relativo al río) rieñu, -a adj.
riojano, -a. adj GENT riojanu, -a adj.
riolada. f riolá f.
riolobeño, -a. adj GENT riolobeñu, -a adj.
riostra. f ARQ riostra f 2 (del carro) riostra f.
603
ripia. f (tabla) ripia f.
ripio. m ripiu m.
riqueza. f riqueza f.
risa. f risa f; (franca que sale del alma) risa de coraçón f; (exagerada con carcajadas)
risa despampananti f; (momento de risa) risoriu m; (de mucha risa) escachaera f.
riscal. m riscal, rotal m.
risco. m riscu m; (zona de riscos) risquera f; (relativo a los riscos) risqueru, -a adj.
risotada. f risotá f.
ríspido, -a. adj (dicho de alguien) rísperu, -a adj.
risqueño, -a. adj GENT risqueñu, -a adj.
ristra. f ristri, riestra f; (de cincuenta cabezas) horcu m; (hacer ristras) arristral act.
ristrel. m ARQ rastril m.
risueño, -a. adj (dicho de alguien) risueñu, -a, riosu, -a adj; (alegre) risueñu, -a adj.
ritmo. m son, passu m || loc al ~ de: al son de, al compás de loc.
rival. adj (dicho de alguien) enemigu, -a adj.
rivalizar. act reñil act.
riza. f (destrozo) derriza, escabechina f; (provocar riza) derrizal act.
rizado, -a. adj (dicho de algo) rizu, -a, rizau, -á adj; (dicho del cabello) grifu, -a, rifau, -á,
rifu, -a adj; enrizau, - á adj.
rizador. m rizaol m.
rizar. act rizal act.
rizo. m (mechón rizado) rizu m.
robar. act robal act 2 (quitar) quital, robal act.
robellón. m MIC rovellón m.
roble. m BOT robri, robli m; argalleru m; (grande) verdión m.
robledano, -a. adj GENT robleanu, -a adj; HIPOC caretu, -a adj.
604
robledillano, -a. adj GENT robleillanu, -a, robreillanu. -a adj; HIPOC culerón, -ona,
higuereru, -a, moru, -a adj.
robledo. m BOT robreu m.
roblillano, -a. adj GENT roblillanu, -a adj; HIPOC barqueru, -a adj.
roblillejo, -a. adj GENT roblilleju, -a adj; HIPOC brutu, -a adj.
robo. m robu m; (oleada de robos) robanzina n.
robot. m robón m.
robra. f corrobra f.
robusto, -a. adj (dicho de alguien) rebustu, -a, robustu, -a, rehechu, -a, cañizu, -a, luziu,
-a, lustrosu, -a adj.
roca. f roca f, riscu, peñascu, canchu, lanchu m; (conjunto de rocas) rocagi m; riscal,
peñascal, canchal m.
rocadero. m cartapel, rocaol m.
roce. m roci, roçu m; roçón m; (con levantamiento) rehollón m 2 (herida) roci m,
rezentaúra f.
rociada. f rociá, blanda f.
rociado. m rocieu m.
rociador. m fufú m.
rociar. act espurreal, esperrial, espurrinchal act; arrocial act; rocial act.
rocío. m espurríu m 2 METEOR rocíu m, marea, albayá f; (fuerte rocío) aguazón, aguazu
m; (gotas de rocío) rocíu m.
rodada. f roá f, roal, sonrueu m; roera f.
rodaja. f roaja, ruea, roanga f.
rodapié. m ARQ barrendera, rodapié m.
rodar. act roal act; (hacer rodar) arroal act; (dar la vuelta y hacer rodar) panceal act 2
(en torno algo) roal, rutal act 3 (marchar) roal, rulal act.
rodear. act arroeal, roeal act 2 (cercar) arroeal, roeal act 3 (dar rodeos) roeal act 4
605
med arroeal-si, roeal-si med.
rodeo. m roeu m || fr dar un ~: echal el reol, echal al reol fr 2 (vuelta) roanga f,
recuéncanu m 3 (circunloquio) roanga f, recuéncanu m || loc sin ~s: al bolillu, a
derechu loc || fr andarse con ~s: andal-si a ranas fr.
rodete. m roeti m, roílla f.
rodezno. m ruesnu m.
rodilla. f ANAT (articulación) roílla f.
rodillera. f roillera f.
rodillero. m banqueta, banquita, lavandera, tajuela f, roilleru, tajuelu, lavaol m.
rodillero. m roilleru m.
rodo. m AGR m; AGR (pasar el rodo) roal act.
rodrigón. m rodriga, roanga, tarma f, rodrigón m.
roer. act royel, roel, romial act.
rogar. act rogal act.
rojez. f (del sol) vaca-sollá, sangri-vaca f.
rojizo, -a. adj (dicho de algo) mermeju, -a, roxu, -a adj.
rojo, -a. adj (dicho de algo) colorau, -á adj; roxu, -a adj.
rolla2. f (niñera) rollona, rolla f.
rolla1. f ALBARD entrimanta, melena f.
rollizo, -a. adj (de alguien) cevau, -á, pandorgu, -a, cascúu, -a adj; (de un niño) pimpón,
-ona adj; (bajo y rollizo) recanchúu, -a adj; (persona rolliza) cotral, tonel, trullu m.
rollo. m rollu m 2 AGR (de forraje) rollu m 3 (amoroso) cancaneu m; (de muy poca
importancia) perditiempu m 4 (aburrimiento) rollu m.
romadizo. m MED romaízu m.
romana. f (báscula) romana f || TIP romana barra corta f (|| la de formato reducido);
romana báscula f (|| romana); GAN romana borreguera f (|| la usada en el pesaje de
corderos); romana cerezera f (||la de barra pequeña); romana pilón f (||la de tres
606
ganchos y pilón); romana pratu f (|| la de tres ganchos y plato).
romance. m (composición poética) romanci m 2 (amorío) amoriju m.
romangordeño, -a. adj GENT romangordeñu, -a adj; HIPOC culugordu com.
romano, -a. adj GENT romanu, -a adj.
romántico, -a. adj (dicho de alguien) románticu, -a adj 2 (de algo) románticu, -a adj.
romaza. f BOT arromança, romança, cozinera f; (mata) romancera f.
rombo. m GEOM rumbu m.
romería. f gira, romería f.
romero. m BOT romeru, tomillu romeru m.
romo, -a. adj (dicho de algo) porrúu, -a adj 2 (dicho de un filo) botu, -a adj.
rompedizo, -a. adj (dicho de algo) escarchizu, -a, fresnosu, -a adj.
rompedor, -a. adj (dicho de alguien) rompilón, -ona adj.
romper. act rompel act; çurrapal act; (un cacharro) espipararral act, hazel tiestus fr;
(partir) escarajillal act 2 (estropear) çaleal, eschangal, changal act 3 (una relación)
dexal-si med, partil los cacharrus fr 4 med rompel-si med; (partirse) escarajillal-si med.
rompesacos. m BOT rompissacus, triguillu m.
roña. f morroña, roña f; (capa de suciedad) xostra, comia f.
roncar. act roncal act.
roncha. f ronchón, borronchón, borronchu m, roncha, borroncha f.
ronco, -a. adj (dicho de la voz) roncu, -a, broncu, -a adj.
ronda. f ronda f; (persona que va de ronda) rondaol m 2 (invitación) revezu m; (última
ronda) espuela, arrancaera f.
rondar. act rondal, rondeal act; (con disimulo) pajeal act; (ponerse alrededor de
alguien) arreondelal-si med 2 (dar vueltas, seguir) rutal act.
roñica. com miseria com, rañicu, -a adj.
roñoso, -a. adj (dicho de algo) rañosu, -a, reginosu, -a, morroñosu, -a adj 2 (dicho de
alguien mezquino) rañosu, -a, reñosu, -a, rañicu, -a, morroñosu, -a, peseteru, -a adj;
607
(persona roñosa) raña com.
ronquera. f ronquera f.
ronronear. act ZOOL (el gato) arrullal, ahural act.
ronzal. m ALBARD ramal m.
ronzar. act (al comer) ronchal, coscujeal, coscurreal act
ropa. f ropa n, hatu m, pañus mpl; (gran cantidad de ropa) roperil, ropeu m; (gran
cantidad de ropa para lavar) traquiná f; (trasiego de ropa) ropeu m; (tendida) pingu m;
(abultada) balumbera f; (de mal gusto) fiscalla n; (nueva) guapuras fpl; (desteñida)
ropa cana n; (en mal estado) ropaju m; (de niño) hatea f; (interior del niño) hatus mpl;
(sucia de niño) xarcias fpl, hateota n; (para eventos especiales) ropa de guardal n; (de la
cama) ropas, ropas grandis fpl, apañus mpl; (que va con muy poca ropa) en garbitu, en
garbineta, en garbín loc, desarropau, -á adj; (estar la ropa sucia) verdeleal act.
ropajo. m enxalmu m.
ropero. m roperu m; (empotrado) roperu de paré m.
roque. adj (dicho de alguien) roqui adj || fr quedarse ~: queal-si roqui fr.
roqueño, -a. adj GENT roqueñu, -a adj; HIPOC mançaneti, -a adj.
roquero solitario. m ZOOL roquera, mielru dela sierra m.
rosa. adj (dicho de algo) rosa adj
rosa. f BOT rosa f 2 (color) colol-de-rosa m; (mostrar el color de rosa) roseal act.
rosáceo, -a. adj (dicho de algo) arrosau, -á adj.
rosal. m BOT rosal m || ~ silvestre: çarça-perru, dienti-perru, rosal bravíu m.
rosalejano, -a. adj GENT rosalejanu, -a adj.
rosario. m REL rosariu m || ~ de la aurora: rosariu l’aurora m 2 (collar) rosariu m;
(bolsita para guardar el rosario) rosariera f.
rosca. f (vuelta) rosca f 2 (de un tornillo o tuerca) rosca f 3 CUL rosca f, roscu m || TIP
rosca d’airi f; rosca lustri (|| la tradicional de Salvatierra de Santiago); rosca flora f (||
tipo de rosca); rosca frita f (|| rosca tradicional).
roscón. m CUL roscón m 2 (parte gruesa del churro) roscón m.
608
rosquilla. f CUL rosquilla f.
rostritorcido, -a. adj (dicho de alguien) hozicúu, -a, trompúu, -a, jetúu, -a, jetuzu, -a,
retituertu, -a, torcíu, -a adj; hozicón, -ona adj.
rostro. m ANAT cara f, jetu m; (amenazante) herós, herol m; (que tiene el rostro
deformado por la enfermedad) encravijau, -á adj.
roto, -a. adj (dicho de algo) rotu, -a adj.
roto. m rotu m.
rotonda. f reonda f.
rotovator. m AGR torrovatu, rotavatu m.
rótula. f ANAT chueca, tapa dela roílla f, coxineti, güessu dela choca m.
rotulador. m retulaol m.
rotular. act retulal act.
rótulo. m rétulu m.
rotundamente. adv rondamenti, auténticamenti loc, en reondu, en assolutu loc.
rotura. f rota, rotura f; (en forma de siete) sieti m.
roturación. f AGR rompimientu m.
roturar. act AGR rompel, desterronal, rotural, arrompel act; AGR (terreno roturado)
rompíu m.
roza. f roça f.
rozadura. f hollau m, roçaúra, hollaúra, rehollaúra, roúra f; roçón, arrehollón m; (en el
talón) espoliqui m.
rozar. act roçal, roceal act; (levantar la piel) roçal, hollal, farrondal act; (pasar rozando)
raspafilal, rapajeal act; (rozar en su desplazamiento) a jorrastrera, de resfilón loc; (que
roza) roçón, -ona adj 2 AGR (quitar zarzas y arbustos) roçal act; risqueal, endolal act.
rozo. m AGR roçu m.
ruandés, -a. adj GENT ruandés, -esa adj.
ruanejo, -a. adj GENT ruaneju, -a adj.
609
rubí. m rubín m.
rubia. f fam (peseta) ruvia f.
rubiano, -a. adj GENT ruvianu, -a adj; HIPOC burreru, -a adj.
rubio, -a. adj (dicho de alguien) canu, -a adj; ruviu, -a adj.
rubión, -a. adj AGR (dicho del trigo) ruviu, -a adj.
ruborizar. act ponel colorau loc, avexinal, atomatal act 2 med ponel-si colorau fr,
avexinal-si, atomatal-si med.
rúbrica. f rública f.
ruche. adj loc a ~: a ruchi loc, perruchi adv.
rucio, -a. adj GAN (dicho de una res asnal) ruciu, -a adj.
ruda. f BOT rúa f.
rudimentario, -a. adj (dicho de algo hecho a mano) artesanu, -a adj.
rudo, -a. adj (dicho de alguien) bastu, -a, bervajosu, -a, garutu, -a adj.
rueca. f COST pendón m, rueca f.
rueda. f ruea f; roera f; (dentada) engrani m; CUL (de churros) ruea, roanga f.
ruedo. m rueu m.
ruejo. m rollu m; (cubrir de ruejos) enrollal act; (quitar los ruejos) desenrollal act.
ruequeño, -a. adj GENT ruequeñu, -a adj.
rugido. m gañíu m; (de tripas) ruteu m.
rugir. act gañil act; (las tripas) ruteal act.
rugoso, -a. adj (dicho de algo) arrugosu, -a adj 2 (dicho de una superficie) arrugosu, -a,
furruscosu, -a adj.
ruibarbo. m BOT ruibarbu m.
ruido. m barullu, ruíu m; (al derrumbarse algo) estaramau m; (al pisar las hojas)
horasqueu, xaramasqueu m; (al pisar) taconeal act; (al moverse) tuntuneal, raspajeal
act; (para advertir a alguien) haleal act; (sin ruido) sordu, -a adj.
ruin. adj (dicho de alguien) ruín adj; (persona de poco fiar) bilibaju, galafati m.
610
ruina. f ruina f 2 (económica) desperri m 3 (decir calamidades) mental ruina fr.
ruinera. f ruinera f.
ruiponce. m BOT repónchigu m.
ruiseñor. m ZOOL reisseñol m.
rule. m (vuelta) ruleu, rulu m, revolá f || fr dar un ~: dal una revolá, dal un rulu fr.
ruletero. m ruleteru m.
rulo. m (tubo) rulu m.
rumano, -a. adj GENT rumanu, -a adj.
rumba. f MÚS rumba f; (acción de disfrutar con rumbas y flamenco) rumbeteu m.
rumbo. m rumbu m; (salir sin rumbo) salil de trapeu fr || loc sin ~: sin rei ni roqui, al
torruntuntún loc || fr perder el ~: perdel el tinu fr.
rumia. f rómiu, rumu m; romiagi m.
rumiante. adj GAN (dicho del ganado) de rumu loc.
rumiar. act romial act 2 fr (comer poco o una dieta) cortal el rumiu, cortal el romiu fr.
rumor. m habraeru, hablaeru m, sonaja f.
rumorear. act grulleal act; rebullil, habral act
ruptura. f rotura f.
rusco. m BOT ruscu m 2 (fruto) peritu m.
ruso, -a. adj GENT russu, - a adj.
rutina. f (actividad monótona y repetitiva) acarreu m.
rutinario, -a. adj (dicho de algo) rutineru, -a adj; (de alguien con rutinas) rutinanti adj.
rutinero, -a. adj (dicho de alguien) rutineru, -a adj; (sujeto a rutinas) rutinanti adj.
611
S
sábado. m sábau m.
sábalo. m ZOOL sabaleta f, sábalu m; (de gran tamaño) sabaletón m.
sábana. f sábana f.
sabañón. m MED saballón m.
sabedor, -a. adj (dicho de alguien) sabeol, -ora adj.
sabelotodo. m sabucu m.
saber. act (tener sabor) sabel act; (saber un fruto fuerte por ser inmaduro) verreal act;
(saber una morcilla por ser añeja) plegal act 2 (tener conocimiento) sabel act; (sin saber
qué hacer) al trebolillu loc 3 (tener buena instrucción) sabel act 4 m sabel m.
sabidillo, -a. adj (dicho de alguien) pílforu, -a, repílforu, -a, sopílforu, -a, sabidicu, -a
adj; (dicho de un niño) revejíu, -a adj; (persona sabidilla) sabucu m; sabiílla com.
sabiduría. f sabiuría f.
sabina. f BOT sabina f.
sabio, -a. adj (dicho de alguien) sabiosu, -a adj.
sabiondo, -a. adj (dicho de alguien) leyúu, -a, arrexaqui, sabihondu adj; (espabilado)
sabaleta com; (que se las da de entendido y habla con corrección) cagassentecia com.
sablazo. m (estafa) puyazu, xarazu m.
sable. m (herramienta, espada) sabri m 2 ZOOL sabri m.
sabor. m sabol, gustu m; (de un fruto que está verde) verdín m.
sabroso, -a. adj (dicho de un alimento) saborosu, -a, gustosu, -a adj.
sábulo. m saviu m; (lugar donde se extrae) saviera f.
saca1. f saca f; saquiju m.
saca2. f (saco) saca f.
sacabocados. m sacabocau m.
sacacuartos. m sacadineru m 2 (que obtiene lo que pide) sacaíña, sacaliña, sacana com.
612
sacadineros. m sacadineru m.
sacadura. f sacaúra f 2 MED (de un diente) sacaúra f; (hueco que deja) portillu m.
sacaliña. f sacamandanga, sacaliña f; (enredo) mandanga f.
sacamuelas. m sacamuelas m.
sacapuntas. m aguzalapi, afilalapi, aguzinilla m; maquinilla f.
sacar. act (poner fuera) sacal act 2 (hacer salir) sacal act 3 (extraer) sacal, tiral [de],
tiral [por] act 4 (lograr) sacal act 5 DEP sacal act.
sachar. act AGR çachal, sachal act; çacheal act; (superficialmente) rescaminal act.
sacho. m AGR çachu, sachu m; (pequeño) çachil, cavinchi m.
saciar. act hartal, tupil 2 med (de comer y beber) enratal-si med; emburril-si med.
saco. m sacu m; AGR (empleado para sembrar colgado del brazo) sembraera f,
sembraol, palomeru m; (que hace de costal) sacu costaleru m; (que hace una fanega)
sacu fanegueru m; (saco de dormir) xerga f; (meter en sacos) encañal, enconal act.
sacramento. m REL sacramentu m.
sacrificar. act sacrifical act 2 med (esforzarse) sacrifical-si, escravitual-si med.
sacrificio. m REL sacrificiu m 2 (acción sacrificada) sacrificiu m 3 MATAN (del cerdo u
otro animal para consumo de carne) sacrificiu m.
sacristán. m REL sacrestán m.
sacristía. f REL sacrestía f.
sacro, -a. adj (dicho de algo) sacru, -a adj.
sacudida. f çocotreón, zimbreón, remeneón, sacuidón m; sacuía f; tarambeu m.
sacudidor. m sacuiol m.
sacudir. act çocotreal, çamarreal, remeneal, tarambeal act; sacuíl act; (un recipiente
para que reparta su contenido) holgoneal act; (un saco o costal para que se reparta el
contenido) xergoneal, xaqueal act 2 (pegar, golpear) sacuíl, tarambeal act.
saetín. m setín, assetín, saitín m.
sagapeno. m çacapeu m.
613
sagaz. adj (dicho de alguien) finu, -a adj.
sagrajeño, -a. adj GENT sagrajeñu, -a adj.
sajadura. f sajaúra f; (grande) sajatá f.
sajar. act sajal act.
sal. f sal f; GAN (lugar donde se le da sal al ganado) salgueru m; (que le gusta echar sal
a las comidas) saleru, -a adj 2 (gracia, donaire) sal f, saleru, salurriu m.
sala. f sala f; (grande) salona f.
salabardo. m PESC regüé, regüellu m.
salado, -a. adj CUL (de un alimento) salau, -á adj; (embutido con poca sal) alunau, -á
adj 2 (dicho de alguien) salau, -á, arriscau, -á, trincau, -á, remondengu, -a adj.
salamandra. f ZOOL salamándriga, salamandria, salamántica f, ranu m.
salamanquesa. f ZOOL salmanquesa, salamanca, savandija f, santorrostru, saltarrostru,
saltacara, saltaojus m.
salar. act CUL salal act.
salceda. f çaozal m.
salchichón. m MATAN salchichón m.
salero. m (recipiente) saleru m, salera f; (liara para la sal) salera d’asta f 2 (arte, gracia)
aziu, garbu, espeldi, saleru, salurriu, sándalu m; (al andar una mujer) campanilleu m.
saleroso, -a. adj (dicho de alguien) arriscau, -á, salau, -á adj.
salida. f salía f || loc a la ~ de: al salil de loc 2 (en una conversación) respingu m; (al
sentirse ofendido o enfadado) ravirotazu m; (de tono) alicantina f.
salida. f salía f; (lugar por done se sale) salieru m, salía f 2 (amanecer) salía f.
salidero, -a. adj (dicho de alguien) montureru, -a, eschapetau, -á adj.
salido, -a. adj (dicho de una persona o un animal) salíu, -a adj.
saliente. f (en una pared) poyata f; (en el interior de la vivienda para colocar utensilios)
poyatu m; (de la chimenea) aleta, topetón f; AGR (redondeado en un terreno) cujona f.
salir. act salil act; (acción de salir) salimientu m; (acción continua de salir) saliera f 2
614
(partir, irse) salil act 3 (un líquido) escapal-si med 4 (de fiesta) salil act; (que se queda
sin salir de casa) abarrancau, -á adj 5 (ser pareja) salil act, habral-si med 6 (aparecer,
surgir) salil act 7 (salirse, apartarse) salil-si med.
salitre. m salistri m; (terreno salitroso) salmueru, salistral, salón m; (que tiene salitre)
salistrosu, -a adj; (cubrir de salitre) salistral act.
saliva. f saliva f; (escupida) escupichina f, gapu m.
salivar. act saliveal act.
salmantino, -a. adj GENT salamanquinu, -a, salmantinu, -a adj.
salmorejo. m CUL salmoreju m.
salmuera. f salmuera f.
salobre. adj (dicho del agua) salobri adj.
salomónico, -a. adj GENT salomónicu, -a adj.
salorinero, -a. adj GENT salorineru, - a adj; HIPOC porreteru, -a adj.
salpicar. act chalpical, salpical act; espichal act; (de manera continua) salpiqueteal act;
(al pisar barro) acharpal act; (al pisar charcos) bachical, guachapeal act; (de manera
decorativa) moteal act.
salpique. m salpiqueu m; (salpicón grande) chiquetazu m.
salsa. f CUL salsa f, mojeti m.
salsero, -a. adj (dicho del tomillo) sanseru, -a adj.
saltamontes. m ENT langostu, alangostu, saltariqui, cañafoti m; (langosta) cañafota f.
saltar. act (un obstáculo) saltal, achancal act 2 (dar saltos) saltal act.
salto. m saltu m; achancu, achancón m; (dado al correr) cabriolá f 2 (falta o deterioro
en la porcelana o similar) escalamocau m.
saltón, -a. adj (dicho del ojo) güevón, -ona adj.
salubre. adj (dicho de algo) salubri adj.
salud. m salú, valol f; (tener salud) tenel salú, vel-si valíu fr, respingal act; (cambiar en
la salud) trocal-si med.
615
saludable. adj (dicho de algo) saluabli adj 2 (dicho de alguien) sanu, -a adj; tiesu, -a,
vistosu, -a adj; (bien proporcionado) acompañau, -á adj.
saludador, -a. adj (dicho de alguien) saluabli adj.
saludador. m saludaol m.
saludar. act salual act, dal la ora fr.
saludo. m salúu m 2 (palabra o gesto con que se saluda) salúu m.
salva. f salva f; (quien dispara salvas) tiraol m.
salvación. f salvación f 2 REL salvación f.
salvado, -a. adj (dicho de algo o alguien) salvu, -a adj.
salvado. m salvau, afrechu m, harina harinaça f; (fino) rollón, acimiti m.
salvador, -a. adj (dicho de alguien) salvaol, -ora adj.
salvadoreño, -a. adj GENT salvaoreñu, -a adj.
salvajada. f salvagina f.
salvaje. adj (no doméstico) bravu, -a, salvagi adj; abraviau, -á 2 (dicho de alguien)
abraviau, -á, salvagi adj.
salvaleonense. adj GENT porrineru, -a adj.
salvamento. m salvamientu m.
salvar. act (librar) salval act 2 (evitar algo o alguien) salval act 3 (exceptuar) salval act 4
med salval-si med.
salvaterreño, -a. adj GENT salvaterreñu, -a adj.
salvatorreño, -a. adj GENT salvatorreñu, -a adj; HIPOC botijeru, -a adj.
salvoconducto. m salvacondutu m.
samoano, -a. adj GENT samoanu, -a adj.
sampedreño, -a. adj GENT sampedreñu, -a adj; HIPOC cucu, -a adj.
saña. f enterría f, regañu m.
sanar. act cural act; (mediante medicina tradicional o rezos) salual act; (salir de una
enfermedad) echal el percuxu, soltal el percuxu fr.
616
sanción. f sanción f.
sancionar. act sancional act.
sancirole. m sansirulón m.
sancochar. act CUL socochal act.
sancristobalense. adj GENT sancristovensi adj.
sandalia. f andalia, andalla, çandalia f; (para niños) andallina f; (abierta por ambos
extremos) topolina f.
sandez. f gaspachá, calahansá, jangá, espantajá, embaxá, ombrá, pandacá, sanjuaná,
vergajá f; (decir sandeces) disparatal, hilal act.
sandía. f BOT çandía, sandía, acendía f; (de pequeño tamaño) cacheteru, -a adj || TIP
búrçanu m (|| alargada); piporra f, piporru m (|| larga y rayada).
sandial. m AGR sandial m; (recoger los últimos frutos del sandial) baldial act.
sandunguero, -a. adj (dicho de alguien) sandungueru, -a, sandungón, -ona adj.
sándwich. m CUL bocaíllu m; sangüi m.
sanear. act saneal act; AGR endolal act.
sangileño, -a. adj GENT sangileñu, -a adj.
sangradera. f sangraera f; (donde se saca la sangre en el brazo) sangraera f.
sangrar. act sangral act.
sangre. f sangri f; (en abundancia dada en una operación, parto, etc.) sangraza f.
sangría. f (medicinal) sangría f 2 (bebida) sangría f.
sanguijuela. f ZOOL sandijuela, sanijuela, sanguta f.
sanguinaria menor. f BOT pan-delos-probis m.
sanguinaria. f BOT sangrinaria f.
sanidad. f sanidá f; saneza f.
sanjuanero, -a. adj (dicho de un fruto) sanjuaneru, -a adj.
sanmarinense. adj GENT sanmarinensi adj.
sano, -a. adj (dicho de alguien) sanu, -a adj; (saludable, robusto) sanu, -a adj; pirongu, -
617
a, frescachón, -ona, pelendu, -a, garifu, -a, rechonchu, -a, rechuplosu, -a, rehoscu, -a
adj; (anciano saludable) gerineldu m.
sanseacabó. interj i al avíu expr.
santacruceño, -a. adj GENT santacruceñu, -a adj; HIPOC cebolleru, -a adj.
santalucense. adj GENT santalucensi adj.
santamartense. adj GENT marteñu, -a adj; santamartensi adj.
santanero, -a. adj GENT santaeru, -a adj.
santaniego, -a. adj GENT santaniegu, -a adj; HIPOC gallegu, -a adj.
santeño, -a. adj GENT santeñu, -a adj; HIPOC agachau, -á adj.
santero. m santeru m.
santiagueño, -a. adj GENT (natural de Santiago de Alcántara) santiagueñu, -a adj 2
(natural de Santiago del Campo) santiagueñu, -a adj; HIPOC gatitu, -a adj 3 (dicho de un
fruto) santiagueñu, -a adj.
santiamén. m loc en un ~: nun periqueti, nun santiamén, nun verbu loc.
santibañejo, -a. adj GENT santibañeju, -a adj; HIPOC patagorda com.
santibañense. adj GENT santibañensi adj; HIPOC cucu, -a adj.
santificar. act santifical act.
santiguar. act santigual act 2 med santigual-si med.
santo, -a. adj (de alguien) santu, -a adj 2 REL santu, -a adj 3 (de algo) santu, -a adj.
santo. m (imagen) santu m.
santracruseño, -a. adj GENT santacrusseñu, -a adj; HIPOC barrigochu, -a adj.
santurrón, -a. adj (dicho de alguien) rezón, -ona, santurrón, -ona adj.
santurrón, -ona. adj (dicho de alguien) frailón, -ona adj.
sanvicenteño, -a. adj GENT sanvicenteñu, -a adj; HIPOC pelonatu, -a adj, mohasa com.
sanvicentino, -a. adj GENT sanvicentinu, -a adj.
sapiencia. f sapencia f.
sapo. m ZOOL escuerçu, marraju, sapu m; (dicho del agua donde se bañan los sapos)
618
escorçón, -ona adj. || ZOOL ~ partero: trancu m.
saque. m (apetito) caíllu m || fr tener buen ~: tenel güen caíllu m.
saquear. act dil ala manta fr.
saquilada. f çaquilá f.
sarampión. m salampión, salampiqui m.
sarcófago. m sarcófagu m.
sardina. f ZOOL sardina f; sardineru m.
sardineta. f (del queso) sardineta, sardinilla f.
sarga. f sarga f.
sargado, -a. adj (dicho de algo) sergueau, -á adj.
sargento. m MIL sargentu m.
sarmiento. m BOT xarmientu, vilortu m, viris mpl; BOT (con dos yemas) vivu m; AGR
(conjunto de sarmientos vivos una vez podada la cepa) vivienda f.
sarna. f sarna f, arastín m; GAN (del ganado lanar) roña f.
sarnoso, -a. adj (dicho de una persona o un perro) arastinosu, -a, arestinosu, -a,
sarnosu, -a adj; GAN (dicho de una res ovina) preau, -á adj.
sarpullido. m MED çarpullíu, çarpullón, çarpullu m.
sarracina. f (destrozo) çarrajina, cerrajina f, desgalaçu m.
sarro. m MED sarru m.
sarta. f (ristra) sarta, retahila f.
sartal. m sartal m.
sartén. f sartén f; (capacidad) sartená f; (sartén llena) sartená f; (para asar) assaora,
carmelita f; (para castañas) sarteneju m.
sartenazo. m sartenazu m.
sastre. m COST sastri m; (mujer) sastra f.
satélite. m ASTR satéliti m 2 (artificial) satéliti m.
satisfacción. f satisfación f; regustu m; (recreo) regaleza f.
619
satisfacer. act satisfazel act.
satisfactorio, -a. adj (dicho de algo) satisfatoriu, -a adj.
satisfecho, -a. adj (dicho de alguien) satisfechu, -a adj; (quedar satisfecho) escanal act.
saturado, -a. adj (dicho de alguien) hartu, -a, negau, -á adj.
saturar. act cargal act.
sauce. m BOT çaozi, çaós, açaós m || ~ llorón: llorón, arvu-dela-umildá m.
saúco. m BOT sabugu, saúgu, sagüeru m.
saudí. adj GENT saudín, -ina adj.
savia. f BOT savia f.
saxofón. m MÚS sassofón m.
saya. f saya f || TIP sayas d’apañal fpl (|| la empleada en la recolección de la aceituna
por las mujeres); sayas de carramandanga fpl (|| idem); sayas picás fpl (|| las del traje
tradicional de Cilleros); sayona f (|| la de gran tamaño).
sayo. m sayu m.
sazón. f (punto de madurez) sazón f 2 (punto óptimo de sabor) templi m.
sazonar. act sazonal [de] act.
se. pron se pron (|| proclítico), si (|| enclítico) pron.
sebo. m (gordura) sebu m.
secadal. m secadal m.
secadero. m (lugar) sequeru, secaeru, ensecaeru, enxugaeru m 2 (edificio) secaeru m.
secador. m secaol m.
secano. m AGR secanu m || loc de ~: de secanu m.
secar. act (escurrir) secal act 2 (dejar seco) ensecal act; (poner seco) ensecal act; (tabla
donde se secan los frutos) passaera, passera f 3 med (secarse una planta) secal-si,
ensecal-si, aburril-si med; (secarse la ropa pronto) pasmal-si med 4 (perder la lozanía o
el vigor) secal-si med.
sección. f corti m; seción f.
620
seco, -a. adj (dicho de un alimento) palotúu, -a adj 2 (dicho de un terreno) secu, -a,
passau, -á adj; sequíu, -a adj; (oler a seco) golel a sequíu fr 3 (dicho de una planta)
secu, -a, aburríu, -a adj 4 (de alguien muy delgado) secu, -a adj; agalgau, -á, apargañau,
-á adj; escuchumiçau, -á, secanutu, -a, secarutu, -a, secarrutu, -a, secarón, -ona adj;
(persona muy seca) sequerendu m 5 (desabrido en el trato) secu, -a adj; secarón, -ona
adj 6 (dicho de un sonido) secu, -a adj.
secretamente. adv baxu cuerda loc.
secretario. m secretariu m.
secreto. m secretu m; (al oído) recau m || fr contar un ~: izil un recau fr.
sector. m setol m.
secuela. f reliquia, posá f || fr dejar ~: hazel posá fr.
secuestrador. m secostraol m.
secuestrar. act secostral act.
secundaria. f (educación secundaria) segundaria f.
secundario, -a. adj (dicho de algo) segundariu, -a adj.
secundinas. fpl MED segundinas fpl.
sed. f sedi, sé f.
seda. f (sustancia) sea, seda f 2 (hilo) sea f 3 (tejido) sea f.
sedal. m PESC sedal m.
sedentarismo. m apotronamientu m.
sediento, -a. adj (dicho de una persona o un animal) secu, -a, sequientu, -a, sequíu, -a,
atelau, -á adj.
sedimento. m borrundangu m.
sedoso, -a. adj (dicho de algo) seosu, -a adj.
seducción. f sedución f.
seducir. act seduzil act; (con artimañas) engatusal, embulal act; (a la mujer) galral act.
seductor, -a. adj (dicho de alguien) sedutol, -ora adj.
621
segada. f AGR segá f.
segador, -a. adj (dicho de algo) segaol, -ora adj.
segador. m AGR segaol m.
segar. act AGR segal act; AGR (para heno) heneal act; AGR (por zonas) roncheal act;
AGR (porción segada por una cuadrilla) lucha f.
segedano, -a. adj GENT çafreñu, -a adj; segedanu, -a adj; HIPOC churretín, -ina adj.
segueta. f serreta f.
seguida. f seguía f || loc en ~: enseguía, denseguía adv, en seguía, den seguía, de
contau loc.
seguidamente. adv relativamenti, conrelativamenti, seguiamenti adv, conas mesmas
loc; (de manera que una cosa esté junto a la otra) en seguidumbri loc.
seguidor, -a. adj (dicho de una persona o un animal) seguiol, -ora adj; (que va siempre
detrás de algo o alguien) rabeón, -ona, raberu, -a adj.
seguimiento. m seguimientu m.
seguir. act (ir tras algo) seguil act 2 (mantenerse) andal, ruqueal act 3 (ser partidario)
seguil act 4 (perseguir) seguil act 5 (continuar) seguil act.
según. part sigún part.
segundo, -a. adj (dicho de algo o alguien) segundu, -a adj.
segundo. m (unidad de tiempo) segundu m.
segur. f (hacha) segur f, segurón m.
seguramente. adv (probablemente) seguramenti, andiquiera adv, altu seya fr.
segureño, -a. adj GENT (natural de Segura de León) segureñu, -a adj; HIPOC madereru,
-a, piñoneru, -a adj; (natural de Segura de Toro) segureñu, -a adj.
seguridad. f segurança, assegurança, segureça f || loc con ~: fondamenti adv, de juru,
de seguru loc; (con firmeza) a manteniente loc; loc con la ~ de: ena confiança de loc 2
(certeza) segurança, firmeça f.
seguro, -a. adj (dicho de algo sin peligro) seguru, -a adj 2 (firme) seguru, -a adj 3 (dicho
de alguien) seguru, -a adj.
622
seguro. adv seguru, masseau adv, de juru loc || loc ~ que: seguru que, de juru que loc.
seguro. m seguru m 2 (cierre) seguru m.
seis. adj seis adj 2 (sexto) seis adj.
seis. m seis m.
seiscientos, -as. adj seiscientus, -as adj 2 (sexcentésimo) seiscientus, -as adj.
seiscientos. m seiscientus m.
selección. m escoja f; descoja f; escogíu m 2 DEP (deportiva) seleción f.
seleccionar. act escogel act; descogel act; espichal, floreal, esmotical, escancial act;
(seleccionando lo mejor) ala frol [de] loc.
selectivo, -a. adj (dicho de alguien) escogenciosu, -a adj; (en el comer) micu, -a,
lambuzeru, -a, lambuzu, -a, lampuzu, -a, fuciñu, -a adj; aburacagüevus com.
selecto, -a. adj (dicho de algo) escogíu, -a adj; seletu, -a adj.
selfie. m retratu [d’unu propiu] m || fr hacerse un ~: tiral-si un retratu fr, retratal-si
[unu mesmu] med.
sello. m sellu m 2 (postal) sellu m 3 (marca) sellu m 4 (precinto) sellu m.
semáforo. m sesmáforu m.
semana. f semana f; (fin de semana) fin-de-semana, fin-de m || loc a media ~:
entrissemana adv.
semanalmente. adv de semana loc.
semblante. m semblanti m; (cambiar de semblante) desemblantal, desemplantal act;
(aspecto) espeldi, talagi m, vela f.
sembrado. m AGR senara f, sembrau m.
sembradura. f sembraúra f.
sembrar. act AGR sembral act; AGR (desparramando) rocial act; (a voleo) ambelgal act;
(por camellones) arrexalcal act; (cubriendo el suelo de semillas) empanal act || TIP
sembral a cassa fr (|| sembrar introduciendo la semilla y arropándola con la tierra);
sembral a cholru fr (|| depositar la semilla a un lado y a otro); sembral a golpi fr (||
sembrar en un hoyo la semilla); sembral a manu (|| sembrar empleando la mano);
623
sembral a manta fr (|| sembrar depositando varias semillas en un hoyo); sembral a
passá fr (|| sembrar depositando la semilla de una en una); sembral a puñu fr (||
sembrar lanzando semillas a puñados); sembral a braçu (|| sembrar a voleo); sembral
al sulcu fr (|| sembrar depositando la semilla una a una a lo largo del surco); sembral
al voleu fr (|| sembrar a voleo).
semejante. adj (dicho de algo) comparanti, aparenti [a], autau, -á, ensentu, -a adj;
(igual) espurechu, -a adj; (ser dos personas semejantes) hazel yunta fr || fr ser ~ a: sel
comparanti a, sel aparenti a, sel aspecii a, sel aspecii de fr.
semejantemente. adv comparantimenti, aparentimenti adv.
semental. adj (dicho de un macho) semental adj.
semental. m GAN semental m.
sementera. f AGR sembraera, sementera f.
sementero. m AGR sembraol m, sementera f.
semestral. adj (dicho de algo) semestral adj.
semestre. m semestri m.
semilla. f simienti f; pipu m; (de las legumbres) sementija n; (conjunto de semillas para
sembrar) semilleru m; AGR (cubrir la semilla con tierra) arropal act; (echar las semillas
ciertas plantas como la lechuga o la berza) aupal-si med.
sémola. f sémula f.
seña. f seña f 2 (indicio) seña f 3 pl (domicilio) señas fpl.
señal. f señal f 2 (de tráfico) endicaol, letreru m, piruleta, señal f 3 (indicio) señal f,
avisu, avistamientu m.
señalamiento. m asseñalamientu m.
señalar. act asseñalal, señalal act; (poner una señal o marca) enseñalal act.
señalización. f asseñalamientu m; endilgu, endilgui m.
señalizar. act asseñalal act.
sencillo, -a. adj (dicho de algo) cenzillu, -a adj; (simple, claro) llanu, -a, liquiu, -a adj 2
(dicho de alguien) cenzillu, -a adj.
624
senda. f trocha f; trochil m.
senderismo. m andaeru m; andamientu m.
senderista. com andarín m.
sendero. m cenderu m.
senecio. m BOT cubitu m.
senectud. m viejura f.
senegalés, -a. adj GENT senegalés, -esa adj.
seno. m (cavidad) senu m; BOT (de un árbol) senu, entrissenu m 2 ANAT senu,
gassupetu, pechu m || fr guardar en el ~: guardal ena xareta fr 3 (mama) senu m.
señor. m señol m; (antepuesto) señu, señó m 2 (dueño, amo) señol m 3 (hombre
respetable) señol m; (importante) señoratu m.
señora. f señora f; (antepuesto) seña, señá f 2 (dueña) señora f.
señorío. m señoríu m.
señorita. f señorina, señorita f 2 (maestra soltera) señorita f 3 (hija del amo) señorita f.
señoritinga. f señoritinga f.
señoritingo. m señoritingu, señorucu m.
señorito. m señorinu, señoritu m 2 (amo joven) señoritu m 3 (hijo del amo) señoritu m.
sensatez. f assientu, santiscariu m.
sensato, -a. adj (dicho de alguien) assentau, -á adj.
sensible. adj (dicho de una parte del cuerpo) sentíu, -a adj 2 (dicho de alguien) sentíu, -
a, assensibli adj.
sentada. f assentá, sentá f, assentón m || loc de una ~: duna assentá, duna sentá, dun
assentón loc.
sentar. act sental act 2 (colocar) assental act 3 (recibir, digerir un alimento) assental
act; arropal act 3 med sental-si med; (sobre las piernas) arranal-si med; (a la sombra)
achaparral-si med.
sentencia. f setencia f 2 DER setencia f.
625
sentenciar. act setencial, assetencial act.
sentido. m (facultad) sentíu m 2 ANAT (aparato de recepción) sentíu m 3 (razón)
sentíu, talandangu, calapatriciu m || fr tener ~: tenel sentíu fr 4 (significado) sentíu m.
sentimental. adj (dicho de alguien) assensibli adj.
sentir. act (percibir) sentil act 2 (una sensación) sentil act 3 m sentil m 4 (una pasión)
sentil m.
separación. f (entre dos poblaciones) distritu m; (una pareja) desseparacion f.
separar. act desseparal, separal, desajuntal act; (por completo) separatal act; GAN (las
cabezas de ganado) xebral act 2 med (divorciarse) desapartal-si, desseparal-si med.
septagésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) setenta adj.
septembrino, -a. adj (dicho de algo) setiembrinu, -a adj.
septiembre. m setiembri m.
septigentésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) setecientus, -as adj.
séptimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) sétimu, -a adj.
sepulcro. m sepolcru m.
sepultar. act sepoltal act.
sepultura. f sepoltura f; (hoyo) hoyu, hoyancu m, bochitu m fam.
sepulturero. m sepoltureru m.
sequedad. f sequedá, sequeá f.
sequía. f seca, sequía f.
ser. cop sel cop || expr como fuere: mal que bien expr || loc a no ~ que: [a nõ] seya
que loc 2 m sel m.
sera. f sera f.
serbio, -a. adj GENT serbiu, -a adj.
serenar. act serenal, assental act; (hacer serenar) asserenal act 2 med serenal-si,
assental-si med 3 med (METEOR) esparigil-si med.
serenata. f MÚS serenata f; (cantar serenatas) dal la serenata fr.
626
serendipidad. f birli-birloqui m.
serenidad. f serenidá f.
sereno, -a. adj (dicho de alguien) serenu, -a adj; (reflexivo) passivu, -a adj; (cabal)
acuerdu, -a adj 2 METEOR (dicho del cielo) asserenau, -á adj.
sereno. m serenu m || loc al ~: al serenu loc 2 (vigilante) serenu m.
seriedad. f seriedá f.
serijo. m ALBARD seriju m.
serillo. m serillu m.
serio, -a. adj (dicho de alguien) seriu, -a adj 2 (antipático) seriu, -a, husu, -a adj;
murrión, -ona adj 3 (dicho de algo) seriu, -a adj || loc en ~: en gordu, en seriu loc.
serna. f AGR senara f.
seroja. f seroja n.
serón. m serón m; (lleno) seroná f; (cantidad) seronau m.
serondo, -a. adj (dicho de un fruto) çorondu, -a, çorondón, -ona adj.
serpentear. act çarpeal, barrigal act.
serpiente. f ZOOL culebra, serpienti f; (grande) culebrón m.
serradillano, -a. adj GENT serraillanu, -a, serrellanu, -a adj.
serragatino, -a. adj GENT serragatinu, -a, serranu, -a adj.
serrano, -a. adj (dicho de algo o de alguien) serranu, -a adj.
serrar. act asserral, serral act.
serrejoniego, -a. adj GENT serrejoniegu, -a adj; HIPOC moru, -a adj.
serrín. m asserrín, serrín m.
serrucho. m asserruchu, serruchu m.
servicial. adj (dicho de alguien) servíu, -a, servicial, acorríu, -a, aparenti adj.
servicio. m serviciu m 2 (doméstico) serviciu m 3 (militar) serviciu m 4 (organismo)
serviciu m 5 (váter) serviciu m.
servidumbre. m servimientu m; seguidumbri m; (camino de servidumbre) pairón m.
627
servilleta. f roílla f; servilleta f; colaera, cueja f; ramá f.
servir. act (trabajar a las órdenes de alguien) servil act 2 (asistir) servil act; (la comida)
apartal act 3 (ser útil) servil act 4 (hacer el servicio militar) servil act.
sesenta. adj sessenta adj.
sesenta. m sessenta m.
sesera. f ANAT sesera, motola f.
sesgar. act sesgueal act.
sesgo. m siesgu m || loc al ~: a siesgu, al siesgu loc.
seso. m (sentido) sesu m 2 pl ANAT sesus mpl.
sesteadero. m GAN sesteru, sestil, mosquil m.
sestear. act echal-si la siesta fr, siesteal act 2 (el ganado) mosquilal, amoscal act,
acarral-si, amosquilal-si med.
set. m juegu m 2 DEP juegu m.
seta. f MIC hongu m, seta f || TIP parasol, gurumelu m (|| ciertas setas).
setecientos, -as. adj setecientus, -as adj.
setecientos. m setecientus m.
setenta. adj setenta adj.
setenta. m setenta m.
severo, -a. adj (dicho de alguien) severu, -a adj.
sevillanas. fpl MÚS sevillanas fpl.
sevillano, -a. adj GENT sevillanu, -a adj.
sexagésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) sessenta adj.
sexcentésimo, -a. adj seiscientus, -as adj.
sexo. m (condición de género) sessu m 2 (género) sessu m 3 (coito) hodienda, hinca f;
sessu m; (hastiado de sexo) haldúu, -a adj; (tener relaciones sexuales una mujer) atortal
el moñu fr fam! 4 (enfermedad sexual) catalina f.
sexto, -a. adj (dicho de algo o alguien) sestu, -a adj.
628
seychellense. adj GENT seichelensi adj.
shock. m fr en estado de ~: sobrecogel-si, acogestional-si med; queal-si espasmau fr.
short. m calçonas fpl.
show. m espetáculu m 2 pograma m.
si. adv si adv.
sí. pron sí, él, ella pron || fr dar de ~: dal de sí fr; dar en ~: dal en sí, dal remol de sí fr.
sibarita. com sibarita com.
siberiano, -a. adj GENT siberianu, -a adj.
sibilino, -a. adj (dicho de algo o alguien) sibelinu, -a adj.
sicofanta. com lenguahacha com
siega. f AGR siega f.
siembra. f AGR siembra f.
siempre. adv sempri, siempri adv; (constantemente) caiquandu, caquandu adv, ca i
quandu loc; (definitivamente) en assolutu loc || loc para ~: pa cientu i un añu loc.
siempreviva. f BOT mançanilla real f.
sien. f ANAT sentíus mpl, sien m.
sierra. f sierra f; (de colinas) sierru m 2 (herramienta) sierra f; (pequeña) sierru m;
(grande para cortar pinos) estronceaol m.
sierrafuenteño, -a. adj GENT sierrafuenteñu, -a adj; HIPOC potrosu, -a adj.
sierraleonés, -a. adj GENT sierraleonés, -esa adj.
sieso. m ANAT siéssigu, siessu m.
siesta. f siesta f; gallarda f fam; (durante la siesta) entrissiesta, mentrissiesta adv; (que
le gusta dormir la siesta o suele dormirla) siesteru, -a adj || fr hacer la ~: echal-si la
siesta, echal-si una siesta adj.
siete. adj sieti adj.
siete. m sieti m.
sietemesino, -a. adj (dicho de una criatura) sietimesinu, -a adj.
629
sifón. m (botella) sifón m 2 ARQ sifón m.
sigilo. m sigiliu m.
sigilosamente. adv de sigiliu loc.
siglo. m siegru, sigru m.
significado. m sentíu, senificau m.
significante. adj (dicho de algo) senificanti adj.
significante. m GRAM nombri m.
significar. act senifical, cabel act 2 med (destacarse) insenifical-si med.
siguiente. adj (dicho de algo o de alguien en una enumeración) otru, -a, siguienti adj;
(con periodos de tiempo) sotru, -a, dessotru, -a, entranti adj.
silbador, -a. adj (dicho de algo, de una persona o un animal) silvaol, -ora adj.
silbar. act silval act; (de manera continua) silvoteal act; (el aceite caliente) rechinal act.
silbato. m pitu, silvatu m.
silbido. m silvíu m; silvazu m; rechiflíu m.
silencio. m silenciu m.
silla. f silla f, assientu m; (de montar) silla f, sillín m; (de anea) aneha, enea f; (que está
sin respaldo) mogón, -ona adj.
sillero. m silleru m.
silletazo. m sillazu m.
sillín. m silletín m; sillín m.
sillón. m sillón m.
silo. m silu m.
silvestre. adj (dicho de una planta) bravíu, -a adj; locu, -a, avilortau, -á adj 2 (dicho de
otro elemento de la naturaleza) bravíu, -a, avilortau, -á adj.
símbolo. m santu, símbolu m.
similar. adj (dicho de algo o de alguien) acomparanti [a] adj.
similarmente. adv aparentimenti adv.
630
simpático, -a. adj (dicho de alguien) pretu, -a, netu, -a adj.
simple. adj (dicho de algo) simpli adj 2 (dicho de un alimento) simpli adj 3 (dicho de
alguien) simpli adj; (seco) simpli adj; simpluciu, -a, havilaciu, -a adj; sinsustancia com.
simpleza. f (bobada) simplá f.
simplón, -ona. adj (dicho de alguien) simpluciu, -a, simplonallu, -a adj; (tranquilote)
zangaballu, -a adj.
sinceridad. f sinceridá, sanidá f.
sincero, -a. adj (dicho de alguien) rálidu, -a adj; (sin pelos en la lengua) rajanti adj.
sincero. m sinceru m.
síncope. m MED acindoqui, acipitorriu m.
sindicato. m sendicatu m.
singapuriano, -a. adj GENT singapurianu, -a adj.
single. adj (dicho de algo) cenzillu, -a adj 2 (dicho de alguien) solteru, -a, moçu, -a adj.
singular. adj (dicho de algo) singulal adj.
siniestro, -a. adj (nefando) siniestru, -a adj.
sinrazón. f (decir sinrazones) tenel cosas de rana muerta fr.
sinsabor. m sinsabol m.
sintecho. com desmartelau, -á, arraíu, -a adj.
síntoma. f MED síntuma f 2 (residual) reliquia f 3 (indicio) síntuma f.
sintonizar. act (concordar) endonal-si act.
sinvergonzada. f sinvergonçá f.
sinvergonzonería. f sinvergoncería f.
sinvivir. m loc en un ~: nun vilu loc.
siquiera. part siquiera part || loc tan ~: en siquiera, ni siquiera loc.
sirena. f (ser mitológico) serena f 2 (pito, bocina) serena f.
sirio, -a. adj GENT siriu, -a adj.
631
siroleño, -a. adj GENT siroleñu, -a adj.
sirvienta. f sirvienta f.
sisa. f sisa f.
sisar. act (hurtar) assisal, sisal, apandal act; uñeal, vildorreal act.
sisear. act (la serpiente) silveal, silval act.
sisón, -a. adj (dicho de alguien) assisón, -ona adj.
sisón. m ZOOL assisón m.
sita. f (señorita) sita f.
sitio. m sitiu m || loc de un ~ a otro: dun sitiu en sotru loc.
situación. f sitación f; (privilegiada) dongolondón m fam; (crítica o mortal) morieru m;
(cambiar la situación) avel movimientu, cambial el tenol fr.
situar. act assitial, sitial act 2 (colocar, dejar) acampal act.
snack. m aperitivu m.
so. interj so interj.
sobaco. m ANAT sobacu m; (cantidad que se abarca bajo el sobaco) sobacá f;
(protección empleada en los sobacos de las bestias) sobacana f.
sobar. act soval act; mergolleal act; (dar friegas) soval act; (a un niño acariciandolo)
alosal act; AGR (una manada de lino) mañizal act.
sobarcada. f sobacá, sobarcá f.
sobeo. m ALBARD sobeu m.
soberbia. f airi m.
soberbio, -a. adj (dicho de alguien) soberbiu, -a, soberbión, -ona adj 2 (dicho de algo
tremendo) soberanu, -a adj.
sobetear. act atentujal act.
sobón, -a. adj (dicho de alguien) atentón, -ona, tocón, -ona adj.
sobornar. act sobornal act.
soborno. m sobornu m.
632
sobra. f sobra f; m sobranti m; (parte de sobra en algo) demassía f; (hecho con lo que
sobra) escurraízu, -a adj || loc de ~: de más, de sobra, de retén, de sobreru loc, demás
endemás adv || fr estar de ~: estal de más fr 2 pl sobras fpl, fanfurriña n.
sobrado. m (desván) doblau, sobrau m.
sobrante. adj (dicho de algo) sobreru, -a adj.
sobrar. act sobral act; (que sobra) sobranti, rescolgón, -ona adj.
sobre. m sobri m 2 MED (medicinal) papelillu, papelau m.
sobre. part sobri part || loc ~ todo: possimenti, quantimás adv, más que ná, sobri ,
loc 2 (aproximadamente) pa, sobri part.
sobrealimentar. act apajonal, arrocinal, apopal, ceval act.
sobrecoger. act hazel sensación loc 2 med sobricogel-si med; (al recibir agua fría en el
cuerpo) assustal-si med.
sobrecogido, -a. adj (dicho de alguien) sobricogíu, -a adj 2 (perplejo) auguau, -á adj.
sobreesfuerzo. m matahogazu m.
sobrehilado. m COST sobrihilau m.
sobrehilar. act COST sobrihilal act.
sobrenombre. m moti m.
sobrepasar. act sobripassal act.
sobresaliente. adj (dicho de algo) sobrissalienti adj 2 (de alguien) sobrissalienti adj.
sobresalir. act sobrissalil, campeal act; (la cabeza) descogotal act; (que sobresale)
sobrissalienti adj 2 (destacar) dissalil act, ressaltal-si, destacal-si, señalal-si med.
sobresaltar. act sobrissaltal act 2 med sobrissaltal-si med.
sobresalto. m sobrissaltu, espanturrión m; (movimiento que se hace al sobresaltarse)
espereçón, espantón, espanturrión m.
sobretodo. adv mayolmenti, possimenti, quantimás adv, más que ná, sobri tó loc.
sobrino. m sobrinu m.
sobrio, -a. adj (dicho de alguien austero) rançosu, -a, simpli adj 2 (dicho de alguien que
633
no está borracho) acordi adj.
socaire. m socuellu, tafarru, socairi m || loc al ~: al socuellu, al tafarru, al socairi loc.
socarrar. act achocarral, socarral act; (olor de las cosas socarradas) socarrina f.
socavón. m pozanca f, hondínganu m.
sociable. adj (dicho de alguien) pessoneru, -a, sociabli adj; (amistoso) arrollau, -á adj.
social. adj (dicho de algo) social adj 2 (dicho de alguien) social, pessoneru, -a adj.
socio. m sociu m 2 (colega, amigo) sociu m.
socorrer. act acorrel, assestil, acuíl act.
socorrido, -a. adj (dicho de algo) acorríu, -a, apañau, -á, remediau, -á, socorríu, -a adj.
soez. adj (dicho de algo) burdu, -a adj.
sofá. f butacón m, sofá f.
sofistería. f retólica f.
sofisticado, -a. adj (dicho de algo) lanteru, -a adj.
sofocar. act (ahogar, extinguir) afogonal, sofocal, destinguil act 2 (agobiar) encalmal,
sofocal act; (conturbar) açoral act.
sofoco. m calma, encalmación, sofocación f; (continuo) encalmaeru m, sofoquina f;
(situación de sofoco) encalmaeru, sofocaeru m.
sofocón. m matahogazu, sofocón m; requemina f 2 (disgusto) descalientu, sofocón,
sofoquín, abrasaeru m.
sofreír. act CUL retrael act; sunfreíl act.
soga. f soga f; (pequeña) soguel m; (deteriorada) sogaju m; (golpe dado con una soga)
sogazu m; (atar con sogas) sogueal act.
sol. m sol m || loc de ~ a ~: de clara a clara, de lús a lús, de sol a sol loc 2 (estrella) sol
m 3 (luz solar) sol m; (fuerte) solatu, solajeru m; (en las horas centrales del día) solineru
m || fr dejarse caer el ~: harreal act.
solado. m solau m.
solamente. adv namás, solamenti adv; (expresamente) liquiamenti adv.
634
solana. f ressolana, solana f, solajeru, tosteru m || loc a la ~: ala ressolana loc.
solanera. f solajera f.
solanero, -a. adj GENT solaneru, -a, solanu, -a adj.
solano, -a. adj METEOR (dicho del viento) solanu, -a, baxeru, -a, paveru, -a, polleru, -a
adj, dabaxu adv.
solapa. f (de los zapatos) orejilla f.
solapado, -a. adj (dicho de alguien) solapau, -á, solapón, -ona, assolapau, -á adj.
solar. adj (dicho de algo) solal adj.
solazo. m solatera f, solatu, solateru, soliqueru m.
soldada. f (sueldo) soldá f.
soldado. m soldau m.
soldadura. f ensoldaúra, soldaúra, pega, pegaúra f 2 (quien suelda) turrahierru n.
soldar. act ensoldal act.
soleamiento. m soleau m.
solear. act (exponer al sol) soleal act; (una prenda) soleal, rehervel act 2 (hacer mucho
sol) ressolal act.
soledad. f soledá f; (desazón) simpleça f.
solejar. m solana, solatera, solajera, solina f, solijal, solatu, solateru m.
solemne. adj (dicho de algo) solesni adj.
soler. act solel act.
solera. f MOL solera f, durmienti m.
soleta. f soleta f.
solicitar. act solicital act.
solícito, -a. adj (dicho de alguien) afanau, -á adj; (ser solícito) hazel agencia fr.
solicitud. f (prontitud) agencia f 2 (documento) solicitú f.
solidario, -a. adj (dicho de alguien) generosu, -a adj.
635
solitario, -a. adj (dicho de alguien) solitariu, -a adj; (retraído) rehondón, -ona adj 2
(dicho de un lugar) aburríu, -a adj.
soliviantado, -a. adj (dicho de alguien) desarvolau, -á adj.
soliviantar. act soliviantal act.
sollamar. act assollamal act.
sollozante. adj (dicho de alguien) himplosu, -a, hiposu, -a adj; himplón, -ona adj.
sollozar. act puxal, himplal act; rehimplal act; (hacer sollozar) ahimplal act; (que
solloza) puxón, -ona, himplón, -ona adj.
sollozo. m himplíu, himplu m; (continuo) himpleu, himploteu m.
solo, -a. adj (dicho de algo o alguien único) solu, -a adj 2 (sin compañía) solu, -a adj.
solo. adv namás, solu adv.
solomillo. m MATAN solomillu, gansu m.
soltar. act soltal act; dal larga fr; desagarral act; (dejar en un sitio) acampal, arrial act 2
(decir de manera brusca o repentina) espetal, soltal act.
soltero, -a. adj (dicho de alguien) moçu, -a, solu, -a, solteru, -a adj; (entrado en años)
solterón, -ona, tardíu, -a adj || fr quedarse ~o: queal-si moçu, pa vestil santus fr.
solterón, -a. adj (dicho de alguien) solterón, -ona, tardíu, -a adj; (dicho de un grupo de
solterones) torá f.
soltura. f (habilidad) presteza f; (que tiene soltura al hablar) rechuplosu, -a adj.
solución. f solución f; (que dispone soluciones al intervenir en algo) dispositol, -ora adj
|| fr dar ~ a: dal solución a fr.
soma. f (harina) soma n.
somalí. adj GENT somalín, -ina adj.
somanta. f (tunda) tangana, somanta, tundra f, sabaneu m.
sombra. f (falta de luz) sombra f; (parte con sombra) sombría f 2 (proyección) sombra f
|| fr tener mala ~: tenel mala sombra fr 3 (aparición) sombra, solombra f.
sombrajo. m sombragi, sombraju, calahansu m.
636
sombrero. m sombreru m || TIP calañés (|| sombrero calañés); pajeru m (|| de paja);
pajizu m (|| de paja); sombreru paveru m (|| el de ala ancha).
sombrío, -a. adj (dicho de un sitio) solóbrigu, -a adj.
somero, -a. adj (dicho de algo) someru, -a adj.
someter. act acachinal act 2 med (ceder) ahozical act, acachal el rabu fr.
somier. m sumiel, somiel m.
somnolencia. f dormilera, soñera, soñarrina f, dormimientu m; moorra f; moorrera f.
somnoliento, -a. adj (dicho de alguien) soñolientu, -a adj; amorrau, -á, amorríu, -a adj.
son. m son m || loc ¿a qué ~?: a son de qué? loc; sin ton ni ~: sin son ni ton loc.
sonado, -a. adj (dicho de alguien) sonau, -á, ahilau, -á, traslatau, -á, avilortau, -á adj.
soñador, -a. adj (dicho de alguien) soñaol, -ora adj.
sonaja. f sonaja f.
sonajero. m sonajeru, sonaju m, sonaja f.
sonámbulo, -a. adj (dicho de alguien) solámbulu, -a adj.
sonar. act sonal act; (comenzar a sonar) soniqueal act; (de manera confusa) sonajeal
act 2 (el móvil) pital act 3 (los mocos) assonal act 4 med (los mocos) sonal-si, assonal-si
med, soniqueal act.
soñar. act soñal act, soñal-si med; (acción continua) soñaera f; (acción intensa) soñina f
|| fr ~ con: soñal-si con fr.
sonido. m soníu, son m; (continuo) soniqueti m || fr hacer el ~ de: hazel el son de fr.
sonoro, -a. adj (dicho de algo) sonoru, -a adj.
sonreír. act sonreyil-si, sonreíl-si med.
sonriente. adj (dicho de alguien) riyenti adj.
sonrojar. act enrosal act; avexinal, avoharral act 2 med enrosal-si med; avexinal-si,
avoharral-si med.
sonsacador, -a. adj (dicho de alguien) sunsacón, -ona adj.
sonsacar. act sunsacal act.
637
sonsonete. m siquilissón m.
sopa. f CUL sopa; (aficionado a la sopa) soperu, -a adj || expr ~ boba: papandoria,
zangamandanga f, pan bobu m || TIP jilijaila f (|| sopa clara con aceite, sal, ajo,
pimienta y pan); sopa cana f (|| la que lleva leche); sopa chifona (|| la que lleva aceite
con ajo y trozos de pan); sopa d’aobau (|| la que lleva sangre e hígado); sopa de boa
(|| la que lleva trozos de pollo); sopa de bollus (|| la que lleva bollos de pan o harina y
huevo); sopa de casquíu (|| sopa corriente); sopa de coscurrus (|| la que lleva pan
frito); sopa de freji (|| la que lleva sangre e hígado); sopa de lechi (|| la que lleva leche
y pan frito); sopa de ná (|| sopicaldo); sopa de trapu (|| la que lleva huevo batido);
sopa de sartén (|| sopa ligera); sopa de virondangu (|| sopa de tomate, pimiento y
otras hortalizas); sopa molinera (|| sopa de leche, harina y pan frito); sopas pegás (||
sopa hecha en sartén con pan añadido); sopas porqueras (|| sopa tradicional con pan);
sopa recozía (|| la que se cuece hasta que queda el pan compacto); caldillu m (|| sopa
tradicional de las matanzas); trincalla f (|| sopa fría a base de tomate, pan y aceite).
sopapo. m sopapu, trascandil m; (paliza a base de sopapos) sopapina f.
sopar. act CUL pical, migal act 2 (en salsa) mojeteal act.
sopear. act CUL pical, migal act 2 (en salsa) mojeteal act.
sopeo. m (en salsa) mojeteu m.
sopera. f sopera f.
sopetón. m CUL sopetón m || loc de ~: de chopetón, de sopetón loc.
sopicaldo. m CUL sopicaldu m.
soplador. m (de hojas, frutos, etc.) assopraol m.
soplamocos. m trascandil m.
soplar. act assopral, sopral act; sopreal act.
soplete. m sopreti, soprillu m.
soplillo. m (para avivar) assopraol, soprillu, soprón m.
soponcio. m çarangutu m.
sopor. m bilanu, milanu, mogangu, mogón, sorongu, panaleju, xaramagu, zorru, aobi
m, pargañera, morgaña, morgañera, morrera, moganga, mogota, pardala, seroja,
638
zorrera f; soñajina, soñarrina f.
soportal. m portal m.
soportar. act (tolerar) aguantal act.
sorber. act sorvel, ensorvel act || fr tener sorbidos los sesos: tenel sorvíu el sesu fr 2
med (las mucosidades) sorvel-si, ensorvel-si med.
sorbo. m suervu m; sorvíu, sorvetíu m; sorvía f; (ruidoso) sorvilitrón m.
sordina. f loc a la ~: de sordina, ala sordina loc.
sordo, -a. adj (dicho de una persona o un animal) sordu, -a adj; (dicho de algo sordo)
tenienti adj.
sorgo. m BOT sordu m.
sorprendente. adj (dicho de algo) susprendenti adj; (extraño) impropiu, -a adj.
sorprender. act susprendel act, queal-si segau fr; (con extrañeza) salil d’ojus fr 2 med
susprendel-si med.
sorprendido, -a. adj (de alguien) suspresu, -a, segau, -á adj; (asustado) estentau, -á adj
sorpresa. f suspresa f || fr recibir una ~: estal una suspresa fr.
sorrostrada. f (insolencia) çorrostrá f.
sortear. act sorteal act 2 (los quintos) marqueal act.
sortear. act sorteal act.
sortija. f sortija f.
sosainas. com palu-mondu, pan-sin-sal m, sinsustancia com.
sosegar. act acalugal, avadal act; templal la quitarra fr 2 med avadal-si med.
sosería. f sossera f.
sosiego. m (reflexión, tranquilidad) tranquiju, atalantu m; (tregua, respiro) avau m ||
loc sin ~: sin tranquiju loc || fr no tener ~: nõ tenel atalantu, nõ dal avau fr.
soso, -a. adj (dicho una comida) sossu, -a, saboríu, -a adj; (cocinado con poca sal)
froxu, -a adj 2 (dicho de alguien) sossu, -a, laciu, -a, havilaciu, -a, murciu, -a adj.
sospecha. f sospecha f; magua f.
639
sospechar. act desconfial [de], enhusmal act, husmal-si, ahumal-si med.
sostén. m (apoyo) pontón m 2 (prenda) sustén m.
sostén. m sustén m.
sostener. act sustenel act 2 med sustenel-si, apontonal-si act.
sota. f DIV sota f.
sotana. f sotana f; (vestir con sotana) assotanal act.
sótano. m sótanu m; (meter en un sótano) assotanal act.
souvenir. m recuerdu m.
soyano, -a. adj GENT soyanu, -a adj; HIPOC cucu, -a, patagalanu, -a adj.
spoiler. m eschangabailis, changabailis m 2 DEP alerón m.
sport. adj (dicho de algo) deportivu, -a adj.
spot. m propaganda f, anunciu m.
spray. m fli m.
stop. m altu, pará m 2 (señal) endicaol d’altu, endicaol de pará m.
stripper. com estripi com.
striptease. m estriti m.
suavizar. act ensuavecel act 2 (atenuar) enduçal, amacigual act.
suazi. adj GENT suazi adj.
subasta. f puxa, sobasta f || loc en pública ~: en púbrica sobasta loc.
súbdito. m súditu m.
subida. f subía f 2 (de precios) subía f.
subir. act subil act; (de la manera más fácil posible) faldeal act; (estar una parte más
subida que otra) remangal act.
súbitamente. adv de chopetón, de sópitu, nuna prontitú loc.
súbito, -a. adj (dicho de algo) sópitu, -a adj || loc de ~: de sópitu, de chopetón loc.
sublevar. act rebellal act 2 med rebellal-si, repuchal-si med.
640
sublimato. m solimán m.
submarino. m sumarinu m.
subnormal. adj (dicho de alguien) tontinu, -a, malinu, -a, sunormal, ennormal adj 2
(estúpido) sunormal, ennormal adj.
subordinado, -a. adj (dicho de algo o alguien) acatau, -á adj 2 (a la voluntad de algo o
alguien) acatau, -á adj.
subrayar. act rayal act.
subsidio. m sussiliu m.
subsolador. m AGR sussolaol act.
subsolar. act AGR sussolal act.
subterráneo, -a. adj (dicho de algo) soterrañu, -a, terrizu, -a adj.
subvención. f suvención f.
subyugar. act soyugal, assollagal act; (intimidar) amochal act.
suceder. act acontecel, sucedel act.
sucesión. f retahila f.
sucesivamente. adv arreu adv.
suceso. m (acontecimiento) casu, suceíu, episodiu, percanci m, aconteceris mpl.
suciedad. f guarrería f, guarreteu m; tarrafa, tarrafera, bobillera, faxina, monducia f;
(de las uñas) lutu m; (de la piel) sarru, pollu m; (de un sitio inaccesible) rinconera m,
rincón f; (la que arrastra el agua) aruja n; (producida por el roce) amolaera f; (capa de
suciedad) xostra, comia f.
suciedad. f suziedá f.
sucio, -a. adj (dicho de algo lleno de manchas, aceite, etc.) lixosu, -a, guarretosu, -a,
suziu, -a, fondizu, -a, pringau, -á adj; (dicho de alguien lleno de manchas) lagareru, -a,
confundíu, -a, suziu, -a adj; percochu m 2 (dicho de un color) guarretosu, -a, caguetosu,
-a, çurriprietu, -a adj 3 (dicho de algo muy manchado) çurrinegru, -a adj 4 (dicho de
alguien) suziu, -a, sopalandu, -a, hiosu, -a, pringosu, -a, perneru adj; (una mujer sucia y
descuidada) panduerga, marafa f.
641
sucursal. f suscursal f.
sudadero. m ALBARD suaol m.
sudado, -a. adj (un botijo) ressuosu, -a adj.
sudanés, -a. adj GENT (natural de Sudán) sudanés, -esa adj; (natural de Sudán del Sur)
sudanés, -esa del sul adj.
sudante. adj (dicho de alguien) suón, -ona adj.
sudor. m suol m; (profuso) escurrieru m; AGR (de las bestias) xabonillu m.
sudoroso, -a. adj (dicho de la piel) suosu, -a adj.
sudoso, -a. adj (dicho de alguien) suosu, -a adj.
sueco, -a. adj GENT suecu, -a adj.
sueco. m fr hacerse el ~: hazel la manguela, hazel-si el zongorrón, hazel zanguangas,
hazel-si el esperinqui, ponel-si retrecheru fr.
suegro. m suegru, señol, tíu m.
suela. f suela f; (desprenderse la suela del zapato) desconchal-si med || ZAP media ~:
mediassuela f || fr no llegar a la ~ del zapato: nõ llegal alos calcañaris fr.
sueldo. m sueldu m.
suelo. m suelu, pisu, chanu m; (del horno de cal) solera f; (por el suelo, sin elevarse) a
rastrera loc 2 (del pan) hondón m.
suelto, -a. adj (dicho de algo) sueltu, -a adj; (ligero, flojo) sueltu, -a, soltizu, -a adj 2
(dicho de alguien ágil) sueltu, -a adj.
sueño. m sueñu m 2 (sopor) sueñu m, dormilera f.
suero. m MED sueru m 2 CUL (del queso) sueru m; (de cabra) tabuquinu m; (residuo del
suero de la leche) rescaldón m; (el empleado para requesón) názuras fpl.
suerte. f suerti f || loc de ~: de churra loc || fr tener mala ~: tenel mala suerti, tenel-la
pisá fr 2 AGR (lote de tierra) suerti, curela f, peaçu m; (pequeña) sortín m; (conjunto de
ellas) carrana f.
suéter. m jersel, sueti m.
sufra. f ALBARD çufra f.
642
sufrido, -a. adj (dicho de alguien) sufríu, -a adj.
sufridor, -a. adj (dicho de alguien) sufríu, -a adj.
sufrimiento. m sufrimientu m, sufrencia f.
sufrir. act sufril act 2 (soportar) sufril act 3 m sufril m.
suizo, -a. adj GENT suíçu, -a adj 2 GAN (dicho de un tipo de res vacuna) suíçu, -a adj.
sujección. f sujeción f.
sujetador. m sustén, justillu m.
sujetar. act assujetal act; (agarrar, amarrar) trincal, apergollal act; (quedar sujeto)
entrincal act.
sulfatar. act AGR sulfatal, sofatal act.
sulfurarse. med (irritarse) sulfural-si med.
sumar. act (añadir) arrimal, ayuntal act.
sumergir. act çamargullil, margullil, ahundil act; rehundil act.
sumersión. f çamargullu m; margullón, çamargullón m; cuquíu m.
sumidad. f sumidá f.
sumidero. m çumieru, boquerón m.
suministrar. act sumenistral act.
suministro. m sumenistru m.
sumir. act somil, çumil act.
sumiso, -a. adj (dicho de alguien) umildi adj.
superar. act superal act; (a alguien) gateal act, echal la pata [a] fr.
superdotado, -a. adj (dicho de alguien) superdotau, -á adj.
superficial. adj (dicho de algo) someru, -a adj 2 (persona superficial digna de toda
admiración) miramilindu m fam.
superficialmente. adv poncima loc.
superficie. f cara f; superficii f; (capa superficial) tes f.
643
superior. adj (dicho de algo) cimeru, -a, alteru, -a adj, superiol adj; d’arriba loc; (parte
superior de un sitio) cimera f, cimaju, encimaju m; (de un terreno) cimará f; (de una
vivienda) altus mpl.
superioridad. f (autoridad) mayorança f.
superstición. f supestición f.
supersticioso, -a. adj (dicho de alguien) supesticiosu, -a adj.
superviviente. adj (dicho de un animal o de una persona) sobrivivienti adj.
súplica. f súprica f.
suplicar. act suprical act.
suplicio. m supriciu m || fr pasar un ~: passal los quirius fr.
suplir. act (en el turno de alguien) turneal act.
suponer. act (dar por sentado) soponel act, soponel-si med 2 (conllevar) soponel act.
suposición. f soposición f; soponel m.
supositorio. m MED çurutu, positoriu, depositoriu m; (casero) cala f.
supremo, -a. adj (dicho de algo de calidad) de marca mayol adj 2 (dicho de alguien)
suplemu, -a adj.
suprimir. act (quitar lo establecido) destablecel act.
supuesto, -a. adj (dicho de algo) supuestu, -a adj.
supuesto. m soponel m || loc en el ~ de: en puestu de loc.
supurar. act MED pulal, gareal act.
sur. m (punto cardinal) sul m 2 (dirección Sur) sul, abaxu m.
surco. m AGR surcu, sulcu m; AGR (derecho) aceru m; AGR (entrelazado) caenilla f; AGR
(ancho) arroyá f; AGR (arranque del surco) estajaeru m; AGR (cada uno de los lados del
surco) pestaña f; AGR (pedazo de tierra con los surcos de menor longitud) pescola f.
surgimiento. m surgimientu m.
surgir. act surgil, arrayal act.
surinamés, -a. adj GENT surinamés, -esa adj.
644
suripanta. f cachipanda, tulipanda f.
surtidor. m surtiol m.
surtir. act surtil act.
susceptible. adj (dicho de alguien blando) hongón, -ona, delicau, -á adj.
suspender. act (dejar colgando) recolgal act; suspendel act 2 (un examen o una
prueba) revocal, revolcal, suspendel act 3 (cancelar) adial, suspendel act.
suspenso, -a. adj (dicho de algo) suspensu, -a adj.
suspirar. act suspiral act.
suspiro. m suspiru m; himplíu m.
sustancia. f (esencia) miajón m, sustancia f 2 CUL (jugo) sustancia f.
sustancial. adj (dicho de algo) sustanciosu adj.
sustancioso, -a. adj (dicho de algo) sustanciosu, -a adj.
sustentante. adj (dicho de algo) sujetanti adj.
sustento. m (alimento) gandalla, gandinga n || fr procurar el ~: buscal la gandalla fr.
sustituir. act soponel act; restituíl act; (en el turno de alguien) turneal act.
susto. m sustu m, cogetá f.
sutileza. f fantesía f.
suyo, -a. adj suyu, -a adj; dél, della pron || loc de ~: de por sí loc.
645
T
taba. f taba f 2 DIV taba f, güitu m 3 DIV (juego) taba, ternera f, güitu m.
tabaco. m tabacu m || TIP birri m (|| negro duro de furmar); matuti m (|| tabaco
casero criado para autoconsumo); revientaquintus m (|| de mala calidad).
tábano. m ENT tavarru, tavardu m.
tabanque. m ALF volandera f.
tabardillo. m tavardillu m.
tabarra. f tavarra f || fr dar la ~: dal la tavarra fr.
taberna. f taverna f.
tabernero. m taverneru m.
tabicar. act ARQ tabical act.
tabla. f tabla f; (ancha) tabluna f; (para llevar algo en la cabeza) tablachu m; (trozo de
tabla) tarabeta f 2 (cuadro) tabla f 3 (lista) tabla f 4 (de un río) tabla, tablazu m.
tablado. m tablau m; (provisional) timbirimba f; (que estorba) titirimundi m.
tablaje. m tablaíllu m.
tablazón. m ARQ ripia f.
tablero. m tableru m 2 DIV tableru m 3 COST tableru m 4 (mesa del sastre) tableru m 5
(del carro) tableru m.
tableta. f (de chocolate) xícara f; (de pastillas) xícara f; (en forma de tableta) xícara f.
tablón. m tablón m; tabicón m; AGR (para igualar la tierra) atablaera f.
taburete. m taureti m; (de madera) banqueta f; (para niños) banquetina f.
tacada. f loc de una ~: duna sentá, duna assentá, dun viagi loc.
tacañería. f miseria, rañosería f.
tacaño, -a. adj (dicho de alguien) garruñu, -a, marruñu, -a adj; cacosu, -a adj;(persona
tacaña) petaca, alcayata com; tenel un lagartu nel bolsillu fr fam.
tacatá. f taca, taca-taca, andaera f.
646
tacha. f (clavo) tacha f.
tachuela. f tachuela f; ZAP (cubrir con tachuelas) entachuelal act.
taciturno, -a. adj (dicho de alguien) magantu, -a adj.
taco. m (palabrota) parabra gorda, picardía f, pecau m.
táctil. adj (dicho de algo) tacti adj.
tacto. m tientu m.
tafetán. m tafetán m.
tagarnina. f BOT tagarnina, frol-dela-China f.
tailandés, -a. adj GENT thailandés, -esa adj.
tailandés. m (idioma) tailandés m.
taimadamente. adv missinu gatinu loc.
taimado, -a. adj (dicho de alguien) suavi, soncu, -a, garduñu, -a, raspu, -a, raposu, -a,
mansín, -ina, mechoteru, -a, lagartu, -a, acarvau, -á adj; camandulón, -ona, soncón, -
ona adj; (persona taimada) artesanu m.
taimería. f picardía f.
tajada. f raja, tajá f; tajicá f 2 (borrachera) tajá, peana f.
tajar. act entallal act 2 (hacer trozos) tajical act.
tajo. f (herida) taju m, mascá f 2 (tarea) taju m 3 (tajuelo) taju m.
tajuelo. m taju, tajillu m, tajuela f.
tal. adj pond (dicho de algo o de alguien) semejanti adj pond 2 pron tal pron; assín adv.
tala. f bríndola, tala f.
talabardero. m talabarteru m.
taladro. m talardu, maquinillu m 2 ENT taladru m || ~ amarillo: taladru m; ~ del maíz:
taladru del maís m 3 AGR (enfermedad que produce) taladru m.
talanquera. f taranquera f.
talante. f estalagi, talachi, talagi, talandangu, percal m.
talar. act talal, cortal act.
647
talavaniego, -a. adj GENT talavaniegu, -a adj; HIPOC fanfarrón, -ona adj.
talaverano, -a. adj GENT talaveranu, -a adj; HIPOC tomateru, -a adj.
talaveroleño, -a. adj GENT talaveroleñu, -a adj.
talayuelano, -a. adj GENT talayuelanu, -a adj; HIPOC tarumbu, -a adj.
talega. f talega f; (pequeña) taleguilla f.
taligueño, -a. adj GENT taligueñu, -a adj.
talla. f (cosa tallada) talla f 2 (estatura) talla f.
tallar. act MIL tallal act.
taller. m tallel m; (de carros) carretería f; (de autos) garagi m 2 (seminario) tallel m.
tallo. m BOT tallu m; tallariqui m; (verde) tallu m; (seco) paloti m; (espigado) espigochu
m; BOT (del maíz) palu m; (objeto en forma de tallo) tallariqui m; (que está sin hojas)
palotúu, -a adj; (que está medio seco) alvellanau, -á adj.
talludo, -a. adj BOT (dicho de una planta) tallúu, -a adj.
talmente. adv talmenti adv.
talón. m ANAT zancaju, calcañal, calcañón m.
talonazo. m espoliqui m.
talonera. f zancajera f.
talud. m talú m.
tamaño. m grandol, tamañu m.
támara. f BOT tarama, tarma f; seroja n; (grande) taramón, tarmón m; (muy basta)
taramallu m; (golpe dado con una támara) taramazu, tarmazu m; (montón de támaras)
tarameru m; (gran cantidad de támaras) tarameu m; (quitar támaras) destaramal act;
(poner támaras) entarmal act; (recoger támaras) tarameal act; AGR (allanar utilizando
támaras) tarameal act; (entrelazar támaras) amotejal act.
tambalear. act cambaleal, traspalial act 2 med cambaleal-si, traspalial-si med.
tambaleo. m cambaleu m; cambaleón m; camballá f; geringoncia f.
también. adv tamién adv.
648
tambor. m MÚS tambol m; (grande) tambora f; MÚS (tocar el tambor) tamboreal act.
tamboril. m MÚS tamboril m; (tocar el tamboril) tamborileal, tamboreal act.
tamborilazo. m tamborilazu m.
tamborilero. m MÚS tambolineru, tamborileru m, tamborista com; (de tambor)
tamboreru m.
tamo. m cotón, tamu m; (limpiarlo) escotonal act.
tampoco. adv tamién nõ loc, tapocu adv.
tamuja. f (rescoldo) tamuja f.
tamujar. m BOT tamujal m.
tamujo. m BOT tamuja f, tamuju m.
tamurejano, -a. adj GENT tamurejanu, -a adj.
tan. adj acort tan adj acort.
tan. adv tan adv.
tanda. f tandalá f; (serie) tándara f.
tañer. act tocal act; (una campana en señal de aviso) muñil act.
tangana. f DIV tángana f.
tanganilla. f loc en ~s: en tenguerengui, en tinguerengui, en telerengui loc.
tangar. act fam (engañar, timar) trampal, enchambal act 2 (poner en pie) tangal act.
tangible. adj (dicho de algo) tocabli adj.
tanque. m MIL tanqui m.
tantarantán. m tantarantanis mpl.
tantear. act tanteal, tenteal, barahusteal act; (calcular) motajeal, tenteal, tasmeal act;
(controlar) cogel el tanteu fr 2 (experimentar) tenteal act.
tanteo. m tanteu, tenteu m.
tanto, -a. adj (dicho de algo) tantu, -a adj || correlat ~… que…: tantu… que… correlat
|| fr estar al ~: estal ala punta viva, estal cona punta viva fr; (ser conocedor de) estal
impuestu [en] fr.
649
tanto. adv (cantidad) tantu adv.
tanzano, -a. adj GENT tanzanianu, - a adj.
tapa. f tapa, tapaera f; (de corcho) roaja, tortera f 2 (de un libro) cacha, cachapa f.
tapabocas. m tapaboca f.
tapadera. f tapaera f; (de corcho) tortolera, corchera f.
tapar. act (poner tapa) tapal act; atapal act 2 (obstruir) tapal act; (hacer que se
obstruya) atapal, atacuñal act; (dejar obstruido) entapal, entupil act.
tapete. m tapeti m; (de plástico) uli m.
tapia. f ARQ tapia f.
tapiar. act ALB tapial act.
tapiz. m tapís m.
tapón. m tapón m 2 fig (persona baja) tapón, çurrutacu m.
taponar. act ataponal, ataconal act; (dejar puesto el tapón) entaponal, act 2 (obstruir)
entaponal, entrapal act; atarraferal act.
tapujo. m (ocultamiento) tapuju, tapiju m || fr hablar sin ~s: esporrinal act.
taquillón. m (mueble) taquillón m.
tara. f tara f 2 (achaque, engorro) claca f.
tarabilla. f ZOOL herreñu, tronchastilis, estallamancera, carvonerinu m.
tarado, -a. adj (dicho de alguien) tirulatu, -a, desfaratau, -á, dechapetau, -á, desleíu, -
a, repiau, -á, soprau, -á, estornillau, -á, fartulentu, - a, hilochu, -a, fártulu, - a, rutau, -á,
traslatau, -á, zumbau, -á, abarrenau, -á, achibarrau, -á, afolillau, -á, desbolillau, -á,
dislatau, -á, acipotau, -á adj; piripi, chirichi adj infant; (persona tarada) bollanga com
|| fr estar ~: estal del yin, estal chirichi fr.
taragallo. m pinganillu m.
tarambana. com tarambaina com; (persona irresponsable) perdimissa com.
tarangallo. m tangallu, tángalu, tánganu, trangallu, tanganillu, pinganillu, tangalillu,
zanganillu m 2 CINEG tangallu, tanganillu m.
650
tarántula. f ENT carántula, tarantuela f.
taray. m BOT atarfi m.
tarayal. m BOT atarfal m.
tardanza. f tardança f; tardamientu m.
tardar. act tardal act.
tarde. adv tardi adv; (muy tarde) ala ora nona loc.
tarde. f tardi f || expr buenas ~s: güena tardi, güenas tardis expr || loc ayer por la ~:
ayel tardi loc; anteayer por la ~: antiel tardi loc; trasanteayer por la ~: tresantiel tardi
loc || fr decir buenas ~s: dal las tardis fr.
tardo, -a. adj (dicho de alguien lento) tardu, -a adj; perezosu, -a, patosu, -a, paniaguau,
-á, patúu, -a, pavíu, -a, aparvanau, -á adj; galipavu, -a adj 2 (dicho de algo que ocurre o
va tarde) tardíu, -a adj 3 (dicho de alguien que tarda en comprender las cosas) tardu, -
a, tardíu, -a, abotinchau, -á adj; (poner el pensamiento tardo) abotargal act.
tarea. f tarea f 2 (deberes) tareas fpl.
tarima. f tarima, tabluna f 2 (donde se coloca el brasero) tarima f.
tarja. f (donde se señalan las ventas) tarraja f.
tarjeta. f cartilla, targeta f || ~ sanitaria: cartilla, cartilla del méicu f; ~ de crédito:
targeta de créitu f; ~ visita: targeta de vesita f.
tarro. m tarru m.
tártago. m BOT tártagu m 2 (disgusto) tártagu m.
tartamudear. act çarabateal, tartabilleal, tartamalleal act.
tartamudo, -a. adj (dicho de alguien) çarabatu, -a, tartamallu, -a adj; tartabillosu, -a,
tartajosu, -a adj; polacu, -a adj; (persona tartamuda) tartalla, çarabata, tartalengua,
travalengua com.
tartana. f tartana, carriña f 2 (vehículo viejo) tartana f.
tarugo. m tarugu m; (colocar un tarugo) atarugal act 2 (de pan) tarugu, çalaqui, çalacu
m 3 (persona imbécil) tarugu m.
tas. m tas m.
651
tasa. f (gravamen) pagus mpl.
tasajo. m tassaju m.
tasca. f (bar) tasca f; taverna f.
tascar. act AGR tascal, atascal act.
tasco. m AGR tascu m.
tasquil. m tasquil m.
tatarabuelo. m taragüelu, taravuelu m.
tataranieto. m taranietu m.
tatuaje. m marca f, tatú m.
tatuar. act marcal, tatual act.
taxi. m tassi m.
tayiko, -a. adj GENT tayiku, -a adj.
taza. f taça f.
tazón. m pozillu, taçón m; (capacidad) taçonau m; (lleno) taçonau m.
te. f (letra) te f.
té. m BOT te, ten m.
te. pron te (|| proclítico) pron, ti (|| enclítico) pron.
teatrero, -a. adj (dicho de alguien) ensayeru, -a adj.
techo. m ARQ techu, techau m; ARQ (de cañas) alfaxía f; (dicho del que es demasiado
bajo) achoçau, -á adj; (cobijarse bajo techo) atechal-si med.
techumbre. f techumbri, tapumbri f; (vegetal) entarimau m.
técnico, -a. adj (dicho de algo) ténicu, -a adj.
técnico. m ténicu m.
tecnología. f tenología f; tenología n.
tedio. m aburrición f; (situación tediosa) pestiña f, pestiñazu m; (causar tedio)
amormal act.
652
teja. f teja f; ARQ (del caballete) revolandera f; (trozo de teja) tejón, cascu m.
tejado. m ARQ tejau m; ARQ (de pequeñas dimensiones) tejaíllu m; ARQ (a cuatro
aguas) cola de bilanu m; ARQ (sin un techo bajo el tejado de madera y teja) tejavana f.
tejar. m tejal m 2 (recolocar las tejas de un tejado) correl act.
tejaroz. m ARQ tejarol m.
tejedano, -a. adj GENT texeanu, -a adj; HIPOC lagareru, -a adj.
tejedor, -a. adj COST (dicho de algo o alguien) teceol, -ora adj.
tejedor. m COST teceol m 2 ENT teneol, teneol remenderu, aclaraol, auguaol m.
tejemaneje. m texi-maneji, tenti-maneji m.
tejer. act COST (un tejido o tela) tecel act 2 (entrelazar) tecel act 3 (tramar, componer
algo) tecel act.
tejero. m (artesano de ladrillos y tejas) barreru m.
tejero. m tejeru m.
tejido. m tecíu m; (abatanado) abatanau, -á, coscorrúu, -a adj 2 (un conjunto
entrelazado) tecíu m.
tejoleta. f tejoliqui m.
tejón. m ZOOL texón m.
tela. f tela f; (mosquitera) mosquiteru m; (de poca calidad) racamandanga f;
(translúcida) telarillu m; (prenda de tela muy fina) tiritaina f; (que tiene motivos
vegetales) rameau, -á adj 2 (objeto similar a la tela) tela f.
telar. m telal m.
telaraña. f ENT telaraña f; (muchas telerañas) peluquera f.
tele. f acort teli f acort.
telediario. m parti m.
telefonillo. m llamaol m.
teléfono. m teléfanu m; (móvil) movi, telefaninu m.
telégrafo. m telegrafu m.
653
telegrama. m telégrama m.
telera. f AGR (del arado) telera f 2 (del carro) teral, telera f.
televisar. act echal [pola teli] act; televisal act.
televisión. f televisión f.
telón. m telón m.
tema. f (de una conversación, obra, etc.) tema m || fr cambiar de ~: atajal la
conversación fr 2 (cuestión, asunto) assuntu, avíu m, custión f || expr al ~: al avíu expr.
tembladera. f temblaera, tembleta f; temblina f.
tembladero. m rehileu m; rehilona f.
temblar. act rehilal, temblal act 2 (de frío) temblal act 3 (el suelo) temblal act.
tembleque. m tembliqui, temblequi, retembliqui m.
temblor. m rehileu m; (momentáneo) rehilón m; (constante) refilera f, rehilaeru m;
(intenso al tiritar) tiritaina, tiritina, rehilona f.
tembloroso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) temblón, -ona, rehilón, -ona
adj; rehilau, -á adj.
temer. act temel [que], rehilal [que] act 2 (sentir temor) temel act.
temerario, -a. adj (dicho de alguien) ligeru, -a, entrépidu, -a adj.
temeroso, -a. adj (dicho de alguien) temorosu, -a adj.
temible. adj (dicho de algo) temibli adj 2 (dicho de alguien) temorosu, -a adj.
temor. m temol m.
témpano. m témpanu m.
temperamental. adj (de alguien) temperamental, templau, -á adj; vergallúu, -a adj.
temperamento. m naturaleza f, temperamentu m.
temperie. f temperamentu m.
tempero. m templu, templi, temperu m 2 AGR xugu m.
tempestad. f METEOR tempestá f.
templa. f templa f.
654
templado, -a. adj (dicho de algo) templau, -á adj 2 (dicho de alguien) templau, -á adj.
templar. act (poner templado algo que está frío) templal act, dal una templa fr; (dejar
enfriar algo que está caliente) descalental act 2 FRAG templal act.
temple. m (temperatura) templu, templi m 2 (tranquilidad, buena disposición)
temperamentu m.
templén. m (del telar) templén m.
templete. m templeti m.
templo. m templu m.
temporada. f temporá f; rentoná f; (larga) quartá f.
temporal. adj (dicho de algo) temporal adj.
temporal. m METEOR temporial, temporal m.
tempranero, -a. adj (dicho de una persona) templaneru, -a adj.
temprano, -a. adj (dicho de algo) templanu, -a adj 2 (dicho de un fruto) templaneru, -a
adj 3 (dicho de una encina) doncel adj.
temprano. adv templanu adv.
tenaz. adj (dicho de alguien) téntigu, -a adj.
tenaza. f estenazas fd; (pinza de la tenaza) boca f; (tenazas de la candela) muellis fpl.
tenazilla. f estenazillas fd.
tenca. f ZOOL tenca f.
tendal. m tendal m 2 AGR (del arado) punçón m.
tendedero. m tendeeru, colgaeru m.
tendencia. f (inclinación, propensión) tiraeru, picaeru m.
tender. act (colgar) tendel act 2 (ser propenso) tiral [a, pa] act.
tendera. f comercianta f.
tenderete. m colgaeru m; estalachi, tenderiqui m.
tendero. m comercianti m.
tendido. m (del horno) tendíu m.
655
tendinitis. f MED tendiriti f.
tendón. m ANAT tendón m.
tenedor. m pinchu, teneol m.
tenencia. f tenencia f.
tener. act (sostener) tenel act 2 (retener) tenel act 3 (entender) tenel act 4 (poseer)
tenel act || loc ~ que: tenel que, tenel de, andal de, avel de loc 5 med tenel-si med.
tenia. f ENT solitaria, tenia f 2 MED solitaria, tenia f.
teñido, -a. adj (dicho del cabello) tisnau, -á adj.
teñir. act teñil act; tintal act; (una ropa de otra al lavarla) açumacal-si med 2 (el pelo)
tisnal, teñil act.
tenis. m DEP teni m.
tenista. com juegaol de teni m.
tenor. m (aquello que retiene) tenol m.
tensión. f tensión f 2 (vascular) tensión f 3 (excitación) tensión f || fr estar en ~: estal
en tensión fr.
tentadero. m tentaeru m.
tentar. act (tocar) atental, tental, aparpal act 2 (probar) tental act.
tentemozo. m tentimoçu m; descansabueis, moçu m; (pequeño del carro) entejón m.
tercerilla. f MOL tercerina f.
tercero, -a. adj (dicho de algo o alguien) terceru, -a adj || MORF acort tercel act.
tercia. f AGR tercia f.
terciar. act tercial act 2 AGR tercial, rebinal act 3 (cargar a peso) tercial act 4 med
tercial-si med; (convenir, darse la circunstancia) tercial-si med, emparejal, encartal act.
terciario, -a. adj (dicho de algo) terciariu, -a adj.
terco, -a. adj (dicho de alguien) moru, -a, motolu, -a, brunu, -a, calaveru, -a adj; (en
exceso) burráncanu, -a adj; (porfiado) porfión, -ona, templau, -á adj; tenel cabeça de
sesmeru, tenel la cabeça comu’n sesmeru fr; (persona terca) morral, morrillu m.
656
terebinto. m BOT cornicabra f.
terminación. f terminación f, remati m.
terminal. adj (dicho de una persona o un animal) arrematau, -á adj.
terminantemente. adv rondamenti adv.
terminar. act terminal, acabal, acabijal act; (un camino, una corriente, etc) moril act;
(dejar sin terminar) embarbechal, envarbascal act.
término. m (fin) términu, acabiju m, terminación f; acabamientu m; acabaeru, acabaíçu
m; (linde) lindi f || loc en primer ~: en primel términu loc 2 (municipal) términu m 3
(vocablo) ditau m.
ternero. m GAN bezerru m; GAN terneru m.
ternilla. f ANAT ternilla f.
terqueza. f tentigués f.
terraja. f tarraxa f.
terraplén. m cibrantu, terraplén m.
terrateniente. com terretenienti com.
terraza. f solana f; (de un bar) velaol, veladol m, terraça f.
terrazgo. m terraju m; (cobrador del terrazgo) terrajeru m; (dicho del terreno en el que
hay que pagar terrazgo) aterrajau, -á adj; (dar tierras en terrazgo) aterrajal act.
terremoto. m temblol m.
terreno. m terrenu m; (pizarroso o pedregoso) arrifi m; (inculto y muy lleno de monte)
breju m; (propiedad) terrenu, terrau, territoriu m; AGR (de poca labor) cucarral m;
(improductivo) machíu, machurru m, machorra f; AGR (pequeño para olivos, viñas)
majuelu m; (accidentado) turrutacu m; AGR (que está dividido en dos) hendíu, -a adj;
(que presenta terrones en su superficie) alvellanau, -á adj; (que ha tenido presencia
humana) avillarau, -á adj; AGR (que es labrado por varios) defridu, -a adj; (que no tiene
ningún obstáculo) sendu, -a adj; (unir dos terrenos) aconllegal act.
terrera. f ZOOL coguta ratera, terronera, alondrina f.
terrero. m terregueru, terregal m; (abundancia de tierra y polvo) terregueríu m 2
657
(cesto para estiércol) terreru m.
terrícola. com terrícola com.
territorio. m territoriu m.
terrizo, -a. adj (dicho de algo) terrizu, -a adj.
terrón. m terrón, turrón, terruscu m; tapu m; (muy alargado) rebaná f; (lugar donde
abundan) terronal m; AGR (romper terrones) esterronal, desterroneal act; aterroneal
act; (llenar de terrones) aterroneal act; (lanzar terrones a alguien) aterroneal act.
terronazo. m terronazu m.
terruño. m (terrón) terruscu, turrón m.
terso, -a. adj (dicho de algo) tiranti adj; (muy tirante) restiranti adj; (dicho de la piel)
tiranti adj; (limpia) desenguerau, -á adj; (muy tersa) restiranti adj.
tertulia. f tortulia, carava f; (al caer la tarde) seranu m; (estar de tertulia) caraveal act;
(al caer la tarde) seraneal act, hazel de seranu, estal al frescu fr.
tertuliano, -a. adj (dicho de alguien) caraveru, -a adj.
tertuliante. adj (dicho de alguien) caraveru, -a adj.
tesar. act AGR (una bestia) tresal, retesal act.
teso. m tesu m.
tesón. m ficancia, hincaera f, empeñu m || loc con ~: a concencia, a hincaera loc 2
(ahínco) ardil, afán m.
tesonero, -a. adj (dicho de alguien) tesonúu, -a adj.
tesorero. m tesoreru m.
tesoro. m tesoru m.
test. m custionariu m.
testa. f ANAT (cabeza) testa f.
testamentar. act atestal act.
testamento. m testamentu m; (hacer testamento) atestal act 2 (un documento muy
largo) testamentu m.
658
testarudez. m atranquiju m.
testarudo, -a. adj (dicho de alguien obstinado) calamorru, -a, calamochu, -a, morrúu, -
a, morrongu, -a, corchúu, -a, tencu, -a, morocochu, -a, testarúu, -a adj; camolón, -ona,
morrón, -ona, porfión, -ona adj; atravessau, -á adj; (persona muy testaruda) marmelu,
rompirraja com.
testera. f (parte delantera) testera f 2 (cabeza) testera f.
testero. m testeru m; (en un hogar) morilla f, morillu m.
testículo. m ANAT compañón, cojón m; GAN (del macho cabrío) güeva f.
testigo. m testigu m 2 DEP testigu m.
testimonio. m testimoñu m.
testud. f ANAT testú, quacu m.
teta. f ANAT teta f; (de animales) teta, çugaera f || BOT ~ de la vaca: çurramámala f.
tetada. f tetá f.
tetamen. m tetera f.
tétanos. m MED tuétanu m.
teticiega. adj GAN (dicho de una res) ubriciega adj.
tetra-brik. m vasija f.
tetuda. adj (dicho de una mujer) tetúa adj.
textura. f (tejido) tecíu m, teciúra f.
tez. f tes f; (de tez amarillenta) percuíu, -a, percudíu. -a adj.
tiaco. m tiancu m; (grande y bien constituido) tiarrón m.
tiarrón. m tiancu, tiarrón m.
tibio, -a. adj (dicho de un líquido o una masa) tibiu, -a adj.
tibor. m ALF tibol m.
tiburón. m ZOOL tiburón m.
tic. MED temblina f.
ticket. m billeti, recibu, resguardu m.
659
tiempo. m tiempu m || expr hace ~ que: tiempu á, ai tiempu, á que, tiempu á que expr
|| loc con ~: antis i conantis, antis i dispués, con tiempu loc; de un ~ a esta parte: de
pocu tiempu a esta parti loc; en mucho ~: aliquandu adv || fr pasar ~: echal tiempu fr;
perder el ~: tenel ganas de ganeal fr; tener ~: vagal act, tenel tiempu [pa] fr; estal de
vagal [pa], estal vagu [pa] fr 2 (duración) tiempu m; (que requiere tiempo para su
ejecución) entriteníu, -a adj 3 FÍS tiempu m 4 (atmosférico) tiempu, temperu m, orilla f;
(cambio de tiempo) demuación, rabotazu m || fr mejorar el ~: esparcil-si la orilla,
assental-si el tiempu, abonal-si el tiempu fr.
tienda. f comerciu m; venduariu m.
tienducha. f despect vendachi, venduji m.
tienta. f loc a ~s: a tentaíllas, a atentaíllas, a tientu loc.
tiento. m tientu m || loc con ~: ten con ten, con tientu loc.
tierno, -a. adj (dicho de algo) tiernu, -a adj 2 (reciente) tiernu, -a adj 3 (dicho de
alguien) tiernu, -a adj.
tierra. f (material) tierra f; AGR (en descanso) posíu m; (montón de tierra) terremotu
m; (que está esquilmada) dessainau, -á adj || TIP gurruñati m (|| tierra de color
intenso y carácter compacto difícil de trabajar o arar); tierra branca f (|| carbonato
cálcico); tierra de calá (|| la arcillosa que mancha); tierra colorá f (|| la de color rojizo
que sirve para pintar); tierra de bereçu f (|| la de color negruzco que contiene humus);
tierra de caleñu f (|| tierra caliza); tierra de grea f (|| arcilla); tierra de polvu f (|| la
poco compacta); tierra de tijuela f (|| la que tiene trozos de caliza); tierra de valli f (||
la que es fértil y húmeda); tierra de vega f (|| la de excelente calidad para el cultivo o
los tejares); tierra de yema de güevu (|| caliza pero arenosa y amarillenta); tierra delgá
f (|| la que es arenosa); tierra doci (|| la de color oscuro y buena para la labranza);
tierra huerti f (|| arcillosa y oscura); tierra froxa f (|| arcillosa pero poco compacta);
tierra gorda (|| arcillosa y compacta); tierra inculta f (|| la nunca labrada); tierra viva f
(|| arenosa, superficial y poco productiva); tierra voltiza f (|| arcillosa y pedregosa,
pero de buena calidad); tierrilla f (|| tierra menuda que se acumula); tosca f (|| tierra
basta propicia para el tejar) || fr echar ~ encima: echal tierra encima fr 2 (suelo) tierra
f 3 (nación) tierra f 4 (planeta) Tierra f.
tieso, -a. adj (dicho de algo) tiesu, -a adj; pitu, -a adj; (hincado) de quinchón loc.
660
tiesto. m maceta f, maceteru m; (cantidad) maceteu m 2 (cacharro) tiestu, cacharru m;
(capacidad) tiestau m; (lleno) tiestau m 3 pl tejón, retejón m, cascus mpl.
tigre. m ZOOL tigri m; (que imita los colores del tigre) atigrau, -á adj.
tijera. f estijeras fd; (pequeña) estijerillas fd.
tila. f (infusión) tila f.
tildar. act (marcar) tildal act.
timar. act (estafar) bandoleal act; assopral act.
timbre. m MÚS timbríu m 2 (de una puerta) timbri m.
timidez. f temidés f.
tímido, -a. adj (dicho de alguien) vergonçúu, -a, escondíu, -a, recortau, -á, témidu, -a,
acernau, -á, alicortau, -á adj.
timo. m piruga f.
timón. m AGR (del trillo) cambizu, trébalu m; AGR (del arado) varal, timón, raberu m;
AGR (del arado de hierro) rebati m.
timorense. adj GENT timorensi adj.
timpanismo. m VET ranilla trasera f.
tiña. f ENT tiña f 2 MED tiña f.
tinada. f tinau, cabanu, cabanón m, tiná, cabana f.
tinado. m tinau m, tiná f; tinaón m; ARQ (con arcos) tronera f.
tinaja. f ALF tinaja f; (orificio de evacuación) tornera f; (parte abultada) arca f || TIP
tinaja azitera f (|| de hojalata para el aceite); tinaja de vinu f (|| la que sirve para el
vino); tinaja matancera f (|| la que guarda el vino para las matanzas); tinajón m (|| la
grande para guardar cenizas).
tinajero. m tinajeru m.
tinglado. m estalachi, estaribel, tinglau, chinglau m.
tinieblas. fpl tinieblas fpl.
tino. m atinu m.
661
tinta. f tinta f.
tintar. act tintal act.
tinte. m tinti m 2 (del pelo) tisni, tinti m.
tintero. m caçuelu m; tinteru m || fr dejar en el ~: queal atrás fr.
tío. m (hermano del padre o la madre) tíu m 2 (señor) tíu m 3 despect tíu m.
tiovivo. m cavallitus, escunitas mpl.
tipa. f fam gachona f fam.
tipejo. m alipendi m.
típico, -a. adj (dicho de algo) típicu, -a adj.
tipo. m tipu m 2 (figura) tipu m; (esbelta) tipinu m 3 (individuo) tíu, tipu m; (malo)
bicheju m.
tiquismiquis. com raspalimas, cascagüevus com, tiquimiqui m.
tira. f (porción alargada) tira f.
tirabeque. m DIV tirabequi m.
tirabrasas. m forrajaol m.
tirabuzón. m (en el pelo) meninis mpl.
tirachinas. m tiraol, estiraol, tirantillu m; (trozo de cuero del tirachinas) perigallu m;
(horca del tirachinas) tirabequi m.
tirada. f tirá f.
tiralevitas. com tiralevita, tiralevitas com.
tirante. m (cuerda, correa) tiranti m 2 (de una prenda) tiranta f, tiranti m 3 pl (prenda)
tirantas fpl.
tirar. act (arrojar) tiral act 2 (desechar) tiral act 3 (funcionar) tiral act 4 (arrastrar) tiral
act 5 med fam! (follar) tiral-si, vendimial-si med fam!
tirillas. com (persona débil) tagarnina com.
tiritar. act atirital act; hazel tachuelas, craval tachuelas fr; (acción intensa) atiritina f.
tiritón. m atiritón m; tiritíu m; (intenso) atiritina f; (continuo) tiritaina f.
662
tiro. m tiru m 2 (disparo) tiru m.
tirón. m tirón m; (de pelos) estirón, respelón, arrepelón m 2 (trecho) tirón m 3 MED
arrecalcón, tirón m.
tirria. f enterría, enterrería f, arregañu, interés m, anteojeras fpl.
tisana. f augua-tisana f.
tísico, -a. adj (dicho de alguien) tísicu, -a adj 2 (muy delgado) tísicu, -a adj.
titear. act ZOOL (la perdiz) titeal act.
titeo. m ZOOL titeu m.
títere. m títari m 2 (dicho de alguien) títari m.
titilar. act luzeal act.
titileo. m luzeu m.
titiritero. m titarateru m.
titubear. act titudeal act, atorrullal-si med.
tiznado, -a. adj (dicho de algo o de alguien) tisnau, -á, empiconau, -á adj.
tiznajo. m tisnaju m.
tiznar. act tisnal act; entisnal, enciscal act.
tizne. m tisni f.
tiznón. m tisnoti m.
tizón. m tizu, tizón m; (resto de tizones) ticera n, ticeru m.
toalla. f tovalla f.
toallero. m tovalleru m.
toallita. f tovallita f.
tobera. f cañonera f; alquiribi m.
tobillo. m ANAT tubillu m; cotuvillu, tobejón m.
tobogán. m refalaera, refalatera, revalaera f, refalaeru, liçaeru, trabagán m.
toca. f (prenda) toca f.
663
tocador. m peinaora, vestiora, coqueta f.
tocador. m tocaol m.
tocante. adj (dicho de algo) tocanti adj || loc ~ a: eno tocanti a loc.
tocar. act atental, atopal, tocal, atocal act; (de manera seguida) tocorreal, aparpal act
2 (tañer instrumentos musicales) tocal act 3 (sonar) tocal act 4 (por suerte) tocal act.
tocateja. f loc a ~: al pun-pun, a tocateja loc.
tocayo. m tocayu m || fr ser ~ de: sel tocayu de fr.
tocino. m CUL tocinu m; galufu m; (trozo de tocino fresco) marrana, marranita f; (de la
cara del cerdo) pestoreju m, pestorejá f; (del esternón) alma f.
tocino. m MATAN tocinu m || TIP tocinu añeju m (|| el curado en sal); tocinu frescu m
(|| tocino sin curar); tocinu ranciosu (|| tocino añejo no comestible).
tocón, -a. adj (dicho de alguien) toquetón, -ona adj; tocón, -ona adj.
tocón. m BOT tuecu, tocorru, tocarru, morieru m; (podrido) cuécaru m; tocona,
toconera, tocorrera, tronconera, tocarra, pitonera f; (viejo de encina) turraca f; (pedazo
desprendido) tocorra f; (que presenta agujeros) tocorrosu, -a adj.
todavía. adv entavía, entovía, tavía, tovía adv, en tavía, en tovía loc || loc ~ no:
entavía, entovía adv.
todo, -a. adj (dicho de algo) tó, toa adj || loc una vez por ~as: de toas toas loc.
todo. m tó, tou m || loc a pesar de ~: con tó i con essu loc; ante ~: más que ná loc; de
~: de tó loc; en ~: a tó i por tó, en tó i por tó loc; sobre ~: más que ná, sobri tó loc.
todo. m tó, tou m || loc sobre ~: más que ná loc, mayolmenti adv.
todoterreno. m -terrenu m.
togolés, -a. adj GENT togolés, -esa adj.
tojo. m BOT juncu m.
toldar. act atoldal act.
toldo. m toldu m, lona f.
tole. m fr tomar el ~: cogel el tolis-tolis fr.
664
toledano, -a. adj GENT toleanu, -a adj.
tolerar. act (sobrellevar, soportar) premitil, aguantal, atoleral act; resestil, trasminal
act 2 (aceptar) atoleral act, dal passu fr.
tolla. f tulleru m.
tollina. f (paliza) tullina, parrana f, parvuju, sabaneu m.
tolva. f MOL torva f.
toma. f toma f; AGR (de agua para el riego) cogeeru m.
toma. interj to, toma interj.
tomado, -a. adj (dicho de la voz) tomau, -á adj.
tomar. act (admitir) tomal act 2 (adquirir) tomal act || loc de dar y ~: de dal i queal loc
3 (conquistar) tomal act 4 (ingerir) tomal act.
tomatada. f CUL entomatá, tomatá f.
tomatal. m AGR tomatal m.
tomate. m BOT (planta) tomati m; BOT (mata) tomatera f 2 BOT (fruto) tomati m; CUL
(frito) refritu m || TIP tomati aperau m (|| que tiene forma de pera); tomati coraçón
de toru m (|| cierta variedad); tomati de bola m (|| el redondeado); tomati de cuelga
m (|| el destinado a un consumo tardío); tomati de pera m (|| el de forma alargada);
tomati feu m (|| el de aspecto rugoso pero muy sabroso); tomati telaraña m (|| de
cierta variedad) 3 (roto del calcetín) tomati m, tomatera f.
tomillar. m BOT tomillal m.
tomillo. m BOT tomillu m || ~ salsero: tomillu sanseru, tomillu de menta m.
tomiza. f tomiza f.
tomo. m tomu m.
toña. f DIV billarda, billorda, pica, salona f, mochu, pinchi; (palo de la toña) mochu m.
tonada. f toná f.
tonel. m cubetu m; (para vinagre) çurriqui m.
tonel. m tonel m.
665
tongano, -a. adj GENT tonganés, -esa adj.
tonillo. m (al hablar de una determinada manera) retintín m.
tono. m ton m || expr ¿a qué ~?: a ton de qué? a qué ton? al ton de qué? expr 2 (al
hablar) sonsoneti m.
tontada. f tontá, chorrá, payassá f.
tontaina. com tontulera, tontaina com.
tontear. act tonteal act.
tontería. f tontería f; rutiveja, payassá f.
tonto, -a. adj (dicho de alguien necio) tontu, -a, tontuciu, -a adj || ~ de remate:
arrematau, -á adj 2 (simple) tontu, -a [viloriu, -a] adj || loc a lo ~: alo tontu, alo çonçu,
alo tontu alo tontu loc; a ~as y a locas: alo tontu, a tontas i a ciegas loc.
tontorrón, -ona. adj tontarrilón, -ona, tontolondrón, -ona adj; (bobo) papiroti, -a,
ahilón, -ona adj.
tontuna. f tontera, tontuna f.
topar. act (acometer) topal, trompal act; (una bestia) topal, trompal, embuçal act 2
(encontrar de manera imprevista) topal act.
tope. m loc hasta los ~s: ata las trancas, a timboti loc.
topera. f ZOOL topera f.
topetazo. m topetazu, topetón m; quinchón, topón m.
tópico. m tema, assuntu m.
topinera. f ZOOL topinera f.
topless. adj (dicho de alguien) conas tetas al airi loc.
topo. m ZOOL topu m || ZOOL ~ de tierra: topinu m, ciega f.
toque. m atentón, toqui m 2 (tañido) toquíu m.
toquetear. act tocorreal act.
toquilla. f toquilla f.
toquillón. m toquillón m.
666
torbellino. m METEOR torvellinu, trevollinu m, bruxa f; polvorinu m.
torcaz. adj ZOOL (dicho de una paloma) torcal adj.
torcedura. f torciúra f 2 MED torciúra f.
torcer. act torcel act; (poner torcido) entripetal, reviral, corneal, apescolal act; (dejar
torcido) entortal, enretortal act; (la espalda) abardal, bardal, esquadrilal act.
torcido, -a. adj (dicho de algo) tuertu, -a, torcíu, -a adj; (propenso a torcerse) torçúu, -a
adj; (mal dispuesto) candúu, -a adj 2 (de alguien) torcíu, -a, rengu, -a, bardau, -á adj.
torcimiento. m torcimientu m.
tordo, -a. adj GAN (dicho de un caballo) tordu, -a, oçal, pelitordu, -a adj.
tordo. m ZOOL tordu m.
toril. m GAN toril m.
torileño, -a. adj GENT torileñu, -a adj.
tormenta. f METEOR trúbila, trolla, tarrantana, tormenta f; (de truenos) tronera f;
METEOR (haber tormenta) tormental act || ~ de ideas: córrigu d’ideas, córrigu
d’acuerdus m; ~ eléctrica: tormenta seca f
tormento. m tormentu m; (momento de aflicción) atormentaeru m.
tormentoso, -a. adj METEOR (dicho del cielo) atrubilau, -á, atormentau -á adj.
torna. f torna f.
tornaboda. f tornaboa f.
tornar. act (dar la vuelta) quarteal act.
tornavaqueño, -a. adj GENT tornavaqueñu, -a adj; HIPOC peluju, -a adj.
tornavirón. m torniscón m.
tornear. act ALF torneal act.
tornero, -a. adj GENT torniegu, -a, torneru, -a adj; HIPOC patateru, -a adj.
tornillo. m tornillu, tornu, cravillu m || ~ prisionero: tornillu prisioneru m.
torno. m tornu m || loc en ~ de: en tornu a loc 2 ALF ruea f; (tarima inferior del torno)
atabaqui m; (disco superior del torno) cabeçuela f.
667
toro. m ZOOL toru m; (semental) toru, toru dela vaca m 2 pl torus pl.
toronjil. m BOT torongil m, ñota f.
torozón. m VETER torçón m.
torpe. adj (dicho de alguien inepto) torpi adj; (inútil) torpi, atau, - á, calamandurriu, -a
adj; (terco) calabaçu, -a, morroncu, -a adj; (debido a su grandor o peso) zancarrullu, -a,
cholón, -ona adj; (persona poco desenvuelta) riostru m; (ponerse torpe) acipotal-si,
atarugal-si med || fr ser ~ para: dal-si mal jeitu pa fr.
torpeza. f torpeza, torpura f.
torpón, -a. adj (dicho de alguien) torpilón, -ona adj.
torrar. act turral, aturral act; (las manos, cara, etc, por acción del frio) turral act.
torre. f torri f || ~ de alta tensión: castilleti m.
torrecillano, -a. adj GENT (natural de Torrecilla de los Ángeles) torrecillanu, -a adj; (de
Torrecillas de la Tiesa) torrecillanu, -a adj; HIPOC chicharru, -a, pachorchu, -a adj.
torregueño, -a. adj GENT torregueñu, -a adj.
torrejoncillano, -a. adj GENT torrojoncillanu, -a adj; HIPOC pringón, -ona adj.
torrejoniego, -a. adj GENT torrejoniegu, -a adj.
torremayorense. adj GENT torritu, -a adj.
torremejillano, -a. adj GENT mexillanu, -a, torremexillanu, -a adj.
torremengo, -a. adj GENT torromengu, -a adj; HIPOC majeti, -a adj, randa, manga com.
torremochano, -a. adj GENT torromochanu, -a adj; HIPOC cardaol, -ora adj.
torreño, -a. adj GENT (natural de Torre de Don Miguel) torreñu, -a adj; HIPOC
torresneru, -a adj 2 (natural de Torre de Miguel Sesmero) torreñu, -a, sesmeranu, -a,
sesmeru, -a adj; HIPOC cieñu, -a adj.
torrente. m torrentu, bodión m.
torreorgaceño, -a. adj GENT torrorgaceñu, -a adj.
torrequemeño, -a. adj GENT torrequemeñu, -a adj; HIPOC jabatu, -a adj.
torrezno. m CUL torresnu m.
668
torta. f (masa aplastada) torta f 2 CUL (queso cremoso) torta f 3 (bofetada) torta,
guantá, bolacha f.
tortazo. m (bofetada) guantá, bolacha, galleta, mandanga f, gallúu, metíu, mojicón,
muescu, tortazu, torterazu, panderetazu m; (con el reverseo de la mano) mosquetón
m; (dar un tortazo) torteal act 2 (tener una caída) guarrazu, guacharrazu, guarrachazu,
guarrapazu, rebancazu m.
tortícolis. f MED tortículi f.
tortilla. f CUL tortilla f.
tórtola. f ZOOL rola, tórtola f.
tórtolo. m ZOOL rolu, tórtolu m.
torturar. act martirizal act.
torviscal. m BOT torviscal m.
torviscalense. adj GENT torviscalensi adj.
torvisco. m BOT torvisca f, torviscu m; BOT (mata) torvisquera f.
torvo, -a. adj (dicho del gesto) torçúu, -a adj.
tos. f tossi f; (continua) tossezina f; (sonido al toser) tossíu m || ~ ferina: tossi ferina f;
~ perruna: tossi perruna f 2 (golpe de tos) tossi f.
toscamente. adv alo baturru loc.
tosco, -a. adj (dicho de algo) burru, -a, porrúu, -a, grosseru, -a 2 (dicho de alguien)
amochuelau, -á, amontau, -á adj; carcueçu m.
tosedura. f tossíu m.
toser. act tossel act.
tostada. f CUL tostá f; (hecha trozos con aceite y tomate) trincalla f.
tostado, -a. adj (dicho de algo) tostau, -á adj; (muy tostado) tosturru, -a adj.
tostar. act tostal act.
tostón. m (cerdo) pelaílla f, garrapetu m f 2 (situación muy tediosa) camurrión,
sopostón, tostón m.
669
total. m total m.
totalmente. adv totalmenti adv.
tótum revolútum. m tuti-revoluti m.
traba. f trava, manija, pielga f; trancu m; tranquilla f 2 (obstáculo) travancu m || fr
poner ~s: atarugal act.
trabajador, -a. adj (dicho de alguien) trebajaol, -ora, trabajaol, -ora, afanosu, -a adj;
(mujer trabajadora) hatera f; (persona que dura poco trabajando) çarabarda com.
trabajador. m trebajaol m; (por turnos) turneru m.
trabajar. act trebajal, trabajal act; (acción continua) trebajera, trebajaera f; (fuera de
horario) remachal act; (duramente) calental-si el pelleju, doblal la rabaílla, molel los
güessus fr fam; (continuamente) trapiqueal act || fr empezar a ~: echal manu fr; salir
de ~: dal de manu, soltal de manu fr.
trabajera. f trebajera, trebajola f.
trabajo. m (sufrimiento) trebaju, trabaju m, lida f; (enojoso) angariau m || fr costar ~:
costal trebaju, costal gironis fr; hacer un ~ duro: cortal un bateu fr 2 (afán, labor)
trebaju, trabaju m, brega f 3 (labor, ocupación) trebaju, trabaju m; (nuevo) yugu m;
(eventual) garnacha f; garnacheu m; (poco importante) gurrumina f; (dicho de alguien
con trabajo) colocau, -á, recogíu, -a adj; (salir del trabajo, salir de trabajar) soltal act;
(buscar trabajo) endilgal, calqueal act.
trabajoso, -a. adj (dicho de algo) trebajosu, -a adj.
trabar. act (cruzar) traval act; (pieza para trabar) travaera f 2 (un ojo) traval act; (que
traba) travanti adj; (propenso a trabar un ojo) travilón, -ona adj 2 (liar, entorpecer)
entrompeçal act; (al hablar) travucal act.
trabazón. f urdiembri f.
trabilla. f (del pantalón) presilla, travilla f.
trabuco. m trabucu m.
tractor. m tractol m.
tradición. f ristri, arreata f; tradición f.
670
tradicional. adj (dicho de algo) tradicional adj 2 (dicho de alguien) conservanti adj;
(castizo) garrancheru, -a adj.
traducción. f canteu m, tradución f.
traducir. act canteal, traduzil act.
traer. act (trasladar) trael act.
tráfago. m (fatiga, trabajo) lavarientu, trafagu, tartagón m.
traficante. m GAN (de ganado) pitarreru m.
tráfico. m (de vehículos) tránsitu, passil, tráficu m; (con tráfico) transitoriu, -a adj.
tragaderas. f (aguante) gañoti m.
tragadero. m ANAT tragaeru m, tragaera, gárgula f.
tragaldabas. com maltraga, tragabalsa, tragahavas, tragaludias com.
tragaluz. m ARQ lumbreru, tragalús m.
tragar. act tragal act; (sin masticar) atrangullal act; (pasar por la garganta) escolal act;
(hacer tragar) engargotal act; (tragando con dificultad) a atrangullonis loc 2 (sufrir,
aguantar) tragal act, tragal quina fr.
tragedia. f tragedia f.
trágico, -a. adj (dicho de algo) trágicu, -a adj.
trago. m buchi, bochinchi, tragu m; (de vino) gorgurutu m, pinta f; (sin masticar)
trangullón m || loc de un ~: de culillu loc || fr tomar un ~: pegal un trinqui, pegal un
trinquerazu fr.
tragón, -ona. adj (dicho de alguien) morralón, -ona, budón, -ona, tragalón, -ona,
assisón, -ona, buchón, -ona adj; alentosu, -a adj.
traición. f traición, gollería f.
traicionar. act trapeal act; assobornal act.
traicionero, -a. adj (dicho de alguien) traideru, -a adj.
traidor, -a. adj (dicho de alguien) traideru, -a, traperu, -a, golleru, -a adj.
tráiler. m (camión) traili m 2 (de cine) avanci m.
671
traílla. f AGR tragilla f.
traillar. act AGR tragillal act.
traje. m tragi m.
trajeado, -a. adj (dicho de alguien) entrahilau, -á adj.
trajín. m hotril, ardil, tragín, penqueu, çafraneu, bacharoleu m, lavutación f; jarrilleu m;
(trasiego) trafagola f.
trajinar. act navegal, lavutal, traginal, aballal, assopral act; (continuamente) tragineal,
arganeal, bacharoleal act; rulal act (persona que trajina) tragina com 2 (acarrear)
traginal, maquileal act.
tralla. f (látigo) estallaera, restallaera, rabiza, tralla f.
trallazo. m berriazu, berriagazu m.
tramar. act tramal act 2 (urdir, maquinar) tramal, hilal, frital, guisal, negocial act;
ramajeal, trasteal act.
tramo. m cachu m; (tramo grande al andar o hacer algo) trancajilá, trancajá f.
tramontar. act trasmontal act 2 med trasmontal-si med.
trampa. f (para cazar) trampa f 2 (engaño) trampa, farulla f; farulleu m 3 DIV (en el
juego) tramposería, raña, relería f 4 (deuda) trampa f.
trampal. m trampal, trampinal m; (lugar donde abundan) trampalera f.
tramposo, -a. adj (dicho de alguien) tramposeru, -a, tramposu, -a, trampiñosu, -a,
recatiñosu, -a adj; (en ciertos juegos) raleru, -a, ralerosu, -a adj; (persona tramposa)
zorramplas com 2 (engañador) tramposu, -a, farullentu, -a, farulleru, -a adj.
tranca. f tranca, tranquera f, trancu, trancón m; tanga, taranga f; ranchón m; (echar la
tranca) entrancal, atrancal act || loc a ~s y barrancas: a çorrocotrompu loc 2 (palo
usado para hacer la cama) tranca f 3 fam (pene) zangueru, trancu m fam.
trancazo. m (borrachera) trancazu, cebollazu m, tranca f.
tranco. m (zancada) trancu, trancón, trancazu m, tranquillá f.
tranquilamente. adv tranquilamenti adv; (pausadamente) levámenti adv.
tranquilidad. f tranquileza, tranquilidá f; tranquilera f; (no tener tranquilidad) nõ tenel
672
atranquiju fr 2 (reflexión) tranquiju m || fr tomar con ~: tomal con tranquiju fr.
tranquilizar. act entranquijal, atalantal act; tranquilizal, tranquilal act 2 med tomal
atranquiju, tomal atalantu fr.
tranquilo, -a. adj (dicho de alguien) tranquilu, -a adj; (pausado) levau, -á, levosu, -a adj;
(pacífico) quietu, -a adj 2 (dicho de algo) tranquilu, -a adj.
transcendencia. f trascendencia f.
transcurso. m discussu m.
transeúnte. m trasuanti m.
transferencia. f trasferencia f; (de dinero) trasfusión [de perras], trasferencia f.
transferir. act trasferil act.
transformación. f trasformación f.
transformar. act componel, envertil act; trasformal, trashormal act 2 med componel-
si, envertil-si, trashormal-si med.
transfusión. f MED trasfusión f.
transgredir. act faltal act.
transhumante. adj GAN (dicho de los castellanos) macucu, -a, magüetu, -a adj.
transitable. adj (dicho de un lugar) verau, -á adj.
transitado, -a. adj (dicho de un lugar) transitoriu, -a adj.
transitibilidad. f andancia, huélliga f.
tránsito. m acarreaeru m 2 (tráfico) tránsitu, passil m 3 (acceso, paso) huélliga f.
translúcido, -a. adj (dicho de algo) trasluzienti adj.
transmisión. f trasmissión f.
transmitir. act trasmitil act.
transmudar. act trasmual act.
transparentar. act trasluzil, traslumbral, clareal act 2 med trasluzil-si, clareal-si med.
transplantar. act trasponel act 2 MED trasplantal act.
transportar. act portal, porteal act; trasportal act.
673
transporte. m porti m; porteu m; trasporti m.
transportista. com carreru, recaeru m.
transposición. f jorru m; traspuesta f.
tranvía. f trenvía f.
tranzadera. f trançaera f.
trapero. m traperu m.
trapichear. act trapicheal act.
trapicheo. m trapicheu m; trasmolienda f.
trapichero, -a. adj (dicho de alguien) viviol, -ora adj.
trapo. m trapu m; (para fregar) pingaju, trapaju, mechón m, algofifa f; (de poca valía)
trapaju, trapicallu m || loc a todo ~: a tó metel, a tó trapu, a zumbatarama loc || fr
poner como un ~: ponel comu un pingu fr 2 (paño) trapu m, roílla f.
tráquea. f ANAT gajera f; passapán fam.
traquetear. act tarreal, trocoleal, xaqueal, herreñeal act; (sacudir) troqueteal act.
traqueteo. m tracatreu m.
tras. part tras [de] part.
trasanteayer. adv tresantiel, anteantiel adv.
trascendencia. f trascendencia f.
trascender. act (ir más allá) trascendel act 2 (un olor) atrascendel, atrasminal,
trascendel, trasminal act.
trascordarse. med trascordal-si, trasmual-si med.
trasegar. act (vino) trasegal act; (agua) barqueal act.
traseño, -a. adj GENT trasseñu, -a adj.
trasero, -a. adj (dicho de algo) traseru, -a adj.
trasero. m ANAT assientu, traseru m, hongu, cotarru m fam; (grande) traspolín m.
trashoguero. m morilla, tisnera f, morillu, tisneru, arrimaeru m.
trashumante. adj GAN (dicho del ganado) trasumanti adj.
674
trasiego. m trasiega f; (jubileo) trasfulleu, diti-i-veniti m; (trajín) trafagola f.
traslucir. act traslumbral act; (dar indicios de algo) reçumil act.
trasluz. m traslumbri m || loc a ~: a traslumbri loc.
trasmallo. m PESC trasmallu m.
trasminar. act trasminal, trascendel act.
traspalé. m trespalé m.
traspasar. act trascolal, traspassal act 2 (dejar atrás) tumbal act 3 (un negocio, local,
etc.) traspassal act.
traspiés. m trompieçu m, camballá, coxetá f.
trasponer. act jorreal, trastumbal act; ajorral, atrastumbal act; (ir trasponiéndose) dil a
somatraspón fr 2 med (adormilarse) trasponel-si, trasvelal-si, atortujal-si med.
traspuesto, -a. adj (dicho de algo) traspuestu, -a, trascornau, -á adj 2 (dicho de alguien)
traspuestu, -a adj.
trasquilar. act GAN trasquilal act 2 (corte de pelo con desorden) trasquilitón m.
trastada. f facatúa, gatá, lobá, hechuría, trastá, moraga, ación f.
trastazo. m trastazu, testarrazu, testarazu m.
trastear. act trasteal, destrateal, trastaleal act.
trastero. m ARQ trasteru, baxeru m.
trasto. m trasti m; (que estorba) achiperri, cachiperri, atavíu, bichiquandu, ñáñaru m;
(viejo, inservible) çarriu, trastaju, ñarru, ñanu m 2 (niño travieso) revoltillu, roatrucu,
rebichu, rajamandilis, alicruji, alipendi, arrenclín m.
trastocar. act trocal act; (revolver) açafraneal act.
trastornado, -a. adj (dicho de alguien) trastornau, -á, destronau, -á adj; (irreflexivo)
reversu, -a adj.
trastornador, -a. adj (dicho de alguien) açafraneru, -a adj.
trastornar. act (invertir) trastornal, envertil act 2 (perturbar) trastornal act 3 med
trastornal-si, trastumbal-si med.
675
trastorno. m revoltoriu m; trastornu m 2 (de salud) trastorniju m.
trasumar. act GAN trasumal act.
trasverter. act estrasvertel, trasvertel act.
tratamiento. m tratamientu m; AGR (fitosanitario) curiju m.
tratante. m tratanti m.
tratar. act (de una manera u otra) tratal act, hazel tratus [con] fr 2 (relacionarse) roçal
act, roçal-si med 3 (versar) tratal act.
trato. m (manera de tratar) tratu m 2 (contacto, amistad) sociedá, amistá, fiscalía f;
(relación) avenencia f; (trato frecuente) estremaju m || fr tener ~: roçal, tenel sociedá
[con] fr, lambel-si med 3 (pacto, acuerdo) tratu, ajusti, conveniu m || fr romper un ~:
esmanchal act.
través. loc a ~ de: por mé de loc; a campo a ~: a campu atraviessa loc, atrochíu adv; de
~: al través loc.
travesaño. m atravessañu, travessañu m.
travesero. m (almohada) travesseru m.
travesilla. f travessilla f.
travesura. f hechuría f, azurzu m.
traviesa. f traviessa f || loc a campo ~: a travessíu loc.
travieso, -a. adj (dicho de algo) traviessu, -a adj 2 (dicho de alguien) traviessu, -a,
aviessu, -a adj; rebichu, a, alardosu, -a adj.
trayecto. m recorríu m; trayetu m.
trayectoria. f trayetoria f.
traza. f (diseño) traça f 2 (apariencia) traça f || fr darse ~s: dal-si traça, dal-si maña,
dal-si traças i mañas fr 3 (tipo de papel) estraça f.
trazar. act destraçal act; arrayal act; AGR (en una finca para sembrar en línea)
marqueal act 2 (formar, hacer) guallal act 3 (idear, preparar) destraçal, hilvanal,
entangal, enxaretal act.
trazo. m destraçu, destraci m.
676
trébede. f estrébedis fd; astreoris, estreoris md; corona f; (con mango) escusamoças,
tentimoçu m; (sujetar el puchero con las trébedes) atrancal act.
trébol. m BOT trebol m.
trece. adj trezi adj.
trece. m trezi m || fr seguir en sus ~: tenel atalantu fr.
tregua. f tregua f 2 (respiro) avau m || fr no dar ~: nõ dal avau fr.
treinta. adj trenta adj.
treinta. m trenta m.
tremedal. m mansegal m.
tremendo, -a. adj (dicho de algo o alguién) tremendu, -a adj.
tremés. adj (dicho del trigo) tresmesinu, -a adj.
tren. m tren m.
trenza. f trença f 2 (moño trenzado) trença f.
trenzar. act trençal act; (filamentos vegetales) enclinal, encliñal act.
trepador azul. m ZOOL taparrabu m, albañila f.
trepadora. f BOT enraera, enreaera f.
trepar. act gateal, zangaleal act; agateal, ausal act; agatineal act; (con dificultad)
arganeal act; (con facilidad) faldeal act; (que trepa) gateón, -ona adj.
tres. adj tres adj.
tres. m tres m.
trescientos, -as. adj (dicho de algo o algunos) trezientus, -as adj.
tresillo. m entresillu, estresillu m.
treta. f martingala, tracalamandana f, embolau m.
trevejano, -a. adj GENT trevejanu, -a adj.
tribuna. f tribuna f.
tribunal. m tribunal m.
677
tribuno. m tribunu m.
triciclo. m treciclu, tricículu m.
tricoestrogilosis. f VET zanga f.
trifulca. f escaramuça, trifusca, fusquía, tracapella f, restregón, entaramau,
tocatamboris m.
trigal. m BOT trigal m; (abundante) trigarral m.
trigésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) trenta adj.
trigo. m BOT trigu m; (tirando a amarillo) entricascau, -á adj || TIP trigu brancu m (||
el de color claro); trigu branquillu m (|| el de color blanco); trigu cabeçorru m (|| el de
espiga gruesa); trigu candial m (|| trigo candeal); trigu cevaízu m (|| el que tiene un
grano similar a la cebada); trigu coloraínu (|| el de cierta variedad); trigu chamorru m
(|| trigo chamorro); trigu dela India (|| maíz); trigu ímpitu m (|| de grano pequeño);
trigu massimilianu m (|| de cierta variedad); trigu mentanu m (|| trigo moreno con
mucha cáscara); trigu millu (|| mijo); trigu pelón (|| variedad de trigo chamorro); trigu
roxu m (|| de cierta variedad); trigu tresmesinu m (|| trigo tremés); trigu truchi (|| de
cierta variedad).
triguero. m ZOOL triguera f, dentón m.
trilla. f AGR trilla f; (niño que ayuda en la trilla) trillanti m.
trillador. m AGR trilliqui m.
trilladora. f trillaora f.
trillar. act (raspar) estrillal act 2 AGR trillal act.
trillo. m AGR trillu m; AGR (de madera) trilla f, trillu m; AGR (de ruedas) trillu de rueas
m; AGR (cada una de las piedras incrustadas del trillo tradicional) pernala f; AGR
(encargado del trillo) trillaol m.
trimestral. adj (dicho de algo) trimestral adj.
trimestre. m trimestri m.
trincar1. act (agarrar, sujetar) trincal act; (quedar sujeto) entrincal 2 (coger con
dificultad) trincal, entallal act 3 (robar) trincal, apergollal, guindal act.
678
trincar2. act (beber alcohol) trincal act.
trinitario, -a. adj GENT trinitariu, -a adj.
trino, -a. adj (dicho de algo) trinu, -a adj.
trino. m triníu m.
trinquete. m (pasador) trinqueti m.
trinquis. m trinqui m.
tripa. f ANAT tripa f 2 (barriga, vientre) tripa f; (abultada) triponciu m; (acción de sonar
las tripas por tener hambre) arrebañaeru m 3 MATAN tripa f; (rota) pelgaris mpl.
tripicallos. mpl CUL tripicallus mpl.
triplicar. act triplal act.
trípode. m (para el lino) gramejón m.
tripudo, -a. adj (dicho de alguien) tripúu, -a adj.
triquina. f ENT trichina f.
triquinosis. f GAN trichina f.
tris. m (pedazo minúsculo) tris, trisinu m; (momento corto) trin, pistu m || loc en un ~:
nun trin loc.
trisagio. m REL trisagiu m.
triscar. act (travesear) retoçal act.
triste. adj (dicho de alguien) tristi adj.
tristeza. f tristura, tristeza f.
tristón, -ona. adj (dicho de alguien) murriu, -a, mohinu, -a adj.
tristura. f tristura f.
tritón. m ZOOL marraju, calamandrullu, morchi m.
triturar. act esmagal, esmagullal act; tritulal act 2 (batir) tritulal act.
triunfador, -a. adj (dicho de alguien) trunfaol, -ora adj.
triunfal. adj (dicho de algo) trunfal adj.
679
triunfar. act trunfal act.
triunfo. m trunfu m.
trocha. f atrocha, trocha f; trochil m; atrochaeru m.
troj. f atroxi f, troxi m; ENO (depósito) trullu m; (guardar en la troj) atroxal act.
trola. f (mentira) gavola, bola, havá, patuta, pezuña, trola f.
trolero, -a. adj (dicho de alguien) patuteru, -a adj.
tromba. f METEOR trompa f.
trombo. m MED trompu m.
trombón. m MÚS trompón m.
trombosis. f MED tromposi f.
trompa. f ZOOL trompa f 2 MÚS trompa f; (arpa de boca) trompi m 3 (borrachera)
tunda, peana, turca, trompa f.
trompazo. m trompazu m.
trompeta. f MÚS trompeta f.
trompetista. m MÚS trompeteru m.
trompicar. act tropical, trompical act; entropical act.
trompicón. m trompicón, barahustón m, cambotá, camballá f || loc a ~es: a talluscus,
a estrompiconis, a pechugonis loc || fr hacer a ~es: renqueal act.
trompo. m DIV trompu m 2 DIV (juego) trompu m 3 (giro de un vehículo) trompu m.
tronada. f METEOR troná, truena f; tronalera f.
tronar. act METEOR tronal act.
tronar. act METEOR tronal act; rebumbal act.
tronchar. act estronchal, tronchal act; janchal act 2 med (de risa) estronchal-si med.
troncho. m BOT tronchu m.
tronchudo, -a. adj BOT (dicho de una hortaliza) tronchu, -a adj.
tronco. m BOT troncón m; BOT (verde) tronca f; (grueso que sostiene el fuego) arrimón,
680
arrimaol m; BOT (parte inferior del tronco) tronquera f; (sobre el que se corta la leña)
marru m; (que tiene un lado seco) acostanau, -á adj 2 (ascendiente) tueru m.
tronera. f ARQ mirilla, piquera, tronera f.
tropel. m trupi f.
tropezar. act trompeçal act; atortubillal act; entrompeçal act; (obstáculo con el que se
tropieza) trompicaeru m.
tropezón. m trompeçón m; (andar a tropezones) trastaleal act; (que siempre tropieza
mucho) trompeçón, -ona, zancajosu, -a adj; (persona que se tropieza continuamente)
trompitalegas com || loc a ~es: a trompeçonis, a trombas lombas, a arrancahinca loc 2
(en una comida) gusarapu m.
tropiezo. m trompieçu m.
trotamundos. com trotalindis com.
trotar. act potreal, trotal, halencal act; (continuamente) troteal act.
trote. m troti m; (continuo) troteu m; (corto) halenqui m || loc al ~: al troti loc.
trozo. m cachu, troçu m; (pequeño) cachinu, cachuelu, tajiqui m; (grande) farraju,
farrangallu, somarru, ñoñu, tangallu, trangallu, taraçón, troçancu, tolondrón, çaragutu
m; (mal cortado) ataraçón, cachuju m; (desgarrado) pergal m; (pedazo cortado de un
alimento) çalacu, çalaqui, mendru, siernu, ñoñu, tueru m; (grande de pan) çalacón m;
(de pan duro) ñu m; (de carne o pescado) ataraçau m; (de barro o vasija) retejón m;
AGR (trozo de tierra de poca calidad) rehaziu m; (hacer trozos) cachal act; escachal act.
trucha. f ZOOL trucha f.
truco. m trucu m || fr coger el ~: cogel el tranquillu, cogel el rengui, cogel el mursu fr.
trueno. m METEOR truenu m; (grande) tronaçu m; METEOR (sonido) troníu, rebumbíu
m; METEOR (conjunto de truenos) tronera f; METEOR (muchos truenos) tronalera f.
trueque. m truecu, truequi m || loc a ~: a trocu, a maquila loc.
trujillanense. adj GENT trugillanensi adj; HIPOC bachillel adj.
trujillano, -a. adj GENT trugillanu, -a adj; HIPOC conquistaol, -ora adj.
trullo. m (depósito) trullu m 2 (cárcel) fam trillu, trullu m, gayola f; pavera f fam.
681
truncamiento. m estronchu, estronchi m.
truncar. act (partir) estronchal act 2 (interrumpir) estroncal act.
truño. m fam! ñorda, trullá f, cutruñu m 2 (cosa de mala calidad) turugullu m.
tsunami. m METEOR sulami m.
tu. adj acort tu adj acort, tuyu, -a adj.
tú. pron tu pron.
tuberculosis. f MED tuberculosi f.
tuberculoso, -a. adj (dicho de alguien) tuberculosu, -a adj.
tubo. m tubu m; (tener entrada y salida un tubo) trascanal act.
tueco. m BOT tocarru m, tocarra f 2 (oquedad) tueca f; trocaeru m.
tuero. m BOT retoru, tueru, carrueçu, tuermu m.
tuerto, -a. adj (dicho de alguien) tuertu, -a adj.
tuétano. m tútanu m.
tufillas. com tufiñas com.
tufo. m fatu, tufu m.
tufo. m tufu m 2 (hedor) fatu, tufu m.
tugurio. m morieru m fig.
tullido, -a. adj (dicho de alguien) tullíu, -a adj.
tullir. act (hacer perder el movimiento) tullil act.
tumba. f tumba f.
tumbar. act (hacer caer) cael act 2 (echar, acostar) echal act; cambal act 3 AGR (un
cereal o planta) encamal act 4 med (acostarse) echal-si, tiral-si, hondeal-si, acarval-si,
achinaral-si, amajal-si, atoldal-si, atroxal-si, engorgolal-si med, estiral el lomu fr; (de
mala manera) atassajal-si med; (a la bartola) atrenguazal-si med.
tumbar. act (hacer caer) cael, tumbal act 2 (inclinar) tumbal, echal act 3 med (echarse,
reposar) tumbal-si med.
tumbo. m cambotá, costrapalá f, costalazu, tumbu, tambalucu, çarambutón, guachi m.
682
tumor. m MED nacencia f.
tumulto. m trupi, patulea, germanía f; (riña) timbirimba, testajina f.
tunante, -a. adj (dicho de alguien) tunanti, -a adj.
tunda. f (paliza) pámpana, panaera, tarahunda, tunda, tundra, tondá f; burdeu m.
tundir. act tundil act.
tunecino, -a. adj GENT tunisinu, -a adj.
túnel. m tuni m 2 ARQ tuni m.
tuno, -a. adj (dicho de alguien) tunu, -a, turín, -ina, coscujeru, -a adj, abissiniu m 2 (de
la tuna) tunu, -a adj.
tuntún. m loc al ~: al tuntún loc; al buen ~: al güen tuntún loc.
tupa. f tupa f 2 (hartazgo) tupa, tupiná, tupitaina, tupitanga f; (intenso) tupitina f 3
(cantidad) tupa f.
tupé. m tupel m.
tupir. act tupil act.
tupper-ware. m fiambrera, ortera f.
turba. f trupi f.
turbación. f açogamientu m.
turbado, -a. adj (dicho de alguien) açogau, -á adj.
turbar. act (alterar) desinquietal, dimutal, soliviantal act; (afligir) escongojal act 2 med
açogal-si med.
turbio, -a. adj (dicho de un líquido) engüeltu, -a, arregüeltu, -a, hoscu, - a, turviu, -a adj
|| loc en asuntos ~s: en zancas de morgañu loc.
turco, -a. adj GENT turcu, -a adj.
turco. m (idioma) turcu m.
turcomano, -a. adj GENT turcomanu, -a adj.
túrdiga. f túrdiga f.
turismo. m visiteu m; turismu m; (de playa) prayeu m.
683
turista. m visitaol m (gorrón) gruñiol, gañoti, tiracocis m.
turma. f GAN turmas, gandumbas fpl.
turnar. act aturnal act 2 med aturnal act.
turno. m ves f 2 (en un trabajo) turnu, turniu m 3 (de riego) dúa f 4 DIV (en un juego)
turnu m; toca f || loc por ~s: a toca loc.
turulato, -a. adj (dicho de alguien) tirulatu, -a adj.
tus. loc sin decir ~ ni mus: ni tulli ni mulli, ni guti loc.
tuso. interj tuto, chucho interj.
tute. m DIV tuti m 2 (paliza) tuti, julepi, xabequi m.
tutear. act tuteal act.
tuteo. m tuteu m.
tutía. f fr no haber ~: nõ avel tutía [de] fr.
tutiplén. m loc a ~: a tutiprén loc.
tutor. m (rodrigón) roanga f.
tuvaluano, -a. adj GENT tuvaluanu, -a adj.
tuyo, -a. adj tuyu, -a adj.
684
U
u. f (letra) u f 2 (grafía) u f.
ubicar. act assitial act 2 med assitial-si med.
ubio. m AGR lubiu m.
ubre. f GAN ubri, teta f; amoju m; GAN (con las ubres llenas) envará, envarillá adj; GAN
(de ubre pequeña y puntiaguda) tetigatúa adj; GAN (de poca ubre) titarrata adj; GAN
(quedarse sin leche en las ubres) enxugal-si med.
ucraniano, -a. adj GENT ucranianu, -a adj.
uebos. mpl (necesidad) ebus mpl || loc por ~: por güebus loc || fr mandar ~:
mandal güebus fr.
ufanamente. adv campantimenti adv.
ufano, -a. adj (dicho de alguien) campanti adj.
ugandés, -a. adj GENT ugandés, -esa adj.
uh. interj u, ‘u, bu, bo interj.
úlcera. f MED úlçura f; (corneal) nuvi f.
ulcerar. act MED encetal act 2 med MED encetal-si med.
último, -a. adj (dicho de algo) últimu, -a, caberu, -a adj; (parte última de algo)
ultimación f, ultimaju m || loc en las ~s: alas últimas loc; por ~o: de por últimu, polas
últimas loc || fr estar en las ~as: estal nel acabossi fr 2 (apartado) últimu, -a adj 3
(avanzado) últimu, -a adj.
ultrajar. act hazel una falsedá fr; (violar) enviolal act.
ultraje. m falsedá f.
ultramarinos. m comerciu, trasmarinu m.
ulular. act hucheal, ahucheal, alulal act.
umbra. f ombría f.
umbral. m lumbral m.
685
umbría. f sombría, ombría f; nortizu m; sombríu m.
uña de león. f BOT uña-de-león f.
uña. f ANAT uña f; (parte blanca de la uña) pecau m; (parte carnosa bajo la uña) lumbri
f 2 ZOOL uña f.
uncir. act AGR enganchal, encangal act; uñil act; ayugal, ayuntal, assujetal, agarral,
apergollal, act.
undécimo, -a. adj onzinu, -a, onzi adj.
uñero. m MED uñeru m, uña f.
ungüento. m ingüenti, ingüentu, unteriu m.
únicamente. adv únicamenti adv.
único, -a. adj (dicho de algo o alguien) únicu, -a adj.
unidad. f unidá, uniá f 2 (elemento único) unidá f.
unido, -a. adj (dicho de algo) cogíu, -a adj 2 (dicho de alguien) uníu, -a adj.
unión. f juntura, pega f; (al hacer las paces) juntiña f
unir. act unil act; uñil act; (persona que une un grupo, una sociedad, etc.) ajuntaol m.
unisex. adj (dicho de algo) neutru, -a adj.
universidad. f nuversidá f.
universo. m universu m.
uno, -a. adj (dicho de algo sin dividir) unu, -a adj.
uno, -a. pron unu, -a pron || loc de ~ en ~: a unu a unu loc; de ~ a otro: de unu en
sotru loc; ~ a otro: unu en sotru loc.
uno. m unu m 2 (grafía) unu m.
untar. act untal act; (de crema) encremal act; (de grasa) engrassal act; PESC (con cebo
las trampas) lual act.
unto. m untu, unti, unturiu m; (animal) untu, unti m.
untuoso, -a. adj (dicho de algo) untuosu, -a adj.
untura. f unturia f.
686
urbano, -a. adj (dicho de algo) urbanu, -a adj.
urdimbre. f COST urdiembri f 2 (trabazón) urdiembri f.
urdir. act (tramar, idear) hilal act.
urgencia. f urgencia f 2 (emergencia) urgencia, emergencia f; (médica) urgencia f 3
(necesidad, auxilio) precisa f.
urinario. m orinariu m.
urna. f urnia f 2 (ataúd) urnia f.
urogallo. m ZOOL urogallu m.
urraca. f ZOOL pega, pegocha, furraca, alburraca, picaraça f.
urticaria. f MED cogíu, encontrau, simbuscalu m, orticaria f.
urugayo, -a. adj GENT uruguayu, -a adj.
usagre. m VETER usagri m.
usagreño, -a. adj GENT usagreñu, -a adj; HIPOC pançón, -ona adj.
usar. act gastal, usal act, dal serviciu fr || loc a medio ~: de meyu usu loc.
usía. pron usía pron.
uso. m gastu, usu m || loc al ~: al torteu loc || fr hacer ~: gastal, usal fr 2 (costumbre)
usança f.
usted. pron vusté, usté pron.
usual. adj (dicho de algo corriente) corrienti adj.
usualmente. adv corrientimenti, polo regulal loc.
usurero, -a. adj (dicho de alguien) essureru, -a adj.
utensilio. m achiperri, aperu, avíu, apareju m; apañus, achacalis mpl; estrumentu m.
útil. adj (dicho de algo) aparenti, curiosu, -a, uti adj; (provechoso) socorríu, -a adj.
útil. m avíu, achiperri, talabartu, aguisillu m; alpéndaris mpl; (lugar donde se almacena)
dispensaeru, despensariu m.
utilidad. f servimientu m; aparencia f; utilidá f.
utilización. f gastu, usu m.
687
utilizar. act gastal, usal act.
utrero, -a. adj GAN (dicho de un novillo) utreru, -a adj.
uva. f BOT uva f || fr tener mala ~: tenel mala pipa, tenel mala uva fr. || TIP cojón de
gallu m (|| cierto tipo de uva); uva barba f (|| de cierta variedad); uva cagalera f (||
blanca de poco mosto); uva cagona f (||idem); uva cagalona f (|| idem); uva cigüenti f
(||uva cigüete); uva de cuelga f (|| la que sirve para conservar colgada); uva de mesa f
(||uva de mesa); uva de pisa f (|| la destinada para hacer mosto o vino); uva montúa f
(|| la blanca y grande pero de hollejo grueso); uva negra f (|| uva negra); uva passa f
(||uva pasa); uva teta-de-vaca f (|| uva teta de vaca); uva parrilleja f (|| uva de vino);
uva palomina f (|| uva palomina); uva ruvia f (|| la que es blanca).
uve. f (letra) uvi, vau f 2 (letra w) uvi dupli f.
úvula. f ANAT gallitu m, campanita f.
uzbeko, -a. adj GENT uzbeku, -a adj.
688
V
vaca. f ZOOL vaca f; GAN (de color blanco) baldeau, -á adj; GAN (que tiene el hocico
negro y lo demás blanco) bornicegu, -a adj; GAN (que da mucha leche) cañega adj.
vacación. f (periodo vacacional) quinzena f, vagacionis fpl || fr estar de ~es: estal de
quinzena, estal de vagancia, estal de vacancia fr.
vacada. f GAN vacá f.
vacante. adj (dicho de un puesto) vaganti adj.
vaciado. m vaziju m.
vaciar. act vazial act; (acción continua) vaziaeru m 2 (verter) vazial act.
vacilación. f cancaneu m.
vacilar. act (no saber) cancaneal, hongueal, zarzaleal, raneal, açabucal, estribal [en] act
vacío, -a. adj (dicho de algo) vazíu, -a adj; (dejar vacío) ahorral act || fr irse de ~: dil-si
de vazíu, dil-si de vacu fr.
vacío. m vazíu m.
vacucha. f GAN despect vacu m despect.
vacunar. act envacunal act.
vacuno, -a. adj GAN (dicho de algo) vacunu, -a adj 2 MED vacuna f.
vácuo, -a. adj (dicho de algo) vacu, -a adj.
vadear. act achancal, barzeal act.
vadera. f vaera f.
vado. m vau m 2 (de una acera) vau m.
vagabundo. m vagamundu, corricaminus, corrimundus, carrilanu, presumanti, roa m.
vagar. act vagal act; (a deshoras) candileal act; (tener tiempo) vagal act.
vagina. f ANAT brocal, hochi, hurracu m, buraca f.
vago, -a. adj (dicho de alguien) vagu, -a, perru, -a, harón, -ona, manganu, -a, rogueru, -
a, zanganoti, -a, coscu, -a adj, mastín m; vaina com; (que está vago) aperreau, -á adj.
689
vagón. m vagón m.
vaguada. f hochi, hondinu m.
vaguear. act envagueal, vagueal, camanduleal, ganseal act, ahongal-si med.
vagueo. m camanduleu m.
vaguería. f perrería, magarça, magancha f.
vahar. act abafal, baheal, abufal act.
vaharina. f bafarina f.
vahído. m bahíu m.
vaho. m bahíu, vapol m; (que desprende un alimento mal digerido) huminu m; (llenar
de vaho) embahal act.
vaina. f BOT vaina f, çurrón m; gárvula, gavilla f; BOT (tierna de judía verde) herreti m;
AGR (romper la vaina del garbanzo con el zurriago) machotal act.
vainazas. com jarramanta, mantela com.
vainilla. f BOT vainilla f 2 BOT (fruto) vainilla f 3 (sabor) vainilla f.
vaivén. m -i-vieni m; çambarcazu m; (cosa que hace vaivenes) cequesmequi m.
vajilla. f loza f; vasija f; (mueble para colocar la vajilla) porcelaneru m.
valdastillano, -a. adj GENT valdestillanu, -a adj; HIPOC cuqueñu, -a adj.
valdecaballerense. adj GENT valdecaballerensi adj; HIPOC javalín, -ina adj.
valdecañejo, -a. adj GENT valdecañeju, -a adj; HIPOC portugués, -esa adj.
valdefuenteño, -a. adj GENT valdefuenteñu, -a adj; HIPOC cucón, -ona adj.
valdehúncaro, -a. adj GENT valdeúncaru, -a adj; HIPOC los del cogoti largu loc.
valdeobispeño, -a. adj GENT valdobispeñu, -a adj; HIPOC esparragueru, -a adj.
valdesaloreño, -a. adj GENT valdesaloreñu, -a adj.
valdetorreño, -a. adj GENT valdetorreñu, -a adj; HIPOC barrenu, -a adj.
valdiense. adj GENT valdiensi adj.
valedero, -a. adj (dicho de algo) valieru, -a adj.
690
valenciano, -a. adj GENT (natural de Valencia de Alcántara) valencianu, -a adj;
valentinu, -a adj 2 (natural de Valencia de Las Torres) valencianu, -a adj 3 (natural de
Valencia de Mombuey) valencianu, -a adj 4 (natural de Valencia del Ventoso)
valencianu, -a adj 5 (dicho de la capital y la región Valenciana) Valencia’l Cid f.
valenciano. m (lengua) valencianu m.
valer. act (tener valía) valel act; (persona de poco valer) pingaju, pelleju, guacharrín,
pelindraju, cagabarrilis m; (mujer de poco valer) escamochu m 2 (costar) importal, valel
act 3 (servir) valel act 4 (valerse) avalel-si, valel-si med, gaspaleal act.
valeriana. f BOT valeriana f.
valeroso, -a. adj (dicho de alguien) valorosu, -a adj.
valía. f valía f; (persona de valía para alguien) prenda f.
validar. act aproval act.
valiente. adj (dicho de alguien) valienti adj; reziu, -a, arrestau, -á, bragau, -á adj;
(temerario) ligeru, -a adj 2 pond valienti, hoíu, -a, carinegru, -a pond.
valijero. m (entre pueblos) peatón m.
valioso, -a. adj (de algo) valorosu, -a, valeeru, -a adj 2 (de alguien) valeeru, -a adj.
valla. f (cada una de las vallas de un redil o similar) angarilla, valla f 2 (conjunto) valla f.
vallado. m cercau, vallau m.
vallar. act avallal act.
valle. m valli, va m; (amplio) vallau m 2 (cuenca) valli m.
vallejo, -a. adj GENT valleju, -a adj.
vallero, -a. adj GENT valleru, -a adj.
vallezuelo. m venagi m.
valor. m (estimación) valol m 2 (coraje) valol m.
valoración. f valoreu m; valuación f; (rápida y provisional) tasmeu m.
valorar. act valoreal act.
valrieño, -a. adj GENT valrieñu, -a adj.
691
vals. m MÚS val, vas m.
valuenguero, -a. adj GENT valuengueru, -a adj.
valverdano, -a. adj GENT valverdanu, -a adj.
valverdeño, -a. adj GENT (natural de Valverde de Burguillos) burguilleanu, -a,
valverdeñu, -a adj; HIPOC pançón, -ona adj 2 (natural de Valverde de Leganés)
valverdeñu, -a adj 3 (natural de Valverde de Llerena) valverdeñu, -a adj 4 (natural de
Valverde de Mérida) valverdeñu, -a adj.
valverdero, -a. adj GENT valverdeiru, -a adj; HIPOC çarabatu, -a adj.
valviense. adj GENT vareñu, -a adj; valviensi adj; HIPOC barbúu, -a, parceleru, -a adj.
válvula. f válvula f.
valxeritense. adj GENT valxeritensi adj.
vanagloriarse. med postineal, rebumbeal, zorreal act; vazinal, presumil act; dal-si
cartel, dal-si postín fr.
vanidad. f (presunción) zancajería f, copeti m; (apariencia) fachenda f; (inutilidad)
azurdimientu m.
vanidoso, -a. adj (dicho de alguien) importanciosu, -a, copetúu, -a, cogotúu, -a,
enteníu, -a, fachendosu, -a, rempompulíu, -a adj; alabanciosu, -a adj.
vano, -a. adj (dicho de algo) vanu, -a adj || loc en ~o: en baldi loc, tontamenti adv 2
(dicho de un fruto) vanu, -a, horru, -a adj 3 (dicho de alguien) envanecíu, -a, regentaol,
-ora, esvanecíu, -a, güecu, -a adj.
vanuatuano, -a. adj GENT vanuatuanu, -a adj.
vapor. m vapol m.
vaporización. f espurreu m.
vaporizar. act espurreal act.
vaporoso, -a. adj (dicho de algo) vaporosu, -a adj 2 (que echa vapor) vaporosu, -a adj.
vapular. act envaculal act.
vapulear. (humillar) apulleal act 2 med vaculal act.
vapuleo. m (de un vehículo) vaculazu m.
692
vaquería. f GAN vaquería f.
vaquero. m GAN vaqueru m; GAN (joven) vaquerillu m.
vaquilla. f GAN vaquilla f.
vara. f vara f; (larga) varizu m, varola f; (larga y gruesa) varejón m; BOT (del olivo)
moitu, vara, varejón m 2 AGR (para varear) vara, vareaera f; (para aguijar) varijal f 3
(medida) vara f 4 GAN (de cerdos) vara f.
varal. m (palo largo) varal m 2 (del carro) vara f, varal m.
varazo. m varetazu m.
varear. act AGR (un olivo) vareal, vareteal, avareal, tumbal, duldeal act; AGR (acción
discontinua) avarejón m; AGR (persona que trabaja vareando) avareaol m.
vareo. m AGR avareu, vareu, vareteu m.
vareta. f vareta f || fr irse de ~: dil-si de varilla, dil-si de vareta, dil-si a viroti fr; cagal-si
a viroti fr 2 BOT (espárrago) vareta f.
variable. adj (dicho de algo) variabli adj.
variar. act varial act.
variedad. f variedá f.
varilla. f varilla f || fr fam irse de ~: dil-si a hilu, dil-si de bilreti, dil-si de varilla, dil-si de
vareta, dil-si a viroti fr.
vario, -a. adj (dicho de algo o alguien) variu, -a adj.
varita. f varita f || ~ mágica: varita de virtú f.
variz. f MED avarís f.
varón. m varón m.
varonil. adj (dicho de algo) varonil adj 2 (dicho de un hombre) varonil adj.
vasallo. m (criado) açacán m.
vasar. f (de la chimenea) topetón, poyeti, poyetón, vasal, m, aleta, toça, encañá,
vasarilla, vasalera, vasareta f; (triangular) vasarillu m; (mueble que sirve de vasar)
vasareju m.
693
vasco, -a. adj GENT vascu, -a adj.
vasco. m (idioma) vascu m.
vaso. m vasu m; (alargado para beber) tubu m; (de hojalata) vasu jolata m; (cantidad
que hace un vaso) vasau m; (este mismo lleno) vasau m.
vástago. m BOT vástiga f; BOT (grande) vastigón m; AGR (el que sale de la parte inferior
del árbol) potronera, potrera f, chopón, barbau m; AGR (primer vástago del cereal)
aujeta f; AGR (nocivo de la vid) espoldru m; AGR (el que cría retoños) rabizánganu m;
(golpe dado con un vástago) vastigazu m.
vástiga. f BOT vástiga f; (golpe dado con una vástiga) vastigazu m.
váter. m taça f, vati m.
vaticinar. act adivinal, agural act.
vaticinio. m anunciu m.
vecero, -a. adj (dicho de alguien) vezeru, -a adj.
vecindad. f vezindá f.
vecino, -a. adj (dicho de algo o alguien) vezinu, -a adj 2 (próximo) vezinu, -a adj 3
(dicho de alguien que vive cerca) vezinu, -a adj.
veda. f CINEG veda f.
vedija. f gueja f; GAN (mechón de lana) vedija f.
vega. f vega f.
veganismo. m veganeu m.
vegano, -a. adj (dicho de alguien) veganu, -a adj.
vegavianero, -a. adj GENT vegavianeru, -a adj.
vegetal. adj (dicho de algo) vegetal adj.
vehemencia. f ansia f.
vehículo. m carrucha f, vículu m.
veinte. adj venti adj.
veinte. m venti m.
694
veinteañero, -a. adj (dicho de alguien) venteñu, -a adj.
veinticinco. adj venticincu adj.
veinticinco. m venticincu m.
veinticuatro. adj ventiquatru adj.
veinticuatro. m ventiquatru m.
veintidós. adj ventidós adj.
veintidós. m ventidós m.
veintinueve. adj ventinuevi adj.
veintinueve. m ventinuevi m.
veintiocho. adj ventiochu adj.
veintiocho. m ventiochu m.
veintiséis. adj ventisseis adj.
veintiséis. m ventisseis m.
veintisiete. adj ventissieti adj.
veintisiete. m ventissieti m.
veintitrés. adj ventitrés adj.
veintitrés. m ventitrés m.
veintiuno, -a. adj ventiunu, -a adj.
veintiuno. m ventiunu m.
vejado, -a. adj (dicho de algo) lobateau, -á adj; (usado) repassau, -á, reveníu, -a adj 2
(dicho de alguien) alumbrau, -á, breau, -á, aporrazau, -á adj.
vejar. act çaleal act; (de manera que haga la ropa girones) espinçoleal act.
vejez. f viejés, viejura f.
vejiga. f ANAT vejiga, bozina f.
vela. f (vigilia) vela f 2 (para dar luz) vela f; (base de la vela) capachina f 3 pl (mocos)
toqueras fpl.
695
velada. f velá f.
velatorio. m veloriu, velatoriu m; peronia, velá f.
veleta. f revijuela, veleta f 2 (persona voluble) veleta, siguerillas com.
vello. m pelu m; (púbico) pelucu m, peluquera, pelusera, morgañera f; (escaso)
pelusina f.
vellocino. m GAN vellón m.
vellón. m GAN vellón m; GAN (de un cordero de un año o menos) añinus mpl.
vellorita. f BOT bellorita f.
velo. m velu m; (de luto) covija f; (negro de seda) gasa f.
velocidad. f ligereza f; velocidá f; (coger velocidad) huyil act, embalal-si med.
velón. m hachón m.
velorio. m veloriu m.
veloz. adj (dicho de una persona o un animal) ligeru, -a adj 2 (dicho de algo) ligeru, -a
adj 3 (dicho de un vehículo) ligeru, -a, huerti adj.
velozmente. adv ligeramenti, ligeru adv; (resueltamente) a braçu partíu loc.
vena. f ANAT vena f; (dicho del ojo al que se le notan muchos las venas) enrramau, -á
adj || ANAT ~ safena: vena essáfaga f 2 (corriente de agua subterránea) vena f 3
(gesto afeminado) vena f 4 (inspiración) vena f.
venático, -a. adj (dicho de alguien) lunariu, -a, maniosu, -a, avenáticu, -a adj.
vencejo. m AGR atillu, ataeru, atiju, atíu, venceju m 2 ZOOL avión m.
vencer. act (superar) vencel act 2 (pasar) vencel act 3 (ganar) vencel act.
vencetósigo. m BOT vencetóssigu m.
venda. f venda f.
vendaje. m vendagi amb.
vendar. act envendal act.
vendaval. m airazu, matacán m.
vender. act vendel act; (por las casas) rogal act 2 (exponer) vendel act 3 med (dejarse
696
sobornar) vendel-si med.
vendimia. f AGR vendimia f 2 AGR (época) vendimia f.
vendimiador. m AGR uveru, vendimiaol m.
vendimiar. act AGR vendimial act.
veneno. m venenu m; (de ciertos animales) garu m 2 (cosa nociva) venenu m.
venenoso, -a. adj (dicho de algo) envenenosu, -a adj.
veneración. f adoración, veneración f.
venerar. act adoral, veneral act.
venéreo, -a. adj MED (dicho de una enfermedad) mundanu, -a adj.
venero. m veneriu m, mairi del’augua f; (conjunto de veneros) venagi m.
venezolano, -a. adj GENT venezolanu, -a adj.
venga. interj enga interj 2 (para dar prisa) enga, hurda, hupe interj.
vengar. act descruíl-si med, vengal act 2 med vengal-si med.
vengativo, -a. adj (dicho de alguien) vengarosu, -a, vengativu, -a, mandingosu, -a adj ||
fr ser ~: tenel un tragu fr.
venida. f venía f; venimientu m.
venir. act venil act 2 (acercarse) venil act 3 (proceder) venil act.
ventaja. f ventaja f.
ventajoso, -a. adj (dicho de algo) aventajau, -á adj.
ventana. f ventana f; (que tiene muchas ventanas) aventanau, -á adj.
ventanal. m ventanal m.
ventanilla. f ventanilla f; ventanillu m.
ventanuco. m ARQ ventanuchu, ventanucu m; (de un pajar) pajareta, hurdiera,
hurdiaera f, aventaeru m.
ventarrón. m METEOR airazu, ventuscu, ventarrón, ciclón m.
ventear. act METEOR (hacer viento) assopral act.
697
ventilador. m ventilaol m.
ventilar. act vaporiceal, ambiental, aireal, ventilal act 2 med fam (acabar) enxaretal-si,
emprumal-si med 3 med fam! (follarse) zumbal-si med fam!
ventisca. f METEOR ventisca f, ventarrón m.
ventosa. f ventosa f 2 ZOOL ventosa f.
ventosear. act ventoseal act.
ventosidad. f (pedo) peu m.
ventoso, -a. adj METEOR (dicho del tiempo) borrascosu, -a adj.
ventregada. f ventragá f.
ventril. m ALBARD ventril m.
ver. act vel act; (advertir con la vista) guipal, minal act; (de improviso) guipal act 2
(observar) vel act.
vera. f (orilla) vera f || loc a la ~: ala vera [de] loc, envera [de] adv.
veranear. act embranal, enveranal act.
verano. m branu, veranu m; (mucho calor en septiembre u octubre) veranillu [del
bembrillu] m.
verato, -a. adj GENT veratu, -a adj.
verbasco. m BOT varbascu, guardilobu m 2 (lodo, suciedad) varbascu m.
verbenear. act verbereteal act.
verbo. m (palabra) verbu m || loc en un ~: nun verbu, nun verbi, nun dos por tres loc 2
(categoría) verbu m.
verbosidad. f alabia f.
verdad. f verdá, ralidá f || loc en ~: enteramenti adv; (decir verdades que hieren) dal
ena mataúra fr.
verdaderamente. adv enteramenti, relativamenti adv, en verdá loc; ala lei loc.
verdadero, -a. adj (dicho de algo) verdaeru, -a adj; veru, -a adj.
verdal. adj (dicho de un fruto) verdeju, -a adj.
698
verdasca. f vardasca f; (larga) vardascu m; (para azotar) açoti m.
verdascazo. m vardascazu, vergajazu m.
verdasco. m verdiascu, vergaju m.
verde. adj (dicho de algo) verdi adj; (tirando a verde) verdinu, -a adj 2 (sin madurar)
verdi, pelotu, -a adj; (dicho de un fruto) verdi, trechón, -ona adj; (dicho del tabaco)
harochu, -a adj; (dicho de un garbanzo) verdejón, -ona adj 3 (inexperto) verdi,
verriondu, -a adj 4 (obsceno) guarru, -a adj; (con propósito sexual) babosu, -a adj.
verdecer. act verdeal act.
verdecillo. m ZOOL chamarín m, sedalina f.
verdeo. m verdeu m.
verderón. m ZOOL verderón, silgueru delos feus m.
verdín. m verdín m.
verdinal. m verdinal m.
verdinoso, -a. adj (dicho de algo) verdinosu, -a adj.
verdolaga. f BOT verdurilla, verdolaga f.
verdor. m verdol m.
verdoso, -a. adj (dicho de algo) averdau, -á, verdinosu, -a adj 2 (dicho de los ojos)
verdosu, -a adj.
verdura. f (alimento) verdura n; verdulaju m; (en una comida) filistraju m, çaragalla,
maturranga, verdolaga n; (abundancia de verduras) vetualla n 2 (hortalizas) verdura f;
(vendedor de verduras) verduleru m.
vereda. f verea f; (persona que transita por veredas) vereeru m; (limpiar una vereda)
esvereal act.
verga. f BOT verga f, vergu m; (donde crecen muchas vergas) vergal m 2 (pene) verga f;
vergaju, verdolagu, vilortu m; meona, minga f; (del cerdo) vergajera f.
vergel. m verdinal, rosel, vergel m.
vergonzante. adj (dicho de algo) vergonçosu, -a, vergonçanti adj.
vergonzoso, -a. adj (dicho de alguien) vergonçúu, -a, tanu, -a adj.
699
vergüenza. f (pudor) vergüença, vergoña f; (ajena) alipori m || fr dar ~: dal vergüença,
dal vergoña fr 2 (timidez) vergüença f.
vericueto. m bericuetu, pericuetu m.
verídico, -a. adj (dicho de algo) veríticu, -a adj.
vermú. m vermús m; (aficionado a los vermús y a las copas) vermuseru m.
verraco. m GAN varracu m.
verraquear. act varraqueal act.
verriondo, -a. adj (dicho de un animal) verriondu, -a, verrinchonchu, -a, viciau, -á adj 2
(dicho de alguien) verrinchonchu, -a adj.
verruga. f MED verruga f.
versátil. adj (dicho de alguien) luneru, -a, lunariu, -a adj.
verso. m vessu m.
vértebra. f ANAT cuenta f.
vertedera. f AGR verteera f 2 (arado) verteera f.
vertedero. m verteeru m.
verter. act vertel act 2 (derramar) vertel, cael act 3 (de un recipiente a otro) tarreal act.
vesícula. f ANAT vesícula f.
vestido. m vestíu m; (tosco, camisa) sacu m; (extravagante) garipolu, ternu m; (de una
sola pieza con peto) pichi m.
vestidura. f hatu m.
vestigio. m (de rastro) huellu m 2 (de restos) conseña n; CINEG (de actividad animal)
jechíu m.
vestimenta. f vestimienta n, hatu, hateau m; (llamativa o extravagante) antrof.
vestir. act hateal, vestil act; (con ropa de domingo o de festivo) endomingal act; (mal
vestido) fiscallosu, -a, escolichau, -á adj || fr quedarse para ~ santos: dil-si al poyetón,
dil-si a bailal al poyetón, queal-si pa vestil santu fr 2 med hateal-si, vestil-si med; (para
una celebración) vestil-si de guapu fr.
700
vestuario. m (vestimenta) vestuariu m 2 (lugar para cambiarse) vestuariu m.
veta. f veta f.
veteado, -a. adj (dicho de algo) razau, -á adj.
veterinario. m vetelinariu m.
vez. f ves f; viagi m || loc a ~s: alas vezis, a vezis loc; a la ~: ala ves, ala par loc; algunas
~s: unas vezis loc; cada ~: a cá ves [que], de ca ves [que] loc; de ~ en cuando: en ves en
quandu, en quandu en ves, a trastesón loc; en ~ de: de ves de, por ves de, en ves de,
antigual de loc; la primera ~: la primel ves, de primel golpi loc; por primera ~: pola ves
primera, pola primel ves loc; por última ~: pola última ves loc; una y otra ~: otra ves i
sotra ves loc; unas ~s…, otras..: tan aína… tan aína… loc 2 (ocasión) ves f, viagi, golpi m;
(alguna vez) aliquandu adv 3 (turno) ves f || fr dar la ~: dal la ves fr
veza. f BOT verça, arvejaca f.
vía. f vía f.
viajante. m viajanti m.
viajar. act viajal act.
viaje. m viagi m 2 (carga) viagi m 3 (golpe) viagi m.
viajero, -a. adj (dicho de alguien) viajaol, -ora adj.
viajero. m viajanti m.
viandante. m viandanti m.
viandareño, -a. adj GENT viandareñu, -a adj.
viático. m viáticu m.
víbora. f ZOOL víbura f 2 fig (persona malintencionada) víbura f.
viborezno. m ZOOL viburalnu m.
vibrar. act brival act.
viciado, -a. adj (dicho de un olor) montunu, -a, montúu, -a adj.
viciar. act (corromper) vicial act.
vicio. m (defecto) viciu m 2 (costumbre) empiqui, ceviqui, viciu m; (continuo) enviciaeru
701
m; (perjudicial) viciu m; (sexual) empicaúra f.
vicioso, -a. adj (dicho de alguien) viciosu, -a adj; (sexual) encoñau, -á adj; (libertino)
manganti, -a, maguti, -a, hondeau, -á adj; segureju m.
vicisitud. f andacapairi m.
víctima. f vítima f; vítimu, -a adj.
victimista. com mantamojá com.
victoria. f vitoria f.
vid. m BOT viña f; AGR (de dos años sin ser injertada) garañuela f; BOT (que se extiende
mucho) parra f; (para dar sombra) parrón m.
vida. f (existencia) vida f || loc de toda la ~: de siempri, de tola vida’l mundu loc || fr
perder la ~: perdel el pelleju, perdel la pellica, perdel la pelleta fr 2 (actividad) vida f;
(que va buscándose la vida) zancaneru, -a adj; (tener mala vida) aperigallal act; (llevar
mala vida) aperigallal-si act || fr buscarse la ~: granilleal, zancaneal, arganeal, endilgal,
ruqueal, calqueal act, aparpal-si-las fr fam 3 (duración) vida f.
vidente. m veol m.
vídeo. m vidiu m 2 (cinta) vidiu m 3 (reproductor) vidiu m.
vidriado, -a. adj (dicho de algo) alvedriau, -á adj.
vidriado. m alvedriau, alvedríu m.
vidriar. act ALF alvedrial act.
vidrio. m vidriu m.
vidrioso, -a. adj (dicho de algo) alvedriau, -á adj.
viejo, -a. adj (dicho de alguien) vieju, -a adj; (tirando a viejo) vejeti, -a adj; viejarracu, -a
adj despect; (dicho de una caballería) políu, -a adj 2 (dicho de algo) vieju adj; (que ha
durado mucho) añeju, -a adj; (dicho de algo desvencijado) tarantosu, -a, tartanosu, -a
adj; (que ha excecido su tiempo de vida útil) repassau, -á adj.
viento. m METEOR airi m; vientu m; (fuerte) borrasca f, airoteu m; (húmedo) marea f;
(dicho del viento seco) yermu adj; (dicho del viento embravecido) aboconau, vendu adj;
(que hace remolinos) arremolineau adj; (hacer viento) venteal act; (calmarse el viento)
702
echal-si, arrecachal-si med || loc ~ en popa: por sus tenoris loc || fr hacer ~: hazel airi,
hazel vientu fr.
vientre. m ANAT barriga f, bandul, baúl, bandullu, panderu m; GAN (abultado en los
animales) xerga f; (bajo vientre) aduenu m || fr hacer de ~: dal de cuerpu, hazel de
cuerpu fr.
viernes. m viernis m.
vietnamita. adj GENT vietnamita adj.
viga. f ARQ viga f; (cimera) quitazimbra f; (donde confluyen las aguas de un tejado)
çopamba f.
vigésimo, -a. adj (dicho de algo o alguien) venti adj.
vigilado, -a. adj (dicho de alguien) afilau, -á, vegilau, -á adj.
vigilancia. f escuseu m, vegilancia f; GAN (del ganado) custodia f.
vigilante. m vegilanti m; (de acequias y canales) acequieru m.
vigilar. act escuseal, vegilal act; dil al tantu [de] loc; enfilal act; (vigilando) al tantu, ala
mira loc 2 (guardar) acostodial act; GAN (el ganado) costodial, cuidial act.
vigor. m (virtud) virtú f; pulencia f; (fuerza) çorrumbu m; AGR (perder vigor una planta)
decrecel act.
vigorizar. act arrezial act.
vigoroso, -a. adj (dicho de una persona o un animal) viru, -a, barrenosu, -a, vigorosu, -a
adj 2 BOT (dicho de una planta) viciosu, -a adj; (que no tiene vigor) amilanau, -á adj.
vihuela. f MÚS viuela f.
vil. adj (dicho de alguien) perru, -a, perreru, -a adj; (persona vil) andrómila f.
vilano. m BOT agüelinu, agüelitu, paxaritu, remolinu m.
vilipendiar. act despelletal act.
villa. f villa f.
villafranqueño, -a. adj GENT villafranqueñu, -a adj.
villafranqués, -a. adj GENT villafranqueñu, -a, villafranqués, -esa adj.
703
villagonzaleño, -a. adj GENT villagonçaleñu, -a adj, HIPOC galapagueru, -a adj.
villalbejo, -a. adj GENT villalveju, -a adj; HIPOC retuertu, -a, daleau, -á adj.
villamelano, -a. adj GENT villamelanu, -a adj; HIPOC guritu, -a adj.
villamesiano, -a. adj GENT villamesianu, -a adj; HIPOC pirondu, -a adj.
villancico. m villanciscu m.
villano, -a. adj (dicho de alguien vil) perreru, -a, judíu, -a adj.
villanovense. adj GENT (natural de Villanueva de la Serena) villanovensi adj; HIPOC
serón, -ona adj 2 (natural de Villanueva de la Vera) villanovensi adj; HIPOC partochu, -a
adj 3 (natural de de Villanueva del Fresno) villanovensi adj 4 (natural de Villanueva del
Fresno) villanovensi adj.
villarejo, -a. adj GENT villareju, -a adj.
villariego, -a. adj GENT (natural de Villar de Rena) villariegu, -a adj 2 (natural de Villar
del Rey) villariegu, -a, villorru, -a adj.
villaro, -a. adj GENT villaru, -a adj.
villarteño, -a. adj GENT villarteñu, -a, villartanu, -a, villastanu, -a, villasceñu, -a adj;
HIPOC calabreñu, -a adj.
villasbuenero, -a. adj GENT villasgüeneru, -a adj; HIPOC çahinu, -a adj.
villejo, -a. adj GENT villeju, -a, villariegu, -a adj.
vilo. m loc en ~: en vilu loc.
vilorta. f AGR vilorta f.
vilorto. m vilortu, vilorti m.
viña. f viña f; lagal m; (silvestre) azeíllu m; (gran cantidad de viñas) viñeríu, viñeru m.
vinagre. m vinagri amb.
vinazo. m vinarra f.
vínculo. m atillu, atiju m 2 (tradición) arreata f.
viñedo. m BOT parral, parriçu m.
vino. m vinu m; pirriaqui m; (flojo) vinati m; (de elaboración casera) pitarra f, del país
704
m; (primer vino que sale de la uva) polienta f mostu m; (cosecha pequeña de vino)
polienta f; (rebajado con agua) enguachinau, -á adj; (que raspa en su gusto) retamosu,
-a adj; (dicho de la comida que sabe a vino) avinau, -á adj; (probar por primera vez el
vino de pitarra) pinchal act.
vinoso, -a. adj (dicho de un color) avinau, -á adj.
violar. act enviolal act; (forzar) aforçal act.
violencia. f bruteá, impotencia f; violencia f 2 (acción violenta) violencia f.
violento, -a. adj (dicho de alguien) violentu, -a adj 2 (dicho de algo) violentu, -a adj.
violento, -a. adj fr hacer sentir ~: hazel de más fr.
violero. m ENT violeru, violín m.
violín. m MÚS violín m.
virago. m mariolu, virolu, pirolu m.
virgen. adj (dicho de alguien) virgi, vigin adj; (dicho de una mujer que no es virgen)
fondeá adj (persona virgen) pimpollu m 2 GAN (dicho de un animal) horru, -a adj.
virgen. f REL virgi, vigin f.
virginidad. f (que ha perdido la virginidad) desojau, -á adj.
virola. f (anilla) virola f.
virtud. f (excelencia) virtú f.
viruela. f MED rañas fpl, virgüela f.
virulé. f loc a la ~: ala birulé loc
virus. m MED viru m || fr contraer un ~: encocal-si med.
viruta. f rizu, barquillu m, viruta f.
visaje. m visagi m.
víscera. f ANAT assaúras fpl; tripas fpl; colgajus mpl fam.
viscoso, -a. adj (dicho de algo) melosu, -a adj; (dicho de una sustancia) refalosu, -a,
revalosu, -a adj; (sustancia viscosa al corromperse algo) melu m.
visible. adj (dicho de algo) visibli adj 2 (dicho de algo o alguien que está a la vista o
705
presente) presenteru, -a adj.
visión. f (facultad) vista f 2 (objeto visto) visión f 3 (ensoñación) visión f.
visionar. act visional act.
visita. f vesita f || loc de ~: de vesita loc; (visitando casas ajenas continuamente) de
gambitus loc.
visitación. f vesitación f.
visitador. m vesitaol m.
visitante. m vesitanti m.
visitar. act vesital act; (por cumplir) hazel el rendivú fr; (acción continua de visitar)
vesiteu m; (que le gusta hacer visitas) vestión, -ona adj.
vislumbrar. act (percibir) avental act.
viso. m (apariencia) visu m || fr tener ~ de: tenel visus de fr 2 (reflejo) visu m 3 (prenda
femenina) visu m.
víspera. f víspira f; (de la noche de reyes) Nochigüenilla f.
vista. f (sentido) vista f || loc a la ~: ala vista loc; en ~ de: en vista que loc 2 (capacidad)
vista f 3 (panorama) vista, almiración f || punto de ~: vistal m.
vistazo. m visual, vistolá m; guipá, mirá, cará, golía f, guipu, guipi || fr echar un ~:
echal una guipá, echal una mirá fr, visteal, visoreal act.
visto, -a. adj (dicho de algo, una persona o un animal) vistu, -a adj; (superficialmente)
sonvistu, -a adj || loc ~ que: en vistu que loc 2 ARQ (dicho del ladrillo) vistu, -a adj.
vistoso, -a. adj (dicho de algo) vistosu, -a adj; (adornado) garifu, -a adj.
visual. adj (dicho de algo) visual adj.
visualizar. act vistal, visional act.
vitalidad. f energía f; (fuerza) estambri, çorrumbu m.
vítor. m vitu m.
vitrocerámica. f lumbri, vitru f.
vitualla. f vetualla n.
706
vituperar. act cañuteal, ahurreal act.
viudo, -a. adj (dicho de alguien) veyúu, -a, viúdu, -a adj.
vivalavirgen. m fam mangalochanu, -a adj.
vivales. m vivillu m.
vivar. m vival m; (sito del vivar) vivalera f; (meter en un vivar) envivalal act; (guarecerse
el conejo en el vivar) envivalal-si med.
vivaracho, -a. adj (dicho de alguien) vivureju, -a, rehilanderu, -a adj.
vivareño, -a. adj GENT vivareñu, -a adj.
vivaz. adj (dicho de alguien) vivás adj; (dicho de un niño) pijuriqui, -a, recanín, -ina adj;
(persona vivaz) alufra com.
viveño, -a. adj GENT viveñu, -a adj.
víveres. fpl conduchu m.
vividor, -a. adj (dicho de alguien) viviol, -ora adj; (persona vividora) andoba com.
vivienda. f vivienda f.
vivir. act vivil act.
vivo, -a. adj (dicho de una persona, animal o planta) vivu, -a adj 2 (dicho de alguien
espabilado) vivu, -a adj.
vizcaíno, -a. adj GENT viscaínu, -a adj.
vocabulario. m vocabulariu m 2 (libro) vocabulariu m.
vocación. f vocación f 2 REL vocación f.
vocal. f (sonido) vocal f 2 (letra) vocal, vogal f.
vocear. act vozeal, hurreu act.
voceo. m vozeu, hurreu m.
vocerío. m vozeu, espallafatu m.
vociferar. act gurulleal, grulleal act.
vocinglero. m barateru, bozineru, vozeru, galroteru m; alarmanti, bullarón, -ona adj.
vodka. m vosca f.
707
volada. f volandá f.
volandas. loc en ~: en gori, en peninu, de volín, en volín, en vilu loc.
volandero, -a. adj (dicho de un ave) volanderu, -a adj; revolandón, -ona adj 2 (dicho de
una piedra) molineru, -a, volanderu, -a adj 3 (dicho de algo inestable) volanderu, -a adj.
volantazo. m volantazu m.
volante. m (adorno) volanti m 2 (documento) volanti m 3 (pieza unida al eje) volanti m.
volantón, -a. adj (dicho de un ave) volanderu, -a, volandón, -ona adj.
volar. act volal act; (ser llevado por el aire) voleal act 2 (ir rápido) volal, voleal act.
volcán. m volcán m.
volcánico, -a. adj (dicho de algo) volcánicu, -a adj.
volcar. act embrocal, brocal act; (de arriba abajo) debrocal act.
volear. act AGR voleal act 2 (golpear el aire) voleal act.
voleo. m voleu m || loc AGR a ~: a puñu, a voleu loc.
volquete. m volqueti m; (capacidad) volquetau m; (lleno) volquetau m.
voltear. act volteal act; AGR (con una pala el grano) paleal act.
volteo. m volteu m.
voltereta. f baticulu, mataculu, pataculu, cambalús m, voltaneta, voltareta, volcaneta,
roanga, revirigüelta, tumbaleta, horcalaílla f; (violenta) calambuçazu m.
voluble. adj (dicho de alguien) luneru, -a, lunariu, -a, lunancu, -a adj; (manipulable)
mansiolu, -a adj; (indeciso) pacá-i-pallá com.
volumen. m (cantidad) velumi m 2 (carga) balumba f, volumi m 3 (envergadura)
remuecu m 4 (subir el volumen) dal cuerda fr.
voluminoso, -a. adj (objeto voluminoso) bombu, cartapaciu m.
voluntad. f voluntá, querencia f; (inconsciente) picaeru, tiraeru m; (deseo) afición f; (de
alguien sin voluntad) mansiolu, -a adj || loc contra ~: a tiragatu, ala rastra loc.
voluntariamente. adv de mi/tu/su voluntá loc.
voluntarioso, -a. adj (dicho de alguien) voluntariosu, -a adj.
708
voluptuoso, -a. adj (dicho de alguien) empeloteru, -a adj.
volver. act golvel act 2 (repetir) golvel [a] act 3 med (girarse) canteal-si med.
vomitar. act gomital, degolvel, agomital, degomital act; provocal act; bossal act, vazial-
si med; (por una borrachera) echal el pilongu m.
vómito. m gómitu, degüeltu m; provocaúra f; (continuo) gomitera f; (que solo tiene
jugos gástricos) aguaza f.
vomitón, -ona. adj (dicho de un niño de teta) bossón, -ona adj.
vomitona. f gomitona f.
voracidad. f ansia f || loc con ~: a peñusgonis, ala traga loc.
vosotros, -as. pron vusotrus, -as, vujotrus, -as pron.
votar. act votal act.
voz. f vos f; (elevada) vozata f; (del joven en la pubertad) gallu m; (imitar la voz
humana) aguarreal act || loc a dos ~s: en dos vozis loc; en ~ baja: despaciu adv, de
queu loc || fr tener buena ~: tenel güen campanillu m; 2 (grito) vos f; (elevar la voz
imponiéndose) galleal act; (dar voces al hablar) grulleal act || fr dar una ~: pegal una
vos fr 3 (sonido de un instrumento) vos m 4 (palabra) vos m.
vuelco. m vuelcu m; (tumbo) tambalucu m; (brusco) volquetazu m || fr dar un ~: dal un
vuelcu, dal un volquetazu fr.
vuelo. m vuelu m || fr tocar las campanas a ~: tocal a vuelu fr.
vuelta. f güelta, vuelta f 2 (esquina) regüelta, revuelta; (lugar para dar la vuelta)
golveeru, volveeru m; (dar vueltas continuamente) retorteal act; (dar la vuelta a algo
extendido en el suelo) roeal act || a la ~: al regolvel, ala güelta loc 3 (para distracción)
garbeu, penqueu m || fr dar la ~: dal la güelta fr; dar una ~: dal una güelta, dal un
garbeu, dal una voleá m 4 (cambio) güelta, vuelta f.
vuelto, -a. adj (dicho de algo) güeltu, -a, vuelto, -a adj.
vuestro, -a. adj (dicho de algo o alguien) vuestru, -a adj.
vulva. f ANAT boca-del-cuerpu m.
709
W
wéstern. m penícula del oesti f.
710
X
xila. f AGR sila f; (cubierto de xila) assilau, -á adj.
711
Y
y. part i part.
ya. adv ya adv || loc ~ que: ya que, dá que loc 2 (inmediatamente) ya adv.
yacimiento. m assentamientu m.
yaya. f (abuela) lela, yaya f infant; mama f.
yayo. m (abuelo) lelu, yayu m infant; papa m.
ye. f (letra) ye f.
yegua. f ZOOL yegua f.
yeguada. f yeguá f.
yeguato, -a. adj GAN (dicho de un mulo) yeguatu, -a adj.
yelbero, -a. adj GENT yelberu, -a adj.
yema. f BOT botón m, yema f; BOT (desde donde brotan las yemas) yemaeru, yemeru
m; (con muchas yemas) botonúu, -á adj; (que tiene las yemas para romper) çamarrúu, -
a adj 2 ANAT (del dedo) cogolla, papaílla, papila, yema f, papillu m 3 (del huevo) yema f;
(cocida) moru m.
yemení. adj GENT yemenín, -ina adj.
yermo, -a. adj (dicho de un terreno) yermu, - a, vacu, -a adj.
yerno. m yernu, giernu m; (formal) huturu, futuru m; (tener yerno reconocido por la
familia) enyernal act.
yerro. m (error) marru, yerru m.
yesca. f yesca f; (dar yesca) yesqueal, yescal act.
yeso. m yessu m.
yesquero. m (encendedor) yesqueru, macheru m.
yezgo. m AGR yervu m.
yibutiano, -a. adj GENT yibutensi adj.
yo. pron yo pron.
712
yoyó. m DIV yo-yo m.
yugada. f AGR jera, yugá f.
yugo. m AGR yugu m; (de las caballerías) yuga f; (parte hundida y central del yugo)
ombrigu m.
yugular. f ANAT (vena) soga-del-pescueçu, cuerda-del-pescueçu f.
yunque. m ayunqui m, yunqui amb.
yunta. f AGR yunta f; (para sujetarla al cuello de los bueyes o animales) brocalla f.
yuntero. m AGR yunteru, yugueru m.
713
Z
zabuquear. act bazucal, açabucal act; bazuqueal, trocoleal, calipucheal, cancaneal,
çaranguteal, tarreal, xalapucheal, herreñeal act.
zabuqueo. m xalapucheu, tarreu m.
zacapela. f çacapella, çacapea f.
zafar. act (soltar) safal act 2 med (escabullirse) zafal-si, sapeal-si, venteal-si med.
zafarrancho. m fafarranchu m.
zafio, -a. adj (dicho de alguien) garrulu, -a adj; (persona zafia) pezuñu m.
zafíreo, -a. adj (dicho del color de ojos) maragatu, -a adj.
zafirino, -a. adj (dicho del color de ojos) maragatu, -a adj.
zafra. f AGR çafra f.
zaga. f çaga, rabera f || loc a la ~ de: al rabu de loc.
zagal. m GAN zagal m.
zaguán. m ARQ çaguán m; meyu-casa m.
zaguero, -a. adj (dicho de algo o alguien) raberu, -a, rabiscu, -a, raferu, -a adj.
zaherir. act apulleal act.
zahón. m çahonis mpl.
zahorí. m zahoril, zahorín m.
zahorra. f çahurra f.
zahúrda. f GAN çahurda f; çahurdera f; (amplia) çahurdón m.
zaíno, -a. adj GAN (dicho de una caballería) çahinu, -a adj.
zalagarda. f bativoleu m, tracalamandanga, çalagarda, çalagardá, cipiripanda f; (amigo
de zalagardas) çalagarderu, -a adj.
zalamería. f camaíta, angulema f, papel m; (hacer zalamerías) sopalinqueal act.
714
zalamero, -a. adj (dicho de alguien) lambuzeru, -a, costumeru, -a, pratilleru, -a adj;
papelón, -ona, rehozón, -ona, rexostrón, -ona adj; (aprovechado) recostón, -ona adj;
(persona zalamera) quitapelusa, angulema com; (actuar de forma zalamera) regollal-si,
recostal-si med; (acción de actuar de forma zalamera) recostamientu, rebaqueu m.
zalea. f (cuero) çalea f.
zamarra. f çamarra f; (que lleva zamarra) çamarrúu, -a adj.
zamarro. m çamarru m 2 fam (hombre bruto) çamarru, mochuelu, alfarnati m.
zambiano, -a. adj GENT zambianu, -a adj.
zambo, -a. adj (dicho de alguien) çambu, -a, çombu, -a, çambúu, -a adj.
zamboa. f BOT zamboa f.
zambomba. f MÚS çambomba f; (palo de la zambomba) cadahusu m; (ambiente festivo
de zambombas) çambombeu m.
zambombazo. m çambombazu m.
zambra. f çambra f.
zambullida. f çampullón m.
zambullir. act ençampullil, çampullil act 2 med ençampullil-si med; çampullil-si med.
zamina. f (paliza) çalamina, tundra f.
zampabollos. com çampapanis, çampabollus com.
zampar. act (comer) hamplal, çampal, andorgal, xalvegal act, hincal-si med; (acción
continua) hamplaeru, çampaeru m 2 (entrar en un sitio) çampal-si med.
zampón, -ona. adj (dicho de alguien) hamplón, -ona, çampón, -ona adj; (persona
zampona) çampullu, çampulli m 2 (que entra en los sitios) çampón, -ona adj.
zanahoria. f BOT cenahoria, cenoria f.
zanca. f ANAT zanca f.
zancada. f zanca, zancá, zancajá f; (larga) trancazu, trancallazu, zancajazu, trancajillazu,
passitrancu m; (muy grande) albarcón, abarcón, trancazón, trancajillón m; (ir dando
715
zancadas) zancaneal act; (correr dando zancadas) zancajeal act || loc a ~s: a
tranquillás, a trancón, a tranconis, a trancazus, a trancazonis, a trancajás loc.
zancadilla. f zancajilla, zancaílla, patilla f || fr poner la ~: echal la zancajilla, echal la
zancaílla, echal la patilla, echal la garabatusa, ponel la zanca fr.
zancajada. f zancallá, zanquillá, zancajillá, trancajá, tranquillá, pencá, potrancá f.
zancajo. m ANAT zancaju m.
zancajoso, -a. adj (dicho de alguien o un animal) zancajosu, -a adj.
zanco. m zancu m.
zancudo, -a. adj ZOOL (dicho de un animal) zancúu, -a adj.
zangamandanga. f zangamandanga f.
zangandungo, -a. adj (dicho de alguien) zangandumbu, -a, zangandungu, -a,
zangandingu, -a, zanganoti, -a adj.
zanganear. act (holgazanear) zanganeal, zangarreal act.
zángano, -a. adj (dicho de alguien) zánganu, -a, zangarriu, -a adj; zanganoti, -a adj;
zangardón, -ona, zangarrón, -ona, zangón, -ona adj.
zángano. m ENT zánganu m.
zangarriana. f (enfermedad) zangarriana f.
zangón, -ona. adj (dicho de alguien) camandulón, -ona adj.
zanguango, -a. adj (dicho de alguien) perritrancu, -a, zanguangu, -a adj.
zanja. f gavia, grajuela, çanja f; (para desaguar escorrentías) agüera f.
zanjar. act (concluir) açanjal act.
zapapicu. m espiocha, picocha, piocha f, picamachu, picumachu m.
zapatear. act çapateal act.
zapatero. m çapateru m 2 ENT tijereta f.
zapatiesta. f trapatiesta, çapatiesta f, pitoti m.
zapatilla. f alpargata, tamanca f; (de deporte) çapatilla f 2 (pieza de unión) çapatilla f.
716
zapato. m çapatu m; alcorcu, calcu m; (de tacón) tapulín m; (deteriorado) alpergoñu m;
(que está abierto o deformado) acucharrau, -á adj.
zape. interj sape interj.
zapear. act (ahuyentar) sapeal act.
zaragalla. f çaragalla n.
zaragata. f (alboroto) guinea f.
zaragüelles. mpl BOT çaragüellis mpl; (espiga) pargaña, pergaña, espiga, saeta f.
zaranda. f ceranda, çaranda, çarnaza f.
zarandaja. f çarandanga f.
zarandar. act AGR abarandal, crival, joreal act.
zarandear. act çarandeal, hingoleal act; remecel act; (movimiento) çarandeón m 2
(sacudir) çarandeal, çorongueal act; açorongueal act; (columpiar) remecel, rebullal act.
zarandeo. m çarandeu m.
zarceño, -a. adj GENT (natural de Zarza de Alange) çarceñu, -a adj 2 (natural de Zarza
de Granadilla) çarceñu, -a adj 3 (natural de Zarza la Mayor) çarceñu, -a adj 4 (natural
de Zarza-Capilla) çarceñu, -a adj.
zarcero. m ZOOL folosa f.
zarcillo. m BOT cercillu, rastru m, garrapata, horquilla f 2 (pendiente) çarcillu m.
zarpa. f ZOOL çarpa f.
zarpazo. m çarpazu m.
zarrapastroso, -a. adj (de alguien) harrapastrosu, -a, çarapastrosu, -a, çarrapastrosu, -a
adj; (persona zarrapastrosa) farraguas, çarrampla com, çarrapastru m.
zarria. f çarria f 2 (suciedad) çarria f.
zarza. f BOT çarça f, bardu m, (espina) ojus de zorra m, (con zarzas) çarçarosu, -a adj.
zarzal. m BOT çarçal, bardal m, (espeso) bardalón m, (sitio de zarzales) çarçalera f 2
AGR (utensilio para quitar las zarzas) zimbara f.
717
zarzo. m çarzu m.
zascandil. m trascandil m.
zeda. f (letra) zeta f.
zeta. f (letra) zeta f.
zigzag. m ringurrangu m, cingañeta f.
zigzaguear. act garabateal, çaguiteal, çarçaleal act, hazel ringurrangus, hazel culebrillas
fr; (zigzagueando) d’orilla a orilla loc.
zigzagueo. m garabateu, çaguiteu, çarçaleu m.
zimbabuense. adj GENT zimbabuanu, -a adj.
zinc. m QUÍM zin m; (objeto de zinc) lo amarillu, lo dorau expr.
zócalo. m çócalu, antepechu m, estera f.
zombi. m desenterrau m 2 (que parece un zombi) zombi m.
zompo, -a. adj (dicho de algo) zombu, -a adj 2 (dicho de alguien) zombu, -a adj.
zona. f región, zona f.
zonzo, -a. adj (dicho de alguien) sonsu, -a, zonzu, -a, soncu, -a, soncón, -ona adj.
zopenco, -a. adj (dicho de alguien) çopencu, -a adj.
zoriteño, -a. adj GENT çoriteñu, -a, çoreñu, -a adj.
zorra. f (carro) zorra f; (rueda de la zorra) roscón m 2 ZOOL zorra f 3 fam! sopílfora f.
zorrastrón, -a. adj (dicho de alguien) zorrostrón, -ona adj.
zorrera. f (cueva del zorro) zorrera f 2 (humareda muy densa) zorrera f.
zorrería. f (astucia) zorrería f.
zorro, -a. adj (dicho de alguien listo) zorru, -a, zorruelu, -a, zorrucu, -a adj.
zorro. m ZOOL zorru, raposu m 2 (persona astuta) zorru, águila m.
zorruno, -a. adj (dicho de algo) zorrunu, -a adj.
zorzal. m ZOOL tordal, zorzal, tordu m, mielra parda m; torçal m || ~ alirrojo: mielra
718
chica f, tordal chicu m; ~ blanco: mielra branca f, tordal brancu m; ~ charlo: tordal del
país m, azitunera f; ~ común: tordal havau m.
zote. adj (dicho de alguien) ceporru, -a, maromu, -a morroncu, -a adj; (persona muy
torpe e ignorante) cerroju, mambrú m.
zueco. m çuecu m; almadreña f.
zulaque. m çulaqui m.
zullón. m fullón, bufu, búmbanu m.
zumbar. act rezumbal, zumbal, zutal act; (el viento) azuteal act; (una peonza al bailar)
azuteal act 2 (atizar) zumbal, harreal act 3 med fam! (follar) zumbal-si med fam!
zumbido. m zumbíu m; (muy intenso) rezumbíu m; (continuo) zumbaeru m.
zumo. m çugu m 2 (producto elaborado) çumu m.
zuñir. act zuñil act.
zupia. f çurpia, çupia f.
zurbareño, -a. adj GENT çurbareñu, -a adj.
zurcido. m COST çurzíu m.
zurcir. act COST çurzil act.
zurda. f chova, chota, gacha, gachola, çurda f.
zurdo, -a. adj (dicho de alguien) chovu, -a, chotu, -a, gachu, -a, guchu, -a, gañutu, -a,
mangutu, -a, tecu, -a, çombu, -a, cañotu, -a adj.
zurito, -a. adj (dicho de una paloma) çuritu, -a, suritu, -a adj.
zuro, -a. adj (dicho de una paloma) çuritu, -a, suritu, -a adj.
zuro. m BOT (de la mazorca) espiga f.
zurra. f çurra f 2 (paliza) tullina, tundra, tunda, túrdiga, çurra, çurranga, pámpana,
tocata f, parvuju, burdeu m.
zurrapa. f çurrapa f.
zurrar. act (curtir) çurral act 2 (pegar) çurral, çurzeal act; jonjabal act fam; (reiterado)
719
çurreal act || fr ~ la badana: çurral la bana, çurral la pámpana, çurzil la bana fr.
zurrarse. med çurral-si med.
zurriaga. f çurriaga f; (palo que cuelga de la zurriaga) raberu, rebañu, vértigu m; (golpe
dado con dicho palo) raberazu m; (el palo y la zurriaga en su conjunto) trancallera f.
zurriagazo. m çurriagazu, berriagazu, bendazu, vejigazu m.
zurriago. m çurriagu m.
zurriburri. m çurriburri m.
zurrido. m çurríu m; zumbagazu m.
zurrón. m çurrón m; (meter en el zurrón) ençurronal act.
zurullo. m çorullu m.
zutano. m beltranu, beltraninu m.
ACU.